Eşim Dinî Baskı ve Yaşam Tarzı Dayatması Yapıyor: Boşanma Sebebi mi? (TMK 166/1, 185; Anayasa m.24)

Eşlerin farklı dinî inançlara veya farklı yaşam tarzlarına sahip olması tek başına boşanma sebebi değildir; hukuken önemli olan, eşlerden birinin kendi inancını veya yaşam tarzını diğerine dayatıp dayatmadığıdır. Anayasa, herkesin vicdan, dinî inanç ve kanaat hürriyetine sahip olduğunu ve kimsenin ibadete, dinî ayin ve törenlere katılmaya veya dinî inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamayacağını güvence altına alır (Anayasa m.24/1, 3). Bu özgürlük evlilikte de sürer; kimse özgürlüklerinden vazgeçemez (TMK m.23/2). Eşler ise evlilik birliğinin mutluluğunu elbirliğiyle sağlamak ve birliği beraberce yönetmekle yükümlüdür (TMK m.185/2, m.186/2). Bu nedenle eşini örtünmeye veya örtüsünü çıkarmaya, ibadete katılmaya veya ibadetten vazgeçmeye zorlamak, inancını aşağılamak ya da kıyafetine, arkadaşlarına ve sosyal hayatına sürekli müdahale etmek, evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına dayanan boşanma davasında kusur olarak değerlendirilebilir (TMK m.166/1). Anayasa Mahkemesi, eşin evlilik öncesinde giydiği çarşafı bırakmayı vaat edip sürdürmesinin ileri sürüldüğü bir boşanma dosyasında, boşanma kararının TMK m.166’daki evlilik birliğinin sarsılması olgusuna dayandığını, tarafların anlaşmazlığının bazı dinsel sebeplere dayanmasının otomatik olarak din özgürlüğüne müdahale anlamına gelmediğini belirterek başvuruyu kabul edilemez bulmuştur (AYM, B. No: 2015/6064, 13.09.2018). Cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla kişinin inanç, düşünce veya kanaatlerinden kaynaklanan yaşam tarzına ilişkin tercihlerine müdahale etmek ise ayrıca suçtur (TCK m.115/3). Çocuğun dinî eğitimini belirleme hakkı ana ve babaya aittir; bu hakkı sınırlayan sözleşmeler geçersizdir (TMK m.341).

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Hukuki çerçeve: inanç özgürlüğü evlilikte de sürer
• Farklı inanç tek başına boşanma sebebi mi?
• Hangi davranışlar dayatma sayılır?
• Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay ne diyor?
• Evlenmeden önce verilen söz ve değişen yaşam tarzı
• Ceza boyutu: TCK 115, TCK 125 ve 6284
• Boşanma davası: kusur, ispat ve dilekçe
• Çocukların dinî eğitimi ve velayet
• Baskı iddiasıyla karşılaşan eş açısından
• Örnek senaryolar
• Adım adım yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Dinî baskı ve yaşam tarzı dayatması, evlilikte en hassas uyuşmazlık konularından biridir. Aşağıdaki tablo, hukukun bu konuya nasıl yaklaştığını kısaca göstermektedir; ayrıntılar ilgili bölümlerdedir.

Hukuki Çerçeve: İnanç Özgürlüğü Evlilikte de Sürer

Evlilik, eşlere birlikte yaşama ve ortak kararlar alma yükümlülüğü getirir; ancak eşlerin kişisel özgürlüklerini ortadan kaldırmaz. Anayasa’ya göre herkes vicdan, dinî inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir; ibadet, dinî ayin ve törenler serbesttir ve kimse ibadete, dinî ayin ve törenlere katılmaya, dinî inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz; dinî inanç ve kanaatlerinden dolayı kınanamaz ve suçlanamaz (Anayasa m.24/1-3). Medeni Kanun da kimsenin özgürlüklerinden vazgeçemeyeceğini veya onları hukuka ya da ahlaka aykırı olarak sınırlayamayacağını düzenler (TMK m.23/2).

Bu hükümler birlikte okunduğunda şu sonuç ortaya çıkar: Evlilikte eşlerin inanç ve yaşam tarzı konusunda birbirini etkilemeye çalışması, sohbet etmesi, öneride bulunması veya ortak bir yaşam biçimi üzerinde uzlaşması doğaldır. Hukuken sorun oluşturan, bu ilişkinin “dayatmaya” dönüşmesidir; yani eşin iradesine rağmen ve baskı, tehdit, aşağılama veya yaptırım yoluyla belirli bir inanca ya da yaşam tarzına uymaya zorlanmasıdır.

