Yeni Diyaliz Merkezleri Yönetmeliği Merkezleri ve Hastaları Nasıl Etkiliyor? 2026: 80 Cihaz, Ön İzin, 12 Aylık Askı, Seans Bazlı Personel, Nakil Yönlendirmesi ve Yaptırımlar (m.11, 16, 17, 19, 31, Geçici 1-3)

Sağlık Bakanlığının yeni Diyaliz Merkezleri Hakkında Yönetmeliği 13 Kasım 2026 tarihli ve 33429 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi; 1 Mart 2019 tarihli Yönetmelik aynı gün yürürlükten kalktı (son dakika haberimiz). Bu yazı, yeni metnin diyaliz merkezi sahipleri, merkez açmak isteyen yatırımcılar, mesul müdür ve sağlık personeli ile diyaliz hastaları bakımından hukuken ne anlama geldiğini açıklıyor: merkez açma süreci hangi aşamalardan oluşuyor ve hangi süreler işliyor, cihaz artırımı ve birleşmede yeni sınırlar neler, askıya alınan bir merkez ne kadar sürede iptal riskiyle karşılaşır, personel hesabı nasıl yapılır, hasta hangi hakları talep edebilir, denetimde hangi yaptırımlar uygulanır ve bunlara karşı hangi sürelerde başvurulur. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır.

1. Düzenlemenin Künyesi ve Yetki Dayanağı

Yeni Yönetmelik, Sağlık Bakanlığı tarafından 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanununun 3 üncü maddesi, 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi, ek 11 ve ek 19 uncu maddeleri ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 355 inci maddesinin birinci fıkrasının (b), (c), (f) bentleri ve 508 inci maddesine dayanılarak çıkarıldı (m.3). Kanunun ek 11 inci maddesi sağlık hizmeti sunumuna ilişkin bütün iş ve işlemlerin Bakanlıkça denetleneceğini ve standartlara aykırılıkta uygulanacak idari para cezalarını düzenler; ek 19 uncu madde ise sağlık verilerinin işlenmesine ve sağlık personeli istihdam edenlerin personel hareketlerini Bakanlığa bildirme yükümlülüğüne dayanak oluşturur. Yönetmelikte personel çalışma belgesinin EKİP Portal üzerinden düzenlenmesi ve hasta verilerinin “Bakanlık dijital kayıt sistemi”ne girilmesi bu dayanakla bağlantılıdır.

Yönetmelikte hüküm bulunmayan hâllerde, merkezin açıldığı yere göre Özel Hastaneler Yönetmeliği (30/1/2025, RG 32798), Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik (19/4/2025, RG 32875) ve Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği uygulanacak (m.36). Denetimin usulü ise 17/11/2023 tarihli ve 32372 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Özel Sağlık Tesislerinin Denetimi Hakkında Yönetmeliğe bağlandı (m.29/1).

2. Madde Madde Açıklama

3. Eski ve Yeni Düzenin Karşılaştırılması

Karşılaştırmada 2019 Yönetmeliğinin 24/9/2019 ve 10/12/2022 tarihli değişikliklerle oluşan son hâli esas alındı. Değişmeyen kurallar (ör. seans başına beş hastaya bir tabip dışı sağlık personeli, mesul müdürün ayrılmasında üç aylık vekâlet ve altı aylık askı, diyetisyen yükümlülüğü) tabloya alınmadı.

4. Merkez Açma Yolu: Planlama Uygunluk Belgesi, Ön İzin ve Ruhsat

Diyaliz merkezi açmak serbest bir yatırım değildir; merkez yalnızca Bakanlığın her yıl ilan ettiği planlama metni doğrultusunda açılabilir (m.11/2). Yeni sistemde süreç dört halkadan oluşuyor. İlk halka, Bakanlıkça ilan edilen planlama sonucunda merkez, kadro ve cihaz talebi uygun görülenlere düzenlenen planlama uygunluk belgesidir. Özel diyaliz merkezi kurmak için bu belgeyi alan kişi en geç iki yıl içinde Bakanlıktan ön izin almak zorundadır; süresinde ön izin alamayanın belgesi iptal edilir. Ön izin alan merkez, ön izin tarihinden itibaren iki yıl içinde ruhsat almak zorundadır (m.16/1). Son halka faaliyet iznidir: ruhsatname düzenlendikten sonra altı ay içinde faaliyet izni alarak faaliyete geçmeyen merkezin ruhsatnamesi müdürlükçe iptal edilir (m.14/3).

Planlama uygunluk belgesi devredilemez (m.16/1). Bu kural, planlama sırasında elde edilen hakkın piyasada el değiştirmesini engellemeye yöneliktir. Eski düzende de yatırım izni alanlardan hak sahipliğini devretmeyeceklerine dair taahhütname isteniyordu; yeni metin devir yasağını doğrudan Yönetmelik hükmü hâline getirdi. Değerlendirmemize göre belgeyi alan şirketin pay devri yoluyla el değiştirmesi bu yasağın kapsamına girip girmediği tartışmaya açıktır; Bakanlığın bu tür işlemleri yasağın dolanılması olarak değerlendirme ihtimali bulunduğundan pay devrinden önce görüş alınması ihtiyatlı olur.

