Tarım ve orman müdürlüğünün gıda denetimi kural olarak önceden haber verilmeden yapılır. Denetimin ilk saatlerinde yapılanlar, sonraki bütün itirazların kaderini belirler. Kontrol görevlisi işletmenin her yerine girebilir ve bedel ödemeden numune alabilir. İşletme her türlü kolaylığı göstermek zorundadır (5996 m.31/1, 31/3). Kolaylık göstermemenin cezası 2026 yılında 132.108 TL’dir (m.41/1-ç, hesaplanan). Tehlike ve acil durumda görevli üretimi yerinde durdurabilir, ancak para cezası veremez (m.42/2). İşletmenin hakları şunlardır: denetim raporunun bir nüshasını almak, katılmadığı tespitleri tutanağa yazdırmak, numunede istenirse üçüncü takımı kendisine bıraktırmak ve analiz sonucuna yedi gün içinde itiraz etmek (Resmi Kontroller Yön. m.10/3, 12/2-b; 5996 m.31/4). Raf ömrü yedi günden kısa ürünlerde tek takım numune alınır ve sonuca itiraz edilemez.
Bu yazı; üretim tesisi, depo, restoran, market, fırın, kasap veya toptancı olarak kapısına il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğü kontrol görevlileri gelen gıda işletmeleri için hazırlanmıştır. Denetim sırasında görevlinin neleri yapabileceğini, işletmenin neyi yapmak zorunda olduğunu, hangi hakların o anda kullanılması gerektiğini ve ilk 24 saatte yapılacak işleri madde numaralarıyla anlatır. Gıda dosyalarının bütün süreleri için Gıda Hukuku Rehberimize bakılabilir.
- Denetim nasıl ve neden gelir?
- İşletme türüne göre öne çıkanlar
- Kontrol görevlisinin yetkileri
- İşletmenin yükümlülükleri ve engellemenin sonuçları
- İşletmenin hakları
- Tutanak ve şerh
- Numune alınırken kontrol listesi
- Denetimde anında alınabilecek tedbirler
- İlk 24 saat: saat saat yol haritası
- Denetimden sonra işleyen süreler
- Sık yapılan hatalar
- Varsayımsal örnek
- Tutanağa ek açıklama dilekçesi
- Sık sorulan sorular
Denetim Nasıl ve Neden Gelir?
Resmî kontroller uygun sıklıkta, tarafsız ve şeffaf biçimde, risk esasına göre yapılır. Önceden bildirimin gerektiği hâller dışında işletmeye haber verilmez. Kontroller izleme, gözetim, doğrulama, tetkik, denetim, numune alma ve analizi kapsar ve Bakanlığın yetkilendirdiği personel tarafından yürütülür (5996 m.31/1). Kontrol görevlilerine konuyla ilgili eğitim almış tekniker, teknisyen ve yardımcı sağlık personeli yardım edebilir (m.31/2). Yönetmelik de kontrollerin, ön bildirimin gerekli olduğu durumlar dışında işletmeciye haber verilmeksizin yapılacağını tekrarlar ve özel amaçlı kontrollere de imkân tanır (Resmi Kontroller Yön. m.5/4). Eğitimini tamamlayan görevliye kontrol görevlisi kimlik kartı düzenlenir (m.7/1-a).
Denetimin türüne göre beklenecekler
| Denetim türü | Genellikle neye bakılır? | Olası sonuç |
|---|---|---|
| Rutin, risk esaslı kontrol | Hijyen, kayıt ve onay belgesi, izlenebilirlik kayıtları, etiket, saklama koşulları | Eksiklik için süre, idari para cezası veya numune |
| Şikâyet üzerine kontrol | Şikâyete konu ürün veya parti, ilgili kayıtlar | Hedefli numune, ürüne el koyma veya toplatma |
| Numune amaçlı (izleme) kontrolü | Belirli ürün grubundan resmî numune alınması | Analiz sonucuna göre işlem; taklit veya tağşişte liste |
| Önceki eksikliğin takibi | Verilen sürede eksikliğin giderilip giderilmediği | Giderilmemişse durdurma ve ceza (5996 m.41/1-e) |
| Onay öncesi veya şartlı onay kontrolü | Yapısal ve teknik şartlar | Onay, şartlı onay veya ret |
İşletmenin kayıt veya onay durumu denetimin ilk sorusudur. Onaya tabi olduğu hâlde onaysız faaliyet gösteren işletmede faaliyet durdurulur ve ürünlere el konulur (5996 m.41/1-b). Kayıt ve onay belgelerinin işyeri açma ve çalışma ruhsatına bağlı olduğunu da unutmamak gerekir. Ayrıntı için gıda işletmesi kayıt ve onay belgesi sayfamıza bakılabilir.
