Elektrik ve Doğal Gaz Piyasasında Manipülasyon Soruşturması 2026: Dâhilî Bilgiyi Bir Saatte Açıklama, Emre Amade Kapasite Bildirimi, EPİAŞ Tedbirleri, 25.098.000 TL Ceza, Menfaatin İki Katı, Savunma ve Dava (6446 m.16/9; Piyasa Bozucu Davranışlar Yönetmeliği m.7-14)

Bu rehber; EPİAŞ piyasa gözetim biriminden veya EPDK’dan bilgi ve belge talebi alan, hakkında ön araştırma ya da soruşturma açılan, soruşturma raporu tebliğ edilen, ilave teminat, bloke veya işlem yasağı tedbiriyle karşılaşan elektrik üretim ve tedarik şirketleri, toplayıcılar, doğal gaz toptan satış, ithalat ve ihracat şirketleri ile bu şirketlerin işlem ve operasyon yöneticileri için yazıldı. Hangi davranışın yasak olduğunu, elektrik ve doğal gaz için açıklanması gereken asgari verileri, dengeleme kurallarıyla çakışmayı, soruşturmanın aşamalarını, tedbirleri, cezanın nasıl hesaplandığını ve savunmada öne çıkan hukuki itirazları madde numaraları ve Danıştay kararlarıyla anlatır. Sayfanın sonunda bilgi talebine cevap, soruşturma raporuna karşı yazılı savunma ve iptal davası dilekçesi örnekleri yer alır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Organize elektrik ve doğal gaz piyasalarında fiyat, katılımcıların sunduğu tekliflerden ve kamuya açık bilgiden oluşur. Bir santralin arızası, bir iletim hattının bakıma alınması ya da bir ithalat noktasındaki akış kısıtı, ertesi günün fiyatını doğrudan etkiler. Bu bilgiye herkesten önce sahip olan katılımcının onu kullanarak işlem yapması veya piyasaya gerçeği yansıtmayan teklif ve bildirimlerle yanlış bir işaret vermesi, sermaye piyasasındaki içeriden öğrenenlerin ticaretine ve işlem bazlı manipülasyona benzer bir haksızlık yaratır. Kanun koyucu bu nedenle 2025 yılında Elektrik Piyasası Kanununa özel bir yaptırım hükmü eklemiş, Kurum da bu hükme dayanarak 2026 yılında ayrıntılı bir Yönetmelik çıkarmıştır.

Yeni rejimin üç ayağı vardır. Birincisi şeffaflıktır: katılımcılar dâhilî bilgiyi belirlenen sürede ve biçimde Dâhilî Bilgi Platformunda açıklamak zorundadır. İkincisi yasaklardır: dâhilî bilgiyle işlem yapmak ve piyasayı manipüle etmek yasaklanmıştır. Üçüncüsü gözetim ve yaptırımdır: EPİAŞ ve TEİAŞ kendi gözetim birimlerini kurar, şüpheli durumları Kuruma bildirir; Kurum inceler, tedbir alır ve ceza verir. Aşağıda bu üç ayak, elektrik ve doğal gaz piyasalarındaki somut karşılıklarıyla birlikte ele alınmaktadır.

Piyasa Bozucu Davranış Rejimi Nereden Geldi? 6446 m.16/9 ve 1 Haziran 2026

Elektrik Piyasası Kanununun 16 ncı maddesi uzun süre yalnızca bilgi vermeme, mevzuata aykırılık, lisans dışı faaliyet ve iştirak yasağı gibi genel aykırılıkları düzenledi. Bu fıkradaki cezalar tüzel kişilere uygulanır ve çoğu yazılı ihtar şartına bağlıdır (6446 m.16/1). Piyasada fiyatı yapay biçimde etkileyen davranışlara özgü bir yaptırım yoktu. Bu dönemde Kurum, organize piyasalardaki sorunlu davranışlara ancak genel hükümlerle ya da piyasa kurallarının öngördüğü teklif iptali ve erişimin askıya alınması gibi araçlarla müdahale edebiliyordu (Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği m.41/1-c, m.42).

Bu boşluğun en görünür örneği, azami uzlaştırma fiyatı uygulamasının yürürlükte olduğu dönemde yaşandı. Kurul, Ocak 2023’te ikili anlaşmalar kapsamında EPİAŞ’a sehven ya da kasıtlı olarak gerçek dışı bildirimler yapıldığı gerekçesiyle 40 şirket hakkında idari soruşturma açılmasına ve 10.208.222.680 TL’nin geri ödenmesine karar verdiğini açıkladı. Kurum yetkilileri bu ödemenin ceza olmadığını, haksız alınan tutarın iadesi olduğunu vurguladı. Bu açıklama, o dönemde fiilin kendisine özgü bir ceza hükmünün bulunmadığını ve elde edilen kazancın geri alınması ile cezalandırmanın birbirinden ayrı tutulduğunu gösterir.

7552 sayılı İklim Kanunu, Elektrik Piyasası Kanununun 16 ncı maddesine dokuzuncu fıkrayı ekledi (7552 m.18). Fıkraya göre, EPİAŞ tarafından işletilen veya mali uzlaştırması gerçekleştirilen emisyon ticaret sistemi piyasası dâhil tüm piyasalara ve ikili anlaşmalara ilişkin olarak piyasa bozucu davranışta bulunulduğunun veya bu tür bozucu etkilere yol açabilecek girişimlerin saptanması hâlinde, ihlalin ağırlığına göre gerçek kişilere iki milyon, tüzel kişilere yirmi milyon Türk lirasına kadar idari para cezası verilir. Fıkra, piyasa bozucu davranış türlerinin, alınacak tedbirlerin ve ceza tutarının belirlenmesinde dikkate alınacak hususların Sermaye Piyasası Kurulunun görüşü alınarak yönetmelikle düzenlenmesini öngörür (6446 m.16/9). Fıkra 09.07.2025 tarihinde yürürlüğe girdi; davranış türlerini tanımlayan Yönetmelik ise 14.02.2026 tarihinde yayımlandı ve 01.06.2026 tarihinde yürürlüğe girdi (Yönetmelik m.16).

Hangi Piyasalar ve Kimler Kapsamda?

Yönetmelik; vadeli elektrik piyasası, gün öncesi piyasası, gün içi piyasası, dengeleme güç piyasası, yan hizmetler piyasası, vadeli doğal gaz piyasası, spot doğal gaz piyasası, emisyon ticaret sistemi piyasası, organize yenilenebilir enerji kaynak garanti piyasası ile bu piyasalardaki toptan satış amacıyla yapılan ikili anlaşmaları kapsar (Yönetmelik m.2/1). Elektrik ve doğal gaz ticaretinin gerçekleştiği bu piyasalar ve bunlardaki ikili anlaşmalar Yönetmelikte enerji piyasaları olarak tanımlanır (m.4/1-ç). Borsa İstanbul’un vadeli işlem ve opsiyon piyasasında işlem gören sözleşmeler ile nihai tüketicilerle yapılan ikili anlaşmalar kapsam dışıdır (m.2/2). Borsa İstanbul’daki elektrik türev sözleşmelerinde piyasa bozucu eylemler sermaye piyasası mevzuatına tabidir; bu konu SPK piyasa bozucu eylemler yazımızda anlatılmıştır.

Piyasa işletmecisi, işlettiği piyasaya göre EPİAŞ veya TEİAŞ’tır (m.4/1-h). TEİAŞ, piyasa işletim lisansı kapsamında dengeleme güç piyasasını ve yan hizmetler piyasasını işletir (6446 m.8/2-ç); diğer organize toptan elektrik piyasalarını EPİAŞ işletir (6446 m.11/5). Sistem işletmecisi elektrikte TEİAŞ, doğal gazda BOTAŞ’tır (Yönetmelik m.4/1-i). Sistem işletmecileri, piyasa işletmecilerinin gözetim yapabilmesi için gerekli verileri sağlamakla yükümlüdür (m.11/4).