Özel hastane bünyesinde açılacak merkezlerde önce hastanenin kendi mevzuatına uygunluğu aranır. Hastanenin Bakanlıkça onaylanmış ön izin projesinde diyaliz merkezi yerinin gösterilmiş olması, planlamadan istisna bir hak vermez (m.16/2). Yani hastane projesine çizilmiş bir diyaliz bölümü, planlama ilanı olmadan cihaz hakkı doğurmaz.

Ruhsat başvurusu EK-9’daki belgelerle müdürlüğe yapılır (m.13). Başvuruyu Diyaliz Hizmetleri İzlem, Denetim ve Değerlendirme Komisyonu önce dosya üzerinden inceler, eksik varsa yazıyla bildirir; dosya tamsa komisyon üyelerinin tamamının katılımıyla yerinde inceleme yapılır. Eksik veya mevzuata uygun olmayan başvuru dosyası, ret gerekçeleriyle birlikte yedi iş günü içinde resmî yazıyla iade edilir; başvuru en geç on beş iş günü içinde sonuçlandırılır (m.14/1-2). Ruhsat alan merkez personelin diploma ve sertifikaları, personel sözleşmeleri, hizmet alım sözleşmeleri, Avrupa Farmakopesine uygun su analizi ve cihaz listesiyle faaliyet izni ister; başvuru uygunsa belge on iş günü içinde düzenlenir ve hasta kabulü ancak bu belgeyle başlar (m.15).

5. Planlama, Cihaz Artırımı ve Cihaz Azaltma

Planlamanın ölçütü “hedef doluluk oranı”, yani bölgedeki hemodiyaliz cihazı başına düşen hasta sayısıdır. Bölgenin oranı dört veya üstündeyse cihaz artırımı planlanır; artırım bir defada en fazla beş cihaz olabilir ve merkez en fazla seksen cihaza kadar büyüyebilir; seksenin üzerinde cihazı olan merkeze artırım izni verilmez (m.11/3). Oran beş veya üstündeyse önce cihaz artırımı ilan edilir, ihtiyaç karşılanmazsa yeni merkez planlanır; beşin altındaysa yeni merkez açılamaz (m.11/4). Hepatitli hastalar ve cihazları, acil amaçlı cihazlar ile kamuya ait diyaliz eğitim merkezleri, nefroloji uzmanı bulunan üniversite, eğitim araştırma ve şehir hastaneleri yirmi beş cihaza, planlamadan muaf üniteler on cihaza ulaşana kadar orana dâhil edilmez (m.11/5).

Yeni metnin özel merkezler bakımından en dikkat çekici hükmü cihaz azaltma yetkisidir: kaynakların etkin kullanımı ve atıl kapasiteye yol açılmaması için üç yıl boyunca hasta/cihaz oranı üçün altında kalan merkezin cihaz sayısı, müdürlüğün teklifi üzerine Bakanlıkça azaltılabilir (m.11/11). Hükümde “azaltılabilir” denildiğinden bu bir takdir yetkisidir; değerlendirmemize göre azaltma işlemi, hangi üç yıllık dönemin, hangi kayıtlara göre hesaplandığını ve neden azaltma gerektiğini gösteren gerekçe içermelidir. Bu tür bir işleme karşı açılacak davada oranın dayandığı dijital kayıtlar ve mevsimlik dalgalanmalar (ör. tatil diyalizi dönemi) ilk tartışılacak konular olacaktır.

Akut ve acil durumlar için planlamadan istisna cihazlar da düzenlendi: yatak sayısı en az elli olan hastaneler bünyesinde en fazla iki hemodiyaliz cihazı bulundurulabilir; organ nakli merkezi olan kurumlara talep hâlinde iki cihaz daha verilebilir; bu cihazlar müdürlükçe kayda alınır ve uzman tabip nezaretinde diyaliz teknikeri veya sertifikalı hemşire tarafından kullanılır (m.11/7). Deprem, göç, savaş, terör ve afet gibi mücbir sebeplerle Bakanlık ilgili illerde özel planlama yapabilir (m.11/10).

6. Taşınma, Birleşme, Devir ve Askıya Alma

Merkezler, mevcut cihaz kapasiteleriyle Bakanlıkça belirlenen bölge içinde müdürlük izniyle, planlamaya tabi olmadan taşınabilir veya birleşebilir. Bölge dışına taşınma ve birleşme ise artık yalnızca aynı il içinde, planlama hükümlerine tabi olarak ve Bakanlık izniyle mümkündür; birleşmelerde toplam cihaz sayısı sekseni geçemez. Birleşme ve taşınmada tadilat, inşaat ve altyapı için müdürlük en fazla on iki aylık süre verir (m.17/1). Eski düzende bu süre altı aydı; uzama, özellikle bina değişikliği gerektiren birleşmelerde işletenin lehinedir.

