Gıdada toplatma, cezadan çoğu zaman daha pahalıdır ve kapsamı işletmenin kayıtlarıyla daraltılabilir. Ürünün güvenilir olmadığına dair makul bir sebep doğduğunda gıda işletmecisi toplatmayı kendisi başlatmak ve Bakanlığı bilgilendirmek zorundadır (5996 m.22/2). Bakanlık da mevzuata aykırı veya tehlikeli ürünün satışını durdurup toplatabilir, imhasına karar verebilir. Düzeltilebilir ve tehlike oluşturmayan bir eksiklikte ise ürünün uygun hâle getirilerek piyasaya arzına izin verebilir (m.32/1, 32/2). İmha masrafı sahibine aittir (m.42/3). Ürün sahibince toplatılmazsa Bakanlık toplatır ve masrafın iki katının bir ay içinde ödenmesini ister (m.42/4). Partinin bir kısmı güvenilir bulunmazsa, geri kalanın güvenilir olduğu ispatlanamadıkça partinin tamamı güvenilir sayılmaz (m.21/1-d). Ceza ile birlikte verilen toplatmaya karşı 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur.
Bu yazı; ürünü için toplatma, el koyma veya imha kararı verilen ya da kendi ürününde risk fark ederek geri çağırma yapmak zorunda kalan gıda üreticileri, ithalatçılar, marka sahipleri, toptancı ve perakendeciler için hazırlanmıştır. Toplatmanın hangi hükümlerle yapıldığını, kapsamın nasıl daraltılacağını, masrafların kime ait olduğunu, itiraz yolunu ve zararın tedarikçiden nasıl isteneceğini madde numaralarıyla anlatır. Gıda dosyalarının bütün süreleri için Gıda Hukuku Rehberimize bakılabilir.
- Toplatma, geri çağırma, el koyma ve imha
- Toplatma hangi hâllerde yapılır?
- İşletmenin kendi başlattığı toplatma
- Parti ayrımı: kapsam nasıl daraltılır?
- İmha yerine düzeltme, başka amaçla kullanma, geri gönderme
- Masraflar: imha, toplatma ve iki kat kuralı
- El koyma ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi
- İtiraz yolları ve süreler
- Zarar kimde kalır? Tedarikçi, sigorta, idare
- İlk 72 saat yol haritası
- Varsayımsal örnek
- Kapsam sınırlama ve düzeltme izni dilekçesi
- Sık sorulan sorular
Toplatma, Geri Çağırma, El Koyma ve İmha: Kavramlar
Gıda dosyalarında bu kavramlar çoğu zaman birbirinin yerine kullanılır. Ancak her birinin dayanağı, karar mercii ve sonucu farklıdır. Hangi işlemle karşı karşıya olunduğu bilinmeden doğru itiraz yolu seçilemez.
Ürüne yönelik işlemler
| İşlem | Ne demek? | Dayanak |
|---|---|---|
| Toplatma | Piyasaya arz edilmiş ürünün dağıtım zincirinden, yani bayiden, depodan ve satış noktasından geri alınması | 5996 m.21/1-e, 22/2, 32/1, 42/4 |
| Geri çağırma | Tüketiciye ulaşmış ürünün tüketicilerden geri istenmesi ve tüketicinin bilgilendirilmesi | 5996 m.22/2 |
| Alıkoyma | Mevzuata uygun olmayan ürünün işlem yapılıncaya kadar bekletilmesi | Resmi Kontroller Yön. m.20/1, 20/2 |
| El koyma | Ürünün idarece zapt edilmesi; çoğu zaman mülkiyetin kamuya geçirilmesiyle birlikte | 5996 m.41/1-b, 41/1-d |
| Mülkiyetin kamuya geçirilmesi | Ürün üzerindeki mülkiyetin devlete geçmesi; bir idari yaptırım | 5996 m.40/1-a; Kabahatler K. m.16, 18 |
| İmha | Ürünün Bakanlık gözetiminde ortadan kaldırılması; masraf sahibine ait | 5996 m.32/1, 42/3 |
| Başka amaçla değerlendirme | İnsan tüketimi dışında bir amaçla kullanılmasına izin verilmesi | 5996 m.32/1 |
| Düzeltme | Düzeltilebilir eksikliği olan ve tehlike oluşturmayan ürünün mevzuata uygun hâle getirilmesi | 5996 m.32/2 |
Toplatma Hangi Hâllerde Yapılır?