Farklı İnanç Tek Başına Boşanma Sebebi mi?

Hayır. Kanunda din, mezhep veya yaşam tarzı farkı ayrı bir boşanma sebebi olarak sayılmamıştır. Eşlerin farklı inançlara sahip olması veya biri dindar diğeri değilken evlenmiş olmaları, kendi başına ortak hayatı çekilmez kılmaz. Türkiye Barolar Birliğinin internet sitesinde yayımlanan “Boşanma Sebepleri ve Yargıtay Uygulaması” başlıklı sunumda (Av. Muazzez Yılmaz) da dil, din, ırk, renk, mezhep veya siyasi düşünce ayrılığının bulunması, boşanma sebebi sayılmayan durumlar arasında gösterilmiştir; aynı sunumda eşine örtünmesi için baskı yapmak ise sosyal şiddet örnekleri arasında sayılmıştır.

Anayasa Mahkemesinin aşağıda ayrıntılı olarak ele alınan kararı, bu ayrımı açıkça ortaya koyar: Tarafların anlaşmazlığının dinsel sebeplere dayanması, boşanma kararını kendiliğinden din özgürlüğüne müdahale hâline getirmez; çünkü mahkemeler bir inancı veya kıyafeti değil, ortak hayatın sürdürülemez hâle gelip gelmediğini değerlendirir. Bu nedenle davada inancınızı veya eşinizin inancını değil, somut davranışları ve bunların evliliğe etkisini anlatmanız gerekir.

Hangi Davranışlar Dayatma Sayılır?

Dayatma, hangi yönde olursa olsun aynı ölçüyle değerlendirilir. Dindar eşin ibadetini engellemek ile dindar olmayan eşi ibadete zorlamak; örtünen eşi örtüsünü çıkarmaya zorlamak ile örtünmeyen eşi örtünmeye zorlamak hukuken aynı korumaya konu olur. Aşağıdaki tablo uygulamada sık karşılaşılan davranışları göstermektedir; bu davranışların kusur sayılması, sürekliliğine, ağırlığına ve somut olayın koşullarına bağlıdır.

Tabloda yer alan “6284 kapsamında psikolojik şiddet” ifadesi önemlidir. 6284 sayılı Kanun, şiddeti fiziksel, cinsel, psikolojik, sözlü veya ekonomik her türlü tutum ve davranış olarak tanımlar (6284 s.K. m.2/1-d). Sürekli baskı, aşağılama ve sosyal hayattan dışlama biçimini alan dayatma, bu tanım kapsamında koruma tedbiri talebine konu olabilir. Aile büyüklerinin yaşam tarzı baskısı ve eşin buna sessiz kalması için kayınvalide ve aile baskısı yüzünden evliliğimiz bitti, eşin sosyal hayatı kontrol etmesi için eşim aşırı kıskanç, telefonumu kontrol ediyor yazılarımıza bakabilirsiniz.

Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay Ne Diyor?

Dinî baskıyı doğrudan konu alan ve numarasıyla yayımlanmış bir Yargıtay kararına ulaşamadık; ancak Anayasa Mahkemesinin bir bireysel başvuru kararı ve Yargıtay’ın eşin kişisel tercihlerine müdahaleye ilişkin kararları, mahkemelerin bu konuya yaklaşımını göstermektedir.

Anayasa Mahkemesi kararında, derece mahkemelerinin kıyafete ilişkin ifadelerinin olumsuz bir ton taşıdığı kabul edilmiş; ancak boşanma kararının kıyafetin kendisine değil, evlilik birliğinin temelinden sarsılması olgusuna dayandığı belirtilmiştir. Karar, mahkemelerin bir inancı değerlendirmediğini, ortak hayatın sürdürülebilirliğini değerlendirdiğini göstermesi bakımından önemlidir. Bu yaklaşım iki yönlü çalışır: Bir yandan eşin inancına dayanan kişisel tercihi tek başına kusur sayılmamalı; öte yandan eşlerden birinin kendi tercihini diğerine dayatması veya uzlaşmaz tutumu, ortak hayatı sarsan bir olgu olarak değerlendirilebilir.