Merkez devredilebilir. Devir sözleşmesinin örneği ve devir alana ait belgeler müdürlüğe verilir; müdürlük devir alan adına yeni ruhsatname ve faaliyet izin belgesi düzenler (m.17/2). Ruhsatnamede sahiplik değişikliğinde yalnızca değişen hususlarla ilgili belgeler sunulur (m.14/3). Devir hukuken bir işletme devri olduğundan, devir sözleşmesinde personel sözleşmelerinin, hizmet alım sözleşmelerinin, cihaz kullanım haklarının ve geçmiş dönem denetim tespitlerinin akıbeti ayrıca düzenlenmelidir; Yönetmelik bu özel hukuk ilişkilerini düzenlemez.

Aynı hizmet bölgesindeki merkezler, planlama kapsamında Bakanlık izniyle aralarında cihaz kullanım hakkı devri yapabilir; devreden merkez on beş cihazın altına düşemez ve beş yıl süreyle planlamadan cihaz artırımı isteyemez (m.17/4). Eski metindeki “cihaz devri” ifadesinin “cihaz kullanım hakkı devri” olarak değiştirilmesi, devredilenin fiziki cihaz değil planlama kapsamındaki hak olduğunu açıkça ortaya koyuyor.

Personel eksikliği, tadilat, ekonomik ve benzeri sebeplerle işletenin talebi hâlinde faaliyet izin belgesi Bakanlıkça askıya alınabilir; müdürlük hastaların mağdur olmaması için tedbir alır. Askı tarihinden itibaren en geç on iki ay içinde eksiklikler giderilmezse faaliyete geçemeyen merkezin ruhsat ve faaliyet izin belgesi Bakanlıkça iptal edilir (m.17/3). Bu, işletenin talebine bağlı askıdır. Mesul müdür veya sertifikalı tabip bulunamaması ya da uzman tabibin ayrılması hâlinde ise ayrı bir yaptırım rejimi işler: valilikçe faaliyet durdurulur ve faaliyet izin belgesi en fazla altı ay askıya alınır, süre sonunda eksiklik sürerse ruhsat iptal edilir (m.20/2-3).

7. Personel Standardı: Hekim, Hemşire, Tekniker ve Yardımcı Personel

Merkezin tıbbi, idari ve teknik hizmetleri tabip bir mesul müdürün sorumluluğunda yürütülür; ünitelerde mesul müdür hastanenin başhekimi veya görevlendireceği başhekim yardımcısıdır. Genel çalışma saatleri dışında ve kabul edilebilir mazeret hâllerinde mesul müdürün yazılı yetki devrettiği bir tabibin bulunması zorunludur. Mesul müdür, 1219 sayılı Kanunun 12 nci maddesine uygun olmak kaydıyla genel çalışma saatleri dışında en fazla ikinci bir özel sağlık kuruluşunda daha çalışabilir (m.18/1-a, b). Özel merkezde sağlık personeli 5510 sayılı Kanunun 4/1-a bendi kapsamında sigortalı olarak çalışır ve her birine EKİP Portal üzerinden personel çalışma belgesi düzenlenir (m.18/1-c); EK-1 formunda adına çalışma belgesi düzenlenmeyen personelin görev yapması ayrı bir aykırılık olarak yer alıyor.

Hemodiyaliz uygulamasında tabip dışı sağlık personeli olarak yalnızca sağlık hizmetleri meslek yüksekokullarının diyaliz bölümünden mezun diyaliz teknikerleri ve/veya sertifikalı hemşireler, periton diyalizinde periton diyalizi sertifikalı hemşireler ve/veya diyaliz teknikerleri görevlendirilebilir; bu branş dışında tabip dışı sağlık personeli çalıştırılamaz (m.18/1-k). Kamu merkez ve ünitelerinde personel asgarinin altına düşerse kadro ihdasına kadar her seansta öngörülen sayının yarısını aşmamak üzere sertifikasız hemşire çalıştırılabilir; bu durumda seansta en az bir diyaliz teknikeri veya sertifikalı hemşire gözetim yapar (m.20/4). Bu esneklik özel merkezlere tanınmamıştır.

Hekimler için iki yeni kolaylık dikkat çekiyor. Emekli olan, 60 yaşını dolduran veya engellilik oranı en az yüzde altmış olan tabipler, kadrolu çalışma ve boş kadro şartı aranmadan iki özel sağlık kuruluşunda kadro dışı geçici çalışabilir; yurt dışında en az iki yıl mesleğini icra eden tabipler döndükten sonra bir defaya mahsus olmak üzere aynı imkândan yararlanabilir (m.18/1-i, j). Merkezden ayrılan kadrolu uzman tabip ve tabibin yerine aynı statüde uzman tabip ve tabip başlatılabilir (m.18/1-ı). Bütün personelin mesul müdürlükçe onaylanmış, Bakanlık sistemiyle uyumlu karekodlu fotoğraflı kimlik kartı takması ve meslekleri birbirine karıştırılmayacak üniforma giymesi zorunludur (m.18/1-n, o). Personel işe başlarken ve yılda bir HCV antikoru, HBsAg, HBs Ab ve HIV 1+2 antikoru taramasından geçer; enfeksiyon kontrolü eğitimi yeni başlayana ve yılda bir tüm personele verilir (m.23/2-3).