Toplatmanın dayanağı, hem itiraz yolunu hem de masrafın kimde kalacağını belirler. Bakanlık; resmî kontrol sonucunda mevzuat şartlarını taşımadığı veya insan sağlığı açısından tehlike oluşturduğu tespit edilen ürünlerde piyasaya arzı kısıtlayabilir veya yasaklayabilir. Piyasaya arz edilmiş ürünün satışını durdurup sahibince toplanmasını isteyebilir, ürünün başka amaçla değerlendirilmesine izin verebilir veya Bakanlık gözetiminde imhasına karar verebilir (5996 m.32/1). Kanun ayrıca, Bakanlıkça belirlenen şartlara uygun olsa bile gıdanın güvenilir olmadığına dair yeterli şüphe veya sebep oluştuğunda, Bakanlığın piyasaya arzı kısıtlamasına veya piyasaya arz edilen gıdayı toplatmasına imkân tanır (m.21/1-e).
Toplatma ve el koymanın dayanakları
| Durum | İşlem | Dayanak | Niteliği |
|---|---|---|---|
| Kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak gıda | Toplatma, mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve imha; masraf sorumlusuna | 5996 m.40/1-a | Suçla bağlantılı yaptırım |
| Mevzuat şartlarını taşımayan veya tehlike oluşturan ürün | Piyasaya arzın kısıtlanması, toplatma, başka amaçla değerlendirme veya imha | 5996 m.32/1 | İdari işlem veya kabahat yaptırımı |
| Şartlara uygun görünse de güvenilirliğinden yeterli şüphe duyulan gıda | Piyasaya arzın kısıtlanması veya toplatma | 5996 m.21/1-e | Önleyici idari işlem |
| Bilimsel belirsizlik sürerken sağlık riski | Geçici üretim durdurma, piyasaya arzın engellenmesi, toplatma | Resmi Kontroller Yön. m.14/5 | İhtiyati tedbir |
| Onaysız faaliyet | Faaliyetin durdurulması ve ürünlere el koyma; üretim yerine 264.309 TL ceza (2026, hesaplanan) | 5996 m.41/1-b | Kabahat yaptırımı |
| Bozulmuş, kokuşmuş, ambalajı hasarlı veya son tüketim tarihi geçmiş ürün | Ürüne el koyma ve 26.360 TL ceza (2026, hesaplanan) | 5996 m.41/1-d | Kabahat yaptırımı |
| İşletmenin ürününde risk fark etmesi | İşletmenin kendi başlattığı toplatma ve geri çağırma | 5996 m.22/2 | Yasal yükümlülük |
Bu ayrımın pratik önemi şudur. Kabahat yaptırımı olarak, özellikle bir para cezasıyla birlikte verilen toplatma, adli yargının denetimine girer. Şüphe veya bilimsel belirsizlik üzerine alınan önleyici bir toplatma ise, bir kabahat isnadı olmadan verilmiş bir idari işlem niteliği taşır. Bu nedenle kararın gerekçesinde hangi maddeye dayanıldığı ilk okunacak yerdir.
İşletmenin Kendi Başlattığı Toplatma ve Geri Çağırma
Gıda güvenilirliğinin asıl sorumlusu işletmecidir. İşletmeci, ürettiği, işlediği, ithal ettiği veya dağıttığı bir gıdanın güvenilir olmadığına ilişkin makul bir gerekçe oluştuğunda, ürün kendi kontrolünden çıkmışsa toplatmayı kendiliğinden başlatır, Bakanlığı bilgilendirir ve ürün tüketiciye ulaşmışsa tüketiciyi uyarır (5996 m.22/2). Yönetmelik de işletmecinin şüpheli ürünleri toplatma, riski önleme ve Bakanlıkla işbirliği yapma yükümlülüklerini düzenler (Resmi Kontroller Yön. m.40).
Kendi başlatılan toplatmanın iki hukuki faydası vardır. Birincisi, ceza soruşturmasında kastın bulunmadığını gösteren en güçlü olgulardan biridir; sorun öğrenilir öğrenilmez satışı durduran işletme, tehlikeli ürünü bilerek piyasada tutmuş sayılmaz. İkincisi, toplatmayı Bakanlığın yapması hâlinde doğacak iki kat masraf yükünü (m.42/4) önler. Ayrıntı için sağlığı tehlikeye düşürecek gıda isnadı yazımıza bakılabilir.