İşletme Türüne Göre Denetimde Öne Çıkanlar
İşletme türüne göre sık tespitler
| İşletme | Denetimde öne çıkan konular | Sık karşılaşılan yaptırım |
|---|---|---|
| Üretim tesisi | Onay veya kayıt, tehlike analizi ve kritik kontrol noktaları kayıtları (5996 m.29/3), hijyen esasları (m.29/2), zorunlu personel (m.22/7), izlenebilirlik (m.24/1) | Kayıt yaptırmamada üretim yerine 52.801 TL (m.41/1-c); tehlikede durdurma (m.41/1-e) |
| Restoran, hazır yemek, pastane | Soğuk zincir, çapraz bulaşma, son tüketim tarihi, personel hijyeni | Bozulmuş veya son tüketim tarihi geçmiş ürünü sunmada 26.360 TL ve ürüne el koyma (m.41/1-d) |
| Market ve perakende | Son tüketim tarihi, saklama koşulu, tedarikçi faturaları ve parti bilgisi | Kayıt yaptırmamada perakende işyerine 26.360 TL (m.41/1-c); bozulmuş üründe m.41/1-d |
| Depo ve toptancı | Sıcaklık kayıtları, parti ve sevk belgeleri, iade ürünlerin ayrılması | İzlenebilirlik aykırılığı; uygunsuz ürünün alıkonulması (Yön. m.20/1) |
Bu tablodaki tutarlar 2026 yılı için yeniden değerleme oranıyla hesaplanmıştır. Bütün bentlerin tutarları ve itiraz yolları için gıda idari para cezasına itiraz yazımıza bakılabilir. Perakendecinin denetimdeki en güçlü savunması, ürünün kimden ve hangi faturayla alındığını gösteren izlenebilirlik kaydıdır. Taklit ve tağşiş yapılmış üründe izlenebilirliği sağlamadan satış yapan perakendeci ayrıca nispi para cezasıyla karşılaşabilir (5996 m.40/1-l).
Kontrol Görevlisinin Yetkileri
Kontrol görevlisi ne yapabilir, ne yapamaz?
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| İşletmeye girme | Kanun kapsamındaki her yere kontrol amacıyla girebilir | 5996 m.31/3; Yön. m.5/2-c |
| Numune alma | Numune alabilir; alınan numuneler için bedel ödenmez | 5996 m.31/3; Yön. m.12/1 |
| Fotoğraf ve video | Yalnızca uygunsuzluğu tespit etmek ve adli mercilere delil sunmak amacıyla çekebilir | Yön. m.5/2-ç |
| Tarafsızlık | Tarafsız, objektif ve bağımsız karar almak ve çıkar ilişkisinden uzak olmak zorundadır | 5996 m.31/3; Yön. m.5/2-a |
| Durdurma ve diğer tedbirler | Tehlike ve acil tedbir gerektiren hâllerde idari para cezası dışındaki yaptırımları uygulayabilir | 5996 m.42/2 |
| İdari para cezası | Görevli veremez; il tarım ve orman müdürü veya yazılı yetki devredilen ilçe müdürü verir | 5996 m.42/2 |
| Uygunsuz ürünü alıkoyma | Kanuna uygun olmayan gıda alıkonur; imha, özel işlem veya toplatma kararı verilebilir | Yön. m.20/1, 20/2 |
| Fiziksel muayene | Vasfını kaybettiği anlaşılan üründen numune alınmaz, doğrudan yasal işlem yapılır | Yön. m.12/6 |
Bu tablodan çıkan pratik sonuç şudur: Denetim günü işletmeye tebliğ edilen şey çoğu zaman bir tutanak ve varsa durdurma ya da alıkoyma işlemidir. İdari para cezası ise sonradan, il veya ilçe müdürlüğünün ayrı bir kararıyla gelir. Bu nedenle iki belgenin tarihleri ayrı ayrı izlenmelidir. Para cezasına karşı süre, kararın tebliğinden başlar.