Yükümlülüklerin muhatabı piyasa katılımcısıdır. Piyasa katılımcısı; toplayıcılar ve dengeden sorumlu taraflar ile iletim ve dağıtım şebeke işletmecileri dâhil olmak üzere, enerji ve çevresel piyasalarda kendi adına ve hesabına işlem yapma yetkisi olan kişilerdir (m.4/1-ı). Dâhilî bilgi suistimali ve piyasa manipülasyonu bakımından ise yaptırım yalnızca şirketle sınırlı değildir. Dâhilî bilgiye sahip yöneticiler, pay sahipleri, işi veya görevi gereği bilgiye ulaşan kişiler, bilgiyi suç teşkil eden yolla edinenler ve bilginin dâhilî bilgi olduğunu bilen veya bilmesi gerekenler de muhataptır (m.8/2). Fiil tüzel kişi tarafından işlenmişse, tüzel kişi adına işlem yapma kararına dâhil olan gerçek kişiler hakkında da yaptırım uygulanır (m.8/3, m.9/3). Bu kişiler pratikte işlem masası yöneticileri, portföy yöneticileri, santral operasyon sorumluları ve teklif kararını onaylayan yöneticilerdir.

Üç Piyasa Bozucu Davranış ve Unsurları

Yönetmeliğin üçüncü bölümü üç davranışı tanımlar. Bunlar birbirinden bağımsızdır; aynı olayda birden fazlası birlikte gündeme gelebilir. Örneğin bir santralin arızasını açıklamadan, arızanın fiyatı yükselteceğini bilerek gün içi piyasasında alış pozisyonu almak, hem açıklama yükümlülüğünün ihlali hem de dâhilî bilgi suistimali olarak değerlendirilebilir.

Dâhilî bilgi. Dâhilî bilgi; enerji ve çevre ürünleriyle doğrudan veya dolaylı olarak ilgili olmakla birlikte kamuya açıklanmamış, fakat kamuya açıklandığında bu ürünlerin fiyatlarını önemli ölçüde etkilemesi muhtemel olan, gerçekleşmiş veya normal olarak gerçekleşmesi beklenen durum ve olaylar hakkındaki bilgidir (m.4/1-c). Bu tanımın dört unsuru vardır: bilgi ürünle ilgili olmalı, kamuya açıklanmamış olmalı, fiyatı önemli ölçüde etkileme ihtimali bulunmalı ve gerçekleşmiş ya da normal olarak gerçekleşmesi beklenen bir olaya ilişkin olmalıdır. Tesislerin üretim, depolama, tüketim ve iletim kapasitesi ile kullanımına ilişkin bilgiler, planlı veya plansız elverişsizlik dâhil, dâhilî bilgi niteliğindeki verilerin başında gelir; basiret sahibi bir katılımcının işlem kararının temelinin bir parçası olarak kullanması muhtemel diğer bilgiler de kapsamdadır (m.5/2).

Manipülasyonun dört biçimi. Birinci biçim, ürünlerin arzı, talebi veya fiyatıyla ilgili yanlış veya yanıltıcı işaret veren ya da verebilecek davranışlardır (m.9/1-a). İkinci biçim, haklı bir gerekçeye ve genel kabul görmüş piyasa uygulamalarına dayanmadığı sürece, tek başına veya başkalarıyla işbirliği içinde fiyatı yapay bir seviyeye taşıyan veya taşıyabilecek davranışlardır (m.9/1-b). Üçüncü biçim, bir tertip kurarak ya da aldatıcı veya hileli başka bir yolla yanlış işaret vermektir (m.9/1-c). Dördüncü biçim, piyasanın veya piyasa kurallarının suistimal edilmesi suretiyle piyasanın ya da diğer katılımcıların zararına olacak şekilde davranmaktır (m.9/1-ç). Bunlara ek olarak internet dâhil medya yoluyla yanlış veya yanıltıcı bilgi yaymak da manipülasyondur; ancak bunun için bilgiyi yayan kişinin bilginin yanlış veya yanıltıcı olduğunu bilmesi veya bilmesi gerekmesi şarttır (m.9/2).

Elektrik ve doğal gaz piyasalarının işleyişi dikkate alındığında, Kurumun incelemesine konu olabilecek davranışlara şu örnekler verilebilir: gerçekte kullanılabilir olan kapasiteyi arıza veya bakım kaydıyla düşük bildirerek dengeleme güç piyasasında fiyatın yükselmesine yol açmak; gün öncesi piyasasında eşleşmeyeceği bilinen büyük hacimli teklifler vererek arz veya talep hakkında yanlış bir izlenim yaratmak; gün içi piyasasında kapı kapanışına yakın teklif verip iptal ederek diğer katılımcıları yönlendirmek; iletim kısıtı bulunan bir bölgede kısıt giderme talimatı alacağını öngörerek bildirimlerini buna göre ayarlamak; spot doğal gaz piyasasında günlük referans fiyatın hesaplandığı işlemleri kendi pozisyonu lehine etkilemek. Bu örnekler, her olayda manipülasyonun gerçekleştiği anlamına gelmez; her birinde haklı gerekçe, fiziksel kısıt, portföy dengeleme ihtiyacı ve genel kabul görmüş uygulama gibi savunmalar ayrıca değerlendirilmelidir.

Dâhilî Bilgi: Elektrik ve Doğal Gaz İçin Asgari Veriler ve Bir Saat Kuralı

EPİAŞ, dâhilî bilgilerin kamuya açıklanması ve katılımcılar arasındaki bilgi asimetrisinin önlenmesi için Dâhilî Bilgi Platformunu işletir (Yönetmelik m.5/1). Platformda açıklanması gereken asgari veriler ile bunların yayımlanma zamanı ve biçimi Kurul kararıyla belirlenir (m.5/3). Kurul bu listeyi 15.10.2026 tarihli ve 14967 sayılı kararla belirlemiş ve listedeki verilerin, basiret sahibi bir katılımcının işlem kararının temelinin bir parçası olarak kullanması muhtemel bilgiler olduğunu kabul etmiştir. Liste elektrik, doğal gaz, ETS ve YEK-G piyasaları için on dokuz veri kalemi içerir. Elektrik ve doğal gaza ilişkin kalemler şunlardır:

Kurul kararı açıklama zamanını iki gruba ayırır. Arıza ve bakım da dâhil olmak üzere tesislerin kapasite kullanım durumundaki değişikliklere ilişkin bilgiler, bilginin konusunu oluşturan durumun veya olayın ortaya çıktığı andan itibaren en geç bir saat içinde açıklanır. Elektrik üretim tesislerinin nihai yıllık devre dışı olma planı ile diğer bilgiler mümkün olan en kısa süre içinde açıklanır. Açıklama, bilginin mahiyetini ve kapsamını açıkça yansıtacak şekilde ve Platformdaki ilgili alanlardan yapılır.

Eşik değerler de iki sonuç doğurur. Eşik öngörülen kalemlerde (1, 2, 3 ve 8 numaralı veriler) eşiğin üzerindeki durum ve olaylar, kamuya açıklanmamış olma ve gerçekleşmiş veya gerçekleşmesi muhtemel olma unsurlarını taşıdıkları sürece her durumda açıklanır. Eşiğin altında kalan durum ve olaylar ile listede yer almayan diğer bilgiler ise dâhilî bilgi tanımının bütün unsurlarını taşıyorsa açıklanır. Bu ayrım savunma bakımından önemlidir: eşiğin altındaki bir arıza için Kurumun, bilginin fiyatı önemli ölçüde etkileme ihtimali bulunduğunu ayrıca ortaya koyması gerekir. Listede yer alan ve EPİAŞ nezdinde piyasa katılımcısı olmayan tüzel kişilere ait bilgiler, onların muhatabı olan piyasa katılımcısı tarafından açıklanır.

Dâhilî Bilgi Platformundaki açıklama, dengeleme mekanizmasında sistem işletmecisine yapılan bildirimlerden ayrıdır. Kesinleşmiş gün öncesi üretim ve tüketim programları ile emre amade kapasiteler her gün saat 15.30’a kadar sistem işletmecisine bildirilir (Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği m.69/1, m.69/A/1). Bu bildirimlerin yapılmış olması, aynı bilginin dâhilî bilgi niteliğindeyse kamuya da açıklanması yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Uygulamada en sık görülecek ihlal, arızanın sistem işletmecisine bildirildiği hâlde Platformda bir saat içinde açıklanmaması olacaktır.

