Mühür Bozma (Mühür Fekki) Suçu ve Cezası (TCK 203)

Mühür bozma (mühür fekki), kanun veya yetkili makamların emri uyarınca bir şeyin saklanmasını veya varlığının aynen korunmasını sağlamak için konulan mührü kaldırmak ya da mührün konuluş amacına aykırı hareket etmek suretiyle işlenen suçtur (TCK m.203). Suç, Türk Ceza Kanunu’nun “Kamu Güvenine Karşı Suçlar” bölümünde yer alır; korunan değer, resmî mührün temsil ettiği kamu otoritesine duyulan güvendir. Uygulamada en çok mühürlenen iş yerinin açılması, kaçak inşaata devam edilmesi ve mühürlü sayaçlardan enerji kullanılması hâllerinde gündeme gelir.

TCK m.203’ün Metni ve Korunan Hukuki Değer

Türk Ceza Kanunu m.203 şöyledir: “Kanun veya yetkili makamların emri uyarınca bir şeyin saklanmasını veya varlığının aynen korunmasını sağlamak için konulan mührü kaldıran veya konuluş amacına aykırı hareket eden kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.”

Madde tek fıkradan oluşur ve iki seçimlik hareket öngörür: mührü kaldırmak veya mührün konuluş amacına aykırı hareket etmek. Suçun konusu “mühür”dür; ancak her mühür değil, yalnızca kanun veya yetkili makamların emri uyarınca ve bir şeyin saklanmasını veya varlığının aynen korunmasını sağlamak amacıyla konulan mühür korunur. Bu iki şart, savunmanın ilk inceleyeceği noktalardır. Mühür bozma, mühürde sahtecilik (TCK m.202) ile aynı bölümde düzenlenmiştir; ikincisi mührün taklidine, birincisi ise gerçek bir resmî mührün etkisizleştirilmesine ilişkindir.

Suçun Unsurları

Tablodaki “dayanak” unsuru özellikle önemlidir. Mühürleme işleminin kanuna ve yetkili makamın emrine uygun şekilde yapılmış olması suçun ön koşuludur; mühürleme tutanağı, mühürleme kararı ve mührü koyan görevlinin yetkisi bu nedenle dosyada mutlaka bulunmalıdır. Tutanağın olmadığı veya mühürleme kararının yetkisiz makamca verildiği dosyalarda suçun maddi unsuru tartışmalı hâle gelir.

İki Seçimlik Hareket: Kaldırma ve Amaca Aykırı Hareket

Mührü kaldırma: Mührün fiziken sökülmesi, kırılması, koparılması veya yerinden çıkarılmasıdır. Mührün yeniden yerine takılmış olması, suçun tamamlanmasını ortadan kaldırmaz.

Konuluş amacına aykırı hareket: Mühre fiziken dokunulmasa bile, mühürle korunan şeyin mührün amacına aykırı biçimde kullanılmasıdır. Mühürlü iş yerinin arka kapıdan veya başka bir girişten kullanılmaya devam edilmesi, mühürlü inşaatta çalışmaların sürdürülmesi ya da mühürlü bir alanın eşya deposu olarak kullanılması bu hareketin tipik örnekleridir. Kanun koyucu bu seçenekle, mührü ustaca aşan ama fiziken bozmayan davranışları da suç kapsamına almıştır.

Kast ve tebliğ: Suç yalnızca kasten işlenebilir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 31.10.2017 tarihli, 2017/23 E., 2017/452 K. sayılı kararında, “Sanığın mühürleme işleminden haberdar olması yeterli olup, ayrıca mühürleme tutanağının tebliğine ilişkin yasal bir zorunluluk bulunmamaktadır” denilerek beraat kararı bozulmuştur. Bu nedenle “tutanak bana tebliğ edilmedi” savunması tek başına yeterli değildir; savunmanın asıl konusu, failin mühürlemeyi fiilen bilip bilmediğidir. Mührün kimin tarafından ve ne zaman fark edilebilecek biçimde konulduğu, iş yerinin kimin tarafından işletildiği ve olay günü orada kimin bulunduğu bu açıdan belirleyicidir.

