Siyanürlü Liç ve Maden Atık Tesisi İzni 2026: Yığın Liçi, Atık Barajı, Maden Atık Yönetim Planı, Kategori A Tesis, 10 ppm Siyanür Sınırı, Çevre Lisansı ve İliç Sonrası Sorumluluk (Maden Atıkları Yönetmeliği m.8, 10, 11, 15, 21; ÇED Ek-1 25/b; 2872 m.15, 20, 28)

Türkiye’de altın madenciliğinde siyanür kullanımı yasak değildir; ancak siyanürlü liç tesisi ve ondan doğan atık barajı, madencilikte en çok izne, en sıkı teknik şarta ve en ağır sorumluluğa bağlanan tesislerdir. Maden ruhsatı ve işletme izni bu tesisleri kurmaya tek başına yetmez. Fiziksel yöntemler dışındaki cevher zenginleştirme tesisleri ve bunlara ait atık tesisleri ÇED Yönetmeliğinin Ek-1 listesindedir; yani ÇED raporu hazırlanmadan ve ÇED Olumlu kararı alınmadan tesise başlanamaz. 15.07.2017’de yürürlüğe giren Maden Atıkları Yönetmeliği ise işletmeciye ÇED dosyasına eklenecek bir maden atık yönetim planı hazırlama ve bunu beş yılda bir gözden geçirme yükümlülüğü getirir. Tesis Kategori A veya B olarak sınıflandırılır. Uygulama projesi Bakanlık onayına sunulur ve plana uygun inşa edildiği tespit edilen tesise “Maden Atık Depolama Tesisi Onay Belgesi” verilir. İşletmeci bu belge ve Kategori A tesislerde finansal garanti belgesiyle çevre lisansına başvurur. Yönetmelik m.21’e göre siyanür içeren atıkta tesise deşarj noktasında zayıf asitte çözünebilir siyanür 10 ppm’i aşamaz; atık deposunun gövde ve set duraylılığı da işletme döneminde günde en az bir kez ölçülür. Çevre izni veya lisansı olmayan faaliyet süre verilmeksizin durdurulur (2872 m.15). Kirleten, verdiği zarardan kusur şartı aranmaksızın sorumludur (2872 m.28). 13 Şubat 2024’teki İliç olayından sonra bu kurallar idare ve yargı tarafından çok daha sıkı uygulanmaktadır. Bu rehber, liç tesisi kurmak isteyen şirket ile tesisin çevresinde yaşayanlar için izinleri, süreleri ve sorumluluğu maddeleriyle anlatır. Proje veya dosyanız için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.

Temel kavramlar: Yığın liçi, atık barajı, maden atığı bertaraf tesisi

Altın, cevherde çoğu zaman çok düşük tenörde bulunur ve gözle görülebilir taneler hâlinde değildir. Bu yüzden altını kayaçtan ayırmak için en yaygın yöntem, cevheri siyanürlü bir çözeltiyle temas ettirip altını çözeltiye almaktır. Uygulamada iki temel yöntem vardır. Yığın liçinde kırılmış cevher geçirimsiz bir taban üzerine yığılır ve üzerine çözücü kimyasal verilir. Tank liçinde ise öğütülmüş cevher tanklarda çözeltiyle karıştırılır ve geriye çamur kıvamında bir atık kalır; bu atık genellikle bir atık barajında depolanır. Her iki yöntem de hukuken “fiziksel olmayan” bir zenginleştirme yöntemidir ve bu nitelendirme, ÇED ve atık mevzuatının hangi kurallarının uygulanacağını belirler.

Maden Atıkları Yönetmeliği, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (bugünkü adıyla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı) tarafından 15.07.2015 tarihli ve 29417 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. 16.07.2016 tarihli ve 29772 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle yürürlük tarihi ertelenmiş ve Yönetmelik 15.07.2017’de yürürlüğe girmiştir. Yönetmelik, madenlerin aranması, çıkarılması, hazırlanması veya zenginleştirilmesi ya da depolanması sonucunda ortaya çıkan atıkların yönetimini kapsar (m.2/1); maden sahalarında doğrudan madencilik faaliyetlerinden kaynaklanmayan atıklar kapsam dışıdır (m.2/2). Yönetmeliğin m.4’teki tanımları, liç tesisinin hukuki rejimini anlamanın anahtarıdır.

Siyanür Türkiye’de yasak mı?

Hayır. Yürürlükteki mevzuatta altın madenciliğinde siyanür kullanımını genel olarak yasaklayan bir kanun veya yönetmelik hükmü yoktur. Buna karşılık siyanür kullanımı, her aşamada ayrı bir izne ve teknik sınıra bağlanmıştır. Maden Atıkları Yönetmeliği siyanürü yasaklamak yerine atıktaki siyanür konsantrasyonuna bir üst sınır koymuş (m.21), yığın liçi tesislerinin tabanına en az tehlikeli atık depolama tesisleri kadar sıkı geçirimsizlik şartı getirmiş (m.11/12) ve liç kimyasalı kalıntılarının tehlikeli kabul edilmesi hâlinde tesisi Kategori A olarak sınıflandırmıştır (Ek-5).

Siyanürün hukuki tartışması Türkiye’de Bergama-Ovacık uyuşmazlığıyla başlamıştır. Danıştay 6. Dairesi 13.05.1997 tarihli ve E.1996/5477, K.1997/2312 sayılı kararında, faaliyetten elde edilecek ekonomik değer ile riskin gerçekleşmesi hâlinde doğacak tahribat karşılaştırıldığında kamu yararının öncelikle insan yaşamı lehine değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiş ve siyanür liçi yöntemiyle altın madeni işletilmesine izin veren işlemde kamu yararına uygunluk bulunmadığına hükmetmiştir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de Taşkın ve Diğerleri/Türkiye kararında (başvuru no. 46117/99, 10.11.2004), mahkeme kararlarına rağmen faaliyetin sürdürülmesini özel ve aile hayatına saygı hakkının ihlali olarak değerlendirmiştir. Bu kararlar siyanürü yasaklamamış, fakat bir altın madeninin izinlerinin yargısal denetimde çevre ve sağlık riski üzerinden ayrıntılı biçimde inceleneceğini ve yargı kararlarının uygulanmamasının devletin sorumluluğunu doğuracağını göstermiştir. Bergama dosyası ve ruhsat süreci için Altın Madeni Ruhsatı 2026 rehberimize bakılabilir.

İzin haritası: Hangi aşamada hangi belge?

Liç tesisi kurmak isteyen bir şirket birbirinden bağımsız iki izin hattında ilerler. Birincisi Maden Kanunu hattıdır: MAPEG’den alınan işletme ruhsatı ve kurum izinleri tamamlandığında verilen işletme izni (3213 m.7, m.24). İkincisi çevre hattıdır: ÇED kararı, maden atık yönetim planı, uygulama projesi onayı, onay belgesi, geçici faaliyet belgesi ve çevre lisansı. Bir hattaki izin diğerinin yerine geçmez. İşletme izni olan ama çevre lisansı olmayan bir liç tesisi 2872 m.15 uyarınca süre verilmeksizin durdurulabilir; çevre lisansı olan ama işletme izni kapsamı dışında üretim yapan işletme de Maden Kanunu yaptırımlarıyla karşılaşır. Maden Kanunundaki ruhsat ve işletme izni ayrımı Maden Hukuku Rehberi sayfamızda ayrıntılı anlatılmıştır.