8. Hastanın Hakları ve Merkezin Hastaya Karşı Yükümlülükleri

Yönetmelik bir hasta hakları metni değildir; ancak merkeze yüklediği yükümlülükler hastanın talep edebileceği hakların çerçevesini çizer. İlk ve en önemli değişiklik nakil yönlendirmesidir. Merkez veya ünite, programlı diyalize ilk kez aldığı her yeni hastayı diyalize başladıktan sonra en geç üç ay içinde, böbrek nakli açısından değerlendirilmek üzere en yakın kamuya ait organ nakli merkezine başvurması için bilgilendirip göndermekle yükümlüdür; nakil merkezi de nakle uygun hastaları ulusal bekleme listesine kaydettirir (m.31). Nakil merkezi yetkilisi hastaya nakil sürecini, uygunluk şartlarını, canlı ve kadavra vericiden nakil seçeneklerini, yararları ve riskleri sözlü ve yazılı olarak anlatır; bilgilendirme formu hasta ve yetkili tarafından imzalanıp dosyaya konur ve dijital kayıt sistemine yüklenir. Diyalizi reçete eden tabibin düzenlediği renal replasman tedavi seçenekleri bilgilendirme formu ile nakil merkezinin organ nakli bilgilendirme formunun kayda alınması zorunludur (m.21/2-a). Yönetmelikten önce tanı almış hastalar için bu işlemler bir yıl içinde yapılır (geçici m.2/1).

İkinci önemli konu rapordur. Programlı hemodiyaliz raporunu nefroloji uzmanı, yoksa sertifikalı uzman tabip, o da yoksa uzman tabip düzenler; periton diyalizi raporunu nefroloji uzmanı veya sertifikalı uzman düzenler. Raporda hastanın hangi süreyle ve haftada kaç kez diyalize gireceği belirtilir ve periton diyalizinin uygulanmama gerekçeleri de yazılır (m.22/1). Bu şart, eski hastaların raporlarında aranmaz (geçici m.2/2). Acil durumlar hariç uzmanın düzenlediği tedavide değişiklik yapılamaz (m.22/2).

Hasta her ay en az bir kez uzman tabip tarafından değerlendirilir ve diyaliz reçetesi yazılır; hasta bu aylık muayeneyi tedavi gördüğü merkez dışında da yaptırabilir ve merkez o reçeteye göre tedaviyi uygular (m.18/1-g). Merkez, kendisinde tedavi gören hastaların diyaliz öncesi geliş ve sonrası evine dönüşünü sağlamak zorundadır (m.35). Filtrelerin aynı hastada tekrar kullanılması (reuse) ancak Bakanlıkça izin verilmiş merkezlerde, hastaya anlayabileceği şekilde açıklanıp bilgilendirilmiş onay formu alınarak yapılabilir (m.34). Ev hemodiyalizi ve merkezde uzun süreli diyaliz hastanın talebi ve yazılı onayıyla yapılır (m.6).

Yasaklar da hasta lehine sonuç doğurur: merkez, hastalara veya üçüncü kişilere maddi çıkar sağlayarak ya da etik dışı yöntemlerle kendisine hasta yönlendiremez; endikasyon dışı diyaliz uygulanamaz ve uygunsuz rapor düzenlenemez (m.30/1-c, ç). Merkezde yaşanan bir zarar hâlinde sorumluluk ve tazminat konuları Yönetmeliğin değil genel hükümlerin alanıdır; bu konuyu Diyaliz Merkezlerinde Malpraktis ve Sorumluluk Rehberi yazımızda ayrıntılı ele aldık.

9. Denetim, Yasaklar ve Kademeli Yaptırımlar

Merkez ve üniteler, Özel Sağlık Tesislerinin Denetimi Hakkında Yönetmelik usulüyle, EK-1 “Diyaliz Merkezi/Ünitesi İdari Denetim Sorgu ve İdari Yaptırım Formu” ve EK-2 “Diyaliz Merkezi/Ünite Tıbbi Denetim Sorgu ve İdari Yaptırım Formu” kullanılarak denetlenir (m.29/1). Formlarda her soru için hukuki dayanak ve 1., 2., 3. ve 4. tespitte uygulanacak sonuç ayrı sütunlarda gösteriliyor. Bu yapı, yaptırımın doğrudan formdaki satıra ve tespit sırasına bağlanması demektir; bu nedenle her tespit tutanağında hangi soru numarasına, hangi maddeye ve kaçıncı tespite dayanıldığı kontrol edilmelidir.