Kendi başlatılan toplatmada adımlar
| Adım | Ne yapılır? | Belge |
|---|---|---|
| 1. Karar | Riskin değerlendirilmesi ve etkilenen parti veya partilerin belirlenmesi | Risk değerlendirme notu, analiz raporları |
| 2. Durdurma | Etkilenen partilerin üretim, sevk ve satışının durdurulması | Durdurma talimatı, stok dökümü |
| 3. Bildirim | İl müdürlüğünün yazılı olarak bilgilendirilmesi | Bildirim yazısı ve alındısı |
| 4. Zincir bildirimi | Bayi, toptancı, market ve e-ticaret satıcılarına toplatma talimatı | Gönderim kayıtları, alındılar |
| 5. Tüketici uyarısı | Ürün tüketiciye ulaşmışsa uyarı ve geri çağırma | Duyuru metni, yayın kayıtları |
| 6. Geri alma | Toplanan miktarın kaydı ve sevk edilen miktarla karşılaştırılması | İade faturaları, toplama tutanakları |
| 7. Sonuç | İmha, düzeltme veya başka amaçla değerlendirme | Bakanlık gözetiminde imha tutanağı |
Tüketici ürünlerinde gönüllü geri çağırma 7223 sayılı Kanunla ayrıca düzenlenmiştir. Gıda ve gıda ile temas eden malzemelerde ise özel kanun 5996 sayılı Kanundur. Genel ürünlerdeki usul için gönüllü geri çağırma, gıda ile temas eden ambalaj ve mutfak ürünleri için gıda ile temas eden malzemede toplatma yazılarımıza bakılabilir.
Parti Ayrımı: Toplatmanın Kapsamı Nasıl Daraltılır?
Bir seri, parti veya sevkiyattaki aynı sınıf ya da çeşit gıdanın bir bölümünün güvenilir olmadığı tespit edilirse, geri kalanı hakkında daha kapsamlı yapılan değerlendirme sonucunda güvenilir olduğu ispat edilemedikçe, o seri, parti veya sevkiyattaki aynı sınıf ya da çeşidin tamamı güvenilir olmayan gıda kabul edilir (5996 m.21/1-d). Bu kural iki yönlüdür. İspat yükü işletmededir. Ama işletme kayıtlarıyla sınırı gösterebilirse toplatma yalnız sorunlu partiyle sınırlı kalır.
Kapsamı daraltmak için gereken kanıtlar
| Kanıt | Neyi gösterir? | Dayanak |
|---|---|---|
| Parti ve üretim kayıtları | Sorunlu partinin hangi tarih, hat ve vardiyada üretildiği | 5996 m.24/1 |
| Hammadde girişi ve tedarikçi lot numaraları | Sorunun kaynağının belirli bir hammadde partisinde olduğu | 5996 m.24/1 |
| Hat temizliği ve değişim kayıtları | Partiler arasında bulaşma olmadığı | 5996 m.29/2, 29/3 |
| Diğer partilerin akredite analizleri | Geri kalan partilerin güvenilir olduğu | 5996 m.21/1-d |
| Sevk ve dağıtım kayıtları | Sorunlu partinin hangi noktalara gittiği | 5996 m.24/1 |
| Sıcaklık ve depolama kayıtları | Sorunun depolama koşulundan kaynaklanıp kaynaklanmadığı | 5996 m.29/2 |
İzlenebilirlik kaydı zayıf olan işletme için kural ağır işler. Hangi ürünün hangi hammaddeyle ve hangi partide üretildiği gösterilemezse, bütün partiler toplatma kapsamına alınabilir. Bu nedenle toplatma kararında “bütün partiler” veya “ürünün tamamı” ifadesi görülürse, ilk iş partiler arası ayrımı belgeleyen bir dosya hazırlayıp kapsamın sınırlandırılmasını yazılı olarak istemektir.
Toplatma kararı mı geldi?