ÇED: Liç tesisi ve atık barajı hangi listede?

2872 sayılı Çevre Kanunu m.10’a göre çevre sorunlarına yol açabilecek faaliyetleri planlayan kurum, kuruluş ve işletmeler ÇED raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdür. ÇED Olumlu Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, yatırıma başlanamaz ve proje ihale edilemez; 7554 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre bu durum, söz konusu izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel değildir. Hangi projenin doğrudan ÇED raporuna tabi olduğunu ÇED Yönetmeliğinin (RG 29.07.2022, 31907) Ek-1 listesi gösterir. 05.03.2026 tarihli ve 33187 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle yeniden yazılan Ek-1 madde 25 madencilik projelerini üç başlıkta toplar: 25 hektar ve üzeri arazi yüzeyinde (kazı ve döküm alanı dâhil) planlanan açık işletmeler (a); fiziksel yöntemler hariç, cevher zenginleştirme tesisleri ve/veya bu zenginleştirme tesislerine ilişkin atık tesisleri (b); yıllık 400.000 ton ve üzeri kırma, eleme, yıkama, kurutma veya cevher hazırlama işlemlerinden en az birini yapan tesisler (c).

Listede “siyanür” veya “liç” kelimesi ayrıca geçmez. Ancak siyanürlü liç, cevherin kimyasal bir çözücüyle işlendiği, yani fiziksel olmayan bir zenginleştirme yöntemidir. Bu nedenle liç tesisi ve ona ait atık barajı veya atık yığını Ek-1 madde 25(b) kapsamında değerlendirilir ve büyüklüğüne bakılmaksızın ÇED raporuna tabidir. Yalnızca fiziksel yöntemlerin uygulandığı zenginleştirme tesisleri ve bunlara ait atık tesisleri ise Ek-2 madde 45(f) kapsamındadır. Altın madenlerinin çoğu açık işletme olduğundan, 25 hektarı aşan ocak alanı da ayrıca Ek-1 madde 25(a) kapsamına girer.

Atık tarafı ÇED sürecinden ayrı yürümez: Maden Atıkları Yönetmeliği m.8/1-a ve m.14/1’e göre maden atık yönetim planı ÇED raporu veya proje tanıtım dosyası ekinde Bakanlığa veya il müdürlüğüne sunulur. Yani atık barajının yeri, tasarım esasları, atığın karakterizasyonu ve acil eylem planı ÇED dosyasının parçasıdır ve ÇED kararına karşı açılan davalarda bilirkişi incelemesinin konusu olur. 7554 sayılı Kanunla m.10’un ikinci fıkrasından “Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı” ibaresi çıkarılmış, 5 Mart 2026 tarihli Yönetmelik değişikliğiyle de bu karar türü kaldırılmıştır. ÇED incelemesi yapılmaksızın başlanan faaliyet Bakanlıkça süre verilmeksizin durdurulur (2872 m.15/3) ve ÇED süreci tamamlanmadan inşaata başlayana ya da faaliyete geçene proje bedelinin yüzde ikisi oranında idari para cezası verilir; yatırımcı ayrıca faaliyet alanını eski hâle getirmekle yükümlüdür (m.20/e). Kapasite artışı ve genişletme ayrı bir değerlendirme konusudur: İliç’teki Çöpler madeninde kapasite artışı için ayrı ÇED olumlu kararı alınmış, bu karar yargı kararıyla iptal edilmiştir.

ÇED kararlarına karşı dava İYUK m.20/A’daki ivedi yargılama usulüne tabidir ve dava açma süresi otuz gündür. Bu süre hem ÇED Olumsuz kararı alan şirket hem de ÇED Olumlu kararına itiraz eden yöre halkı için geçerlidir. Sürenin başlangıcı, dava ehliyeti ve yürütmeyi durdurma ayrıntıları ÇED Kararına Karşı İptal Davası rehberimizde anlatılmıştır.

Maden atık yönetim planı: Kim hazırlar, ne içerir, ne zaman güncellenir?

Maden atık yönetim planı, Yönetmeliğin merkezindeki belgedir. m.8/1-a’ya göre işletmeci planı Ek-1’de belirtilen esaslar doğrultusunda ÇED raporu veya proje tanıtım dosyası ekinde sunmak ve beş yılda bir gözden geçirmekle yükümlüdür. m.14/1’e göre plan işletmeci tarafından veya ÇED yeterlik belgesi ya da çevre danışmanlık yeterlik belgesi bulunan kuruluşlarca hazırlanır. İşletme koşullarında veya atık yönetiminde değişiklik olursa plan güncellenerek yeniden sunulur (m.14/2). Yönetmelik yürürlüğe girdiğinde ÇED süreci tamamlanmış veya ÇED kapsamı dışında kalmış tesislerin işletmecilerine de planı altı ay içinde Bakanlığa sunma yükümlülüğü getirilmiştir (Geçici m.1).

Planın içeriği Ek-1’de sayılmıştır: tesisin 1/25.000 ölçekli haritada konumu ve vaziyet planı, sahanın jeolojisi, atığın fiziksel ve kimyasal özellikleri, prosesde kullanılan kimyasallar, atığın mineralojik, jeoteknik ve jeokimyasal davranışı, karakterizasyon sonucu ve tesis sınıfı, geri kazanım ve yeniden kullanım imkânları, işletme, kapatma ve kapatma sonrasında muhtemel etkiler ve alınacak önlemler, dahili acil eylem planı ve çevresel izleme planı. Liç tesislerinde planın en kritik bölümleri, kullanılan siyanür miktarı ve detoksifikasyon yöntemi, atığın siyanür içeriği, şev ve set duraylılığı hesapları ile yeraltı suyu izleme düzenidir. Uygulamada en sık görülen sorun, ÇED aşamasında sunulan planın işletme sırasında değişen kapasiteye, cevher tipine veya kimyasal tüketimine göre güncellenmemesidir; m.14/2’deki güncelleme yükümlülüğü ihlal edildiğinde çevre lisansı ve denetim süreçlerinde ciddi sonuçlar doğar.

Kategori A ve Kategori B sınıflandırması

Maden atık tesisleri Kategori A ve Kategori B olarak ikiye ayrılır (m.10). Sınıflandırma Ek-5’e göre ve ÇED yeterlik belgesine veya çevre danışmanlık yeterlik belgesine sahip kurum ve kuruluşlarca yapılır (m.10/2). Ek-5 üç kritere dayanır. Birincisi tesisin duraylılığının, yani yapısal bütünlüğünün bozulma riskidir: potansiyel etki alanında yerleşim yeri bulunması, kaynaktan alıcıya kesintisiz bir taşınım yolunun varlığı, alanın ÇED Yönetmeliğindeki duyarlı yöreler listesinde yer alması, olası bir kayma veya heyelanın kalıcı ya da uzun süreli çevresel etki doğurma ihtimali ve topoğrafya nedeniyle tasarımın yıkılma türü bozulmalara karşı yetersiz kalması hâllerinde tesis Kategori A’dır. İkincisi tehlikeli atık düzeyidir: tesiste oluşacak tehlikeli atığın toplam atığa oranı yüzde elliyi aşarsa tesis Kategori A’dır; oran yüzde beşin altındaysa bu kriter bakımından Kategori A sayılmaz; arada kalan oranlarda sahaya özgü risk değerlendirmesi yapılır. Üçüncüsü tehlikeli kimyasallardır.