Mührü Kim Koyabilir? Yetki Sorunu

TCK m.203 “kanun veya yetkili makamların emri uyarınca” konulan mührü korur. Bu nedenle mühürleme yetkisinin kanuni dayanağı olmayan kişi veya kuruluşların koyduğu işaretler suçun konusu olmaz. Uygulamada sık görülen mühürleme dayanakları şunlardır:

Özelleştirilmiş şirketlerin mühürleri: Bu konuda Yargıtay içtihadı zaman içinde değişmiştir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 9.12.2014 tarihli, 2014/455 E., 2014/541 K. sayılı kararında, kanunla verilen yetkiyi kullanan organların bir şeyin saklanması veya varlığının aynen korunması için mühür konulması emrini verebileceği belirtilerek elektrik dağıtım şirketinin düzenleyici kurum mevzuatına dayanarak koyduğu mührün bozulmasında suçun oluştuğu kabul edilmiş; kararda karşı oy bulunmuştur. Daha sonraki Yargıtay Ceza Genel Kurulu 8.3.2016 tarihli, 2015/21-1121 E., 2016/111 K. sayılı kararıyla ise özelleştirilmiş kurumun abonelik borcu nedeniyle koyduğu mührün devlet otoritesini temsil etmediği ve suç oluşturmadığı yönündeki görüş benimsenmiştir. Özelleştirmeden önce kamu kurumunca konulan mühür ise suçun konusu olmaya devam eder. Bu nedenle sayaç mührüne ilişkin dosyalarda mührün kim tarafından, hangi yetkiyle ve hangi tarihte konulduğu tek tek sorgulanmalıdır. Kaçak enerji kullanımının ayrıca oluşturabileceği suç için karşılıksız yararlanma rehberimize bakılabilir.

Kaçak Yapı: Mühür Bozma ve İmar Kirliliği (TCK m.184)

Ruhsatsız inşaatlarda mühür bozma çoğu zaman imar kirliliğine neden olma suçuyla birlikte gündeme gelir. 3194 sayılı İmar Kanunu m.32’ye göre ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapıya başlandığının tespiti üzerine “yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur” ve durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır; bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı ruhsata uygun hâle getirilmez veya ruhsat alınmazsa ruhsat iptal edilir ve yapı belediye encümeni veya il idare kurulu kararıyla yıktırılır.

Tablonun dördüncü satırı uygulamada sık yapılan bir hatayı gösterir: yapıyı ruhsata uygun hâle getirmek, TCK m.184/5 uyarınca yalnızca imar kirliliği suçunu (birinci ve ikinci fıkralar) ortadan kaldırır; mühür bozma suçu bu hükmün kapsamında değildir. Ayrıntılar için imar kirliliğine neden olma (TCK 184), İmar Kanunu m.32 ve yapı tatil tutanağı ve kaçak yapı ve yıkım riski rehberlerimize bakılabilir.

Tekrarlanan Mühür Bozma ve Zincirleme Suç

Mühürlü iş yerinin günlerce açık tutulması tek bir amaca aykırı hareket olarak değerlendirilebilirken, idarenin her tespitten sonra yeniden mühürleme yapması ve failin her yeni mührü bozması hâlinde birden fazla fiil söz konusu olur. Bu durumda fiillerin ayrı ayrı suç mu, yoksa TCK m.43/1 uyarınca bir suç işleme kararının icrası kapsamında zincirleme suç mu oluşturacağı somut olaya göre değerlendirilir; zincirleme suç kabul edilirse tek cezaya hükmolunur ve bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır. Genel kural için zincirleme suç (TCK 43) rehberimize bakılabilir.