Kapsamın sorunlu partiyle sınırlanması, masrafın ve zararın büyüklüğünü doğrudan belirler. Kararınızı ve parti kayıtlarınızı birlikte değerlendirmek için Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
İmha Yerine: Düzeltme, Başka Amaçla Kullanma ve Geri Gönderme
Her uygunsuzluk imha gerektirmez. Kanun, düzeltilebilir bir eksikliği olan ve tehlike oluşturmayan ürünün mevzuata uygun hâle getirilmesi şartıyla piyasaya arzına izin verilebileceğini açıkça öngörür (5996 m.32/2). Etiketteki eksik veya hatalı bilgi, eksik Türkçe etiket ya da yanlış ürün adı gibi aykırılıklarda yeniden etiketleme, imha yerine istenebilecek ilk çözümdür. Bakanlık ayrıca ürünün insan tüketimi dışında, örneğin yem veya sanayi hammaddesi olarak başka bir amaçla değerlendirilmesine izin verebilir (m.32/1). Yönetmelik de uygun olmayan gıda için imha, özel işleme tabi tutma, geri gönderme veya başka uygun tedbirlere karar verilebileceğini düzenler (Resmi Kontroller Yön. m.20/1).
İmhaya alternatifler
| Seçenek | Hangi durumda uygun? | Dayanak |
|---|---|---|
| Yeniden etiketleme veya düzeltme | Etiket, sunum veya ambalaj bilgisindeki tehlike oluşturmayan eksiklik | 5996 m.32/2 |
| Özel işleme tabi tutma | Uygun bir işlemle güvenilir hâle getirilebilecek ürün | Resmi Kontroller Yön. m.20/1 |
| Başka amaçla değerlendirme | İnsan tüketimine uygun olmayan ancak yem veya sanayi kullanımına uygun ürün | 5996 m.32/1 |
| Geri gönderme | İthal edilip uygun bulunmayan sevkiyat | Resmi Kontroller Yön. m.20/1 |
| İmha | Tehlikeli ve düzeltilemeyen ürün | 5996 m.32/1, 42/3 |
Düzeltme talebi, gerekçeli ve uygulanabilir bir planla yapıldığında sonuç verir. Talepte eksikliğin ne olduğu, nasıl giderileceği, düzeltmenin kimin gözetiminde yapılacağı ve düzeltilen ürünlerin nasıl ayırt edileceği gösterilmelidir. Sağlık riski taşıyan ürünlerde bu yol kapalıdır; Kanun düzeltme imkânını tehlike oluşturmayan ürünlerle sınırlar.
Masraflar: İmha, Toplatma ve İki Kat Kuralı
İtlaf ve imha işlemleri, bütün masrafları sahibince karşılanmak üzere Bakanlık gözetiminde yapılır (5996 m.42/3). Piyasadan toplatılması gereken ürün sahibi veya sorumlusu tarafından toplatılmazsa Bakanlık toplatır. Bu durumda toplatma masrafının iki katı tutarın ödenmesi için sorumlulara bir aylık süre verilir (m.42/4). Süresinde ödenmeyen tutarlar 6183 sayılı Kanuna göre takip ve tahsil edilir (m.42/5).
İki kat kuralının etkisi (varsayımsal tutarlar)
| Senaryo | Toplatma maliyeti | İşletmenin ödeyeceği | Dayanak |
|---|---|---|---|
| İşletme toplatmayı kendisi yapar | 180.000 TL | 180.000 TL (kendi gideri) | 5996 m.22/2 |
| İşletme toplatmaz, Bakanlık toplatır | 180.000 TL | 360.000 TL, bir ay içinde | 5996 m.42/4 |
| İki kat tutar süresinde ödenmez | — | 360.000 TL ve 6183 sayılı Kanuna göre gecikme sonuçları | 5996 m.42/5 |
| İmha | İmha firması ve nakliye gideri | Tamamı ürün sahibine ait | 5996 m.42/3 |
Bu kural, toplatma talimatı geldiğinde beklemenin maliyetini açıkça gösterir. Toplatmanın kapsamına veya dayanağına itiraz edilse bile, itiraz sürerken toplatmanın yapılmaması iki kat masraf riskini doğurur. Doğru yol çoğu zaman, toplatmayı ihtirazi kayıtla yapmak, kapsam itirazını ayrıca sürdürmek ve bütün giderleri belgelemektir. Toplatma ve imha tutanakları, iade faturaları ve nakliye belgeleri hem itiraz hem tazminat dosyasının delilidir.
El Koyma ve Mülkiyetin Kamuya Geçirilmesi
Kabahatlerin karşılığı olan idari yaptırımlar, idari para cezası ve idari tedbirlerdir; mülkiyetin kamuya geçirilmesi de bir idari tedbirdir (Kabahatler K. m.16, 18). 5996 sayılı Kanun, onaysız faaliyette ürünlere el konulmasını (m.41/1-b), bozulmuş, kokuşmuş, ambalajı hasarlı veya son tüketim tarihi geçmiş ürünlerde el konulmasını (m.41/1-d) ve kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak gıdalarda mülkiyetin kamuya geçirilmesini ve imhayı (m.40/1-a) öngörür.