İşletmenin Yükümlülükleri ve Denetimi Engellemenin Sonuçları
İlgililer, resmî kontroller sırasında her türlü kolaylığı göstermek zorundadır (5996 m.31/3). Bu yükümlülüğe aykırı olarak kontrollerde gerekli kolaylığı göstermeyenlere, fiil suç oluşturmuyorsa idari para cezası verilir (m.41/1-ç). Kanundaki 5.000 TL’lik tutar, yeniden değerleme ile 2026 yılında 132.108 TL olarak hesaplanmaktadır. Kolaylık gösterilmediği tutanakla tespit edilir ve gerekirse denetim kolluk kuvvetlerinin katılımıyla tekrarlanır (Resmi Kontroller Yön. m.9/2). Görevliye cebir veya tehditle direnilmesi ise ayrıca suç oluşturur (TCK m.265).
Engelleme sayılabilecek davranışlar ve sonuçları
| Davranış | Olası sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Kapıyı açmamak, yetkili gelene kadar bekletmek | Kolaylık göstermeme tutanağı ve idari para cezası | 5996 m.31/3, 41/1-ç; Yön. m.9/2 |
| Depo, soğuk oda veya üretim alanını göstermemek | Aynı ceza; denetimin kolluk eşliğinde tekrarı | 5996 m.41/1-ç; Yön. m.9/2 |
| Kayıt, fatura ve izlenebilirlik belgelerini vermemek | Kolaylık göstermeme ve izlenebilirlik aykırılığı | 5996 m.24/1, 41/1-ç |
| Belgede tahrifat veya sahtecilikle idareyi yanıltmak | İşlemlerin durdurulması ve suç duyurusu | 5996 m.42/1 |
| Görevliye cebir veya tehditle direnmek | Ceza soruşturması | TCK m.265 |
| Mühürlenen yeri açmak veya mühre aykırı davranmak | Ceza soruşturması | TCK m.203 |
Denetimi geciktirmek veya engellemek hiçbir dosyada savunma değildir. Aksine, sonraki itirazlarda işletmenin aleyhine kullanılan bir olgu hâline gelir. İşletmenin elindeki asıl araç, denetimin kayda nasıl geçtiğidir. Bu da tutanak, şerh ve numune kayıtlarıyla sağlanır. Yetkili kişi işyerinde değilse denetim yine yapılır; bu durumda yetkiliye telefonla ulaşılması ve tutanağın imzalanmadan önce kendisine okunması pratik bir çözümdür.
İşletmenin Hakları: O Anda Kullanılması Gerekenler
Gıda mevzuatı işletmeye denetim sırasında bazı haklar tanır. Bunların önemli bir kısmı yalnızca o anda kullanılabilir. Sonradan talep edilmeleri ya mümkün değildir ya da etkisizdir.
Denetim sırasında kullanılacak haklar
| Hak | Ne zaman? | Dayanak |
|---|---|---|
| Görevlinin kimlik kartını görmek ve kimlik bilgilerini not etmek | Denetimin başında | Yön. m.7/1-a |
| Katılmadığı tespitleri ve açıklamalarını tutanağa yazdırmak | Tutanak imzalanırken | 5996 m.31/1, 31/3 |
| Kontrol raporunun bir nüshasını almak | Denetim sonunda veya rapor düzenlenince | Yön. m.10/3 |
| Numunede üçüncü takımın kendisine bırakılmasını istemek | Numune alınırken | Yön. m.12/2-b |
| Numune kaplarının mühürlenmesini ve etiketlenmesini görmek, mühür numaralarını tutanağa yazdırmak | Numune alınırken | Yön. m.12/5 |
| Analiz sonucuna itiraz etmek | Sonucun tebliğinden itibaren 7 gün içinde | 5996 m.31/4 |
| Alınan tedbire itiraz etmek ve gerekçeli yazılı karar istemek | Tedbir uygulandıktan sonra | Yön. m.20/5 |
| Olumlu sonuç çıkan numuneyi geri almak | Son tüketim tarihiyle sınırlı olarak 7 gün içinde | Yön. m.12/9 |
Üçüncü takım numune talebi, uygulamada en çok gözden kaçan haktır. Kural olarak iki takım numune alınır: birinci takım analiz edilir, ikinci takım şahit numune olarak saklanır. İşletmeci isterse üçüncü bir takım kendisine bırakılır (Resmi Kontroller Yön. m.12/2-b). Bu takım, işletmenin akredite bir laboratuvarda kendi analizini yaptırmasına imkân verir. İtiraz dilekçesinin ve olası ceza soruşturmasında uzman görüşünün teknik dayanağı da bu analiz olur. Talep tutanağa yazdırılmalıdır.