Açıklama Ne Zaman Geciktirilebilir? Toplayıcı Portföyleri

Piyasa katılımcısı, kendi meşru menfaatlerinin zedelenmemesi için dâhilî bilginin açıklanmasını üç koşulun birlikte sağlanması kaydıyla geciktirebilir: gecikmenin kamuyu yanıltma olasılığı bulunmamalı, katılımcı bilginin gizliliğini sağlamalı ve bu bilgiye dayanarak enerji ürünlerinin alım satımına ilişkin karar vermemelidir (Yönetmelik m.7/2). Geciktirilen bilgi ve gecikmenin gerekçeleri, Platform kapsamında oluşturulan bildirim sistemi üzerinden EPİAŞ’a elektronik ortamda gecikmeksizin bildirilir; EPİAŞ bunları ivedilikle Kuruma raporlar (m.7/3). Geciktirme sebebi ortadan kalkınca bilgi açıklanır ve açıklamada geciktirme kararı ile sebepleri belirtilir; olay gerçekleşmezse açıklama yapılmayabilir (m.7/4). Kurum, gerekçeleri yerinde bulmazsa ceza hükmünü uygulayabilir (m.7/5).

Elektrik ve doğal gaz piyasasında geciktirme imkânı dar yorumlanmalıdır. Bir santralin plansız arızası gibi fiziki bir olayı gizli tutmak, çoğu zaman kamuyu yanıltma olasılığı taşır; çünkü diğer katılımcılar tekliflerini bu kapasitenin mevcut olduğu varsayımıyla verir. Geciktirmenin savunulabileceği durumlar daha çok henüz kesinleşmemiş ticari süreçlerdir; örneğin bir tesisin devri için yürütülen ve sonuçlanmamış görüşmeler. Geciktirme kararı verilirken bu kararın kim tarafından, hangi gerekçeyle ve hangi saatte alındığı yazılı olarak kayda geçirilmeli, bilginin bilinmesi gerekenler dışına çıkmadığı belgelenmelidir.

Toplayıcı portföyündeki tesisler için açıklama yükümlülüğünün muhatabı toplayıcıdır. Bununla birlikte tesisin sahibi olan piyasa katılımcısı da tesise ilişkin dâhilî bilgileri toplayıcıya derhâl bildirmekle yükümlüdür (m.7/6). Bu hüküm, toplayıcı ile tesis sahibi arasındaki sözleşmede bildirim kanalının, sürelerin ve sorumluluğun açıkça düzenlenmesini gerektirir. Bildirim tesis sahibinden geç gelmişse, toplayıcı yönünden kusurun bulunmadığı bu kayıtlarla ispat edilebilir. Açıklama yükümlülüğünün ihlal edilmesi hâlinde EPİAŞ, ihlalin ayrıntılarını içeren bir rapor düzenleyerek ivedilikle Kuruma sunar (m.7/7). Soruşturmanın ilk belgesi çoğu zaman bu rapor olur.

Manipülasyon mu, Dengeleme Kuralı İhlali mi? Emre Amade Kapasite, KGÜP ve Talimatlar

Elektrik piyasasında piyasa bozucu davranış iddialarının büyük bölümü dengeleme mekanizmasındaki bildirimlerle ilgilidir. Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği bu bildirimler için kendi yükümlülüklerini ve kendi raporlama yolunu öngörür. Bu yol, Şeffaflık ve Piyasa Bozucu Davranışlar Yönetmeliğinden önce de vardı ve onunla birlikte işlemeye devam eder. Bir olayda hangi hükmün uygulandığı, cezanın türünü, miktarını ve ihtar şartını değiştirir.

Kesinleşmiş gün öncesi üretim ve tüketim programı (KGÜP). Her katılımcı, bir sonraki gün için uzlaştırma dönemi bazında gerçekleştirmeyi öngördüğü üretim ve tüketim değerlerini ve emre amade kapasitesini her gün saat 15.30’a kadar sistem işletmecisine bildirir; bu programları bildirmemeyi itiyat hâline getiren katılımcılar için sistem işletmecisi rapor düzenleyerek Kuruma bildirir (Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği m.69/1). Tesislerin üretim ve tüketimlerini, talimat verilmedikçe bildirdikleri programa uygun gerçekleştirmeleri esastır (m.69/5). Programa ve talimatlara uygun hareket etmediği tespit edilen katılımcılar, sistem işletiminin güvenliği açısından gerekli görülürse Kanunun 16 ncı maddesi uyarınca yaptırım uygulanmak üzere Kuruma bildirilebilir (m.69/6).

Emre amade kapasite. 29.12.2025 tarihinde eklenen 69/A maddesine göre her katılımcı, bir sonraki gün için mevcut koşullarda, acil durumlar dâhil, teknik olarak sisteme verebileceği veya çekebileceği azami güç miktarını, arıza ve bakım ile iklim ve verim gibi teknik koşulları dikkate alarak bildirir (m.69/A/1). Emre amade kapasiteyi eksik bildirmeyi, hiç bildirmemeyi ya da arıza veya bakım kaydı girmek suretiyle azaltmayı itiyat hâline getirdiği anlaşılan katılımcılar Kuruma bildirilir (m.69/A/2). Dengeleme güç piyasası işlemlerinde emre amade kapasite, kesinleşmiş program, minimum kararlı üretim düzeyi ve benzeri konularda gerçeğe aykırı bildirim ya da işlem yaptığı tespit edilen katılımcılar da bilgi ve belgeleriyle birlikte Kuruma bildirilir (m.69/A/3).

Yük alma ve yük atma talimatları. Dengeleme güç piyasasına katılanların talimatları belirtildiği şekilde yerine getirmeleri esastır. Kabul edilebilir geçerli bir sebep olmaksızın talimatı yerine getirmeyen katılımcıya sistem işletmecisi önce yazılı uyarıda bulunur; ihlal devam ederse rapor düzenleyerek Kuruma başvurur. Raporlama kriterleri Kurul kararıyla belirlenir (Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği m.73/4). Kurum ihlal tespit ederse Kanunun 16 ncı maddesine göre yaptırım uygular (m.73/5). Bunun dışında, yerine getirilmeyen yük alma ve yük atma talimatlarının sistem işletmecisine yüklediği maliyet, uzlaştırmada ilgili katılımcılara oransal olarak yansıtılır (m.102/A). Danıştay, talimatın bir kısmını yerine getirmeyen ve teslim edemediği miktarı eksik bildiren bir katılımcıya bu maliyetin yansıtılmasına karşı açılan davanın reddi yolundaki kararı onamıştır (Danıştay 13. Dairesi, 12.10.2022, E.2022/3594, K.2022/3627). Bu yansıtma bir ceza değil, uzlaştırmaya ilişkin mali bir sonuçtur; ayrıca ceza verilip verilemeyeceği ayrı bir değerlendirmedir.

Bu çakışmanın savunma bakımından en önemli sonucu, aynı fiil için iki ayrı ceza verilememesidir. Bir fiil ile birden fazla kabahatin işlenmesi hâlinde, tanımlarda yalnızca idari para cezası öngörülmüşse en ağır idari para cezası verilir (5326 m.15/1). Kabahatler Kanununun genel hükümleri idari para cezasını gerektiren bütün fiillere uygulanır (5326 m.3/1-b). Bu nedenle dengeleme güç piyasasındaki gerçeğe aykırı bir bildirim için hem Kanunun 16 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca maktu ceza hem de dokuzuncu fıkrası uyarınca piyasa bozucu davranış cezası verilmesi hukuka aykırı olur. Öte yandan birinci fıkranın (a) ve (b) bentlerindeki cezalar yazılı ihtardan sonra verilebilirken (6446 m.16/1-a ve b), dokuzuncu fıkrada ihtar şartı yoktur. Kurumun ihtar aşamasını atlamak için davranışı piyasa bozucu davranış olarak nitelendirmesi hâlinde, bu nitelendirmenin unsurlarının gerçekten oluşup oluşmadığı ayrıca sorgulanmalıdır.