El koyma anında yapılacak iş, ürünün cinsinin, miktarının, parti ve son tüketim tarihinin ve saklama koşulunun tutanağa eksiksiz yazdırılmasıdır. Mülkiyetin kamuya geçirilmesine karşı başvuru, idari para cezasında olduğu gibi tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine yapılır (Kabahatler K. m.27/1). El konulan ürün mühürlenmiş veya ayrı bir yerde muhafaza altına alınmışsa, mühre ve muhafaza koşullarına aykırı davranılmamalıdır. Mühür bozma suçu için TCK m.203 yazımıza, denetim anında yapılacaklar için gıda denetimi: ilk 24 saat yazımıza bakılabilir.
İtiraz Yolları ve Süreler
Uyuşmazlık Mahkemesi, taklit ve tağşiş nedeniyle verilen idari para cezası ile ürünlerin toplatılması kararının birlikte bulunduğu bir gıda dosyasında, toplatmayı Kabahatler Kanununun 16. maddesindeki idari tedbirlerden saymıştır. 5996 sayılı Kanunda ayrı bir yargı yolu gösterilmediğini belirterek adli yargıyı görevli bulmuştur (Hukuk Bölümü E.2016/395, K.2016/430). Üretimin durdurulması ile para cezasının birlikte verildiği dosyada da sonuç aynıdır (E.2015/842, K.2015/878).
Toplatma ve el koymada başvuru yolu
| İşlem | Başvuru yeri | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Para cezası ile birlikte verilen toplatma, el koyma veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi | Sulh ceza hâkimliği | Tebliğden itibaren 15 gün | Kabahatler K. m.16, 27/1; UM E.2016/395, K.2016/430 |
| Alınan tedbire idari itiraz | Bakanlık (il müdürlüğü); gerekçeli yazılı karar istenir | Kararın bildiriminden sonra derhal | Resmi Kontroller Yön. m.20/5 |
| Kabahat isnadı olmadan, şüphe veya bilimsel belirsizlik üzerine alınan önleyici toplatma | İdare mahkemesi (iptal ve yürütmenin durdurulması) | 60 gün | 5996 m.21/1-e; Yön. m.14/5; İYUK m.7, 27 |
| Analiz sonucuna itiraz | İl veya ilçe müdürlüğü | Tebliğden itibaren 7 gün | 5996 m.31/4 |
| İki kat toplatma masrafının istenmesi | Ödeme emri gelirse vergi mahkemesi yolu ayrıca değerlendirilir | 1 ay ödeme süresi | 5996 m.42/4, 42/5 |
Zarar Kimde Kalır? Tedarikçi, Sigorta ve İdare
Toplatmanın asıl maliyeti; geri alınan ürün bedeli, nakliye, imha, iade faturaları, müşteri cezaları ve itibar kaybıdır. Bu zararın bir kısmı, sorunun kaynağına göre başkalarına yansıtılabilir.
Zararın rücu edilebileceği taraflar
| Taraf | Hangi durumda? | Dikkat edilecek kural |
|---|---|---|
| Hammadde veya ambalaj tedarikçisi | Sorun tedarik edilen hammaddeden veya ambalajdan kaynaklanıyorsa | Ticari satışta ayıp açıkça belliyse iki gün içinde ihbar, açıkça belli değilse teslimden itibaren sekiz gün içinde inceleme veya inceletme (TTK m.23/1-c); sonradan ortaya çıkan ayıpta derhal ihbar (TBK m.223/2); seçimlik haklar (TBK m.227); iki yıllık zamanaşımı (TBK m.231) |
| Fason üretici | Sorun üretim sürecinden kaynaklanıyorsa | Fason sözleşmesindeki kalite, sorumluluk ve tazmin hükümleri |
| Nakliye ve depo firması | Soğuk zincir veya depolama hatası | Sıcaklık kayıtları ve teslim tutanakları |
| Sigorta şirketi | Ürün sorumluluk veya geri çağırma teminatı varsa | Poliçe kapsamı, ihbar süresi ve istisnalar |
| İdare | Toplatma veya el koyma hukuka aykırı bulunursa | Tam yargı davası (İYUK m.12, 13); ihtiyati tedbirlerde Yönetmeliğin tazminat sınırlaması (Yön. m.14/5) |
Tedarikçiye rücu edilecekse, toplatma kararı öğrenilir öğrenilmez tedarikçiye yazılı bildirim yapılmalı ve elde kalan hammadde partisinden numune saklanmalıdır. İhbar süresi kaçırılırsa ayıptan doğan haklar kaybedilebilir. Yurt dışından alınan hammaddelerde uygulanacak hukuk ve rücu yolu için yabancı tedarikçiye rücu yazımıza bakılabilir. Sigorta teminatları için ürün sorumluluk ve geri çağırma sigortası ve üçüncü şahıs mali sorumluluk sigortası yazılarımız yol gösterir.