Liç tesisleri için üçüncü kriter belirleyicidir. Ek-5’e göre yığın liçi tesislerinde liç kimyasalı olarak kullanılan tehlikeli kimyasalların envanteri çıkarılır ve yıkama sona erdikten sonra drenajdaki liç kimyasalı kalıntılarının konsantrasyonları ölçülür; bu sızıntılar tehlikeli kabul edilirse tesis Kategori A olarak değerlendirilir. Asit maden drenajı oluşturan atıklarda sınıflandırma doğrudan kimyasal analize dayanmalıdır. Sınıflandırma bir formalite değildir: Kategori A tesis için finansal garanti verilmesi (m.8/1-g), büyük kaza mevzuatı kapsamında bildirim yapılması (m.8/1-ç) ve daha ağır izleme yükümlülükleri bu sonuca bağlıdır. Yanlış veya eksik verilerle yapılan bir sınıflandırma, hem ÇED kararının iptali hem de sonradan ortaya çıkan bir kazada işletmecinin ve sınıflandırmayı yapan kuruluşun sorumluluğu bakımından önem taşır.

Tasarım, taban geçirimsizliği ve onay belgesi

m.11 atık tesislerinin tabanında aranacak geçirimsizlik şartlarını düzenler. Tehlikeli atıkların depolanacağı tesislerde taban, en az 50 cm kalınlığında ve geçirimliliği en fazla 10⁻⁹ m/sn olan kil grubu mineralden oluşturulur ve yüksek yoğunluklu polietilen (HDPE) geomembranla güçlendirilir (m.11/4). Tehlikesiz atık tesislerinde kil bulunması hâlinde aynı standart uygulanır, bulunmaması hâlinde jeosentetik kil ve HDPE kullanılır (m.11/5). HDPE geomembran en az 2 mm kalınlıkta olmalıdır (m.11/11). Liç tesisleri için özel kural m.11/12’dedir: yığın liçi tesislerinin taban teşkilinde en az dördüncü fıkradaki kalınlık ve geçirimlilik hükümleri uygulanmak zorundadır. Yani yığın liçi tabanı, atık tehlikeli olsun olmasın en az tehlikeli atık depolama tesisi standardında yapılmalıdır. Pasa yığınlarında duraylılık önlemleri ve asit drenajı kontrolü ayrıca aranır (m.11/14).

Tasarımın idari onayı iki adımlıdır. Önce Ek-6’ya göre hazırlanan uygulama projesi Bakanlık onayına sunulur. Ardından inşaat denetlenir ve raporlanır; Bakanlıkça plana uygun olarak inşa edildiği tespit edilen tesis için “Maden Atık Depolama Tesisi Onay Belgesi” düzenlenir (m.15/2). Atığın dolgu olarak geri gönderilmesi veya yeraltında bertarafı için ayrıca “Maden Atığı Derine Enjeksiyon Onay Belgesi” öngörülmüştür (m.15/3). Yığın liçi tesisleri ve asit oluşturan pasa yığınları da bu rejime tabidir (m.15/6). Nihai bertaraf tesisi olmayan çöktürme havuzları (m.15/7) ve inert atıkların depolandığı Kategori B tesisler (m.15/8) bu yükümlülüğün dışındadır. Onay belgesi alınmadan, inşaatın projeden sapması ya da kapasitenin onaylanan projeyi aşması, hem çevre lisansının alınmasına engel olur hem de bir kazada tasarım kusuru tartışmasının merkezine yerleşir. İliç olayında şirketin yaptırdığı teknik inceleme olayın en olası nedenini liç sahasının tasarımında görürken, ceza dosyasındaki bilirkişi incelemeleri ve iddianame işletme ve denetim eksikliklerini öne çıkarmıştır; iki yaklaşım da tasarım ve işletme aşamalarının hukuki ağırlığını gösterir.

10 ppm siyanür sınırı: Ne ölçülür, nerede ölçülür?

Maden Atıkları Yönetmeliği m.21 tek fıkradan oluşur: maden atığının siyanür içermesi durumunda tesise deşarj noktasında zayıf asitte çözünebilen siyanür konsantrasyonu 10 ppm’i aşamaz. Hükmün üç unsuru vardır. Ölçülen değer toplam siyanür değil, m.4/ü’de tanımlanan zayıf asitte çözünebilir siyanürdür; yani pH 4,5–6 aralığında serbest siyanüre dönüşebilen basit ve kompleks bileşikler. Ölçüm noktası atığın tesise, yani atık barajına veya havuzuna deşarj edildiği noktadır. Sınır da tüm siyanür içeren maden atıklarına uygulanır; Yönetmelik eski ve yeni tesis ayrımı veya kademeli geçiş öngörmemiştir.

Avrupa Birliğinin 2006/21/AT sayılı Maden Atıkları Direktifi de yeni tesisler için aynı 10 ppm sınırını öngörmüş, eski tesislere kademeli geçiş tanımıştır. Türk Yönetmeliği ise geçiş süresi tanımadan doğrudan 10 ppm’i kabul etmiştir. Bu kuralın uygulamadaki sonucu, liç tesisinden çıkan atığın atık barajına gönderilmeden önce siyanür giderme (detoksifikasyon) işleminden geçirilmesi ve deşarj noktasında düzenli ölçüm yapılmasıdır. Ölçüm kayıtları, hem çevre lisansındaki izleme yükümlülüğünün hem de bir kirlilik iddiasında işletmecinin savunmasının temel delilidir. Ölçüm yapılmaması veya kayıtların tutulmaması, m.23 yoluyla Çevre Kanunu yaptırımlarını ve gerektiğinde faaliyetin durdurulmasını gündeme getirir.

Geçici faaliyet belgesi ve çevre lisansı

2872 m.11, işletmelerin atıklarını yönetmeliklerde belirlenen standart ve yöntemlere uygun olarak arıtmak ve bertaraf etmekle ve öngörülen izinleri almakla yükümlü olduğunu söyler; alınması gereken izinlerin usul ve esaslarını Bakanlığın yönetmeliklerine bırakır. Bu yönetmelik, Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliğidir (RG 10.09.2014, 29115). Maden Atıkları Yönetmeliği m.15/1 de maden atığı bertaraf ve geri kazanım tesislerini açıkça bu Yönetmeliğe tabi kılar. Maden atığı bertaraf tesisleri Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliğinin, çevreye kirletici etkisi yüksek düzeydeki işletmeleri sayan Ek-1 listesinde yer alır; bu listedeki işletmeler bakımından yetkili merci Bakanlıktır. Cevher hazırlama ve zenginleştirme tesisleri ise Ek-2 listesindedir.