Denetim şu an mı sürüyor?
Tutanağa ne yazdırılacağı ve numunede hangi hakların kullanılacağı birkaç dakikada karara bağlanmalıdır. Telefonla yönlendirme için Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Tutanak ve Şerh: Ne Yazılmalı?
Bakanlık kontrollere ilişkin bir rapor düzenler. Raporda kontrolün amacı, uygulanan yöntemler, sonuçlar ve işletmecinin yapması gerekenler yer alır ve raporun bir nüshası işletmeciye verilir (Resmi Kontroller Yön. m.10/1-3). Sonradan verilecek ceza, durdurma veya toplatma kararlarının temel delili bu kayıtlardır. Tutanak imzalanmadan önce baştan sona okunmalıdır. Katılınmayan her tespit için ayrı ve somut bir şerh yazdırılmalıdır.
Tutanakta sık görülen sorunlar ve şerh örnekleri
| Tutanaktaki sorun | Neden önemli? | Şerh örneği |
|---|---|---|
| Ürün, parti veya son tüketim tarihi yanlış ya da eksik | Uygunsuzluğun hangi partiyle sınırlı olduğunu belirler | “Numune [parti no], [üretim tarihi] partisinden alınmıştır; diğer partiler bu tespite dahil değildir.” |
| Sıcaklık ölçümü yazılmış, ölçüm yeri ve cihazı yazılmamış | Soğuk zincir aykırılığının ispatı | “Ölçüm [yer] noktasında ve kapı açıkken yapılmıştır; ekranda kayıtlı değer [°C]’dir.” |
| “Hijyen yetersiz” gibi genel ifade | Hangi eksikliğin giderileceği belirsiz kalır | “Hangi alanda, hangi eksikliğin bulunduğunun tek tek yazılmasını talep ederiz.” |
| Tehlike gerekçesi yazılmadan durdurma | Süre verilmesi gerekip gerekmediği (5996 m.41/1-e) | “Tespit edilen eksiklik ürün güvenliğini doğrudan etkilememektedir; süre verilmesini talep ederiz.” |
| Durdurmanın kapsamı belirsiz | Tamamı mı, tehlikeli bölüm mü | “Durdurma yalnız [bölüm/hat] ile sınırlıdır.” |
| Numune takım sayısı ve mühür numaraları eksik | İtiraz hakkı ve numune zinciri | “Üç takım numune alınmış, üçüncü takım işletmeye bırakılmıştır; mühür numaraları [..]’dır.” |
| Kayıtların sonradan sunulacağı yazılmamış | Belge eksikliği iddiasına karşı | “[Belgeler] [tarih]’e kadar müdürlüğe sunulacaktır.” |
Numune Alınırken Kontrol Listesi
Numune alma, Türk Gıda Kodeksi ve ürün grubuna ilişkin düzenlemelere göre yapılır (Resmi Kontroller Yön. m.12/1). Analiz sonucuna itirazın bütün teknik dayanağı, numunenin alındığı andaki kayıtlardır. Bu nedenle aşağıdaki kontroller numune alınırken yapılmalıdır.
Numune kontrol listesi
| Kontrol | Neden önemli? | Dayanak |
|---|---|---|
| Kaç takım alındı? | Kalan raf ömrü yedi günden az gıdalarda tek takım alınır ve itiraz edilemez; diğerlerinde iki takım ve istenirse üçüncü takım | Yön. m.12/2-a, 12/2-b |
| Raf ömrü kısa ama yedi günden uzun mu? | Şahit analiz son tüketim tarihi nedeniyle yapılamayacaksa şahit numune analiz laboratuvarında saklanır; itiraz son tüketim tarihinden önce yapılmalıdır | Yön. m.12/2-c |
| Mühür ve etiket | Numunelerin hukuki ve analitik geçerliliği korunacak şekilde taşınması ve etiketlenmesi gerekir | Yön. m.12/5 |
| Parti ve tarih | Tespitin hangi partiyle sınırlı kalacağını belirler | 5996 m.21/1 |
| Saklama ve taşıma koşulu | Soğuk zincir bozulursa sonuç değişebilir | Yön. m.12/5 |
| Analiz türü | Mikrobiyolojik analizlerde itiraz edilemez | 5996 m.31/4 |
| Ölçüm belirsizliği | Sonuç, ölçüm belirsizliği ve tolerans değerleri dikkate alınarak değerlendirilir | Yön. m.12/7 |
Numunenin alındığı rafın, ürünün, ambalajın ve sıcaklık göstergesinin fotoğrafını çekmek, görevlilerin işini engellemeden yapılabilecek en etkili delil toplama yöntemidir. Aynı partiden elde kalan ürünler ayrıca etiketlenip saklanmalıdır. Analiz itirazının ayrıntıları için gıda numune ve analiz sonucuna itiraz yazımıza bakılabilir.