Tüketici bakımından ise geri çağrılan ürün ayıplı mal niteliğindedir. Tüketici; sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi seçimlik haklarına sahiptir (6502 sayılı Kanun m.11). Geri çağırma duyurusunda iade ve bedel iadesinin nasıl yapılacağının açıkça yazılması, tüketici uyuşmazlıklarının ve şikâyetlerin önüne geçer.
İlk 72 Saat Yol Haritası
Toplatma kararından veya risk tespitinden sonraki ilk 72 saat
| Zaman | Yapılacak iş | Neden? |
|---|---|---|
| İlk saatler | Etkilenen partilerin sevk ve satışını durdurmak; stok ve sevk dökümü çıkarmak | Zararın büyümesini ve kast iddiasını önlemek |
| Aynı gün | Kararın dayanağını (m.21/1-e, 32, 40/1-a, 41) ve kapsamını okumak; tebliğ tarihini not etmek | İtiraz yolu ve süresi |
| Aynı gün | Bayi, depo, market ve e-ticaret satıcılarına yazılı toplatma talimatı | 5996 m.22/2; iki kat masraf riskinden kaçınma |
| İlk 24 saat | Tedarikçiye ayıp ihbarı; elde kalan hammaddeden numune saklama | TTK m.23/1-c; TBK m.223 |
| İlk 48 saat | Parti ayrımını gösteren kayıtları ve diğer partilerin analizlerini toplamak | 5996 m.21/1-d |
| İlk 48 saat | Kapsam sınırlama ve gerekiyorsa düzeltme izni dilekçesi vermek | 5996 m.21/1-d, 32/2; Yön. m.20/5 |
| İlk 72 saat | Sigortacıya ihbar; toplanan miktarın kaydı; imha için Bakanlık gözetimi planı | Poliçe şartları; m.42/3 |
| 15 gün içinde | Ceza ile birlikte verilen toplatmaya karşı sulh ceza hâkimliğine başvuru | Kabahatler K. m.27/1 |
Varsayımsal Örnek
İşletme aynı gün sorunlu partinin satışını durdurur ve bayilerine toplatma talimatı gönderir. Böylece toplatmayı Bakanlığa bırakmaz ve iki kat masraf riskini ortadan kaldırır (5996 m.42/4). Hammadde giriş kayıtlarından sorunlu partinin tek bir tedarikçi lotundan üretildiğini gösterir. Diğer partilerin akredite laboratuvar analizlerini ve hat temizliği kayıtlarını toplar. Kapsamın sorunlu partiyle sınırlandırılmasını yazılı olarak ister (m.21/1-d). Tedarikçiye ertesi gün ayıp ihbarında bulunur ve elde kalan hammaddeden numune saklar. Para cezası ve toplatma kararına karşı on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurur; başvuruda toplatmanın kapsamını ayrıca tartışır. Toplatma ve imha giderlerini tedarikçiden ve sigortacıdan talep etmek için bütün faturaları saklar. Örnek, gerçek bir dosyayı veya firmayı anlatmaz.
Kapsam Sınırlama ve Düzeltme İzni Dilekçesi Örneği
BAŞVURAN: [Şirket unvanı], [işletme kayıt / onay no], [adres], [KEP adresi]
VEKİLİ: [Avukat adı, adresi]
KONU: [Tarih, sayı] sayılı toplatma kararının kapsamının [parti no] partisiyle sınırlandırılması, [varsa: tehlike oluşturmayan eksiklik bulunan ürünlerin düzeltilerek piyasaya arzına izin verilmesi] ve kararın gerekçesiyle yazılı olarak bildirilmesi istemidir.