Süreç iki aşamalıdır. Ek-1 ve Ek-2 listelerindeki işletmeler faaliyette bulunabilmek için önce geçici faaliyet belgesi almak zorundadır (m.5/2). Geçici faaliyet belgesi başvurusu otuz takvim günü içinde değerlendirilir ve uygun bulunursa bir yıl süreli belge verilir (m.8). İşletme, belge tarihinden itibaren yüz seksen takvim günü içinde Ek-3C’deki bilgi ve belgelerle çevre izni veya çevre izin ve lisansı başvurusu yapmak zorundadır (m.9/1) ve belgenin bir yıllık süresi içinde izni almalıdır (m.5/3). Verilen çevre izin ve lisans belgeleri beş yıl geçerlidir (m.11/1-a). Maden atık tesisleri bakımından Maden Atıkları Yönetmeliği bu sürece iki ek şart koyar: işletmeci çevre lisansı başvurusunu Maden Atık Depolama Tesisi Onay Belgesi ve mali teminata ilişkin belgeyle birlikte yapar (m.15/4) ve geçici faaliyet döneminde yapılan izleme raporu lisansın değerlendirilmesinde kullanılır (m.15/5). Sürelerin pratik hesabı için Çevre İzin ve Lisansı: GFB ve 180 Gün Kuralı sayfamıza bakılabilir.

Belgesiz faaliyetin sonucu ağırdır. Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği m.15/1’e göre geçici faaliyet belgesi olmadan faaliyete başladığı tespit edilen işletmelere Çevre Kanunu uyarınca idari yaptırım uygulanır ve işletme belge düzenlenene kadar faaliyette bulunamaz. Kanun düzeyinde de çevre izni veya çevre izin ve lisansı olmayan faaliyetler süre verilmeksizin durdurulur (2872 m.15/2). Lisans şartlarının ortadan kalkması hâlinde belge iptal edilebilir; İliç olayından dört gün sonra, 17 Şubat 2024’te işletmenin çevre izin ve lisans belgesi bu gerekçeyle iptal edilmiştir. Basına yansıyan bilgilere göre aynı sahada 24 Temmuz 2026’da “maden atığı bertaraf-depolama” konulu bir yıllık geçici faaliyet belgesi düzenlenmiş ve belgenin iptali için Bakanlığa başvurulmuştur. Bu örnek, lisans iptalinden sonra da sahanın atık tesisi olarak izin rejimine tabi kalmaya devam ettiğini gösterir.

Büyük endüstriyel kaza mevzuatı: Siyanür deposu ve atık barajı

Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (RG 02.03.2019, 30702) madenlerde ve taş ocaklarında minerallerin aranması, çıkarılması ve işlenmesi faaliyetlerini kural olarak kapsam dışında tutar (m.3/1-ç). Ancak aynı maddenin ikinci fıkrası liç tesisleri bakımından belirleyicidir: Yönetmelik, birinci fıkranın (ç) bendine bakılmaksızın, tehlikeli maddelerin kullanıldığı kimyasal ve ısıl işlemlere ve bu işlemlere ilişkin depolama faaliyetleri ile maden işleme faaliyetlerinde tehlikeli maddelerin bulunduğu atık havuz ve barajlarına uygulanır (m.3/2-b). Siyanürlü liç kimyasal bir işlemdir; siyanür deposu bu işleme ilişkin depolama faaliyetidir; siyanür içeren atık barajı da tehlikeli madde bulunan atık barajıdır. Bu nedenle liç tesisi, eşiklerin aşılması hâlinde büyük kaza mevzuatının kapsamına girer. Maden Atıkları Yönetmeliği de Kategori A tesisler için büyük kaza mevzuatı kapsamındaki bildirimlerin yapılmasını işletmecinin yükümlülükleri arasında saymıştır (m.8/1-ç).

Kuruluşun alt veya üst seviyeli sayılması, tesiste bulunan tehlikeli madde miktarının Yönetmeliğin Ek-1 listesindeki eşiklerle karşılaştırılmasıyla belirlenir. Akut toksik Kategori 1 maddeler için alt seviye eşik 5 ton, üst seviye eşik 20 tondur. Sodyum siyanür, uyumlaştırılmış sınıflandırmada deri yoluyla akut toksisite bakımından Kategori 1’dedir ve ayrıca sucul ortam için çok toksik maddeler arasındadır; bu nedenle depolanan miktar, bir altın madeninde eşikleri kolaylıkla aşabilir. Alt veya üst seviyeli kuruluşun işletmecisi bildirimini faaliyete geçmeden önce Bakanlığın bildirim sistemi üzerinden yapar (m.7). Alt seviyeli kuruluş büyük kaza önleme politika belgesi hazırlar (m.10). Üst seviyeli kuruluş ise faaliyete geçmeden önce güvenlik raporu hazırlar veya hazırlatır (m.11); dahili acil durum planı en fazla üç yılda bir gözden geçirilir (m.14) ve halkın bilgilendirilmesine ilişkin bilgiler en fazla beş yılda bir güncellenir (m.16/2-b). Güvenlik raporu bulunmayan üst seviyeli kuruluşta çalışma hayatını denetleyen Bakanlıkça kuruluşun tamamında iş durdurulur (m.19/1-a); diğer aykırılıklarda 2872 ve 6331 sayılı Kanunların yaptırımları uygulanır (m.19/1-b).

İzleme, acil eylem planı ve bildirim yükümlülükleri

Liç tesisinin izni alındıktan sonra işletmecinin asıl yükü sürekli izlemedir. m.16/1’e göre izleme, işletme, kapatma ve kapatma sonrası dönemlerde çevre lisansında belirtilen periyotlarda işletmeci tarafından yapılır. Yeraltı suyu için akış yönüne göre en az bir memba ve iki mansap kuyusu kurulur ve işletme başlamadan önce en az üç noktada referans örnekleme yapılır (m.16/3). İzleme sonucunda olumsuz bir etki görülürse tesis sahibi 24 saat içinde Bakanlığı bilgilendirir, gerekli önlemleri alır ve masraflarını karşılar (m.16/2).

Duraylılık ölçümleri en kritik yükümlülüktür. m.16/5’e göre maden atık depolama tesislerinde işletme aşamasında günde en az bir kez, kapatma sonrasında ayda en az bir kez depo gövdesine ve seddelerin duraylılığına ilişkin ölçümler işletmeci tarafından yaptırılır ve sonuçlar il müdürlüğüne ve Bakanlığa sunulur. Bu ölçümler yalnızca idareye karşı bir yükümlülük değildir; bir kayma veya set yenilmesi hâlinde ceza ve tazminat dosyasında kimin neyi ne zaman bildiğini gösteren temel delildir. İliç dosyasında da şev hareketlerine ilişkin uyarıların değerlendirilip değerlendirilmediği soruşturmanın ana eksenlerinden biri olmuştur.