Yargıtay’ın eşin giyimine ve makyajına müdahaleyi kusur saydığı karar (Y2HD 25.09.2018, E.2017/3590, K.2018/9923), kişisel görünüm ve tercihler üzerindeki baskının, dinî gerekçeye dayansın veya dayanmasın, kusur değerlendirmesine girdiğini göstermektedir. Diğer karar ise usule ilişkin bir uyarı içerir: Dilekçede süresinde ileri sürülmeyen bir vakıa kusur belirlemesine esas alınmayabilir (Y2HD 28.05.2018, E.2016/19222, K.2018/6741). Bu iki Yargıtay kararına, kararları aktaran bir hukuk bürosu yayını üzerinden ulaşılmıştır.

Evlenmeden Önce Verilen Söz ve Değişen Yaşam Tarzı

Uygulamada sık karşılaşılan bir durum, eşlerden birinin evlenmeden önce yaşam tarzını değiştireceğine (örneğin örtünmeye başlayacağına, örtüyü bırakacağına, ibadete başlayacağına veya bırakacağına) dair söz vermesi ve sonradan bu sözü yerine getirmemesidir. Hukuken bu tür bir söz bağlayıcı değildir; çünkü kimse özgürlüklerinden vazgeçemez veya onları hukuka ya da ahlaka aykırı olarak sınırlayamaz (TMK m.23/2). Eş, verdiği söze rağmen inancını ve yaşam tarzını serbestçe belirleyebilir.

Bu noktada önemli bir ayrım yapmak gerekir: Sözün tutulmaması kişinin özgürlüğü kapsamında kalsa da, bu durumun eşler arasında yarattığı derin ve giderilemez geçimsizlik, ortak hayatın sürdürülmesini imkânsız hâle getirebilir. Anayasa Mahkemesi kararındaki olay da bu niteliktedir. Ancak bu değerlendirme, söz veren eşi tek başına kusurlu saymak anlamına gelmez; kusur değerlendirmesi, tarafların uyuşmazlık sırasındaki tüm davranışlarına göre yapılır. Evlenmeden önce gizlenen gerçeklerin iptal davasına etkisini eşimin evlenmeden önce önemli bir gerçeği gizlediğini öğrendim yazımızda ele aldık.

Ceza Boyutu: TCK 115, TCK 125 ve 6284

Dinî baskı ve yaşam tarzı dayatması, belirli bir ağırlığa ulaştığında boşanma davasının ötesinde ceza hukuku sonuçları da doğurur. Türk Ceza Kanunu, inanç, düşünce ve kanaat hürriyetinin kullanılmasını engellemeyi üç fıkrada düzenler (TCK m.115). Cebir veya tehdit kullanarak bir kimseyi dinî, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya veya değiştirmeye zorlayan ya da bunları açıklamaktan veya yaymaktan men eden kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır (TCK m.115/1).

TCK m.115/3’ün önemi, yalnızca inancın kendisini değil, inançtan kaynaklanan yaşam tarzı tercihlerini de korumasıdır. Kıyafet, beslenme, ibadet ve sosyal hayata ilişkin tercihlerine eşi tarafından cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla müdahale edilen kişi bu hüküm kapsamında şikâyette bulunabilir. Bununla birlikte her tartışma veya ısrar suç oluşturmaz; ceza sorumluluğu için cebir, tehdit veya hukuka aykırı bir davranışın varlığı gerekir. Hakaret ve tehdit suçlarının boşanma davasıyla ilişkisini eşim bana hakaret ediyor ve eşim beni tehdit ediyor yazılarımızda anlattık.

Baskı psikolojik şiddet boyutuna ulaşmışsa 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma tedbirleri de istenebilir. Hâkim, şiddet uygulayanın şiddet mağduruna yönelik olarak şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunmamasına karar verebilir (6284 s.K. m.5/1-a); gerekirse ortak konuttan uzaklaştırma (m.5/1-b) da istenebilir. Eşin dayatmayı eve kapatma veya dışarı çıkmayı engelleme biçiminde uygulaması ise ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunu gündeme getirebilir; bu konuyu eşim beni evde kilitliyor yazımızda ele aldık. Koruma kararı için uzaklaştırma kararı nasıl alınır yazımıza bakabilirsiniz.

Boşanma Davası: Kusur, İspat ve Dilekçe

Dinî baskı ve yaşam tarzı dayatması, kanunda ayrı bir boşanma sebebi olarak düzenlenmemiştir; bu davranışlar evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına dayanan genel boşanma sebebi içinde ileri sürülür (TMK m.166/1). Davada mahkeme, inancı veya yaşam tarzını değil; davranışın niteliğini, sürekliliğini ve ortak hayata etkisini değerlendirir.