AÇIKLAMALAR:
1- Karar, [tarih] tarihli [no] numaralı analiz raporuna dayanmaktadır. Raporun konusu olan numune [parti no] partisine aittir.
2- 5996 sayılı Kanunun 21/1-d bendi uyarınca, partinin bir bölümünün güvenilir olmadığının tespiti hâlinde geri kalanın güvenilir olduğu daha kapsamlı bir değerlendirmeyle ispat edilebilir. Ekte sunulan hammadde giriş, üretim, hat temizliği ve sevk kayıtları; sorunlu partinin [tedarikçi lot no] hammadde lotundan, [tarih] tarihinde, [hat] hattında üretildiğini göstermektedir.
3- Diğer partilere ait akredite laboratuvar analiz raporları ([rapor numaraları]) uygundur.
4- [Varsa: Etiketteki [eksiklik] tehlike oluşturmayan ve düzeltilebilir bir eksikliktir. 5996 sayılı Kanunun 32/2 hükmü uyarınca ürünlerin [yeniden etiketleme yöntemi] ile Müdürlüğünüz gözetiminde düzeltilerek piyasaya arzına izin verilmesini talep ediyoruz.]
5- Şirketimiz [tarih] tarihinde sorunlu partinin satışını durdurmuş ve toplatmayı başlatmıştır (5996 m.22/2). Toplatma ihtirazi kayıtla yürütülmekte olup toplanan miktarlar ekli tabloda gösterilmiştir.
6- Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmeliğin 20/5 hükmü uyarınca alınan tedbire itiraz ediyor ve kararın gerekçesiyle yazılı olarak bildirilmesini talep ediyoruz.
İSTEM: Toplatma kararının kapsamının [parti no] partisiyle sınırlandırılmasına, [varsa: düzeltilebilir ürünlerin uygun hâle getirilerek piyasaya arzına izin verilmesine] ve kararın gerekçesiyle tarafımıza yazılı olarak bildirilmesine karar verilmesini saygıyla arz ederiz.
EKLER: Toplatma kararı; analiz raporu; parti, hammadde ve sevk kayıtları; diğer partilerin analiz raporları; toplatma tablosu; vekâletname.
[Tarih] — Başvuran vekili [Ad Soyad, imza]
Bu dilekçe, para cezası ile birlikte verilen toplatma kararına karşı on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine yapılacak başvurunun yerine geçmez. İdari itiraz ile yargı yolu birlikte yürütülmelidir. Taklit veya tağşiş tespitinde ceza tutarının hesabı için taklit ve tağşiş cezası hesabı, listede yayımlanma için taklit-tağşiş listesi, üretimin durdurulması için faaliyetin durdurulması yazılarımıza bakılabilir.
Toplatma ve zarar birlikte yönetilmeli
Toplatmanın kapsamı, masrafın kimde kalacağı ve tedarikçiye rücu aynı belgelere dayanır. İlk günlerde doğru kurulan dosya, hem itirazı hem tazminatı korur. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Sık Sorulan Sorular
Gıda işletmesi toplatmayı kendisi başlatmak zorunda mı?
Evet. Ürünün güvenilir olmadığına dair makul bir gerekçe oluştuğunda işletmeci, ürün kendi kontrolünden çıkmışsa toplatmayı başlatır, Bakanlığı bilgilendirir ve ürün tüketiciye ulaşmışsa tüketiciyi uyarır (5996 m.22/2).
Toplatmayı yapmazsak ne olur?
Ürün sahibince toplatılmazsa Bakanlık toplatır ve toplatma masrafının iki katının bir ay içinde ödenmesini ister (5996 m.42/4). Ödenmeyen tutar 6183 sayılı Kanuna göre tahsil edilir (m.42/5).
İmha masrafını kim öder?
İtlaf ve imha işlemleri, bütün masrafları sahibince karşılanmak üzere Bakanlık gözetiminde yapılır (5996 m.42/3).
Bir partide sorun çıktı; bütün ürünler mi toplatılır?
Bir partinin bir bölümü güvenilir bulunmazsa, geri kalanının güvenilir olduğu daha kapsamlı bir değerlendirmeyle ispat edilemedikçe partinin tamamı güvenilir sayılmaz (5996 m.21/1-d). Diğer partiler için kayıt ve analizle ayrım gösterilerek kapsamın sınırlandırılması istenebilir.