Ceza, Zamanaşımı ve Yargılama Kurumları

Tablodaki en önemli kurum kamu davasının açılmasının ertelenmesidir: CMK m.171/2’ye göre uzlaştırma ve önödeme kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere Cumhuriyet savcısı, üst sınırı üç yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı yeterli şüphenin varlığına rağmen kamu davasının açılmasının beş yıl süreyle ertelenmesine karar verebilir. Bunun için şüphelinin daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasıyla mahkûm olmamış bulunması, suç işlemekten çekineceği kanaatinin oluşması, ertelemenin kamu davası açılmasından daha yararlı olması ve suçtan doğan zararın tamamen giderilmesi gerekir; erteleme süresinde kasıtlı suç işlenmezse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir (m.171/4). Mühürlü iş yerinde faaliyetin durdurulması ve eksikliklerin giderilmesi, bu değerlendirmede lehe bir olgu olarak sunulabilir. Ayrıntı için kamu davasının açılmasının ertelenmesi, hapsin adli para cezasına çevrilmesi ve HAGB rehberlerimize bakılabilir.

Fail Kimdir? Ceza Sorumluluğunun Şahsiliği

Mühürlü bir iş yerinin açılması hâlinde soruşturma çoğu zaman iş yerinin ruhsat sahibine, kiracısına ve o gün orada çalışan kişilere birlikte yönelir. Oysa TCK m.20/1’e göre ceza sorumluluğu şahsidir ve kimse başkasının fiilinden dolayı cezalandırılamaz. Bu nedenle yalnızca iş yerinin sahibi, kiracısı veya ruhsat sahibi olmak mühür bozma suçu için yeterli değildir; mührü kaldıran veya mühürlü yeri amacına aykırı kullanan kişinin somut olarak tespit edilmesi gerekir. Aynı fiili birlikte gerçekleştiren kişiler müşterek fail (TCK m.37/1), başkasını bu fiile yönlendiren kişi azmettiren (TCK m.38) olarak sorumlu tutulabilir.

İş yeri bir şirkete aitse TCK m.20/2 uyarınca tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz; ancak kanunda öngörülen güvenlik tedbiri niteliğindeki yaptırımlar saklıdır. Ceza soruşturması şirketin yetkilileri ve fiili gerçekleştiren kişiler hakkında yürütülür. Savunmada, olay günü iş yerini fiilen kimin yönettiği, anahtarların kimde olduğu ve çalışanların mühürlemeden haberdar edilip edilmediği ayrı ayrı ortaya konmalıdır.

Mühür Yoksa: Emre Aykırı Davranış Kabahati

İdare bazen yalnızca faaliyetten men kararı verir, ancak fiilen mühür koymaz. TCK m.203 “konulan mührü” koruduğundan, fiilen konulmuş bir mühür bulunmayan bu durumda mühür bozma suçunun konusu oluşmaz. Böyle bir olayda Kabahatler Kanunu m.32/1 gündeme gelebilir: “Yetkili makamlar tarafından adlî işlemler nedeniyle ya da kamu güvenliği, kamu düzeni veya genel sağlığın korunması amacıyla, hukuka uygun olarak verilen emre aykırı hareket eden kişiye” idari para cezası verilir ve bu cezaya emri veren makam karar verir (m.32/2). Kanundaki tutar, 5326 sayılı Kanun m.17/7 uyarınca her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Aynı fiil hem suç hem kabahat oluşturuyorsa m.15/3 gereği yalnızca suçtan dolayı yaptırım uygulanır.

Mühürleme Hukuka Aykırıysa: İdari Yargı Yolu

Mühürleme kararının hukuka aykırı olduğunu düşünen kişinin yapması gereken, mührü kendisi bozmak değil, kararı idari yargıda dava konusu etmektir. İYUK m.7’ye göre dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde altmış gündür. İdari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşirse mahkeme yürütmenin durdurulmasına karar verebilir (İYUK m.27/2). Yürütmeyi durdurma veya iptal kararı alınmadan mührün bozulması, mühürleme hukuka aykırı olsa bile ayrı bir ceza soruşturması riskini doğurur.