Denetimde Anında Alınabilecek Tedbirler
Denetim günü karşılaşılabilecek tedbirler
| Tedbir | Hangi durumda? | Ne yapılmalı? |
|---|---|---|
| Üretimin durdurulması | Tehlike ve acil tedbir gerektiren durum; tehlike yoksa önce altı ayı aşmamak üzere süre (5996 m.41/1-e, 42/2) | Kapsamı tutanağa yazdırmak; eksikliği giderip yazılı yeniden kontrol istemek |
| Ürünün alıkonulması | Kanuna uygun olmayan gıda (Yön. m.20/1-2) | Miktarı, partiyi ve saklama koşulunu tutanağa yazdırmak |
| Ürüne el koyma | Bozulmuş, kokuşmuş, ambalajı hasarlı veya son tüketim tarihi geçmiş ürün; onaysız faaliyet (5996 m.41/1-b, 41/1-d) | Ürün listesini ve miktarını tutanakla teslim etmek |
| Mühürleme | Durdurulan bölümün kapatılması | Mührü korumak; açılmasını yazılı olarak istemek (TCK m.203) |
| İhtiyati tedbir | Bilimsel belirsizlik sürerken sağlık riski (Yön. m.14/5) | Tedbirin süresini ve gerekçesini yazılı olarak istemek |
Durdurma kararı varsa en hızlı yol, eksikliği gidermek ve yeniden kontrol istemektir. Bu süreç için gıda işletmesinde faaliyetin durdurulması yazımıza bakılabilir. Mühürlenen yerin işletme tarafından açılması ayrı bir suçtur; mühür, ancak kontrol görevlilerince kaldırılmalıdır. Mühür bozma suçu için TCK m.203 yazımıza bakılabilir. İdare, alınan önlemlere ilişkin kararını gerekçesiyle yazılı olarak bildirir ve işletmeci bu karara itiraz edebilir (Resmi Kontroller Yön. m.20/5). Bilimsel belirsizlik sürecinde alınan ihtiyati tedbirlere uyulması zorunludur ve Yönetmelik bu tedbirlerden doğan zarar için Bakanlığa tazminat talebinin yöneltilemeyeceğini öngörür (m.14/5). Ancak tedbirin hukuka aykırılığı ayrıca yargı denetimine tabidir.
İlk 24 Saat: Saat Saat Yol Haritası
Denetimden sonraki ilk 24 saat
| Zaman | Yapılacak iş | Neden? |
|---|---|---|
| Denetim başlarken | Görevlilerin kimliğini ve sayısını not etmek; yetkiliye haber vermek; kapıları, depoları ve kayıtları açmak | 5996 m.31/3; engelleme cezasından kaçınmak |
| Denetim sırasında | Görevlilere eşlik eden bir sorumlu belirlemek; her tespiti ve ölçümü not almak; fotoğraf çekmek | Tutanakla karşılaştırma ve şerh |
| Numune alınırken | Takım sayısını, mühür numaralarını, partiyi ve sıcaklığı kaydettirmek; üçüncü takımı istemek | Yön. m.12/2-b, 12/5 |
| Tutanak imzalanırken | Tutanağı okumak, şerh düşmek, imzalamak ve bir örneğini almak | Yön. m.10/3 |
| İlk 2-3 saat | Numune alınan partinin satışını ve sevkiyatını kontrol altına almak; aynı partiden ürün ayırıp saklamak | Parti sınırlaması ve olası toplatma |
| İlk 6 saat | Üretim, parti, soğuk zincir, tedarikçi, temizlik ve eğitim kayıtlarını ayırmak, yedeklemek ve değiştirmemek | Delil bütünlüğü; 5996 m.42/1 riski |
| İlk 12 saat | Durdurma varsa eksikliği gidermeye başlamak ve belgelemek | Faaliyet ancak eksiklik giderilince başlar |
| İlk 24 saat | Gerekirse tutanağa ek açıklama ve belge talebi dilekçesi vermek; üçüncü takımı akredite laboratuvara göndermek | Kayıt ve bağımsız analiz |
Bu sürede yapılmaması gerekenler de önemlidir. Kayıtlar sonradan düzeltilmemeli veya yeniden yazılmamalıdır. İdarenin talimatı dışında hiçbir ürün imha edilmemelidir. Mühür açılmamalıdır. Sosyal medyada veya müşterilere denetimle ilgili kesin ifadeler içeren açıklamalar yapılmamalıdır. Bu açıklamalar ileride idari ve cezai dosyada aleyhe delil olarak kullanılabilir.