Doğal Gaz Piyasasında Piyasa Bozucu Davranış: Spot Piyasa, Vadeli Piyasa ve 4646

Doğal Gaz Piyasası Kanununda piyasa bozucu davranışa özgü bir ceza hükmü yoktur; bu Kanundaki yaptırımlar bilgi vermeme, mevzuata aykırılık, lisans yükümlülükleri ve lisans dışı faaliyet gibi genel hâllere ilişkindir (4646 m.9). Buna karşılık Elektrik Piyasası Kanununun dokuzuncu fıkrası, EPİAŞ tarafından işletilen veya mali uzlaştırması gerçekleştirilen tüm piyasaları kapsar (6446 m.16/9). EPİAŞ’ın işlettiği spot doğal gaz piyasası ve vadeli doğal gaz piyasası Yönetmeliğin kapsamındadır (Yönetmelik m.2/1, m.4/1-ç). Bu nedenle doğal gaz organize piyasalarındaki manipülasyon ve dâhilî bilgi suistimali, Elektrik Piyasası Kanunundaki üst sınırlarla cezalandırılır.

Organize Toptan Doğal Gaz Satış Piyasası Yönetmeliği de bu alana ilişkin önemli kurallar içerir. Spot piyasada gerçekleştirilen alım satımlar taraflar için bağlayıcıdır ve katılımcılar tekliflerinde belirttikleri fiyat ve şartları sağlamakla yükümlüdür (Organize Toptan Doğal Gaz Satış Piyasası Yönetmeliği m.15/5). Fiyatların arz ve talep çerçevesinde oluşmasını sağlamak amacıyla uygulanacak tedbirlere yönelik esaslar Kurul tarafından düzenlenir (m.15/7). Kanun ve ilgili mevzuata aykırı hareket edildiğinin veya istenen bilgilerin yanlış, eksik veya yanıltıcı verildiğinin saptanması hâlinde Doğal Gaz Piyasası Kanununun 9 uncu maddesindeki yaptırımlar uygulanır (m.15/8). Piyasa işletmecisi piyasada oluşan fiyatları izler, analiz eder ve raporlarını üç ayda bir Kuruma sunar (m.15/9). Piyasa işletim usul ve esaslarına aykırı işlemlerin yazılı ihtara rağmen düzeltilmemesi, teminat yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi gibi hâllerde katılımcının piyasaya erişimi askıya alınabilir (m.13/1).

Doğal gaz piyasasında dâhilî bilgi niteliğindeki asgari veriler, üretim tesislerinin giriş kapasitesi kısıtlarından depolama ve LNG tesislerinin giriş-çıkış kısıtlarına, ulusal iletim şebekesindeki arıza ve bakımlardan ithalat ve ihracat noktalarındaki akış kısıtlarına kadar uzanır (Kurul Kararı 14967, sıra 9 ila 14). Kış aylarında bir giriş noktasındaki akış düşüşü veya bir depolama tesisindeki çekiş kısıtı spot fiyatı kısa sürede etkileyebilir. Bu bilgiye sahip bir toptan satış veya ithalat şirketinin, açıklamadan önce spot piyasada pozisyon alması, Kurumun ilk bakacağı davranışlardan biri olacaktır. BOTAŞ sistem işletmecisi olarak gözetim için gerekli verileri piyasa işletmecisine sağlar (Yönetmelik m.11/4).

Soruşturma Nasıl Başlar ve Nasıl Yürür?

Gözetim. Her piyasa işletmecisi, Yönetmeliğe aykırı teklif ve işlemleri tespit etmek amacıyla bünyesinde bir piyasa gözetim birimi oluşturmak, yeterli personel istihdam etmek ve kendi gözetim sistemini kurmakla yükümlüdür (Yönetmelik m.11/1). Piyasa işletmecileri gözetim faaliyetleriyle ilgili olarak katılımcılardan doğrudan bilgi ve belge isteyebilir (m.11/2) ve gözetim sonuçlarını ve şüpheli durumları Kuruma gecikmeksizin bildirir (m.11/3). Piyasa ve sistem işletmecileri, Kurumun ihtiyaç duyduğu verileri Kurumun sürekli ve gerçek zamanlı erişimine açar (m.11/5). Katılımcılar da piyasa bozucu davranışa ilişkin bilgi veya şüpheyi gerektirecek bir hususun bulunması hâlinde durumu ivedilikle Kuruma ve ilgili piyasa işletmecisine bildirmekle yükümlüdür (m.10/1-c).

Kurumun yetkileri. Kurum gözetim ve denetim görevini re’sen, ihbar veya şikâyet üzerine yerine getirir; ihbar ve şikâyet üzerine yapılan incelemelerde başvuru sahibinin kimliği gizli tutulur (m.12/1). Kurum, katılımcılardan ve ilgili gerçek ve tüzel kişilerden elektronik ortamda tutulanlar dâhil her türlü bilgi ve belgeyi istemeye, bilgi sistemlerini incelemeye, erişim sağlanmasını talep etmeye, örnek almaya, işlem ve hesapları denetlemeye, yazılı ve sözlü bilgi almaya, tutanak düzenlemeye ve yerinde inceleme yapmaya yetkilidir (m.12/2). Katılımcılar, Kurumun ve piyasa işletmecisinin istediği bilgi ve belgeleri istenen süre içinde tam ve doğru olarak sunmakla yükümlüdür (m.10/1-ç ve d). Kurul tarafından istenen bilgilerin yanlış, eksik veya yanıltıcı verilmesi ya da hiç verilmemesi, on beş günlük ihtardan sonra ayrı bir ceza konusudur (6446 m.16/1-a). Soruşturmada gizlilik ve sır saklama hükümleri ileri sürülerek bilgi ve belge vermekten kaçınılamaz (Elektrik Piyasası Soruşturma Yönetmeliği m.19/2).

Usul. Şeffaflık ve Piyasa Bozucu Davranışlar Yönetmeliği soruşturma usulüne ilişkin ayrıntılı hüküm içermez. Usul, Elektrik Piyasasında Yapılacak Denetimler ile Ön Araştırma ve Soruşturmalarda Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte (Resmî Gazete 28.01.2003, sayı 25007; son olarak 04.01.2017 tarihli ve 29938 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklik dâhil) düzenlenmiştir. Doğal gaz piyasasında faaliyet gösterenler için aynı tarihli Doğal Gaz Piyasası Soruşturma Yönetmeliği benzer kurallar içerir. Aşağıdaki tablo elektrik piyasasındaki aşamaları gösterir.

Soruşturma raporu tebliğ edildiğinde savunma süresi otuz gündür ve bu süre kaçırılırsa savunma dikkate alınmaz. Raporda ihbar sahiplerinin kimliği ile üçüncü kişilerin ticari sırları korunur (m.20/1); ancak bu, raporun dayandığı veri analizlerinin savunmadan tamamen gizlenmesi anlamına gelmemelidir. Savunmada, rapordaki fiyat etkisi hesaplarının, teklif ve işlem listelerinin ve karşılaştırma için seçilen dönemlerin dosyaya konulması talep edilmelidir. Yazılı savunmanın hazırlanmasına, ek süre talebine ve tebligat sorunlarına ilişkin ayrıntılar EPDK yazılı savunma istedi yazımızda anlatılmıştır.

Tedbirler: İlave Teminat, Bloke, Teklif İptali ve İşlem Yasağı

Piyasa bozucu davranışta bulunulduğunun tespit edilmesi veya buna yönelik kuvvetli şüphelerin bulunması hâlinde Kurul ve acele hâllerde ilgili piyasa işletmecisi; ilave teminat talep etme, ilgili piyasadaki işlemlerden doğan alacaklara bloke koyma, ilgili teklifi veya işlemi askıya alma ya da iptal etme ve ilgili piyasaların bir kısmında veya tamamında geçici olarak işlem yapma yasağı getirme dâhil gerekli her türlü tedbiri alabilir (Yönetmelik m.14/1). Tedbirler ihlalin muhtemel olumsuz etkilerini önleme ve sınırlandırma amacına yönelik olmalı ve bu amacı gerçekleştirecek nitelikte olanlarla sınırlı tutulmalıdır (m.14/1). Piyasa işletmecisinin uyguladığı tedbir derhâl Kurul onayına sunulur; Kurul tedbirin devamına, değiştirilmesine veya kaldırılmasına karar verir ve bu işler Kurulun öncelikli işlerindendir (m.14/2).