EK-1’de bina, cihaz ve donanım standartlarına ilişkin pek çok satırda ilk tespitte 180.617 TL’den az olmamak üzere sağlık tesisinin bir önceki aya ait brüt hizmet gelirinin binde biri oranında idari para cezası ve otuz gün süre, ikinci tespitte cezanın bir kat artırılarak uygulanması ve on beş veya otuz gün süre verilmesi, üçüncü tespitte merkezin faaliyetinin bir gün süreyle durdurulması öngörülüyor. Mesul müdürün görevlerine ilişkin satırlarda ilk üç tespitte mesul müdürün uyarılması ve on beş gün süre verilmesi, dördüncü tespitte mesul müdürün görevine son verilmesi ve üç yıl diyaliz merkezi mesul müdürlüğü yapamaması yer alıyor. EK-2 ise Kt/V üre değeri, serum albümin ve hemoglobin gibi tıbbi parametreleri sorguluyor; ilk tespitte, en az iki parametre hedef dışındaysa tedavi protokolünü yürüten uzman ve takip eden sertifikalı hekim uyarılıyor.

Formdaki para cezaları 3359 sayılı Kanunun ek 11 inci maddesine dayanır. Kanuna göre personel, tıbbi cihaz ve donanım, bina ve hizmet birimi, malzeme ve ilaç standartlarına uyulmamasında 100.000 TL’den az olmamak üzere bir önceki ayın brüt hizmet gelirinin yüzde beşine kadar; kayıt ve bildirim yükümlülüklerine aykırılıkta 50.000 TL’den az olmamak üzere brüt hizmet gelirinin yüzde ikisi kadar idari para cezası uygulanır; bir yıl içinde tekrarda ceza bir kat artırılır, üçüncüsünde ilgili bölümün veya tamamının faaliyeti on güne kadar durdurulur. Para cezasını vermeye valiler, faaliyet durdurmaya Sağlık Bakanlığı yetkilidir. Ruhsatsız veya yetkisiz sağlık hizmeti verenler için ise bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası öngörülmüştür (ek m.11/2). Ek 11 inci maddenin ruhsatsız sağlık hizmeti boyutunu güzellik merkezinde IV terapi yazımızda, sağlık kuruluşu denetiminin genel işleyişini Hastane ve Sağlık Kuruluşu Şikâyeti rehberimizde ele aldık. Formdaki 180.617 TL alt sınır ile Kanundaki tutarlar arasındaki ilişki Yönetmelikte açıklanmadığından, değerlendirmemize göre her somut kararda uygulanan tutarın Kanun ve karar tarihindeki güncel tutarla uyumu ayrıca kontrol edilmelidir.

10. Kimleri Etkiliyor?

11. Hukuki Nitelik, Tartışmalı ve Belirsiz Noktalar

Geçici madde 3’ün geriye etkisi. Geçici 3 üncü madde, 1/6/2026 ile Yönetmeliğin yayım tarihi arasında ev hemodiyalizi ve periton diyalizine dair hususlarda da yeni Yönetmelik hükümlerinin uygulanacağını söylüyor. Bir düzenleyici işlemin yayımından önceki döneme uygulanması idare hukukunda istisnai bir durumdur. Değerlendirmemize göre bu hükmün kişiler lehine sonuç doğuran yönleri sorun yaratmaz; ancak bu dönem için geriye dönük bir yükümlülük veya yaptırım doğurulması hâlinde hukuki güvenlik ilkesi bakımından tartışma çıkabilir. Hükmün neden 1/6/2026 tarihini esas aldığı metinde açıklanmıyor.

“Mevcut hâlleriyle” çalışmaya devam. Geçici 1 inci madde ruhsatlı merkezlerin mevcut hâlleriyle çalışmaya devam edeceğini söylüyor. Değerlendirmemize göre bu hüküm, ruhsata esas fiziki şartlar ve cihaz kapasitesi bakımından kazanılmış durumu korur; personel sayısı, kayıt, nakil yönlendirmesi ve denetim gibi faaliyete ilişkin kurallar ise yürürlük tarihinden itibaren uygulanır. Örneğin altmış cihazın üzerinde, ancak seksenin altında olan bir merkez, eski düzende artırım isteyemezken yeni düzende planlama ilanı çerçevesinde başvurabilir.

Kalite parametrelerinin forma taşınması. Eski metinde yıllık mortalite oranının yüzde 25’i aşması hâlinde uyarı, devamında yeni hasta alımının durdurulması ve yüzde 50’yi aşan merkezde faaliyete son verilmesi gibi sonuçlar madde metnindeydi. Yeni Yönetmelikte bu sonuçlar madde metninde yer almıyor; tıbbi parametreler EK-2 formunda sorgulanıyor. Formun ekinde yer alan kademeli sonuçların, kanuni dayanak (3359 ek m.11) ile örtüşüp örtüşmediği, somut bir yaptırım kararında incelenmesi gereken bir konudur.