Dilekçede “eşim dinî baskı yapıyor” gibi genel bir ifade yeterli değildir. Hangi tarihte, hangi davranışın yapıldığını (örneğin belirli bir kıyafeti giymeye zorlandığınızı, ibadetinizin engellendiğini, inancınız nedeniyle aşağılandığınızı veya sosyal çevrenizden koparıldığınızı) ve bu davranışların ortak hayata etkisini somut olarak anlatmanız gerekir. Yargıtay’ın, giyime müdahale vakıasının süresinde ileri sürülmediği için kusur belirlemesine esas alınmadığı kararı (Y2HD 28.05.2018, E.2016/19222, K.2018/6741), vakıaların baştan eksiksiz yazılmasının önemini gösterir.

Kusuru daha az olan eş, mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenmişse maddi tazminat, kişilik hakkı saldırıya uğramışsa manevi tazminat isteyebilir (TMK m.174). İnancı nedeniyle aşağılanmak veya yaşam tarzına zorla müdahale edilmek, kişilik haklarına saldırı niteliğinde değerlendirilebilir. Genel boşanma sebebinin ispatı için şiddetli geçimsizlik nasıl ispatlanır, duruşmada sorulabilecekler için boşanma duruşmasında hâkim ne sorar yazılarımıza bakabilirsiniz.

Çocukların Dinî Eğitimi ve Velayet

Dinî baskı uyuşmazlıkları çoğu zaman çocukların yetiştirilmesine de yansır. Çocuğun dinî eğitimini belirleme hakkı ana ve babaya aittir; ana ve babanın bu konudaki haklarını sınırlayacak her türlü sözleşme geçersizdir; ergin kişi dinini seçmekte özgürdür (TMK m.341). Anayasa da din kültürü ve ahlak öğretimi dışındaki din eğitim ve öğretiminin kişilerin kendi isteğine, küçüklerin ise kanuni temsilcisinin talebine bağlı olduğunu düzenler (Anayasa m.24/4).

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, annenin Yehova Şahidi olması gerekçesiyle velayetin babaya verilmesini dinî nedenlere dayanan ayrımcılık saymış (Hoffmann/Avusturya, 23.06.1993); çocuğun ikametine ilişkin kararda ebeveynin inancının çocuğun gerçek yararıyla bağlantı kurulmadan değerlendirilmesini ihlal olarak görmüştür (Palau-Martinez/Fransa, 16.12.2003). Babanın dinî görüşlerinin çocuğa zararlı olduğu gerekçesiyle kişisel ilişkinin tamamen kaldırılması da, çocuğun yararına olduğu gösterilemediği için ihlal sayılmıştır (Vojnity/Macaristan, 12.02.2013). Bu kararlar, velayet ve kişisel ilişki değerlendirmesinde ebeveynin inancının değil, çocuğa yönelik somut davranışların ve çocuğun üstün yararının esas alınması gerektiğini göstermektedir.

Buna karşılık çocuğun dinî veya başka bir gerekçeyle eğitimden alıkonulması, sağlığını tehlikeye sokan uygulamalara maruz bırakılması veya diğer ebeveyne karşı yönlendirilmesi, inançtan bağımsız olarak çocuğun yararına aykırı davranışlar olarak değerlendirilebilir. Çocuğun dinî eğitimine ilişkin ebeveyn anlaşmazlıklarını çocuğun dinî eğitimine kim karar verir, velayet ölçütlerini ise velayet davası nasıl kazanılır yazılarımızda anlattık.

Baskı İddiasıyla Karşılaşan Eş Açısından

Dinî baskı veya yaşam tarzı dayatması iddiasıyla karşılaşan eşin de ileri sürebileceği savunmalar vardır. Her fikir ayrılığı, öneri veya ricanın baskı sayılması mümkün değildir; mahkeme davranışın niteliğini ve sürekliliğini değerlendirir.

Kendi inancınızı yaşamanız ve bunu açıklamanız, eşinizin bundan rahatsız olması kusur sayılmasına yol açmaz; Anayasa herkesin inancını yaşama özgürlüğünü korur. Sorun, bu inancın eşe veya çocuklara baskı, tehdit ya da yaptırım yoluyla dayatılmasıdır. Kadının ve erkeğin boşanmadaki haklarının tamamı için boşanmada kadının hakları ve boşanmada erkeğin hakları rehberlerimize, dinî veya başka gerekçelerle çalışmanın engellenmesi için eşim çalışmıyor, evi geçindirmiyor yazımıza bakabilirsiniz.