Hukuka uygun biçimde konulmuş bir mührün varlığı suçun ön koşulu olduğundan, mühürleme kararı idari yargıda iptal edilmişse bu karar ceza dosyasına mutlaka sunulmalı ve gerekirse idari davanın sonucunun beklenmesi talep edilmelidir. İmar dosyalarında ayrıca İmar Kanunu m.42’deki idari para cezaları ve m.32’deki yıkım kararları ayrı idari işlemler olarak dava konusu edilebilir; ayrıntı için yıkım kararı iptal dava dilekçesi ve imar para cezaları ve yapı tatil tutanağı rehberlerimize bakılabilir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu Kararları

İlk iki karar arasındaki fark, sayaç ve abonelik dosyalarında içtihadın değiştiğini gösterir; bu nedenle eski tarihli kararlara dayanılırken sonraki Genel Kurul kararlarının da kontrol edilmesi gerekir. Üçüncü karar ise savunmanın “tebliğ” yerine “haberdar olma” üzerine kurulması gerektiğini ortaya koyar.

Mühür Bozma ve Benzer Suçlar

Mühürlendikten Sonra Adım Adım Ne Yapmalı?

Bu sıralama, hem mühür bozma riskini ortadan kaldırır hem de soruşturma başlamışsa savcılığa lehe olguların sunulmasını sağlar.

İcra Haczinde Mühür ve Muhafaza Görevi (TCK m.289)

İcra takibinde hacizli mallara konulan mühürler de TCK m.203’ün koruması altındadır. Hacizli malın muhafazası borçluya veya üçüncü bir kişiye bırakılmışsa, mührün bozulmasının yanında muhafaza görevini kötüye kullanma suçu da gündeme gelir. TCK m.289/1’e göre “muhafaza edilmek üzere kendisine resmen teslim olunan rehinli veya hacizli veya herhangi bir nedenle elkonulmuş olan mal üzerinde teslim amacı dışında tasarrufta bulunan kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır”; kişinin bu malın sahibi olması hâlinde ceza yarı oranında indirilir. Bu suçta etkin pişmanlık da vardır: eşyayı kovuşturma başlamadan önce geri veren veya bunun mümkün olmaması hâlinde bedelini ödeyen kişi hakkında verilecek cezaların beşte dördü indirilir (m.289/2).

Uygulamada hacizli aracın veya makinenin mühürlü olarak yediemine bırakıldığı, ardından kullanıldığı veya satıldığı dosyalarda iki suç birlikte tartışılır. Borcun ödenmesi ve haczin kaldırılması, ceza soruşturmasında lehe bir olgu olarak sunulabilir; ancak kendiliğinden suçu ortadan kaldırmaz. Haczin işleyişi için haciz nedir, nasıl uygulanır rehberimize bakılabilir.

Sayaç Dosyalarında Karşılıksız Yararlanma (TCK m.163/3)

Mühürlü sayaçtan enerji kullanılan dosyalarda mühür bozmanın yanında, hatta mühürleme yetkisi tartışmalı olduğunda onun yerine, karşılıksız yararlanma suçu gündeme gelir. 6352 sayılı Kanunla eklenen TCK m.163/3’e göre “abonelik esasına göre yararlanılabilen elektrik enerjisinin, suyun veya doğal gazın sahibinin rızası olmaksızın ve tüketim miktarının belirlenmesini engelleyecek şekilde tüketilmesi halinde kişi hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.” Bu suçta zararın giderilmesine ilişkin olarak TCK m.168/5 ayrı bir etkin pişmanlık rejimi öngörür. Özelleştirilmiş dağıtım şirketinin koyduğu mührün TCK m.203 bakımından suç konusu olmadığı kabul edilse bile, tüketimin sayaç dışından veya ölçümü engelleyecek biçimde yapılması m.163/3 kapsamında ayrıca değerlendirilir.