Yaptırımların madde metninden çıkarılması. Eski Yönetmelikte endikasyon dışı uygulamada üç ay faaliyet durdurma ve tekrarda iptal, menfaat karşılığı hasta yönlendirmede üç ve altı ay yeni hasta yasağı gibi yaptırımlar madde metninde sayılıyordu. Yeni m.30 bu fiilleri yasaklıyor, ancak yaptırımı forma bırakıyor. Değerlendirmemize göre idari yaptırımların kanuni dayanağı 3359 sayılı Kanunun ek 11 inci maddesi olduğundan, formda Kanunun öngördüğünden ağır bir sonuç bulunması hâlinde kanunilik ilkesi bakımından itiraz edilebilir.

Cihaz azaltma yetkisinin ölçütleri. Üç yıllık dönemin nasıl hesaplanacağı, tatil diyalizi döneminde artırılan geçici cihazların orana nasıl yansıyacağı ve azaltmanın kaç cihazla sınırlı olacağı Yönetmelikte düzenlenmemiş; bunların Bakanlığın planlama metinlerinde netleşmesi beklenir.

12. Süreler, İtiraz ve Dava Yolları

Yönetmeliğin kendisi düzenleyici bir işlemdir. Bakanlık yönetmeliklerine karşı iptal davaları Danıştay’da ilk derece olarak görülür (2575 sayılı Danıştay Kanunu m.24). Dava açma süresi, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde ilanı izleyen günden itibaren altmış gündür (İYUK m.7/4). Yönetmelik 13 Kasım 2026’da yayımlandığından süre 14 Kasım 2026’da başlar ve 12 Ocak 2027 Salı günü sona erer. Son gün resmî tatile rastlasaydı süre izleyen ilk iş günü biterdi (İYUK m.8). Düzenleyici işleme karşı süresinde dava açılmamış olması, o işlemin uygulanması üzerine ilgililere tebliğ edilen bireysel işlemle birlikte düzenleyici işlemin de dava konusu edilmesine engel değildir (İYUK m.7/4).

Ruhsat başvurusunun reddi, ön izin veya planlama uygunluk belgesinin iptali, cihaz artırım başvurusunun reddi, cihaz azaltma, askıya alma, ruhsat ve faaliyet izni iptali ve faaliyet durdurma gibi bireysel işlemlere karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir; süre işlemin yazılı bildiriminden itibaren altmış gündür (İYUK m.7/1). Dava açmadan önce işlemin üst makamdan kaldırılması, geri alınması veya değiştirilmesi istenebilir; bu başvuru dava açma süresini durdurur ve altmış gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m.11). Yürütmenin durdurulması, telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde istenebilir (İYUK m.27/2); faaliyet durdurma veya ruhsat iptali gibi hasta tedavisini doğrudan etkileyen işlemlerde bu talep özellikle önemlidir.

İdari para cezalarında başvuru yolu ve süresi, cezanın dayanağına göre belirlenir. Kendi kanununda ayrı bir yol gösterilmeyen idari para cezalarında genel kural, 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 27 nci maddesine göre tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurudur. Tebliğ edilen ceza kararında gösterilen başvuru yolu ve merciinin kontrol edilmesi ve sürenin en kısa ihtimale göre hesaplanması gerekir. Sağlık alanındaki idari işlemlere karşı dava ve yürütmenin durdurulması stratejisini TİTCK Rehberi yazımızda, hekimlere yönelik disiplin işlemlerinde Anayasa Mahkemesinin yaklaşımını AYM bireysel başvuru kararları haberimizde, tıbbi uygulamadan doğan sorumluluk davalarındaki içtihadı Malpraktis Yargıtay ve Danıştay Kararları yazımızda bulabilirsiniz. Diğer hukuk dalları için Hukuk Rehberleri sayfamıza bakabilirsiniz.

13. Varsayımsal Örnekler

Varsayımsal örnek 1 — Yardımcı personel hesabı. Kırk cihazlı bir özel merkez, sabah seansında kırk hastaya hizmet veriyor. Eski düzende her sekiz cihaz için bir yardımcı personel arandığından beş kişi yeterliydi. Yeni düzende seansta sekiz hastaya kadar bir, sonraki her sekiz hasta için bir ilave personel aranıyor (m.19/2); kırk hasta için yine beş kişi gerekir. Ancak merkez tatil diyalizi döneminde cihaz artırıp aynı seansta kırk sekiz hastaya hizmet verirse altı yardımcı personel gerekir ve tatil diyalizinde artırılan cihazlar için personel şartına uyulması ve müdürlüğe bildirim yapılması zorunludur (m.12/2).

Varsayımsal örnek 2 — Askıya alma. Ekonomik sıkıntı yaşayan bir merkez 1 Aralık 2026’da faaliyetinin askıya alınmasını istiyor ve Bakanlık askıya alıyor. Eski düzende en fazla altı ay sonra faaliyete başlamayan merkezin ruhsatı iptal ediliyordu. Yeni düzende askı tarihinden itibaren on iki ay içinde eksiklikler giderilmezse ruhsat ve faaliyet izni iptal edilir (m.17/3). Merkezin bu süre içinde hastalarının başka merkezlere aktarılmasında müdürlükle iş birliği yapması gerekir.