EPİAŞ bir anonim şirkettir ve özel hukuk hükümlerine tabidir (6446 m.11/2). Bu nedenle EPİAŞ’ın işlemlerine karşı hangi yargı yoluna gidileceği tartışılmıştır. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, ek teminatın tamamlanmaması nedeniyle bir santralin sistem bağlantısının kesilmesi için EPİAŞ’ın TEİAŞ’a yaptığı bildirime karşı açılan davada, EPİAŞ’ın piyasa işletmecisi olarak Dengeleme ve Uzlaştırma mevzuatı çerçevesinde kamu gücü kullanarak tek yanlı idari işlem tesis edebileceğini ve bu işlemin denetiminin idari yargıya ait olduğunu kabul etmiş, davanın görev yönünden reddine ilişkin kararı oyçokluğuyla bozmuştur (Danıştay İDDK, 29.01.2025, E.2024/2063, K.2025/126). Bu karar, piyasa işletmecisinin acele hâlde uyguladığı tedbirlere karşı da idari yargı yolunun açık olduğunu gösterir. Bununla birlikte tedbir derhâl Kurul onayına sunulduğundan, uygulamada Kurulun devam veya değiştirme kararının da dava konusu edilmesi gerekir.

İdari Para Cezası: Üst Sınır, Menfaatin İki Katı ve Girişim

Yönetmelik, Kanunun dokuzuncu fıkrasındaki üst sınırları fiile ve faile göre ayırmıştır (Yönetmelik m.13/1). Bu tutarlar her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında güncellenir (m.13/1 son cümle). Kural olarak fiilin işlendiği yıl için geçerli üst sınır esas alınmalıdır (5326 m.5).

Menfaatin veya zararın iki katı. Fiilin işlenmesi suretiyle bir menfaat temin edilmesi veya zarara sebebiyet verilmesi hâlinde ceza, bu menfaat veya zararın iki katından az olamaz (6446 m.16/9; Yönetmelik m.13/2). Bu kural cezanın alt sınırını belirler ve üst sınırı aşan bir ceza sonucunu doğurabilir. Menfaatin nasıl hesaplandığı bu nedenle savunmanın merkezindedir. Aynı yapı Sermaye Piyasası Kanunundaki piyasa bozucu eylemler hükmünde de vardır. Danıştay bu hükmü yorumlarken, menfaatin piyasa bozucu eylemi gerçekleştiren kişi tarafından elde edilmiş olması gerektiğini açıkça belirtmiştir; somut olayda davacı, ailesinin hesaplarında elde edilen menfaatin kendisine ait olmadığını ileri sürmediği için sonuç değişmemiştir (Danıştay 13. Dairesi, 20.02.2023, E.2022/4956, K.2023/696). Enerji piyasalarında da menfaatin kim tarafından, hangi işlemlerden ve hangi karşı olgusal fiyata göre hesaplandığı, brüt mü net mi alındığı ve fiille illiyet bağı sorgulanmalıdır.

Girişim. Dâhilî bilgi suistimali ve manipülasyon fiilinin girişim aşamasında kalması hâlinde, ilgili bentlerdeki tutarların yarısına kadar ceza uygulanır (Yönetmelik m.13/3). Kabahatlerde teşebbüs ancak kanunda hüküm bulunan hâllerde cezalandırılır ve bu durumda Ceza Kanununun teşebbüse ve gönüllü vazgeçmeye ilişkin hükümleri de uygulanır (5326 m.13). Fail icra hareketlerinden gönüllü olarak vazgeçer veya kendi çabasıyla neticenin gerçekleşmesini önlerse teşebbüsten dolayı cezalandırılmaz (5237 m.36/1). Kapı kapanışından önce kendiliğinden geri çekilen bir teklif için bu hükmün ileri sürülmesi mümkündür.

Cezanın belirlenmesi. Belirli bir tutara kadar uygulanacak cezanın miktarı belirlenirken ihlalin ağırlığı ve süresi, kusurun derecesi, ihlalin piyasaya ve piyasa fiyatlarına etkisi, tekerrürün varlığı, failin ihlal tarihinden önceki takvim yılında ilgili piyasada elde ettiği net satış hasılatı ve gerçeğin ortaya çıkarılması için Kurumla gösterilen işbirliği dikkate alınır (Yönetmelik m.13/4). Kabahatler Kanunu da alt ve üst sınırı gösterilen cezalarda kabahatin haksızlık içeriğinin, failin kusurunun ve ekonomik durumunun birlikte göz önünde bulundurulmasını ister (5326 m.17/2). Bu ölçütlerin her birinin Kurul kararında somut olarak tartışılması gerekir. Üst sınıra yakın bir cezanın, hangi ölçütün neden ağırlaştırıcı sayıldığı gösterilmeden verilmesi, takdir yetkisinin gerekçesiz kullanılması anlamına gelir.

Bu bölümdeki Kurul kararları Kurumun internet sitesinde yayımlanır (Yönetmelik m.13/5). Kanunun 16 ncı maddesindeki idari para cezaları tarifelerde maliyet unsuru olarak yer alamaz (6446 m.16/10). Tekrarda cezanın iki kat artırılmasını öngören ikinci fıkra, metindeki yeri ve “yukarıdaki para cezaları” ifadesi itibarıyla birinci fıkradaki cezalara ilişkindir (6446 m.16/2); piyasa bozucu davranışlarda tekerrür, cezanın belirlenmesinde dikkate alınan bir ölçüttür (Yönetmelik m.13/4-ç).

Savunmada Öne Çıkan Hukuki İtirazlar

Piyasa bozucu davranış soruşturmaları büyük ölçüde veri analizine dayanır. Kurumun elinde teklif ve işlem kayıtları, sayaç verileri, bildirimler ve fiyat serileri bulunur; şirketin elinde ise bu verilerin arkasındaki fiziki ve ticari gerçeklik. Savunmanın görevi, verilerin gösterdiği örüntünün manipülasyon dışında makul bir açıklaması olduğunu belgelerle ortaya koymak ve hukuki unsurların her birini ayrı ayrı tartışmaktır. Aşağıdaki itirazlar dosyanın niteliğine göre seçilmelidir.

1. Teknik arıza veya hata ile manipülasyon aynı şey değildir. Manipülasyon, yanlış veya yanıltıcı işaret veren ya da fiyatı yapay seviyeye taşıyan davranışlar üzerine kuruludur (Yönetmelik m.9/1). Arıza kayıtları, bakım planları, üretici servis raporları, kontrol odası ve SCADA kayıtları ile ilgili günlerdeki fiziki koşullar, kapasite düşüşünün gerçek olduğunu gösteriyorsa ortada yanıltıcı bir işaret yoktur. Danıştay, istenen belgeyi kısa sürede sunamamak gibi bir fiil ile beyan sistemini kötüye kullanmak arasında ağırlık bakımından fark bulunduğunu, ikisine aynı yaptırımı bağlayan düzenlemenin ölçülü olmadığını kabul etmiş; yaklaşık iki yılda yapılan 91.212 kayıttan yalnızca birinin söz konusu olduğu savunmasını da bu sonucu destekleyen bir unsur olarak değerlendirmiştir (Danıştay İDDK, 01.02.2024, E.2023/2836, K.2024/161). Bu kararın ardından ilgili Yönetmelik cümlesi ve ona dayanan para cezası iptal edilmiş (Danıştay 13. Dairesi, 16.01.2025, E.2024/1789, K.2025/274), aynı cümleye dayanılarak başka bir şirkete verilen 1.088.997 TL’lik cezaya karşı açılan davanın reddi yolundaki karar da bozulmuştur (Danıştay 13. Dairesi, 10.04.2025, E.2024/7, K.2025/1462).

2. Haklı gerekçe ve genel kabul görmüş piyasa uygulaması. Fiyatı etkileyen her işlem manipülasyon değildir; hüküm, haklı bir gerekçeye ve genel kabul görmüş piyasa uygulamalarına dayanmayan davranışları hedefler (Yönetmelik m.9/1-b). Portföy dengeleme, ikili anlaşma yükümlülüklerini karşılama, yakıt kısıtı, su rejimi veya rüzgâr tahminindeki sapma gibi nedenler bu kapsamda değerlendirilmelidir. Şirket içi teklif politikası, risk limitleri ve fiyatlama yöntemi önceden yazılı olarak belirlenmişse, davranışın bu politikaya uygunluğu güçlü bir savunma dayanağıdır.