Örnek Senaryolar

Aşağıdaki senaryolar gerçek dosyalar değil, kuralların nasıl uygulandığını göstermek için hazırlanmış basitleştirilmiş örneklerdir. Her iki yöndeki dayatma aynı ölçüyle değerlendirilmiştir.

Bu örnekler, belirleyici olanın inancın kendisi değil, eşin özgür iradesine yönelik baskı, tehdit ve aşağılama olduğunu göstermektedir.

Adım Adım Yol Haritası

1. Baskıyı tanımlayın. Fikir ayrılığı mı, yoksa zorlama, tehdit veya aşağılama mı yaşıyorsunuz? Hukuki sonuç bu ayrıma göre değişir.
2. Olayları tarih sırasıyla not edin. Hangi gün, hangi davranışın yapıldığını ve tanıkları yazın.
3. Delilleri hukuka uygun yoldan saklayın. Size gönderilen mesajlar ve tanıklar önemlidir; eşin telefonuna izinsiz girmeyin (HMK m.189/2).
4. Güvenliğinizi önceliklendirin. Tehdit, şiddet veya eve kapatma varsa 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararı isteyin.
5. Suç boyutunu değerlendirin. Cebir, tehdit veya hukuka aykırı davranışla yaşam tarzınıza müdahale TCK m.115 kapsamında suç olabilir.
6. Çocukların durumunu ayrıca düşünün. Dinî eğitim kararı ana ve babaya birlikte aittir (TMK m.341); tek taraflı uygulamaları belgeleyin.
7. Dilekçede vakıaları somut yazın. İnancı değil, davranışı ve ortak hayata etkisini anlatın.
8. Mali taleplerinizi belirtin. Maddi ve manevi tazminat ile nafaka taleplerinizi dilekçede açıkça yazın (TMK m.174, m.175).

Sık Yapılan Hatalar

1. İnanç farkını tek başına boşanma sebebi sanmak. Belirleyici olan dayatma ve ortak hayata etkisidir.
2. Davada eşin inancını tartışmak. Mahkeme inancı değil, davranışı değerlendirir.
3. Genel ifadelerle yetinmek. “Dinî baskı yapıyor” demek yerine somut olayları tarihleriyle yazın.
4. Evlenmeden önceki sözü bağlayıcı sanmak. Özgürlüklerden vazgeçilemez (TMK m.23/2).
5. Karşı tarafı aşağılayarak tepki vermek. Sizin de kusurunuz doğar; eşit kusurda tazminat yoktur.
6. Delili hukuka aykırı yoldan toplamak. Mahkemece dikkate alınmayabilir ve suç riski doğar.
7. Çocuğun dinî eğitimine tek başına karar vermek. Bu hak ana ve babaya birlikte aittir.
8. Tehdit ve şiddeti “aile içi mesele” sayıp beklemek. 6284 ve TCK m.115 kapsamında korunma yolları vardır.

Sıkça Sorulan Sorular

Eşimle farklı inançlara sahip olmak boşanma sebebi mi?

Tek başına değildir. Kanunda din veya mezhep farkı ayrı bir boşanma sebebi olarak sayılmamıştır. Belirleyici olan, bu farkın veya dayatmanın ortak hayatı çekilmez hâle getirip getirmediğidir (TMK m.166/1).

Eşimin beni örtünmeye zorlaması kusur mu?

Zorlama, baskı veya aşağılama yoluyla yapılıyorsa kusur olarak değerlendirilebilir. Kimse dinî inanç ve kanaatleri nedeniyle zorlanamaz (Anayasa m.24/3); cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla yaşam tarzı tercihlerine müdahale ayrıca suçtur (TCK m.115/3).

Eşimin başörtümü çıkarmamı istemesi kusur mu?

Aynı ölçü uygulanır. Dindar eşin inancından kaynaklanan tercihlerine baskı yoluyla müdahale etmek de kusur ve koşulları varsa suç oluşturabilir (Anayasa m.24; TCK m.115/3).

Eşim ibadet etmemi engelliyor; ne yapabilirim?