Acil durum tarafında acil eylem planı atık yönetim planının içinde yer alır (m.13/1). Dahili acil eylem planı tesis içindeki riskleri kapsar ve Ek-2’ye göre hazırlanır (m.13/2). İşletmeci planın etkinliğini yılda en az bir kez kontrol etmek ve planı denetleyip nihai kararları alacak yetkili bir personel görevlendirmek zorundadır (m.13/4, m.13/5). Bu yükümlülükler inert atık depolayan Kategori B tesislere uygulanmaz (m.13/6). Yönetmelikte halkın katılımına veya tesis dışı acil durum planına ilişkin ayrı bir hüküm yoktur; tesisin çevresinde yaşayanlar sürece esas olarak ÇED aşamasındaki halkın katılımı toplantısı ve bilgi edinme yoluyla dâhil olur.

Finansal garanti ve rehabilitasyon bedeli

Kategori A maden atığı bertaraf tesisleri için finansal garanti zorunludur. Yönetmelik m.6/1-d, Bakanlığa bu tesislerin faaliyetleri nedeniyle oluşacak bir kaza dolayısıyla üçüncü kişilere ve çevreye verebilecekleri zararlara karşı ve tesisin rehabilitasyonu için alınacak finansal garantiye ilişkin usul ve esasları belirleme görevi verir. İşletmeci garantiyi yaptırmakla yükümlüdür (m.8/1-g) ve teminata ilişkin belgeyi çevre lisansı başvurusuna ekler (m.15/4). Yönetmelik garantinin tutarını, hesaplama yöntemini veya iade şartlarını kendisi belirlememiştir; bu nedenle somut tutar ve biçim, Bakanlığın uygulaması ve lisans sürecindeki talebe göre şekillenir ve sözleşme müzakerelerinde ayrıca netleştirilmelidir.

Finansal garanti, Maden Kanunundaki rehabilitasyon bedeliyle karıştırılmamalıdır. 7554 sayılı Kanunla 3213 sayılı Kanuna rehabilitasyon tanımı eklenmiş ve eski “çevre ile uyum teminatı” yerine işletme ruhsat bedeli kadar alınan rehabilitasyon bedeli getirilmiştir (3213 m.3, m.13). Bu bedelin uygulama esasları Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının 23.01.2026 tarihli ve 33146 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maden Sahalarında Rehabilitasyon Yönetmeliğiyle düzenlenmiştir. Dolayısıyla bir altın madeni işletmecisi, Maden Kanunu kapsamında rehabilitasyon bedelini, Maden Atıkları Yönetmeliği kapsamında ise Kategori A atık tesisi için ayrı bir finansal garantiyi aynı anda taşıyabilir. Ruhsat ve rehabilitasyon bedellerinin mali boyutu Enerji ve Madencilikte Vergilendirme rehberimizde anlatılmıştır.

Kapatma ve kapatma sonrası

Liç tesisinin hukuki sorumluluğu üretim bitince sona ermez. Maden atığı bertaraf tesisi tanımına “üretimi biten yığın liç alanları” da girdiğinden (m.4/n), üretimi sona eren liç yığını doğrudan atık tesisi rejimine geçer. m.12/1’e göre kapatma işlemi başlamadan önce, kapatma işleminin tüm ayrıntılarını ve bir jeoteknik etüt raporunu içeren kapatma projesi mühendislik firmalarına hazırlatılarak Bakanlığın onayına sunulur. Kapatmada atığın kurutulması veya suyunun alınması, tesviye, oturmanın tamamlandığının kontrolü, çevre kanalları, tehlikeli ve tehlikesiz atık sahalarında kil veya jeosentetik kil bariyeri ile en az 1 metrelik tampon ve drenaj tabakaları, bitkisel toprak ve bitkilendirme öngörülmüştür (m.12/2–6).

Yönetmelik kapatma sonrası izleme için sabit bir yıl sayısı öngörmemiştir; izleme çevre lisansında belirtilen periyotlarda sürer (m.16/1) ve duraylılık ölçümleri kapatma sonrasında ayda en az bir kez yapılır (m.16/5). İl müdürlüğü kapatmanın her aşamasını denetler (m.7). Uygulamada bu, bir altın madeninin üretimi bittikten sonra da işletmecinin yıllarca izleme, raporlama ve gerektiğinde iyileştirme masrafı taşıması demektir. Ruhsat devri veya şirket satışında devralanın bu yükleri de devraldığı unutulmamalıdır; devir öncesi incelemenin kapsamı için Maden Ruhsatının Devri ve İpotekli Ruhsat rehberimize bakılabilir.

Denetim ve idari yaptırımlar

Çevre Kanununa uyulup uyulmadığını denetleme yetkisi Bakanlığa aittir; bu yetki Kanunda sayılan kurumlara devredilebilir ve denetlenen işletme istenen bilgi ve belgeleri vermek, ölçüm ve analiz giderlerini karşılamak ve denetimde her türlü kolaylığı göstermek zorundadır (2872 m.12). Maden Atıkları Yönetmeliği m.23 de Yönetmeliğe aykırı faaliyet gösteren tesisler hakkında Çevre Kanununun ilgili maddelerinin uygulanacağını belirtir. Aykırılık tespit edildiğinde idarenin elinde üç araç vardır. Birincisi süre vermedir: aykırılığın giderilmesi için bir defaya mahsus ve bir yılı aşmamak üzere süre verilebilir (m.15/1). İkincisi durdurmadır: süre verilmezse derhal, verilirse süre sonunda aykırılık giderilmezse faaliyet kısmen veya tamamen, süreli veya süresiz durdurulur; çevre ve insan sağlığı bakımından tehlike yaratan faaliyetler ile çevre izni veya lisansı olmayan faaliyetler süre verilmeksizin durdurulur (m.15/2). Üçüncüsü idari para cezasıdır ve süre verilmesi veya durdurma cezanın uygulanmasına engel değildir (m.15/4).

Atık tesisleri bakımından en sık uygulanan cezalar m.20’nin atıkların yasaklara veya standartlara aykırı olarak toprağa verilmesine ilişkin (j) bendi ile atıkların mevzuata aykırı toplanması, taşınması, depolanması, geri kazanılması veya bertarafına ilişkin (r) bendidir. Arıtma veya bertaraf tesisini kurmama ya da çalıştırmama (f), bilgi ve bildirim yükümlülüğüne aykırılık (g) ve acil durum planına ilişkin aykırılık (o) da ayrı bentlerde düzenlenmiştir. ÇED süreci tamamlanmadan inşaata veya faaliyete geçmenin cezası proje bedelinin yüzde ikisidir (m.20/e). Maktu ceza tutarları her yıl Kabahatler Kanunu m.17/7 uyarınca yeniden değerlenir; 2026 tutarları 30.12.2025 tarihli ve 33123 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tebliğle belirlenmiştir. Bazı bentlerdeki cezalar kurum, kuruluş ve işletmelere üç kat uygulanır.