3. Dâhilî bilginin bütün unsurları ispatlanmalıdır. Bilginin kamuya açıklanmamış olması, fiyatı önemli ölçüde etkileme ihtimalinin bulunması ve gerçekleşmiş ya da normal olarak gerçekleşmesi beklenen bir olaya ilişkin olması gerekir (m.4/1-c). Eşiğin altında kalan kapasite değişiklikleri için bu unsurların Kurumca ayrıca gösterilmesi gerekir (Kurul Kararı 14967). Bilgi başka bir yolla zaten kamuya açıksa veya fiyat etkisi önemsizse dâhilî bilgiden söz edilemez.

4. Bilgi ile işlem arasındaki bağlantı. Dâhilî bilgi suistimali bilginin kullanılarak işlem yapılmasını gerektirir (m.8/1-a). İşlem kararını veren birimin bilgiden haberdar olmadığı, karar saatinin bilginin oluşmasından önce olduğu veya işlemin önceden belirlenmiş bir stratejinin parçası olduğu kayıtlarla gösterilebilirse suistimal unsuru oluşmaz. İşlem ve operasyon birimleri arasında bilgi duvarı kurulmuş olması burada belirleyicidir.

5. Gerçek kişinin karar sürecine katılımı. Tüzel kişi adına işlenen fiilde gerçek kişiye yaptırım uygulanabilmesi için o kişinin tüzel kişi adına işlem yapma kararına dâhil olduğu gösterilmelidir (m.8/3, 9/3). Unvan veya görev tanımı tek başına yeterli değildir. Onay zincirini gösteren yetki belgeleri, e-posta ve sistem kayıtları bu noktada önem kazanır.

6. Tek fiil, tek ceza. Aynı davranış için Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği üzerinden genel ceza ile piyasa bozucu davranış cezası birlikte verilemez; yalnızca en ağır idari para cezası verilir (5326 m.15/1). Kesintisiz biçimde işlenebilen kabahatlerde de yaptırım kararına kadar fiil tek sayılır (5326 m.15/2).

7. Zaman bakımından uygulama. 01.06.2026 öncesi davranışlar için Yönetmelikteki tanımlara dayanılamaz (5326 m.4, 5; Yönetmelik m.16). Soruşturma raporunda inceleme döneminin bu tarihten önceye uzanması hâlinde, cezanın hangi işlemlere dayandığı ayrıştırılmalıdır.

8. Menfaat ve zarar hesabı. İki kat kuralı uygulanacaksa menfaatin fail tarafından elde edildiği, hesaplamanın net olarak yapıldığı ve fiil ile illiyet bağının bulunduğu gösterilmelidir (6446 m.16/9). Karşı olgusal fiyatın nasıl seçildiği ve aynı dönemde piyasadaki diğer etkenlerin ayrıştırılıp ayrıştırılmadığı sorgulanmalıdır.

9. Gerekçe ve takdir. Cezanın miktarı Yönetmeliğin 13 üncü maddesinin dördüncü fıkrasındaki ölçütlere göre somut olarak gerekçelendirilmelidir. İşbirliği ölçütü bakımından, soruşturma sırasında Kuruma verilen bilgi ve belgelerin, iç inceleme sonuçlarının ve alınan düzeltici önlemlerin savunmada ayrıca vurgulanması gerekir.

10. Usul. Raporun tebliğ edilmemesi, savunma için yeterli süre verilmemesi, ek görüşün tebliğ edilmemesi veya raporun dayandığı veri analizlerinin dosyaya konulmaması, savunma hakkını zedeleyen usul eksiklikleridir (Elektrik Piyasası Soruşturma Yönetmeliği m.20, 23). Gerçek kişilerden savunma alınmaması bu eksikliklerin en ağırıdır.

Şirket İçinde Ne Yapılmalı? Uyum Kontrol Listesi

Yönetmelik katılımcılara dâhilî bilgiyi tespit etmek, işlemek, muhafaza etmek ve zamanında açıklamak; Platformda işlem yapmaya yetkili kişileri EPİAŞ’a bildirmek; şüpheli durumları bildirmek; bilgi ve belge taleplerine süresinde cevap vermek ve piyasa bozucu davranışları önlemek için gerekli tedbirleri almak yükümlülüklerini yükler (Yönetmelik m.10/1). Bu yükümlülüklerin somut karşılığı bir uyum programıdır. Yönetmelik ayrıca Kurumun, piyasa bozucu davranışlar ve dâhilî bilgiler konusunda katılımcılara yol gösterici bir rehber hazırlayıp yayımlamasını öngörür (m.15); bu rehber, şirket içi prosedürlerin güncellenmesinde esas alınmalıdır. Aşağıdaki liste, soruşturma olasılığına karşı şirketin elini güçlendiren adımları gösterir.

• Hangi bilgilerin dâhilî bilgi sayılacağını, Kurul Kararı 14967’deki asgari veri listesi ve eşik değerlerle eşleştiren yazılı bir prosedür hazırlayın.
• Arıza veya bakım nedeniyle kapasite değişikliği olduğunda, olayın saatinden itibaren bir saat içinde Platformda açıklama yapılmasını sağlayan bir görev zinciri ve yedek sorumlu belirleyin.
• Platformda işlem yapmaya yetkili kişileri EPİAŞ’a bildirin ve personel değişikliklerinde bildirimi güncelleyin (m.5/5, 10/1-b).
• Santral operasyonu ile işlem masası arasında bilgi duvarı kurun; açıklanmamış operasyon bilgisinin işlem kararına ulaşmasını engelleyin.
• Kontrol odası, SCADA, arıza ve bakım kayıtlarını, teklif ve işlem kayıtlarını, işlem masası yazışmalarını değiştirilemeyecek şekilde saklayın.
• Teklif ve fiyatlama politikasını, risk limitlerini ve algoritmik teklif kurallarını yazılı hâle getirin; istisnai tekliflerin gerekçesini kayda geçirin.
• Emre amade kapasite ve kesinleşmiş program bildirimlerinde iklim, verim, arıza ve bakım gerekçelerini belgeleyin (Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği m.69/A/1).
• Toplayıcı ile tesis sahibi arasındaki sözleşmede dâhilî bilginin derhâl bildirilmesine ilişkin kanalı, süreyi ve sorumluluğu düzenleyin (m.7/6).
• Açıklamayı geciktirme kararlarının kim tarafından, hangi gerekçeyle ve hangi saatte alındığını yazılı tutun (m.7/2-3).
• Şüpheli bir durumu fark eden çalışanın iç bildirim yolunu ve Kuruma bildirim kararının nasıl verileceğini belirleyin (m.10/1-c).
• Kurumun veya piyasa işletmecisinin bilgi talepleri için tek bir sorumlu birim ve hukuki kontrol aşaması oluşturun (m.10/1-ç, d).
• İşlem ve operasyon personeline yıllık eğitim verin ve eğitim kayıtlarını saklayın.

Cezaya ve Tedbire Karşı Hukuki Yollar

İdari yaptırım kararlarına karşı yetkili idare mahkemesinde dava açılabilir ve Kurul kararlarına karşı açılan her türlü dava öncelikli işlerden sayılır (4628 m.12). Dava açma süresi kararın tebliğini izleyen günden itibaren altmış gündür (2577 m.7). Kanunda özel bir yetki kuralı bulunmadığından yetkili mahkeme, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer idare mahkemesidir (2577 m.32/1); Kurumun merkezi Ankara’dadır (4628 m.4). EPİAŞ’ın kamu gücüne dayanan işlemleri de idari yargının denetimine tabidir (Danıştay İDDK, 29.01.2025, E.2024/2063, K.2025/126).

Dava açılması işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz (2577 m.27/1). Yürütmenin durdurulması için işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte bulunması gerekir (2577 m.27/2). İşlem yasağı, alacak blokesi veya yüksek tutarlı ilave teminat gibi tedbirler, ikili anlaşma yükümlülüklerinin yerine getirilememesine ve dengesizlik maliyetlerine yol açabileceğinden, bu tedbirlere karşı yürütmenin durdurulması talebinin somut zarar hesaplarıyla desteklenmesi gerekir.