Ceza Tayini: Örnek Hesaplar

TCK m.203 hapis cezası ile adli para cezasını seçimlik olarak öngördüğünden, hâkim önce hangi yaptırımı seçeceğine karar verir; hapis cezası seçilirse temel ceza TCK m.61’e göre belirlenir ve ardından takdiri indirim (TCK m.62) ile seçenek kurumlar değerlendirilir. Aşağıdaki örnekler yalnızca hesap mantığını göstermek içindir:

Uygulamada mühür bozma dosyalarında sanığın geçmişi, mühürlü yerin kullanım süresi ve eksikliklerin giderilip giderilmediği temel cezanın belirlenmesinde etkili olur. Soruşturma aşamasında kamu davasının açılmasının ertelenmesi, kovuşturma aşamasında ise hükmün açıklanmasının geri bırakılması, erteleme veya paraya çevirme seçenekleri birlikte değerlendirilmelidir. Erteleme için cezanın ertelenmesi (TCK 51) rehberimize bakılabilir.

Savunmada İncelenecek Noktalar

• Mühürleme kararı ve yetki: Mührü koyan makam kanunen yetkili mi, mühürleme kararı var mı, özelleştirilmiş bir şirket mi söz konusu?
• Mühürleme tutanağı: Tutanakta mührün yeri, türü, tarihi ve görevlilerin imzası var mı? Fotoğraf ve kolluk tespitleri tutanakla uyumlu mu?
• Mührün fiilen konulması: Yalnızca faaliyetten men kararı verilip mühür konulmamışsa suçun konusu bulunmaz.
• Haberdar olma: Sanık mühürlemeyi biliyor muydu? İş yerinin sorumlusu, çalışanı ve maliki arasındaki farklar tespit edildi mi?
• Fiil: Mühür mü kaldırıldı, amaca aykırı hareket mi var? Faaliyetin mühürlü alanda mı, yoksa mühür kapsamı dışındaki bir bölümde mi sürdürüldüğü açık mı?
• Zarar ve iyileştirme: Faaliyetin durdurulması, ruhsat alınması veya eksikliklerin giderilmesi; kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve ceza tayininde lehe kullanılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Mühür bozma suçunun cezası nedir?

TCK m.203’e göre mührü kaldıran veya konuluş amacına aykırı hareket eden kişi altı aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Ceza seçimliktir; hâkim hapis veya adli para cezasından birine hükmeder.

Mührü sökmeden iş yerini açmak suç mudur?

Evet. TCK m.203 yalnızca mührün kaldırılmasını değil, mührün konuluş amacına aykırı hareket edilmesini de suç sayar. Mühürlü iş yerinin başka bir girişten kullanılması veya faaliyetin sürdürülmesi bu kapsamdadır.

Mühürleme tutanağı bana tebliğ edilmedi, suç oluşur mu?

Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2017/23 E., 2017/452 K. sayılı kararında sanığın mühürleme işleminden haberdar olmasının yeterli olduğunu, mühürleme tutanağının tebliğine ilişkin yasal bir zorunluluk bulunmadığını belirtmiştir. Savunmada asıl konu, mühürlemenin fiilen bilinip bilinmediğidir.

Hangi mühürlerin bozulması suçtur?

Kanun veya yetkili makamların emri uyarınca, bir şeyin saklanması veya varlığının aynen korunması için konulan mühürler. Örneğin İmar Kanunu m.32 uyarınca yapıya, belediye kararıyla iş yerine veya icra dairesince hacizli mala konulan mühürler. Kanuni yetkisi olmayan kişilerin koyduğu işaretler suçun konusu olmaz.

Elektrik sayacı mührünü bozmak suç mu?

Mührü kimin koyduğuna bağlıdır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2014 tarihli kararında dağıtım şirketinin mührünü suçun konusu saymış; 8.3.2016 tarihli, 2015/21-1121 E., 2016/111 K. sayılı kararıyla ise özelleştirilmiş kurumun abonelik borcu nedeniyle koyduğu mührün devlet otoritesini temsil etmediğini ve suç oluşturmadığını kabul etmiştir. Özelleştirme öncesinde kamu kurumunca konulan mühür suçun konusudur.