Denetimden Sonra İşleyen Süreler
Denetim sonrası süre takvimi
| İşlem | Süre | Başvuru yeri | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Analiz sonucuna itiraz | Tebliğden itibaren 7 gün | İl veya ilçe tarım ve orman müdürlüğü | 5996 m.31/4 |
| Olumlu sonuçta numunenin geri alınması | 7 gün (son tüketim tarihiyle sınırlı) | Müdürlük | Yön. m.12/9 |
| İdari para cezasına başvuru | Tebliğden itibaren 15 gün | Sulh ceza hâkimliği | Kabahatler K. m.27/1 |
| İdari para cezasının ödenmesi | 30 gün; süresinde ödemede dörtte bir indirim | Vergi dairesi | 5996 m.42/2; Kabahatler K. m.17/6 |
| Toplatma masrafının iki katının ödenmesi | 1 ay (işletme toplatmazsa) | Bakanlık | 5996 m.42/4 |
| Cezadan ayrı idari işlemlere (onay askısı, duyuru) dava | 60 gün | İdare mahkemesi | İYUK m.7 |
İdari para cezası, toplatma veya durdurma ile birlikte verilmişse Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarına göre başvuru on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine yapılır. Ayrıntı için gıda idari para cezasına itiraz yazımıza bakılabilir. Analiz sonucu taklit veya tağşiş çıkarsa ceza tutarının hesabı için taklit ve tağşiş cezası hesabı, listede yayımlanma için taklit-tağşiş listesi, sağlık riskine dayalı suç duyurusu için sağlığı tehlikeye düşürecek gıda isnadı yazılarımıza bakılabilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Tutanağı okumadan imzalamak: Parti, miktar ve ölçüm bilgilerindeki hatalar sonradan düzeltilemez hâle gelir.
- Şerhi genel yazmak: “Katılmıyoruz” şerhi, hangi tespite neden katılınmadığını göstermez. Her itiraz ayrı ve somut yazılmalıdır.
- Üçüncü takımı istememek: Bağımsız analiz imkânı kaybolur. Özellikle şahit numunenin yetersiz kalabileceği ürünlerde bu talep önemlidir.
- Raf ömrü kısa ürünlerde itiraz hakkını beklemek: Kalan raf ömrü yedi günden azsa tek takım numune alınır ve itiraz edilemez (Yön. m.12/2-a). Bu ürünlerde bütün savunma, numune alma anının kayıtlarına dayanır.
- Ceza kararını tutanakla karıştırmak: On beş günlük süre tutanaktan değil, ceza kararının tebliğinden başlar. Ancak analiz itirazının yedi günlük süresi, analiz sonucunun tebliğinden başlar.
- Elektronik tebligatı izlememek: Elektronik tebligat, alıcının elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (Tebligat K. m.7/a). Kurumsal adres günlük kontrol edilmelidir.
- Kayıtları “toparlamak”: Denetimden sonra düzenlenen veya değiştirilen kayıtlar, belge tahrifatı iddiasına ve işlemlerin durdurulmasına yol açabilir (5996 m.42/1).
Varsayımsal Örnek
Aynı gün işletme numune alınan partilerin sevkiyatını durdurur, elde kalan ürünleri ayırır, üçüncü takımı akredite bir laboratuvara gönderir ve sıcaklık kayıt cihazının çıktılarını alır. Ertesi sabah müdürlüğe ek açıklama dilekçesi verir; kontrol raporunun bir nüshasını ister. Analiz sonucu olumsuz gelirse yedi günlük itiraz süresi, işletmenin kendi analiz raporu ve sıcaklık kayıtlarıyla birlikte kullanılacaktır. Örnek, gerçek bir dosyayı veya firmayı anlatmaz.