Varsayımsal örnek 3 — Nakil yönlendirmesi. 2024’ten beri haftada üç seans diyalize giren bir hasta, hiç nakil merkezine yönlendirilmediğini söylüyor. Yönetmelikten önce tanı almış hastalar için m.31’e göre işlem bir yıl içinde yapılmalıdır (geçici m.2/1). Hasta, merkezden yazılı olarak yönlendirme ve bilgilendirme formlarının düzenlenmesini isteyebilir; talebin karşılanmaması hâlinde il sağlık müdürlüğüne başvurabilir.

Varsayımsal örnek 4 — İl içi birleşme. Aynı ilde farklı hizmet bölgelerinde bulunan otuz beş ve kırk beş cihazlı iki merkez birleşmek istiyor. Bölge dışı birleşme olduğundan planlama hükümlerine tabi olarak Bakanlık izni gerekir; toplam seksen cihaz sınırı aşılmamaktadır. Eski düzende toplam altmışı geçemeyeceği için bu birleşme mümkün değildi. Müdürlük tadilat ve altyapı için en fazla on iki ay süre verebilir (m.17/1).

14. Ne Yapmalı? Adım Adım

15. Sık Yapılan Hatalar

Eski Yönetmeliğe göre hesap yapmak. Yardımcı personeli hâlâ cihaz sayısına göre hesaplamak, tatil diyalizine haziranda başlamak veya altmış cihaz sınırına göre büyüme planı yapmak, yeni düzende ya eksik personel tespitine ya da kaçırılmış fırsatlara yol açar.

Geçici madde 1’i her konuda koruma saymak. “Mevcut hâlimizle çalışmaya devam ediyoruz” düşüncesiyle personel, kayıt ve nakil yönlendirmesi gibi faaliyet kurallarını uygulamamak denetimde doğrudan aykırılık tespitine dönüşebilir.

Planlama uygunluk belgesini ticari değer gibi görmek. Belge devredilemez ve süresinde ön izin alınmazsa iptal edilir; belge üzerinden yapılan devir anlaşmaları idare karşısında sonuç doğurmayabilir.

Tespit tutanağını incelemeden imzalamak ve süreyi kaçırmak. Yaptırımlar form satırına ve tespit sırasına bağlı olduğundan, yanlış satır veya yanlış tespit sırasıyla verilen bir karar itiraz konusu olabilir; idari para cezasında genel kural on beş gün, iptal davasında altmış gündür.

Kayıtları sonradan tamamlamak. Dijital kayıt sistemine günlük olarak girilmesi gereken bilgilerin toplu ve geç girilmesi, hem kayıt yükümlülüğüne aykırılık oluşturur hem de doluluk oranı hesabını bozar.

Sıkça Sorulan Sorular

Yeni Diyaliz Merkezleri Hakkında Yönetmelik ne zaman yürürlüğe girdi?

13 Kasım 2026 tarihli ve 33429 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı ve yayımı tarihinde yürürlüğe girdi (m.38). 1/3/2019 tarihli ve 30701 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan eski Yönetmelik yürürlükten kaldırıldı (m.37).

Mevcut diyaliz merkezlerinin yeniden ruhsat alması gerekiyor mu?

Hayır. Yayımdan önce ruhsatlandırılmış merkezler mevcut hâlleriyle çalışmaya devam eder (geçici m.1). Ancak personel, kayıt, nakil yönlendirmesi ve denetim gibi faaliyete ilişkin kurallar yürürlük tarihinden itibaren uygulanır.

Diyaliz merkezi açmak için hangi aşamalardan geçmek gerekiyor?

Bakanlığın planlama ilanı sonucunda planlama uygunluk belgesi alınır; özel merkezler bu belgeden itibaren en geç iki yıl içinde ön izin, ön izinden itibaren iki yıl içinde ruhsat almak zorundadır (m.16/1). Ruhsattan sonra altı ay içinde faaliyet izni alınmazsa ruhsat iptal edilir (m.14/3).

Planlama uygunluk belgesi devredilebilir mi?

Hayır, Yönetmelik planlama uygunluk belgesinin devredilemeyeceğini açıkça düzenliyor (m.16/1). Faaliyetteki merkezin devri ise mümkündür; müdürlük devir alan adına yeni ruhsatname ve faaliyet izni düzenler (m.17/2).

Bir diyaliz merkezinde en fazla kaç cihaz olabilir?

Cihaz artırımı bir defada en fazla beş cihaz olmak üzere seksen cihaza kadar yapılabilir; seksenin üzerinde cihazı olan merkeze artırım izni verilmez (m.11/3). Birleşmede de toplam sekseni geçemez (m.17/1). Yeni merkez başlangıçta on beşten az, yirmi beşten fazla cihazla açılamaz (m.11/6).

Hasta sayısı düşük olan merkezin cihazı azaltılabilir mi?