Çevre Kanunu kapsamındaki idari yaptırım kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesinde dava açılır ve dava açmak cezanın tahsilini durdurmaz (2872 m.25); dava Bakanlığa karşı açılır (m.24). Kabahatler Kanunundaki on beş günlük sulh ceza yolu bu cezalarda uygulanmaz. Faaliyet durdurma kararı da bir idari işlemdir ve iptal davasına konu olur; bu kararlarda yürütmenin durdurulması talebi (İYUK m.27) çoğu zaman davanın en önemli parçasıdır. Çevre Kanunu cezaları, Maden Kanunundaki cezaların uygulanmasına engel değildir (2872 m.27). Bu nedenle aynı olayda hem MAPEG’in hem Çevre Bakanlığının ayrı ayrı yaptırım uygulaması mümkündür. Maden Kanunu cezaları için Maden Kanunu İdari Para Cezaları, Çevre Kanunu cezalarına itiraz için Çevre Kanunu İdari Para Cezaları ve 30 Gün Kuralı rehberlerimize bakılabilir.

Ceza sorumluluğu: Çevrenin kirletilmesi ve taksirle öldürme

Liç tesisinden kaynaklanan bir sızıntı veya kayma, idari yaptırımın yanında ceza sorumluluğu da doğurur. Türk Ceza Kanunu m.181’e göre ilgili kanunlarla belirlenen teknik usullere aykırı olarak ve çevreye zarar verecek şekilde atık veya artıkları toprağa, suya veya havaya kasten veren kişi altı aydan iki yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Atık veya artıkların toprakta, suda veya havada kalıcı özellik göstermesi hâlinde ceza iki katı kadar artırılır (m.181/3). Suçun tedavisi zor hastalıkların ortaya çıkmasına, üreme yeteneğinin körelmesine veya hayvanların ya da bitkilerin doğal özelliklerinin değişmesine neden olabilecek nitelikteki atıklarla işlenmesi hâlinde beş yıldan az olmamak üzere hapis ve bin güne kadar adli para cezası verilir (m.181/4). Bu fiillerden dolayı tüzel kişiler hakkında da bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur (m.181/5).

Fiil taksirle işlenmişse TCK m.182 uygulanır: çevreye zarar verecek şekilde atık veya artıkların toprağa, suya veya havaya verilmesine taksirle neden olan kişi adli para cezasıyla cezalandırılır; kalıcı etki hâlinde iki aydan bir yıla kadar hapis, m.181/4’teki nitelikli atıklarda bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. Kazada ölüm veya yaralanma meydana gelmişse taksirle öldürme ve yaralama hükümleri devreye girer; İliç iddianamesinde bütün sanıklar için taksirle birden fazla kişinin ölümüne ve yaralanmasına neden olmak, üç yönetici için ayrıca çevreyi taksirle kirletmek suçlarından ceza istenmiştir. Ceza sorumluluğu kişiseldir; bu yüzden liç tesisinde kimin hangi kararı verdiği, uyarıların kime ulaştığı ve görev tanımlarının ne olduğu ceza dosyasının ana konusudur. Suçların unsurları için Çevrenin Kasten Kirletilmesi (TCK 181) ve Çevrenin Taksirle Kirletilmesi (TCK 182) rehberlerimize, maden işyerindeki ölümlü kazalarda sorumluluk için Madende İş Kazası Sorumluluğu rehberimize bakılabilir.

Tazminat sorumluluğu: Kusursuz sorumluluk ve beş yıllık süre

Çevre Kanunu m.28 liç tesisleri bakımından en ağır hukuki sorumluluk kuralıdır: çevreyi kirletenler ve çevreye zarar verenler, sebep oldukları kirlenme ve bozulmadan doğan zararlardan dolayı kusur şartı aranmaksızın sorumludur; kirletenin genel hükümlere göre tazminat sorumluluğu da saklıdır. Yani bir köylünün kirlenen kuyusundan, ölen hayvanlarından veya kullanılamaz hâle gelen tarlasından doğan zararda, işletmecinin “gerekli önlemleri aldım” savunması tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmaz; tartışma esas olarak zararın varlığı, miktarı ve tesisle illiyet bağı üzerinde yoğunlaşır. Kirleten öder ilkesi gereğince kirlenmenin önlenmesi ve giderilmesi için yapılan harcamalar da kirletene aittir; kirletenin önlem almaması üzerine idarenin yaptığı harcamalar 6183 sayılı Kanuna göre kirletenden tahsil edilir (m.3/g).

Çevreye verilen zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren beş yıl sonra zamanaşımına uğrar (m.28). Komşu taşınmaz maliklerinin taşkın kullanımdan doğan zararları için Türk Medeni Kanunu m.730 ve m.737’deki komşuluk hukuku kuralları ayrıca uygulanabilir. Zararın ilk anda belgelenmesi davanın kaderini belirler; su ve toprak örneklerinin alınması, ürün ve hayvan kayıplarının tespit ettirilmesi için dava açmadan delil tespiti istenebilir (HMK m.400). Maden işçilerinin ve yakınlarının tazminat hakları ise iş kazası hükümlerine tabidir. Komşuluk hukuku için Komşuluk Hukuku ve Taşkınlıktan Doğan Sorumluluk, delil tespiti için Delil Tespiti, Bilirkişi ve Uzman Görüşü, çevre zararında idari yaptırımlar için Çevreye Verilen Zarar ve İdari Yaptırımlar rehberlerimize bakılabilir.

İliç’ten çıkan dersler: Liç yığını, izinler ve sorumluluk

13 Şubat 2024’te Erzincan’ın İliç ilçesindeki Çöpler altın madeninde yığın liçi sahasında büyük bir kayma meydana geldi ve dokuz işçi hayatını kaybetti. İşletmecinin bağlı olduğu yabancı şirketin ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonuna yaptığı bildirimlere göre olay yığın liçi sahasında yaşanmış ve tüm faaliyetler durdurulmuştur; şirketin yıllık raporu yığın liçi yönteminde sodyum siyanür kullanıldığını açıkça belirtir. Olay, siyanürlü liç tesislerinin hukuki rejiminin yalnızca bir çevre meselesi olmadığını, aynı zamanda tesis tasarımı, iş güvenliği ve denetim meselesi olduğunu göstermiştir.

Olayın ardından idari ve yargısal süreçler birlikte işledi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı 17 Şubat 2024’te işletmenin çevre izin ve lisans belgesini iptal etti; Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı da üretim faaliyetlerini durdurdu. 2021 tarihli kapasite artışı ÇED olumlu kararı Erzincan İdare Mahkemesince iptal edildi ve iptal kararı Danıştay 4. Dairesince onandı; 2023 tarihli “ÇED gerekli değildir” kararı da yargı kararıyla iptal edildi. Ceza yargılaması Erzincan 1. Ağır Ceza Mahkemesinde 43 sanıkla sürmektedir. Savcılık esas hakkındaki mütalaasını vermiş, ancak mahkeme yeni bir bilirkişi incelemesine karar vermiştir; 20 Ekim 2026 tarihli duruşmada bilirkişi raporunun beklenmesine karar verilmiş ve dava 26 Ocak 2027’ye ertelenmiştir. Bu yazının tarihi itibarıyla hüküm verilmemiştir.