Tutanağa Ek Açıklama ve Belge Talebi Dilekçesi Örneği
BAŞVURAN: [Şirket unvanı], [işletme kayıt / onay no], [adres], [KEP adresi]
VEKİLİ: [Avukat adı, adresi]
KONU: [Tarih] tarihinde işletmemizde yapılan resmî kontrole ilişkin tutanağa ek açıklamalarımızın dosyaya alınması ve kontrol raporunun bir nüshasının verilmesi istemidir.
AÇIKLAMALAR:
1- [Tarih] tarihinde [saat] saatleri arasında [görevli sayısı] kontrol görevlisi tarafından işletmemizde resmî kontrol yapılmış, [tutanak no] sayılı tutanak düzenlenmiştir. Tutanak tarafımızca şerh düşülerek imzalanmıştır.
2- Tutanaktaki [tespit 1] yönünden: [ölçümün yapıldığı yer ve koşul, cihaz kaydı, belge]. Bu tespite katılmıyoruz.
3- Tutanaktaki [tespit 2] yönünden: Eksiklik ürün güvenliğini doğrudan etkilememektedir. 5996 sayılı Kanunun 41/1-e bendi uyarınca giderilmesi için süre verilmesini talep ediyoruz.
4- Numune yönünden: [Ürün, parti no, üretim ve son tüketim tarihi] partisinden [takım sayısı] takım numune alınmış; üçüncü takım Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmeliğin 12/2-b hükmü uyarınca işletmemize bırakılmıştır. Mühür numaraları [..]’dır. Numune alınan parti dışındaki ürünler bu tespitin kapsamında değildir.
5- Belgeler: Tutanakta eksik olduğu belirtilen [belgeler] ekte sunulmuştur.
6- Rapor: Yönetmeliğin 10/3 hükmü uyarınca kontrol raporunun bir nüshasının tarafımıza verilmesini talep ediyoruz.
İSTEM: Yukarıdaki açıklamalarımızın ve ekli belgelerin kontrol dosyasına alınmasına, tehlike oluşturmayan eksiklikler için süre verilmesine ve kontrol raporunun bir nüshasının tarafımıza verilmesine karar verilmesini saygıyla arz ederiz.
EKLER: Tutanak örneği; sıcaklık kayıt çıktıları; fotoğraflar; [belgeler]; vekâletname.
[Tarih] — Başvuran vekili [Ad Soyad, imza]
Bu dilekçe bir itiraz yolu değildir. Analiz itirazının yedi günlük süresinin ve ceza kararına karşı on beş günlük sürenin yerine geçmez. Amacı, denetim gününün kayıtlarını aynı gün ya da ertesi gün dosyaya sokmak ve sonradan ileri sürülecek itirazların dayanağını oluşturmaktır. Benzer denetimler için Ticaret Bakanlığı denetimi ve TİTCK denetimi yazılarımıza da bakılabilir.
Denetim tutanağınız elinizde mi?
Tutanaktaki tespitleri, numune kayıtlarını ve sonraki süreleri birlikte değerlendirip ilk 24 saatte yapılacakları netleştirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Sık Sorulan Sorular
Gıda denetimi önceden haber verilerek mi yapılır?
Hayır. Resmî kontroller, ön bildirimin gerekli olduğu hâller dışında işletmeye haber verilmeden yapılır (5996 m.31/1; Resmi Kontroller Yön. m.5/4).
Kontrol görevlisi işletmenin her yerine girebilir mi?
Evet. Görevli, Kanun kapsamındaki her yere kontrol amacıyla girebilir ve numune alabilir; işletme her türlü kolaylığı göstermek zorundadır (5996 m.31/3).
Denetime kolaylık göstermezsek ceza ne kadar?
Fiil suç oluşturmuyorsa idari para cezası verilir (5996 m.41/1-ç). Kanundaki 5.000 TL’lik tutar 2026 yılında 132.108 TL olarak hesaplanmaktadır. Durum tutanakla tespit edilir ve denetim kolluk eşliğinde tekrarlanabilir (Yön. m.9/2).
Alınan numune için para ödenir mi?
Hayır. Analiz için alınan numuneler için bedel ödenmez (5996 m.31/3; Yön. m.12/1). Sonuç olumluysa işletmeci, son tüketim tarihiyle sınırlı olarak yedi gün içinde numuneyi geri alabilir (Yön. m.12/9).