Kaçak inşaatın mührünü bozarsam hangi suçlar oluşur?

Mühür bozma (TCK m.203) ile birlikte ruhsatsız veya ruhsata aykırı bina yapma nedeniyle imar kirliliğine neden olma suçu (TCK m.184/1: bir yıldan beş yıla kadar hapis) gündeme gelir. İmar Kanunu m.32 uyarınca ayrıca yıkım ve idari yaptırımlar söz konusu olabilir.

Yapıyı ruhsata uygun hâle getirirsem dava düşer mi?

TCK m.184/5’e göre yapı imar planına ve ruhsata uygun hâle getirilirse imar kirliliği suçu (birinci ve ikinci fıkralar) bakımından kamu davası açılmaz veya düşer. Bu hüküm mühür bozma suçunu kapsamaz; mühür bozma yönünden yargılama devam eder.

Mühür bozma şikâyete bağlı mı?

Hayır. Mühür bozma kamu güvenine karşı bir suçtur ve re’sen soruşturulur. Şikâyete bağlı olmadığı ve CMK m.253’teki listede yer almadığı için uzlaştırmaya da tabi değildir.

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi mümkün mü?

Evet. CMK m.171/2 uyarınca üst sınırı üç yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda savcılık, şartları varsa kamu davasının açılmasını beş yıl süreyle erteleyebilir. Şüphelinin daha önce kasıtlı suçtan hapis cezasıyla mahkûm olmamış olması ve zararın tamamen giderilmesi gibi şartlar aranır.

Mühür bozma suçunda zamanaşımı kaç yıldır?

Üst sınır üç yıl olduğundan TCK m.66/1-e uyarınca dava zamanaşımı sekiz yıldır.

Hapis cezası paraya çevrilebilir veya ertelenebilir mi?

Hükmedilen hapis cezası bir yıl veya daha az ise TCK m.50 uyarınca seçenek yaptırımlara çevrilebilir; iki yıl veya daha az ise TCK m.51 uyarınca ertelenebilir. Ayrıca kanun doğrudan adli para cezasını seçimlik yaptırım olarak öngörür.

Mühürlü iş yerini birden fazla kez açarsam ne olur?

İdarenin her yeni mühürlemesinden sonra mührün yeniden bozulması birden fazla fiil oluşturabilir. Fiillerin ayrı suçlar mı yoksa zincirleme suç mu sayılacağı somut olaya göre belirlenir; zincirleme suçta TCK m.43/1 uyarınca tek ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır.

Hacizli malın mührünü bozmak ayrıca suç mu?

İcra dairesince hacizli mala konulan mührün bozulması TCK m.203 kapsamında değerlendirilir. Hacizli malı muhafaza görevini üstlenen kişi bakımından ayrıca muhafaza görevini kötüye kullanma (TCK m.289) suçu gündeme gelebilir.

İş yerini ben açmadım, sadece sahibiyim; sorumlu olur muyum?

TCK m.20/1’e göre ceza sorumluluğu şahsidir; kimse başkasının fiilinden dolayı cezalandırılamaz. Yalnızca iş yerinin sahibi, kiracısı veya ruhsat sahibi olmak yeterli değildir; mührü kaldıran veya mühürlü yeri amacına aykırı kullanan kişinin somut olarak tespit edilmesi gerekir.

Mühürleme hukuka aykırıysa mührü kendim açabilir miyim?

Hayır. Hukuka aykırı olduğu düşünülen mühürleme kararına karşı altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılmalı ve yürütmenin durdurulması istenmelidir (İYUK m.7, m.27). Mahkeme kararı alınmadan mührün bozulması ayrı bir ceza soruşturması riskini doğurur.

Faaliyetten men kararı var ama mühür konulmadı; açarsam ne olur?