Asgari veriler listesi gibi ülke çapında uygulanacak düzenleyici Kurul kararlarına karşı davalar Danıştay’da ilk derece mahkemesi sıfatıyla görülür (2575 m.24/1-c). Düzenleyici işleme karşı dava süresi ilan tarihini izleyen günden başlar; ancak bu işlemin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem ile uygulama işlemine birlikte dava açabilir ve düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması uygulama işleminin iptaline engel değildir (2577 m.7/4). Danıştay’ın Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğine ilişkin kararları, ceza ile birlikte dayanak kuralın da dava konusu edilmesinin sonuç doğurabileceğini göstermektedir (Danıştay 13. Dairesi, 16.01.2025, E.2024/1789, K.2025/274).

EPDK kararlarına karşı dava sürecinin genel işleyişi EPDK kararlarına karşı dava, idari para cezalarının genel çerçevesi EPDK idari para cezaları ve iptal davası, dava dilekçesinin genel yapısı EPDK idari para cezası iptal dava dilekçesi örneği yazılarımızda anlatılmıştır.

Sık Yapılan Hatalar

• Arızayı sistem işletmecisine bildirdikten sonra Dâhilî Bilgi Platformunda ayrıca açıklama yapmayı unutmak.
• Bir saatlik sürenin olayın fark edildiği andan başladığını düşünmek.
• Eşiğin altında kalan kapasite değişikliklerinin hiçbir zaman açıklanmayacağını varsaymak.
• Açıklamayı geciktirirken gerekçeyi EPİAŞ’ın bildirim sistemine iletmemek.
• Bilgi talebine verilen ilk cevabı hukuki kontrolden geçirmeden göndermek ve sonradan çelişkiye düşmek.
• Soruşturma raporunun dayandığı veri analizlerini ve teklif listelerini istemeden savunma yazmak.
• Savunmada yalnızca teknik açıklama yapıp hukuki unsurları, zaman bakımından uygulamayı ve tek fiil kuralını tartışmamak.
• Adı geçen çalışanların savunmasını şirketin savunmasıyla aynı belgede ve aynı çıkar çatışması riskiyle yürütmek.
• Tedbire karşı yalnızca Kurula başvurup yürütmenin durdurulması istemli dava açmayı geciktirmek.
• Menfaat hesabını rapordaki brüt rakam üzerinden kabul etmek.

Bilgi Talebine Cevap, Yazılı Savunma ve Dava Dilekçesi Örnekleri

Aşağıdaki örnekler genel çerçeveyi göstermek için hazırlanmıştır ve olayları varsayımsaldır. Boş bırakılan yerler dosyanın bilgileriyle doldurulmalı, dosyada karşılığı bulunmayan hususlar çıkarılmalıdır. Gerçek kişiler hakkında yürütülen işlemlerde, şirketin savunmasıyla çatışabilecek hususlar ayrıca değerlendirilmelidir.

Kurumun bilgi ve belge talebine cevap ve açıklama yazısı

Soruşturma raporuna karşı yazılı savunma (emre amade kapasite ve manipülasyon iddiası)

İdari para cezası ve işlem yasağına karşı iptal davası (yürütmenin durdurulması istemli)

Sıkça Sorulan Sorular

Elektrik piyasasında piyasa bozucu davranış nedir?

Enerji Piyasalarında ve Çevresel Piyasalarda Şeffaflığa ve Piyasa Bozucu Davranışlara İlişkin Yönetmelik üç davranışı yasaklar: dâhilî bilgiyi Dâhilî Bilgi Platformunda gecikmeksizin açıklamamak (m.7), dâhilî bilgiyi kullanarak işlem yapmak, ifşa etmek veya tavsiyede bulunmak (m.8) ve arz, talep veya fiyat hakkında yanıltıcı işaret veren ya da fiyatı yapay seviyeye taşıyan piyasa manipülasyonu (m.9). Bu fiillere yönelik girişimler de yaptırıma tabidir.

Yönetmelik hangi piyasaları kapsar? Borsa İstanbul’daki elektrik sözleşmeleri de dâhil mi?

Vadeli elektrik piyasası, gün öncesi ve gün içi piyasaları, dengeleme güç piyasası, yan hizmetler piyasası, vadeli ve spot doğal gaz piyasaları, emisyon ticaret sistemi ve YEK-G piyasaları ile bunlardaki toptan satış amaçlı ikili anlaşmalar kapsamdadır (m.2/1). Borsa İstanbul vadeli işlem ve opsiyon piyasasındaki sözleşmeler ile nihai tüketicilerle yapılan ikili anlaşmalar kapsam dışıdır (m.2/2).

Yönetmelik ne zamandan beri uygulanıyor? Daha önceki işlemler için ceza verilebilir mi?

Yönetmelik 01.06.2026 tarihinde yürürlüğe girdi (m.16). Kanundaki ceza hükmü 09.07.2025’ten beri yürürlükte olsa da hangi davranışın piyasa bozucu sayılacağını Yönetmelik tanımlar. Bu nedenle 01.06.2026 öncesindeki davranışlara Yönetmelikteki tanımlarla ceza verilmesi kanunilik ilkesi yönünden tartışmalıdır (5326 m.4, 5). Önceki davranışlar ancak Kanunun 16 ncı maddesinin birinci fıkrasındaki genel hükümler kapsamında değerlendirilebilir.

2026’da piyasa bozucu davranışın cezası ne kadar?

Manipülasyon ve dâhilî bilgi suistimali için piyasa katılımcısına 25.098.000 TL’ye, karar sürecine katılan gerçek kişiye 2.509.800 TL’ye kadar; dâhilî bilgiyi açıklama yükümlülüğünün ihlali için piyasa katılımcısına 2.509.800 TL’ye kadar idari para cezası verilir (Yönetmelik m.13/1; Resmî Gazete 25.12.2025, sayı 33118). Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir.

Menfaatin iki katı kuralı nasıl uygulanır?

Fiil ile menfaat sağlanmış veya zarara yol açılmışsa ceza bu tutarın iki katından az olamaz (6446 m.16/9; Yönetmelik m.13/2). Danıştay, aynı yapıdaki Sermaye Piyasası Kanunu hükmünde menfaatin piyasa bozucu eylemi gerçekleştiren kişi tarafından elde edilmesi gerektiğini belirtmiştir (Danıştay 13. Dairesi, 20.02.2023, E.2022/4956, K.2023/696). Menfaatin net hesaplanması ve fiille illiyetinin gösterilmesi gerekir.

Santralimde arıza oldu. Ne kadar sürede açıklamam gerekir?

Arıza ve bakım dâhil kapasite kullanımındaki değişiklikler, durumun ortaya çıktığı andan itibaren en geç bir saat içinde Dâhilî Bilgi Platformunda açıklanmalıdır (Kurul Kararı 14967). Tesis bazında 30 MW ve üzeri, portföy bazında 50 MW ve üzeri güç değişimleri her durumda açıklanır. Sistem işletmecisine yapılan emre amade kapasite bildirimi bu yükümlülüğü karşılamaz.

Eşiğin altında kalan bir arızayı da açıklamak zorunda mıyım?

Eşiğin altındaki durum ve olaylar, dâhilî bilgi tanımının bütün unsurlarını taşıyorsa açıklanır (Kurul Kararı 14967). Yani bilgi kamuya açıklanmamışsa, fiyatı önemli ölçüde etkilemesi muhtemelse ve gerçekleşmiş ya da gerçekleşmesi beklenen bir olaya ilişkinse açıklama gerekir. Bu unsurların bulunduğunu Kurumun ayrıca göstermesi gerekir.

Açıklamayı geciktirebilir miyim?

Gecikmenin kamuyu yanıltma olasılığı yoksa, bilginin gizliliği sağlanıyorsa ve bu bilgiye dayanarak alım satım kararı verilmiyorsa geciktirilebilir (m.7/2). Geciktirilen bilgi ve gerekçesi EPİAŞ’ın bildirim sistemine gecikmeksizin bildirilmelidir (m.7/3). Fiziki bir arızayı gizli tutmak çoğu zaman kamuyu yanıltma olasılığı taşıdığından, geciktirme imkânı dar yorumlanmalıdır.