Üçüncü takım numune isteyebilir miyiz?
Evet. Kural olarak iki takım numune alınır; işletmeci isterse üçüncü takım kendisine bırakılır (Resmi Kontroller Yön. m.12/2-b). Talep tutanağa yazdırılmalıdır.
Hangi ürünlerde analiz sonucuna itiraz edilemez?
Kalan raf ömrü yedi günden az olan gıdalarda tek takım numune alınır ve itiraz edilemez (Yön. m.12/2-a). Mikrobiyolojik analizlerde ve şahit numunenin yetersiz olduğu hâllerde de itiraz imkânı yoktur (5996 m.31/4).
Tutanağı imzalamak zorunda mıyız?
Tutanağı imzalamak tespitleri kabul etmek anlamına gelmez; katılınmayan her tespit için şerh düşülerek imzalanabilir. İmzadan kaçınmak, tutanağın düzenlenmesini engellemez ve açıklama yapma fırsatını kaybettirir.
Kontrol raporunun bir örneğini alabilir miyiz?
Evet. Bakanlık kontrollere ilişkin rapor düzenler ve raporun bir nüshasını işletmeciye verir (Resmi Kontroller Yön. m.10/1-3).
Görevli denetimde para cezası kesebilir mi?
Hayır. İdari para cezasını il tarım ve orman müdürü veya yazılı yetki devredilen ilçe müdürü verir. Görevli, tehlike ve acil durumda yalnız para cezası dışındaki yaptırımları, örneğin üretimin durdurulmasını uygulayabilir (5996 m.42/2).
Görevliler işletmede fotoğraf ve video çekebilir mi?
Evet; ancak yalnızca uygunsuzluğu tespit etmek ve adli mercilere delil sunmak amacıyla (Resmi Kontroller Yön. m.5/2-ç).
Denetimde üretim durdurulursa ne yapmalıyız?
Durdurmanın kapsamını tutanağa yazdırmalı, mührü korumalı, eksikliği giderip belgelemeli ve il müdürlüğünden yazılı olarak yeniden kontrol istemelisiniz. Tehlike oluşturmayan eksikliklerde önce altı ayı aşmamak üzere süre verilmesi gerekir (5996 m.41/1-e).
Denetimden sonra hangi süreler işler?
Analiz sonucuna itiraz için tebliğden itibaren 7 gün (5996 m.31/4), idari para cezasına karşı sulh ceza hâkimliğine başvuru için tebliğden itibaren 15 gün (Kabahatler K. m.27/1), ödeme için 30 gün (5996 m.42/2) vardır.
- Gıdada Toplatma, El Koyma, İmha ve Geri Çağırma 2026
- Gıda Hukuku Rehberi 2026 (Ana Rehber) — denetim, numune itirazı, ceza, faaliyet durdurma ve süreler
- Gıda Numune ve Analiz Sonucuna İtiraz 2026
- Gıda İdari Para Cezasına İtiraz 2026: Sulh Ceza mı, İdare Mahkemesi mi?
- Gıda İşletmesinde Faaliyetin Durdurulması 2026
- Sağlığı Tehlikeye Düşürecek Gıda İsnadı 2026
- Ticaret Bakanlığı Denetimi Geldi: İlk 24 Saat
Mevzuat ve kaynaklar: 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu m.21/1, 22/7, 24/1, 29/2, 29/3, 31/1, 31/2, 31/3, 31/4, 40/1-l, 41/1-b, 41/1-c, 41/1-ç, 41/1-d, 41/1-e, 42/1-5; Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmelik m.5/2, 5/4, 7/1-a, 9/2, 10/1-3, 12, 14/5, 20/1, 20/2, 20/5; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/6, 27/1; 7201 sayılı Tebligat Kanunu m.7/a; 5237 sayılı TCK m.203, 265; 2577 sayılı İYUK m.7. 2026 ceza tutarları, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünün 2025 tablosuna yüzde 25,49 yeniden değerleme oranı uygulanarak hesaplanmıştır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla Av. Fatma Öztürk tarafından hazırlanmıştır; somut dosyada denetim tutanağı, kontrol raporu, numune kayıtları ve tebliğ belgeleri birlikte değerlendirilmelidir. Hukukçular Evi Ankara — 0554 648 37 15