Etiket hatası yüzünden ürün imha edilir mi?
Zorunlu değildir. Düzeltilebilir bir eksikliği olan ve tehlike oluşturmayan ürünün mevzuata uygun hâle getirilmesi şartıyla piyasaya arzına izin verilebilir (5996 m.32/2). Yeniden etiketleme yazılı olarak talep edilmelidir.
Ürün kurallara uygun olsa da toplatılabilir mi?
Evet. Bakanlıkça belirlenen şartlara uygun olsa bile gıdanın güvenilir olmadığına dair yeterli şüphe veya sebep oluşursa, Bakanlık piyasaya arzı kısıtlayabilir veya toplatabilir (5996 m.21/1-e).
Uygun olmayan ürün başka bir amaçla kullanılabilir mi?
Bakanlık, ürünün başka amaçla değerlendirilmesine izin verebilir (5996 m.32/1). Yönetmelik ayrıca özel işleme tabi tutma ve geri gönderme seçeneklerini düzenler (Resmi Kontroller Yön. m.20/1).
Toplatma kararına nereye itiraz edilir?
Para cezası ile birlikte verilen toplatmaya karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur (Kabahatler K. m.27/1; UM E.2016/395, K.2016/430). Kabahat isnadı olmadan alınan önleyici toplatma kararları ise idare mahkemesinin denetimine tabi olabilir.
El konulan ürün geri alınabilir mi?
El koyma ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi bir idari yaptırımdır (Kabahatler K. m.16, 18). Karar sulh ceza hâkimliğince kaldırılırsa ürün veya bedeli istenebilir; başvuru tebliğden itibaren 15 gün içinde yapılmalıdır.
Toplatma masrafını tedarikçiden isteyebilir miyiz?
Sorun tedarik edilen hammaddeden kaynaklanıyorsa ayıptan doğan haklar kullanılabilir. Ticari satışta ayıp ihbar süreleri kısadır (TTK m.23/1-c; TBK m.223). Zamanaşımı kural olarak iki yıldır (TBK m.231).
İhtiyati tedbir nedeniyle uğradığımız zararı devletten isteyebilir miyiz?
Yönetmelik, bilimsel belirsizlik sürecinde alınan ihtiyati tedbirlerden doğan sorumluluk ve tazminat talebinin Bakanlığa yöneltilemeyeceğini öngörür (Resmi Kontroller Yön. m.14/5). Ancak tedbirin hukuka aykırılığı yargı denetimine tabidir ve somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.
Geri çağrılan ürünü satın alan tüketicinin hakları nelerdir?
Tüketici; sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya ayıpsız misli ile değiştirme seçimlik haklarına sahiptir (6502 sayılı Kanun m.11). Duyuruda iade usulünün açıkça yazılması gerekir.
- Gıda Hukuku Rehberi 2026 (Ana Rehber) — denetim, numune itirazı, ceza, faaliyet durdurma, toplatma ve süreler
- Gıda İdari Para Cezasına İtiraz 2026: Sulh Ceza mı, İdare Mahkemesi mi?
- Gıda Denetimi Geldi: İlk 24 Saat 2026
- Sağlığı Tehlikeye Düşürecek Gıda İsnadı 2026
- Gıda ile Temas Eden Malzemede Uygunsuzluk ve Toplatma
- Ürün Sorumluluk ve Geri Çağırma Sigortası
Mevzuat ve kaynaklar: 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu m.21/1-d, 21/1-e, 22/2, 24/1, 29/2, 29/3, 31/4, 32/1, 32/2, 40/1-a, 41/1-b, 41/1-d, 42/3, 42/4, 42/5; Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmelik m.14/5, 20/1, 20/2, 20/5, 40; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.16, 18, 27/1; 6102 sayılı TTK m.23/1-c; 6098 sayılı TBK m.223, 227, 231; 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.11; 2577 sayılı İYUK m.7, 12, 13, 27; Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü E.2016/395, K.2016/430 ve E.2015/842, K.2015/878. 2026 ceza tutarları yüzde 25,49 yeniden değerleme oranıyla hesaplanmıştır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla Av. Fatma Öztürk tarafından hazırlanmıştır; somut dosyada toplatma kararı, analiz raporu, parti kayıtları ve tebliğ belgeleri birlikte değerlendirilmelidir. Hukukçular Evi Ankara — 0554 648 37 15