Türkiye Büyük Millet Meclisinde kurulan araştırma komisyonunun taslak raporu, yığın liçi tesislerinin tasarımı, işletilmesi ve denetimi için kapsamlı bir düzenleme yapılmasını önermiştir. Ancak bu yazının tarihi itibarıyla yığın liçine özgü yeni bir kanun veya yönetmelik yürürlüğe girmemiştir. 24 Temmuz 2025 tarihli 7554 sayılı Kanun Maden Kanununda rehabilitasyon bedelini ve Çevre Kanunu m.10’u değiştirmiş, fakat liç, siyanür veya maden atığına özgü bir hüküm getirmemiştir. Maden Atıkları Yönetmeliğinin de 2016’dan sonra değiştirildiğine ilişkin bir kayda rastlanmamıştır. Dolayısıyla bugün liç tesisleri bu yazıda anlatılan genel çevre, atık, büyük kaza ve iş güvenliği mevzuatına tabidir; fark, bu kuralların İliç’ten sonra idare ve yargı tarafından çok daha sıkı uygulanmasıdır.

İliç’ten yatırımcı ve işletmeci için çıkan pratik sonuçlar açıktır. Liç yığınının ve atık tesisinin tasarımı bağımsız ve belgelenmiş mühendislik doğrulamasına dayanmalıdır. Şev hareketlerini izleyen sistemlerin uyarıları kayıt altına alınmalı ve kimin hangi kararı vereceği yazılı olarak belirlenmelidir. Kapasite artışı veya genişletme ayrı bir ÇED değerlendirmesi gerektirebileceğinden, izin kapsamı fiilen aşılmamalıdır. Her yönetici, sorumluluğun yalnızca şirketin değil kendi şahsının da cezai sorumluluğu olabileceğini bilerek görev tanımını yazılı hâle getirmelidir.

Tesisin çevresinde yaşayanlar ne yapabilir?

Liç tesisinden etkilenebilecek köylüler, arazi sahipleri ve yerel kuruluşlar için hukuk, süreci erken aşamada izlemeyi ödüllendirir. İlk araç ÇED sürecidir: ÇED raporunun hazırlanması sırasında halkın katılımı toplantısı yapılır ve görüşler yazılı olarak bildirilebilir. Maden atık yönetim planı ÇED raporunun ekinde olduğundan, atık barajının yeri ve tasarımı bu aşamada tartışmaya açıktır. İkinci araç bilgi edinmedir: ÇED dosyası, atık yönetim planı, çevre lisansı, denetim tutanakları ve izleme sonuçları 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında istenebilir; ticari sır ve diğer istisnalar ayrıca değerlendirilir. Üçüncü araç yargıdır: ÇED kararına karşı otuz gün (İYUK m.20/A), çevre lisansı ve diğer işlemlere karşı altmış gün (İYUK m.7) içinde iptal davası açılabilir. Çevre davalarında dava açma ehliyeti geniş yorumlanır ve projenin etki alanında yaşayanların menfaat ilişkisi kabul edilir.

Zarar ortaya çıkmışsa yapılacaklar sırasıyla şunlardır: zarar fotoğraf, video ve tanıkla belgelenmeli; su, toprak ve ürün örnekleri için delil tespiti istenmeli; il müdürlüğüne ve Bakanlığa yazılı şikâyet yapılarak denetim ve gerekirse faaliyetin durdurulması talep edilmeli; tazminat için beş yıllık süre takvime işlenmeli (2872 m.28); kasıt veya taksirle kirletme şüphesi varsa Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmalıdır. İdareye yapılan başvurunun reddine veya cevapsız kalmasına karşı da idari yargı yolu açıktır. Bilgi edinme başvurusunun usulü için Bilgi Edinme Hakkı, ÇED davasının ayrıntıları için ÇED Kararına Karşı İptal Davası, idari dava türleri için İdari Davalar rehberlerimize bakılabilir.

Şirket için uyum yol haritası: Liç tesisinden kapanışa

Sık yapılan hatalar

• MAPEG işletme iznini liç tesisi için yeterli sanmak; çevre lisansı olmadan tesisi çalıştırmak.
• Siyanürlü liç tesisini fiziksel yöntem gibi değerlendirip ÇED Ek-2 kapsamında sanmak.
• Maden atık yönetim planını ÇED aşamasında hazırlayıp kapasite, cevher tipi veya kimyasal tüketimi değişince güncellememek.
• Kategori A/B sınıflandırmasını eksik verilerle yaptırmak; yıkama sonrası drenajdaki liç kimyasalı kalıntılarını ölçmemek.
• Yığın liçi tabanını tehlikeli atık depolama standardının altında yapmak.
• Toplam siyanür ile zayıf asitte çözünebilir siyanürü karıştırmak; ölçümü deşarj noktasında yapmamak veya kaydetmemek.
• Günlük duraylılık ölçümlerini yapmamak ya da sonuçları il müdürlüğüne ve Bakanlığa sunmamak.
• Siyanür deposunu büyük kaza mevzuatı dışında sanmak; bildirimi faaliyete geçtikten sonraya bırakmak.
• Geçici faaliyet belgesinin bir yıllık süresine güvenip 180 günlük lisans başvuru süresini kaçırmak.
• Çevre Kanunu cezasına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurmak; doğru yol 30 gün içinde idare mahkemesidir.
• Kapasite artışını ayrı ÇED değerlendirmesi olmadan fiilen gerçekleştirmek.
• Yöre halkı bakımından: ÇED ilanını kaçırıp 30 günlük dava süresini geçirmek; zararı belgelemeden beklemek.

Sıkça Sorulan Sorular

Altın madeninde siyanür kullanmak Türkiye’de yasak mı?

Hayır. Yürürlükteki mevzuatta siyanür kullanımını genel olarak yasaklayan bir hüküm yoktur. Ancak siyanürlü liç tesisi ÇED, maden atık yönetim planı, onay belgesi, çevre lisansı ve büyük kaza mevzuatı kapsamında izne ve teknik sınırlara bağlıdır; atıkta zayıf asitte çözünebilir siyanür tesise deşarj noktasında 10 ppm’i aşamaz (Maden Atıkları Yönetmeliği m.21).

Liç tesisi için ÇED raporu gerekir mi?

Evet. ÇED Yönetmeliği Ek-1 madde 25(b), fiziksel yöntemler hariç cevher zenginleştirme tesislerini ve bunlara ilişkin atık tesislerini kapsar. Siyanürlü liç kimyasal bir yöntem olduğundan bu kapsamda değerlendirilir; 25 hektar ve üzeri açık işletmeler de Ek-1 madde 25(a) kapsamındadır. ÇED Olumlu kararı alınmadan yatırıma başlanamaz (2872 m.10).

Maden atık yönetim planı nedir, ne zaman sunulur?

Atığın karakterizasyonunu, tesis sınıfını, muhtemel etkileri, acil eylem planını ve izleme planını içeren plandır. İşletmeci planı Ek-1’e göre ÇED raporu veya proje tanıtım dosyası ekinde sunar, beş yılda bir gözden geçirir ve işletmede değişiklik olursa günceller (Maden Atıkları Yönetmeliği m.8/1-a, m.14).