TCK m.203 fiilen konulmuş bir mührü koruduğundan mühür bozma suçunun konusu oluşmaz. Bu durumda Kabahatler Kanunu m.32’deki emre aykırı davranış kabahati gündeme gelebilir; idari para cezasına emri veren makam karar verir.

Mühürde sahtecilik ile mühür bozma aynı şey mi?

Hayır. Mühürde sahtecilik (TCK m.202) kamu kurumlarınca kullanılan mührün sahte olarak üretilmesi veya kullanılmasıdır; mühür bozma (TCK m.203) ise gerçek ve hukuka uygun olarak konulmuş bir mührün kaldırılması veya amacına aykırı hareket edilmesidir.

Mühürlü sayaçtan elektrik kullanırsam hangi suç oluşur?

Mührü koyan kurumun yetkisine göre mühür bozma (TCK m.203) tartışılır. Ayrıca abonelik esasına göre yararlanılan elektrik, su veya doğal gazın sahibinin rızası olmaksızın ve tüketim miktarının belirlenmesini engelleyecek şekilde tüketilmesi TCK m.163/3 uyarınca bir yıldan üç yıla kadar hapis gerektirir.

Mühür bozma cezası kesinlikle hapis mi?

Hayır. TCK m.203 hapis veya adli para cezasını seçimlik olarak öngörür. Hapis cezası seçilse bile bir yıl veya daha az ise seçenek yaptırımlara çevrilebilir, iki yıl veya daha az ise ertelenebilir.

Yediemin olarak bıraktığım hacizli aracı kullanırsam ne olur?

Mühür bozulmuşsa TCK m.203 tartışılır; ayrıca muhafaza edilmek üzere resmen teslim edilen hacizli mal üzerinde teslim amacı dışında tasarruf TCK m.289/1 uyarınca üç aydan iki yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezası gerektirir. Malın sahibiyseniz ceza yarı oranında indirilir; malı kovuşturma başlamadan geri verirseniz cezaların beşte dördü indirilir (m.289/2).

Mühürleme tutanağı yoksa suç oluşur mu?

Suçun ön koşulu, kanun veya yetkili makamların emri uyarınca fiilen konulmuş bir mühürdür. Tutanak, mührün varlığının ve yetkinin temel delilidir; tutanağın bulunmaması veya eksik olması hâlinde mühürlemenin usulüne uygun yapıldığı başka delillerle kanıtlanamıyorsa suçun maddi unsuru tartışmalı hâle gelir.

Mühür bozma suçunda tutuklama olur mu?

Mühür bozma, CMK m.100/3’teki katalog suçlar arasında yer almaz ve üst sınırı üç yıldır. Tutuklama ancak CMK m.100’deki kuvvetli suç şüphesi ve tutuklama nedeni şartları varsa ve tutuklama işin önemi ile verilmesi beklenen ceza bakımından ölçülü ise mümkündür; aksi hâlde adli kontrol gibi daha hafif tedbirler değerlendirilir.

Hangi mahkeme bakar?

Üst sınırı on yılı aşmadığından mühür bozma davalarına asliye ceza mahkemesi bakar (5235 sayılı Kanun m.11-12).

Sonuç

Mühür bozma suçunda dosyanın kaderi çoğu zaman mühürleme işleminin kendisinde belirlenir: mührü koyan makamın yetkisi, mühürleme kararının ve tutanağının varlığı, failin mühürlemeden haberdar olup olmadığı ve fiilin mührün amacına gerçekten aykırı olup olmadığı. Kaçak yapı dosyalarında imar kirliliği suçuyla, sayaç dosyalarında ise özelleştirme ve yetki tartışmasıyla birlikte değerlendirilmesi gerekir. Üst sınırının üç yıl olması, kamu davasının açılmasının ertelenmesi gibi soruşturma aşamasında dosyayı kapatabilecek kurumları da gündeme getirir; bu nedenle ifade öncesinde hukuki destek almak önemlidir.