Emre amade kapasiteyi yanlış bildirmek manipülasyon sayılır mı?

Dengeleme güç piyasasında gerçeğe aykırı emre amade kapasite bildirimi Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği uyarınca Kuruma bildirilir ve Kanunun 16 ncı maddesine göre yaptırıma bağlanabilir (m.69/A/3). Aynı davranış yanıltıcı işaret veriyorsa manipülasyon olarak da nitelendirilebilir (Yönetmelik m.9/1-a). Ancak bir fiil için yalnızca en ağır idari para cezası verilebilir (5326 m.15/1). Arıza, iklim ve verim koşullarından kaynaklanan düşüşler meşru bildirimdir (m.69/A/1).

İşlem masasındaki çalışanımız veya yöneticimiz de ceza alabilir mi?

Evet. Fiil tüzel kişi tarafından işlenmişse, tüzel kişi adına işlem yapma kararına dâhil olan gerçek kişilere de 2.509.800 TL’ye kadar ceza verilebilir (m.8/3, 9/3, 13/1). Karar sürecine katılımın somut olarak gösterilmesi gerekir; unvan tek başına yeterli değildir. Çalışanların savunmasının şirketinkinden ayrı olarak planlanması önerilir.

EPİAŞ ilave teminat istedi veya alacaklarımı bloke etti. Ne yapabilirim?

Kurul ve acele hâllerde piyasa işletmecisi bu tedbirleri alabilir; piyasa işletmecisinin tedbiri derhâl Kurul onayına sunulur (m.14). Tedbirin gerekçesinin istenmesi, Kuruldan kaldırılmasının veya hafifletilmesinin talep edilmesi ve gerekirse yürütmenin durdurulması istemli dava açılması gerekir. Danıştay, EPİAŞ’ın kamu gücüne dayanan işlemlerine karşı idari yargının görevli olduğunu kabul etmiştir (Danıştay İDDK, 29.01.2025, E.2024/2063, K.2025/126).

EPDK’dan bilgi ve belge talebi geldi. Cevap vermezsem ne olur?

Katılımcılar, Kurumun piyasa bozucu davranışları incelemek amacıyla istediği bilgi ve belgeleri istenen sürede tam ve doğru sunmakla yükümlüdür (m.10/1-ç). Bilgilerin hiç verilmemesi veya yanlış, eksik ya da yanıltıcı verilmesi, on beş günlük ihtardan sonra 2026 yılında 10.325.625 TL ceza konusudur (6446 m.16/1-a). Cevap, ileride yapılacak savunmanın temelini oluşturduğu için özenle hazırlanmalıdır.

Soruşturma ne kadar sürer, savunma için ne kadar sürem var?

Elektrik piyasasında ön araştırma raporu otuz gün, soruşturma raporu altı ay içinde tamamlanır; bir defaya mahsus üç aya kadar ek süre verilebilir. Rapor tebliğ edildiğinde yazılı savunma süresi otuz gündür ve talep üzerine on beş güne kadar uzatılabilir; süresinde verilmeyen savunma dikkate alınmaz (Elektrik Piyasası Soruşturma Yönetmeliği m.15, 18, 20).

Doğal gaz spot piyasasında da bu kurallar uygulanır mı?

Evet. Spot ve vadeli doğal gaz piyasaları Yönetmeliğin kapsamındadır (m.2/1) ve EPİAŞ’ın işlettiği tüm piyasalardaki piyasa bozucu davranışlar Elektrik Piyasası Kanununun 16 ncı maddesinin dokuzuncu fıkrasına göre cezalandırılır. Doğal gaz piyasasına ilişkin diğer aykırılıklarda ise Doğal Gaz Piyasası Kanununun 9 uncu maddesi uygulanır.

Cezaya karşı dava süresi nedir? Cezayı ödersem dava hakkım kalkar mı?

Dava, kararın tebliğini izleyen günden itibaren altmış gün içinde yetkili idare mahkemesinde açılır (2577 m.7; 4628 m.12). Ceza tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir (6446 m.16/8); bu süre içinde ödenirse yüzde yirmi beş indirim yapılır ve ödeme dava açma hakkını etkilemez (5326 m.17/6).

Mevzuat, Kararlar ve Kaynaklar

Mevzuat

• 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu m.8, 11 ve 16 (dokuzuncu fıkra: 7552 sayılı Kanun m.18, yürürlük 09.07.2025).
• Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun 25.12.2025 tarihli ve 33118 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan, 6446 ve 4646 sayılı Kanunlardaki para cezalarının 2026 tutarlarına ilişkin Tebliğleri.
• 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu m.9 ve 10; 4628 sayılı Kanun m.12.
• Enerji Piyasalarında ve Çevresel Piyasalarda Şeffaflığa ve Piyasa Bozucu Davranışlara İlişkin Yönetmelik (Resmî Gazete 14.02.2026, sayı 33168).
• Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun 15.10.2026 tarihli ve 14967 sayılı Kararı (Dâhilî Bilgi Platformunda Açıklanacak Asgari Veriler Listesi) ve 14968 sayılı Kararı (Şeffaflık Platformunda Yayımlanacak Veriler Listesi), Resmî Gazete 20.10.2026, sayı 33406.
• Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği (Resmî Gazete 14.04.2009, sayı 27200; 29.12.2025 tarihli ve 33122 ile 19.10.2026 tarihli ve 33405 sayılı Resmî Gazete’lerde yayımlanan değişiklikler dâhil) m.41, 42, 69, 69/A, 73, 102/A ve 121.
• Organize Toptan Doğal Gaz Satış Piyasası Yönetmeliği (Resmî Gazete 31.03.2017; 12.01.2021 tarihli ve 31362 sayılı değişiklik dâhil) m.13 ve 15.
• Elektrik Piyasasında Yapılacak Denetimler ile Ön Araştırma ve Soruşturmalarda Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 28.01.2003, sayı 25007; 04.01.2017 tarihli ve 29938 sayılı değişiklik dâhil) m.15 ila 27.
• 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.3, 4, 5, 9, 13, 15, 17 ve 20; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.36; 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m.105.
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7, 27 ve 32; 2575 sayılı Danıştay Kanunu m.24.

Danıştay kararları

• Danıştay İDDK, 29.01.2025, E.2024/2063, K.2025/126 (EPİAŞ’ın piyasa işletmecisi olarak kamu gücüne dayanan işlemlerine karşı idari yargının görevli olduğu).
• Danıştay İDDK, 01.02.2024, E.2023/2836, K.2024/161 (belgeyi süresinde sunamama ile beyan sistemini kötüye kullanmanın aynı yaptırıma bağlanmasının ölçülü olmadığı).
• Danıştay 13. Dairesi, 16.01.2025, E.2024/1789, K.2025/274 (Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği m.30/A/15’teki cümlenin ve buna dayanan para cezasının iptali).
• Danıştay 13. Dairesi, 10.04.2025, E.2024/7, K.2025/1462 (dayanak kural iptal edildiği için 1.088.997 TL’lik cezaya ilişkin ret kararının bozulması).
• Danıştay 13. Dairesi, 20.02.2023, E.2022/4956, K.2023/696 (sermaye piyasasında piyasa bozucu eylemde menfaatin fiili gerçekleştiren kişi tarafından elde edilmesi gerektiği).
• Danıştay 13. Dairesi, 12.10.2022, E.2022/3594, K.2022/3627 (yerine getirilmeyen yük alma talimatına ilişkin maliyetin katılımcıya yansıtılması).

Diğer kaynaklar

• Kurumun azami uzlaştırma fiyatı uygulamasında gerçek dışı bildirimlerle ilgili Ocak 2023 açıklaması (Dünya ve NTV, Ocak 2023; Hürriyet Daily News).
• Bu sayfada anılan Danıştay kararları, Danıştay karar arama sisteminde yayımlanan metinlerinden incelenmiştir. 12 Kasım 2026 itibarıyla, 01.06.2026 tarihinde yürürlüğe giren Yönetmelik uyarınca verilmiş bir cezaya ilişkin yayımlanmış bir Danıştay kararına rastlanmamıştır.

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?