Kategori A atık tesisi ne demektir?

Ek-5’teki kriterlere göre duraylılık riski, tehlikeli atık oranı veya tehlikeli kimyasallar bakımından yüksek riskli sayılan tesislerdir. Yığın liçinde yıkama sonrası drenajdaki liç kimyasalı kalıntıları tehlikeli kabul edilirse tesis Kategori A’dır. Kategori A tesis için finansal garanti verilir ve büyük kaza mevzuatı kapsamındaki bildirimler yapılır (m.8/1-ç, m.8/1-g, m.10).

Siyanür sınırı 10 ppm neyi ifade eder?

Maden atığının siyanür içermesi hâlinde, tesise deşarj noktasında zayıf asitte çözünebilir siyanür konsantrasyonu 10 ppm’i aşamaz (m.21). Ölçülen değer toplam siyanür değil, pH 4,5–6 aralığında serbest siyanüre dönüşebilen bileşiklerdir (m.4/ü). Yönetmelik eski ve yeni tesis ayrımı yapmamıştır.

Yığın liçi tabanında hangi geçirimsizlik şartı aranır?

Yığın liçi tesislerinin tabanında en az tehlikeli atık depolama tesisleri için öngörülen kalınlık ve geçirimlilik hükümleri uygulanır (m.11/12). Buna göre taban en az 50 cm kalınlığında ve geçirimliliği en fazla 10⁻⁹ m/sn olan kil grubu mineralle oluşturulur ve HDPE geomembranla güçlendirilir; HDPE en az 2 mm kalınlıkta olmalıdır (m.11/4, m.11/11).

Maden Atık Depolama Tesisi Onay Belgesi nasıl alınır?

Ek-6’ya göre hazırlanan uygulama projesi Bakanlık onayına sunulur, inşaat denetlenir ve raporlanır; Bakanlıkça plana uygun inşa edildiği tespit edilen tesis için onay belgesi düzenlenir (m.15/2). İşletmeci bu belgeyle ve Kategori A tesislerde mali teminat belgesiyle çevre lisansına başvurur (m.15/4).

Liç tesisi için çevre lisansı gerekir mi?

Evet. Maden atığı bertaraf tesisleri Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliğine tabidir (Maden Atıkları Yönetmeliği m.15/1). Önce bir yıl süreli geçici faaliyet belgesi alınır, 180 gün içinde lisans başvurusu yapılır; lisans beş yıl geçerlidir. Lisanssız faaliyet süre verilmeksizin durdurulur (2872 m.15/2).

Siyanür deposu büyük kaza mevzuatına tabi midir?

Madencilik kural olarak kapsam dışı olsa da Yönetmelik, tehlikeli maddelerin kullanıldığı kimyasal işlemlere, bunlara ilişkin depolama faaliyetlerine ve tehlikeli madde bulunan atık havuz ve barajlarına uygulanır (BEKRA m.3/2-b). Akut toksik Kategori 1 maddelerde alt seviye eşik 5 ton, üst seviye eşik 20 tondur; bildirim faaliyete geçmeden önce yapılır (m.7).

Atık barajında hangi ölçümler yapılmalıdır?

Depo gövdesi ve seddelerin duraylılığına ilişkin ölçümler işletme döneminde günde en az bir kez, kapatma sonrasında ayda en az bir kez yaptırılır ve sonuçlar il müdürlüğüne ve Bakanlığa sunulur (m.16/5). Olumsuz bir etki görülürse Bakanlık 24 saat içinde bilgilendirilir (m.16/2).

Liç tesisi için finansal garanti ne kadardır?

Yönetmelik Kategori A tesisler için finansal garantiyi zorunlu tutar, fakat tutarını veya hesaplama yöntemini kendisi belirlemez; usul ve esasları Bakanlığa bırakır (m.6/1-d, m.8/1-g). Bu garanti, Maden Kanunundaki rehabilitasyon bedelinden ayrıdır (3213 m.13).

Çevre izni olmadan çalışan liç tesisine ne olur?

Faaliyet süre verilmeksizin durdurulur (2872 m.15/2) ve Çevre Kanunu uyarınca idari para cezası uygulanır. Geçici faaliyet belgesi olmadan başlayan işletme, belge düzenlenene kadar faaliyette bulunamaz (Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği m.15/1).

ÇED alınmadan liç tesisine başlanırsa ceza nedir?

ÇED incelemesi yapılmadan başlanan faaliyet Bakanlıkça süre verilmeksizin durdurulur (2872 m.15/3). ÇED süreci tamamlanmadan inşaata başlayana veya faaliyete geçene proje bedelinin yüzde ikisi oranında idari para cezası verilir ve yatırımcı faaliyet alanını eski hâle getirmekle yükümlüdür (m.20/e).

Çevre Kanunu cezasına nereye itiraz edilir?

Tebliğden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesinde dava açılır; dava açmak tahsilatı durdurmaz (2872 m.25). Dava Bakanlığa karşı açılır (m.24). Kabahatler Kanunundaki on beş günlük sulh ceza yolu bu cezalarda uygulanmaz.

Liç tesisinden zarar gören köylü tazminat alabilir mi?

Evet. Çevreyi kirletenler sebep oldukları zarardan kusur şartı aranmaksızın sorumludur (2872 m.28). Talep, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren beş yıl içinde ileri sürülmelidir. Zararın ispatı için dava açmadan delil tespiti istenebilir (HMK m.400).

Siyanür sızıntısı suç mudur?

Teknik usullere aykırı olarak ve çevreye zarar verecek şekilde atığın kasten toprağa, suya veya havaya verilmesi TCK m.181’de, taksirle verilmesi m.182’de suçtur. Kalıcı etki ve tedavisi zor hastalıklara yol açabilecek nitelikteki atıklar cezayı ağırlaştırır; tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirine hükmolunur (m.181/5).

ÇED kararına karşı yöre halkı ne kadar sürede dava açar?

ÇED kararları İYUK m.20/A’daki ivedi yargılama usulüne tabidir ve dava açma süresi otuz gündür. Çevre lisansı gibi diğer idari işlemlere karşı ise genel süre altmış gündür (İYUK m.7).

İliç olayından sonra liç tesisleri için yeni bir kanun çıktı mı?

Bu yazının tarihi itibarıyla yığın liçine özgü yeni bir kanun veya yönetmelik yürürlüğe girmemiştir. TBMM araştırma komisyonunun taslak raporu kapsamlı düzenleme önermiştir; 7554 sayılı Kanun ise liç, siyanür veya maden atığına özgü bir hüküm içermez. Mevcut çevre, atık, büyük kaza ve iş güvenliği kuralları daha sıkı uygulanmaktadır.

Üretimi biten liç yığını ne olur?

Üretimi biten yığın liç alanları maden atığı bertaraf tesisi sayılır (m.4/n). Kapatma projesi jeoteknik etütle birlikte Bakanlık onayına sunulur (m.12/1) ve kapatma sonrasında duraylılık ölçümleri ayda en az bir kez sürdürülür (m.16/5).