Evet. Üç yıl boyunca hasta/cihaz oranı üçün altında olan merkezin cihaz sayısı, müdürlüğün teklifi üzerine Bakanlıkça azaltılabilir (m.11/11). Bu bir takdir yetkisidir; işleme karşı tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir.

Faaliyeti askıya alınan merkez ne kadar sürede yeniden açılmalı?

İşletenin talebiyle Bakanlıkça askıya alınan merkezde, askı tarihinden itibaren en geç on iki ay içinde eksiklikler giderilmezse ruhsat ve faaliyet izin belgesi iptal edilir (m.17/3). Mesul müdür veya uzman tabip bulunamaması nedeniyle valilikçe yapılan askıda süre en fazla altı aydır (m.20/2-3).

Yardımcı personel sayısı nasıl hesaplanıyor?

Hemodiyaliz yapılan merkezlerde her tedavi seansında sekiz hastaya kadar en az bir, sonraki her sekiz hasta için bir ilave yardımcı personel bulunur; yalnızca periton diyalizi yapılan merkezlerde en az bir yardımcı personel yeterlidir (m.19/2). Eski düzende ölçü her sekiz cihaz için bir personeldi.

Diyaliz hastası böbrek nakli için ne zaman yönlendirilmeli?

Merkez, programlı diyalize ilk kez aldığı her hastayı diyalize başladıktan sonra en geç üç ay içinde en yakın kamuya ait organ nakli merkezine göndermekle yükümlüdür (m.31). Yönetmelikten önce tanı almış hastalar için bu işlem bir yıl içinde yapılır (geçici m.2/1).

Hasta aylık muayenesini başka bir yerde yaptırabilir mi?

Evet. Aylık muayene kural olarak merkezdeki uzman tabiplerce yapılır, ancak hasta muayenesini tedavi gördüğü merkez dışında da yaptırabilir ve yazılan reçeteye göre merkez tedaviyi uygular (m.18/1-g).

Denetimde hangi yaptırımlar uygulanıyor?

Denetim EK-1 idari ve EK-2 tıbbi denetim, sorgu ve idari yaptırım formlarıyla yapılır (m.29/1). Formda aykırılık türüne göre ilk tespitte uyarı, süre veya brüt hizmet gelirine bağlı idari para cezası, sonraki tespitlerde artırılmış ceza ve faaliyet durdurma gibi kademeli sonuçlar yer alır. Kamu merkezlerinde üçüncü tespitte disiplin hükümleri uygulanır (m.29/2).

Yönetmeliğe karşı dava açma süresi ne zaman doluyor?

Bakanlık yönetmeliklerine karşı Danıştay’da iptal davası açılır; süre ilanı izleyen günden itibaren altmış gündür (İYUK m.7). Son gün 12 Ocak 2027 Salı’dır. Yönetmeliğe dayanan bireysel işlemlerde süre tebliğden başlar ve bu işlemle birlikte Yönetmeliğin ilgili hükmü de dava konusu edilebilir.

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar

Sağlık hukuku dosyalarında diyaliz merkezlerinin ruhsat, ön izin ve planlama başvurularının hazırlanmasına, cihaz artırımı, taşınma, birleşme ve devir süreçlerinin mevzuata uygun kurgulanmasına, personel ve hizmet alım sözleşmelerinin incelenmesine yardımcı oluyoruz. Denetim tespitleri ve yaptırım kararlarında tutanağın ve form satırının incelenmesi, savunma ve itiraz dilekçelerinin hazırlanması, idare mahkemesinde iptal ve yürütmenin durdurulması talepli davaların takibi, idari para cezalarına karşı başvuruların yapılması bu çalışmaların parçasıdır. Hasta tarafında ise tedavi ve nakil yönlendirmesine ilişkin başvurular ile tıbbi uygulamadan doğan sorumluluk ve tazminat taleplerinde hukuki değerlendirme yapıyoruz. Her dosya kendi belgeleri ve süreleri içinde değerlendirilir; sonuç taahhüdü verilmez.

Mevzuat ve kaynaklar: 13/11/2026 tarihli ve 33429 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sağlık Bakanlığı “Diyaliz Merkezleri Hakkında Yönetmelik” (m.1–39, geçici m.1–3; EK-1 İdari Denetim Sorgu ve İdari Yaptırım Formu, EK-2 Tıbbi Denetim Sorgu ve İdari Yaptırım Formu); 1/3/2019 tarihli ve 30701 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Diyaliz Merkezleri Hakkında Yönetmelik (24/9/2019 tarihli ve 30898, 10/12/2022 tarihli ve 32039 sayılı RG değişiklikleriyle) m.7, 10, 11, 12, 13, 15, 16, 18, 20, 21, 23, 29, 30, 31; 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu m.3, 9, ek m.11, ek m.19; 1219 sayılı Kanun m.12; 5510 sayılı Kanun m.4; 2575 sayılı Danıştay Kanunu m.24; 2577 sayılı İYUK m.7, 8, 11, 27; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.27; Özel Sağlık Tesislerinin Denetimi Hakkında Yönetmelik (17/11/2023, RG 32372). Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır.