ParamPOS Alacağım Ödenmedi, İşçilerin Maaşını Ödeyemiyorum: İşverenin Yükümlülükleri, Yasal Seçenekleri ve Riskler (İş K. m.22, 24, 32, 34, 102/a; 4447 ek m.1, 2; 5510 m.80, 88)

ParamPOS hak edişiniz ödenmediği için işçilerinizin maaşını ödemekte zorlanıyorsanız, önce şu gerçeği bilin: PARAM’daki alacağınızın ödenmemesi, işçilerinize karşı ücret borcunuzu ertelemez ve azaltmaz. Ücret en geç ayda bir, Türk parası ile ödenir; senet veya kuponla ödenemez (İş K. m.32). Ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir sebep dışında ödenmeyen ücret için işçi iş görmekten kaçınabilir; bu kaçınma grev sayılmaz ve bu nedenle işçi işten çıkarılamaz. Gecikmiş ücrete mevduata uygulanan en yüksek faiz işler (İş K. m.34). Ücretin ödenmemesi, işçiye kıdem tazminatını alarak sözleşmeyi derhâl feshetme hakkı verir (İş K. m.24/II-e). Ücretin süresinde ödenmemesi ayrıca her işçi ve her ay için idari para cezası gerektirir (İş K. m.102/a). Ücret ödeme gününü değiştirmek, ücreti düşürmek veya ücretsiz izne çıkarmak gibi esaslı değişiklikler ise ancak işçinin yazılı kabulüyle mümkündür (İş K. m.22). Bu yazı, ParamPOS alacağı ödenmeyen işverenin işçilerine karşı yükümlülüklerini, yasal seçeneklerini ve yapmaması gerekenleri kanun maddeleriyle anlatır.

Kısa Cevap: İşverenin Bilmesi Gereken Sekiz Şey

PARAM Sorunu Neden İşçiye Karşı Bir Mazeret Değildir?

İşveren ile işçi arasındaki iş sözleşmesi, işveren ile PARAM arasındaki üye işyeri sözleşmesinden tamamen ayrıdır. Siz PARAM’dan alacaklısınız; işçiniz ise sizden. Birinci ilişkideki aksaklık ikinci ilişkideki borcu kendiliğinden etkilemez. Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde ödenmeyen işçinin çalışmaktan kaçınma hakkı, kanunda yalnızca “mücbir sebepler” dışında tanınmıştır (İş K. m.34). Ancak para borçlarında işverenin ödeme güçlüğü veya alacaklarını tahsil edememesi, uygulamada kural olarak mücbir sebep sayılmamaktadır. Bir ödeme kuruluşunun yönetimine kayyım atanması da işverenin ücret borcunu askıya almaz.

Bu tespitin işveren için önemli bir sonucu vardır: PARAM nedeniyle uğradığınız zararlar, işçilerinize karşı değil PARAM’a karşı ileri sürülebilir. Hak edişin geç ödenmesi nedeniyle işçilerinize ödemek zorunda kaldığınız gecikme faizini veya kesilen idari para cezasını, borca aykırılık nedeniyle PARAM’dan talep etmeyi düşünebilirsiniz (TBK m.112). Bunun için zararın, hak edişin ödenmemesinden kaynaklandığını belgelemeniz gerekir. Alacak tahsilinin adımları kalan hak ediş rehberimizde anlatılmıştır.

Ücret Ödenmezse Ne Olur? İşçinin Hakları ve İşverenin Riskleri

Uygulamada en büyük risk, birden çok işçinin aynı anda haklı fesih yapmasıdır. Bu durumda tek bir ayın ücretini ödeyemeyen işveren, birkaç ayın ücretine ek olarak kıdem tazminatlarını, kullanılmamış izin ücretlerini ve faizleri birlikte ödemek zorunda kalır. Kıdem tazminatının geç ödenmesinde de mevduata uygulanan en yüksek faiz istenir; hesap için kıdem tazminatı faiz hesaplama sayfamızı kullanabilirsiniz. İşçinin haklı fesih şartları işçinin haklı feshi, çalışmaktan kaçınma hakkı ise ücretin gününde ödenmemesi ve çalışmaktan kaçınma yazılarımızda anlatılmıştır.

Yasal Seçenekleriniz

Tabloda görüldüğü gibi, işverenin ücret borcunu tek taraflı olarak erteleme veya azaltma imkânı yoktur. Bütün esnek çözümler işçinin yazılı rızasına bağlıdır. İşveren, iş sözleşmesiyle veya işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirerek yapabilir; işçi tarafından altı iş günü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklik işçiyi bağlamaz (İş K. m.22). Bu nedenle işçilerle yapılacak her anlaşmayı ayrı ayrı, tarihli ve imzalı bir belgeye bağlayın. Toplu bir duyuru veya WhatsApp mesajı yeterli değildir.

Kısa çalışma bir çözüm olabilir mi?

Kısa çalışma, genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ya da zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma süresinin en az üçte bir oranında azaltılması veya faaliyetin en az dört hafta süreyle tamamen veya kısmen durdurulması hâlinde, üç ayı aşmamak üzere uygulanır (4447 ek m.2). İşveren talebini İŞKUR’a yapar ve uygunluk iş müfettişlerince tespit edilir; ödenek ancak uygunluk tespiti olumlu sonuçlanırsa ödenir. Zorlayıcı sebep, işverenin sevk ve idaresi dışındaki dışsal etkenleri ifade eder. Bir ödeme kuruluşuna kayyım atanması işletmeniz dışında gelişmiş bir olay olsa da, tek bir işletmenin alacağını tahsil edememesinin bu kapsamda kabul edilip edilmeyeceği belirsizdir. Başvurudan önce İŞKUR’a danışın. Şartlar ve süreç kısa çalışma ödeneği yazımızda anlatılmıştır.

İlk Otuz Gün İçin Eylem Planı

Yapmamanız Gerekenler

Kısmi Ödemede Bordro ve Belgeler

Ücretin bir kısmını ödüyorsanız, ödemeyi işçinin özel olarak açılan banka hesabına yapın ve ödeme açıklamasına hangi ayın ücretinden ne kadarının ödendiğini yazın. İşveren, ücret ödemelerinde işçiye ücret hesap pusulası vermek zorundadır (İş K. m.37). Pusulada ve bordroda ödenmeyen tutarı ödenmiş gibi göstermeyin; bunun yerine kalan borcu ve ödeme planını ayrıca belgeleyin. Gerçeğe aykırı bordro, ileride işçinin açacağı davada sizin aleyhinize delil hâline gelir ve iş müfettişi denetiminde ayrıca sorun yaratır. Ücretin kısmen ödendiği dönemleri mali müşavirinizle birlikte izleyin; vergi ve sigorta bildirimlerinin hangi tutar ve tarih üzerinden yapılacağını ayrıca değerlendirin.

SGK Primleri, Vergi ve Kanuni Temsilcinin Sorumluluğu

Sigortalının çalıştığı süreler her ay bildirilir (5510 m.86); prim, kural olarak hak edilen ücret üzerinden hesaplanır (5510 m.80). Bu nedenle ücreti geç ödemeniz, prim ve bildirim yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Primlerin ödenmemesi hâlinde gecikme cezası ve zammı işler; şirket ortaklarının ve kanuni temsilcilerinin de belirli şartlarla kişisel sorumluluğu doğabilir (5510 m.88). Vergi borçları için de kanuni temsilcinin sorumluluğu ayrıca düzenlenmiştir (VUK m.10; 6183 mükerrer m.35). Bu sorumluluklar ve ödeme güçlüğü savunması vergi ve SGK borcunda kanuni temsilcinin sorumluluğu yazımızda, tecil ve taksit imkânları ise ParamPOS alacağım ödenmedi, borçlarımı ödeyemiyorum rehberimizde anlatılmıştır.

İşten Çıkarma Bir Çözüm mü?

Nakit sıkıntısı yaşayan işveren için işten çıkarma ilk bakışta maliyet düşürücü görünür; ancak kısa vadede nakit ihtiyacını artırır. İş sözleşmesinin herhangi bir şekilde sona ermesinde işçinin ücreti ile para ile ölçülebilen menfaatlerinin tam olarak ödenmesi gerekir (İş K. m.32). Buna bildirim süresine uyulmadıysa ihbar tazminatı (İş K. m.17), şartları varsa kıdem tazminatı (1475 m.14) ve kullanılmayan yıllık izin ücreti (İş K. m.59) eklenir. İş güvencesi kapsamındaki işçiler için fesih, işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmalıdır (İş K. m.18); uygulamada feshin son çare olup olmadığı da denetlenir. Bir ay içinde belirli sayıda işçinin çıkarılması toplu işçi çıkarma kurallarına tabidir ve en az otuz gün önceden bildirim gerektirir (İş K. m.29).

Bu nedenle işten çıkarma kararını, ödeyebileceğiniz tutarlar ve olası işe iade davaları hesaplanmadan vermeyin. İşçi alacaklarında dava öncesi arabuluculuk zorunludur (7036 m.3); ayrıntılar dava şartı arabuluculuk sayfamızdadır.

İşçi Ücret Alacağı İçin Takibe Geçerse

Ücret alacağı için arabuluculukta anlaşma sağlanamaz ve işçi dava açarsa, alacağın faiziyle birlikte ödenmesine karar verilebilir. Arabuluculuk anlaşma belgesi veya mahkeme kararıyla işçi icra takibine geçebilir. Bu aşamada işçinin alacaklısı olarak işverenin üçüncü kişilerdeki alacaklarına, PARAM’daki hak ediş alacağınız da dâhil, haciz ihbarnamesiyle haciz konulabilir (İİK m.89). Böyle bir durumda PARAM’dan gelecek ödeme doğrudan icra dosyasına yönlenir. İşçiyle erken ve gerçekçi bir mutabakat yapmak, bu sürecin yargılama giderleri ve faizle büyümesini önler. Arabuluculuk aşamasında PARAM alacağınızın durumunu belgeleyerek açıklamak, gerçekçi bir ödeme takvimi üzerinde uzlaşmayı kolaylaştırabilir.

Konkordato ve Ücret Garanti Fonu

PARAM alacağınızın ödenmemesi işletmenizi borçlarını ödeyemez hâle getirdiyse, konkordato bir yeniden yapılandırma yolu olabilir. Konkordato işçi alacaklarını ortadan kaldırmaz; ancak işverenin konkordato ilan etmesi, hakkında aciz vesikası alınması veya iflası nedeniyle ödeme güçlüğüne düşmesi hâlinde, işçinin ödenmeyen ücret alacaklarının belirli bir kısmı Ücret Garanti Fonu’ndan karşılanabilir (4447 ek m.1). İflas hâlinde ise işçilerin iflasın açılmasından önceki son bir yıl içinde tahakkuk etmiş ücret alacakları ile tazminatları birinci sırada imtiyazlıdır (İİK m.206). Konkordatonun şartları ParamPOS alacağı ödenmeyen şirket konkordato isteyebilir mi?, konkordatoda işçi alacakları ise konkordatoda işçi alacakları yazılarımızda anlatılmıştır.

Nakit Yönetimi: PARAM Alacağı ve Öncelikler

TMSF, vadesi gelmiş hak edişlerin önce 100.000 TL’ye, sonra 250.000 TL’ye kadar olan kısmını ve ardından doğmuş hak edişlerin %8’ini ödedi; kalan bakiye için ödemenin şirketin mali imkânları ölçüsünde yapılacağı açıklandı. Bu tablo, PARAM alacağınızı kısa vadeli nakit planınıza güvenilir bir gelir olarak koymamanız gerektiğini gösteriyor. Ödeme sırası bakımından şunu bilin: Ücret, işçinin geçimini sağladığı için hem gecikme sonuçları hem de idari yaptırımları en ağır olan borçlarınızdandır. Tedarikçi borçlarınız için erteleme ve yapılandırma talebi tedarikçiye ödeme erteleme talep yazısı örneğimizde anlatılmıştır. Vadesi gelmemiş taksitli ve valörlü hak edişlerinizin durumu için taksitli ve valörlü hak edişler yazımıza bakın. PARAM dosyasının tamamı PARAM rehberimizdedir.

Varsayımsal Örnekler

İşçilere Nasıl Bilgi Vermelisiniz?

Ücret gecikmesinde işçilerin güvenini korumanın yolu, durumu erken, yazılı ve somut olarak açıklamaktır. Belirsiz bir “PARAM ödeyince yatacak” mesajı, işçiye hem tarih hem güvence vermez ve çoğu zaman haklı fesih kararını hızlandırır. Bilgilendirmede şu dört unsur bulunmalıdır: gecikmenin nedeni, ödenebilecek tutar, kalan tutar için somut tarih ve geciken tutara faiz ödeneceği. PARAM alacağınızı gösteren belgeleri, örneğin hak ediş dökümünü ve TMSF ödemelerinin dekontlarını, işçi temsilcisine veya arabulucuya gösterebilecek şekilde hazır tutun. Bu bilgilendirme, işçinin haklarından vazgeçtiği anlamına gelmez ve öyle sunulmamalıdır; amacı, işçinin bekleme kararını bilgiye dayalı olarak vermesini sağlamaktır.

Bilgilendirme yazısını herkese aynı anda iletin ve her işçiyle ayrı ödeme planı mutabakatı imzalayın. Planı kabul etmeyen işçinin ücretini öncelikli ödemeyi değerlendirin; aksi hâlde o işçi için yirmi günlük süre ve haklı fesih hakkı aynen işlemeye devam eder. İşçiler arasında ayrım yaparken eşit davranma borcunu da göz önünde bulundurun (İş K. m.5).

Örnek Metin: İşçiyle Ücret Ödeme Planı Mutabakatı

Aşağıdaki metin bir taslaktır. Her işçiyle ayrı ayrı imzalanmalı ve işçiye bir nüshası verilmelidir. İşçinin baskı altında imza verdiği izlenimi doğuracak ifadelerden kaçının.

Böyle bir mutabakat, işçiyi beklemeye ikna etmenin ve ilişkiyi korumanın yoludur; işverene yasal bir erteleme hakkı vermez. Takvime uymazsanız işçinin bütün hakları yeniden gündeme gelir. İş hukukunun diğer konuları için iş hukuku rehberimize bakabilirsiniz.

Bu Yazıda Dayanılan Mevzuat

4857 sayılı İş Kanunu m.5, 17, 18, 22, 24/II-e, 29, 32, 34, 37, 59, 102/a ve ek m.3. 1475 sayılı İş Kanunu m.14. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu ek m.1 (Ücret Garanti Fonu) ve ek m.2 (kısa çalışma). 5510 sayılı Kanun m.80, 86 ve 88. 213 sayılı VUK m.10. 6183 sayılı Kanun m.48 ve mükerrer m.35. 2004 sayılı İİK m.89, 206 ve 285 vd. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3. 6098 sayılı TBK m.112. 6102 sayılı TTK m.18/3. TMSF’nin internet sitesinde yayımlanan PARAM duyuruları.

Sıkça Sorulan Sorular

PARAM hak edişimi ödemedi; işçilerin maaşını ertelemem hukuken mümkün mü?

Tek taraflı olarak hayır. PARAM’daki alacağınızın ödenmemesi işçilere karşı ücret borcunuzu ertelemez. Ödeme gününün değiştirilmesi için işçinin yazılı kabulü gerekir (İş K. m.22).

PARAM’ın ödememesi mücbir sebep sayılır mı?

Uygulamada para borçlarında işverenin ödeme güçlüğü veya alacaklarını tahsil edememesi kural olarak mücbir sebep sayılmamaktadır. Bu nedenle İş K. m.34’teki yirmi günlük süre işlemeye devam eder.

Maaşı geç ödersem işçi ne yapabilir?

Ödeme gününden itibaren yirmi gün geçince iş görmekten kaçınabilir (İş K. m.34) veya kıdem tazminatını alarak sözleşmeyi derhâl feshedebilir (İş K. m.24/II-e). Gecikmiş ücrete mevduata uygulanan en yüksek faiz işler.

Çalışmaktan kaçınan işçiyi işten çıkarabilir miyim?

Hayır. Ücreti ödenmediği için iş görmekten kaçınan işçi bu nedenle işten çıkarılamaz ve yerine yeni işçi alınamaz (İş K. m.34).

Maaşın bir kısmını ödesem yeterli olur mu?

Kısmi ödeme, kalan ücret için işçinin haklarını ortadan kaldırmaz. Kalan tutar için işçiyle yazılı bir ödeme planı yapmanız önerilir; plan işçiyi ancak kabul ederse bağlar.

İşçileri ücretsiz izne çıkarabilir miyim?

Ancak işçinin açık ve yazılı onayıyla. Esaslı değişiklik, işçi tarafından altı iş günü içinde yazılı olarak kabul edilmezse işçiyi bağlamaz (İş K. m.22).

Ücretleri geçici olarak düşürebilir miyim?

Ücret indirimi esaslı değişikliktir ve işçinin yazılı kabulünü gerektirir (İş K. m.22). Asgari ücretin altına inilemez.

Maaşı senet veya çekle ödeyebilir miyim?

Hayır. Ücret Türk parası ile işyerinde veya özel olarak açılan bir banka hesabına ödenir; emre yazılı senetle veya kuponla ödeme yapılamaz (İş K. m.32).

PARAM alacağımı işçilere devredebilir miyim?

Ücretin Türk parası ile ödenmesi gerekir. Alacak devri ücret ödemesi yerine geçmez ve işçiyi kayyım sürecinin belirsizliğine sokar; önerilmez.

Maaşı geç ödemenin idari cezası var mı?

Evet. Ücretin süresinde ödenmemesi veya eksik ödenmesi, her işçi ve her ay için idari para cezası gerektirir (İş K. m.102/a).

Kısa çalışma ödeneğinden yararlanabilir miyim?

Kısa çalışma genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ya da zorlayıcı sebeplere bağlıdır ve İŞKUR uygunluk tespiti gerekir (4447 ek m.2). Tek bir işletmenin alacağını tahsil edememesinin bu kapsamda kabul edilip edilmeyeceği belirsizdir; İŞKUR’a danışın.

Maaş ödeyemezken SGK primini de ertelemeli miyim?

Hayır. Sigorta bildirimleri yapılmalıdır; prim kural olarak hak edilen ücret üzerinden hesaplanır (5510 m.80, 86). Ödeyemediğiniz primler için tecil ve taksit imkânlarını değerlendirin.

Şirket ortağı veya müdürü olarak kişisel sorumluluğum var mı?

SGK primleri ve vergi borçları için kanuni temsilcinin belirli şartlarla kişisel sorumluluğu doğabilir (5510 m.88; VUK m.10; 6183 mükerrer m.35).

İşçi çıkarırsam nakit sorunum çözülür mü?

Genellikle hayır. Fesihte ücret ve para ile ölçülebilen menfaatlerin tamamı ödenmelidir (İş K. m.32); ihbar, kıdem ve izin ücretleri de eklenir. İş güvencesi kapsamındaki işçiler için geçerli sebep gerekir (İş K. m.18).

Konkordato işçi maaşlarını ortadan kaldırır mı?

Hayır. Ancak işverenin konkordato ilan etmesi, Ücret Garanti Fonu’nun devreye girmesini sağlayan hâllerden biridir (4447 ek m.1).

İşçilerime ödediğim gecikme faizini PARAM’dan isteyebilir miyim?

Hak edişin ödenmemesi nedeniyle uğradığınız ve belgeleyebildiğiniz zararları borca aykırılık nedeniyle PARAM’dan talep etmeyi değerlendirebilirsiniz (TBK m.112). Zarar ile hak edişin ödenmemesi arasındaki bağı ispat etmeniz gerekir.

İşçi ücret alacağı için hemen dava açabilir mi?

İşçi alacaklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (7036 m.3). Ücret alacakları beş yıllık zamanaşımına tabidir (İş K. ek m.3).

İşçi ücret alacağı için PARAM’daki hak edişime haciz koyabilir mi?

İşçi arabuluculuk anlaşma belgesi veya mahkeme kararıyla icra takibine geçerse, işverenin üçüncü kişilerdeki alacaklarına haciz ihbarnamesiyle haciz konulabilir (İİK m.89). Bu durumda PARAM’dan gelecek ödeme icra dosyasına yönlenir.

İşçilere gecikmeyi nasıl duyurmalıyım?

Erken, yazılı ve somut olarak: gecikmenin nedeni, ödenebilecek tutar, kalan tutar için tarih ve faiz. Ardından her işçiyle ayrı ödeme planı mutabakatı imzalayın.

İşçiye istifa dilekçesi imzalatmak işime yarar mı?

Hayır. Ücreti ödenmeyen işçinin ayrılması uygulamada haklı fesih olarak değerlendirilebilir; baskıyla alınmış istifa ve ibraname belgeleri ciddi geçersizlik riski taşır.