Dinî inancın gereklerini yerine getirmeyi veya ibadeti cebir, tehdit ya da hukuka aykırı başka bir davranışla engellemek suçtur (TCK m.115/2). Bu davranış boşanma davasında da kusur olarak ileri sürülebilir.

Eşim inancımla alay ediyor; bu hakaret mi?

Kişinin dinî inancını açıklamasından veya mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı hakaret edilmesi hâlinde cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz (TCK m.125/3-b). Bu davranış boşanmada da kusurdur.

Evlenmeden önce verdiğim söz bağlayıcı mı?

Hayır. Kimse özgürlüklerinden vazgeçemez veya onları hukuka ya da ahlaka aykırı olarak sınırlayamaz (TMK m.23/2). Ancak bu konudaki uzlaşılamayan derin geçimsizlik, ortak hayatın sarsılması olarak değerlendirilebilir.

Dinsel bir anlaşmazlık nedeniyle verilen boşanma kararı din özgürlüğünü ihlal eder mi?

Anayasa Mahkemesi, tarafların anlaşmazlığının bazı dinsel sebeplere dayanmasının otomatik olarak din özgürlüğüne müdahale anlamına gelmediğini, boşanma kararının evlilik birliğinin sarsılması olgusuna dayandığını belirterek başvuruyu kabul edilemez bulmuştur (AYM, B. No: 2015/6064, 13.09.2018).

Yargıtay’ın bu konuda kararı var mı?

Dinî baskıyı doğrudan konu alan ve numarasıyla yayımlanmış bir Yargıtay kararına ulaşamadık. Ancak Yargıtay, eşinin giyimine ve makyajına müdahale eden erkeği tam kusurlu bulmuştur (Y2HD 25.09.2018, E.2017/3590, K.2018/9923).

Eşimin kıyafetime ve arkadaşlarıma karışması kusur mu?

Kişisel tercihlere sürekli ve baskıcı müdahale kusur olarak değerlendirilebilir; dinî gerekçeye dayanıp dayanmaması sonucu değiştirmez. Eşler birliği beraberce yönetir (TMK m.186/2).

Çocuğun dinî eğitimine kim karar verir?

Çocuğun dinî eğitimini belirleme hakkı ana ve babaya aittir; bu hakkı sınırlayan her türlü sözleşme geçersizdir; ergin kişi dinini seçmekte özgürdür (TMK m.341).

Dinî inancım velayeti kaybetmeme yol açar mı?

Ebeveynin inancı tek başına velayet ölçütü yapılamaz; belirleyici olan çocuğun üstün yararıdır (TMK m.182). Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, annenin inancı gerekçesiyle velayetin değiştirilmesini ayrımcılık saymıştır (Hoffmann/Avusturya, 23.06.1993).

Dinî baskı nedeniyle koruma kararı alabilir miyim?

Baskı tehdit, aşağılama veya psikolojik şiddet boyutuna ulaşmışsa evet. Hâkim, şiddet uygulayanın şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürmeyi içeren söz ve davranışlarda bulunmamasına karar verebilir (6284 s.K. m.5/1-a).

Dinî baskı nedeniyle tazminat alabilir miyim?

Kusuru daha az olan eş maddi tazminat, kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş manevi tazminat isteyebilir (TMK m.174). İnancı nedeniyle aşağılanmak kişilik hakkına saldırı olarak değerlendirilebilir.

Eşim dinî gerekçeyle çalışmama izin vermiyor; ne yapabilirim?

Eşlerden her biri meslek veya iş seçiminde diğerinin iznini almak zorunda değildir; ancak birliğin huzur ve yararı gözetilir (TMK m.192). Çalışmanın keyfî olarak engellenmesi kusur olarak ileri sürülebilir.

Eşimin ailesi yaşam tarzı baskısı yapıyorsa eşim sorumlu olur mu?

Eşin, ailesinin evliliğe müdahalesine sessiz kalması kusur değerlendirmesine girebilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, başka unsurlarla birlikte evliliğine yapılan müdahalelere sessiz kalmayı kusur değerlendirmesinde dikkate almıştır (YHGK 18.04.2018, E.2017/2-1582, K.2018/792).

Baskı iddiasıyla karşılaştım; inancımı yaşamak kusur mu?

Hayır. Kendi inancınızı yaşamanız ve açıklamanız Anayasa ile güvence altındadır (Anayasa m.24/1). Kusur, inancın eşe veya çocuklara baskı, tehdit ya da yaptırım yoluyla dayatılmasıyla ortaya çıkar.