KOSGEB, TKDK veya TÜBİTAK verdiği desteği geri istiyorsa önce yazının hangi kurumdan ve hangi dayanakla geldiği belirlenir; süre, faiz ve mahkeme kuruma göre değişir. KOSGEB’in iade yazısına 7 gün içinde itiraz edilir; alacak tebliğden itibaren 30 gün içinde yasal faiziyle ödenir veya aynı sürede sulh ve taksitlendirme istenir (KOSGEB Uygunsuzluk Yönergesi m.10). Uyuşmazlık Mahkemesi, KOSGEB’in desteği sonlandırma ve geri isteme kararlarına karşı davaların adli yargıda görüleceğine karar vermiştir (27.11.2023, E.2023/225, K.2023/670). TKDK-IPARD hibelerinde yükümlülük son ödemeden sonra beş yıl sürer; sözleşme feshedilirse hibe geri istenir ve Kurum alacağını 6183 sayılı Kanun’a göre tahsil eder (5648 sayılı Kanun m.15/4). Bu işlemlere karşı davalar uygulamada idare mahkemesinde görülmektedir; ödeme emrine karşı dava süresi 15 gündür (6183 sayılı Kanun m.58). TÜBİTAK, projenin tamamlanmamasında kuruluşun kastını tespit ederse yaptığı bütün ödemeleri 6183 sayılı Kanun m.51’deki gecikme zammı oranında faizle geri ister (1501 Uygulama Esasları m.52). Danıştay bu kastın somut olarak ortaya konulmasını aramaktadır (8. Daire, 24.06.2025, E.2023/518, K.2025/6038).
Bu merkez; KOSGEB’den destek almış KOBİ’ler ve girişimciler, TKDK ile IPARD hibe sözleşmesi imzalamış yatırımcılar ve TÜBİTAK’tan Ar-Ge desteği almış şirketler için yazıldı. Desteğin hangi hâllerde geri istendiği, kurumun izlediği usul, işleyen faiz, itiraz ve dava yolları, sulh ve taksitlendirme imkânı ile dosyanın ceza boyutu aynı sayfada, kurum kurum ve madde numaralarıyla ele alınır. Sonunda iki dilekçe örneği yer alır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazının dayanakları. 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.224, 491, 492 ve 582; KOSGEB Destek Programları Yönetmeliği (RG 13.01.2024, 32428) m.6 ve m.9; KOSGEB Uygunsuzluk Yönergesi (YG-02/03, revizyon tarihi 12.02.2026) m.3, 4, 7-16 ve geçici m.1; KOSGEB Kapasite Geliştirme Destek Programı Yönergesi (Rev. No: 15, 09.10.2026) m.25 ve m.30; 5648 sayılı Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Hizmetleri Hakkında Kanun m.15; IPARD III Başvuru Çağrı Rehberi (3. Başvuru Çağrı Dönemi, 2024, V3.0); TÜBİTAK Teknoloji ve Yenilik Destek Programlarına İlişkin Yönetmelik (RG 16.01.2007, 26405; 18.07.2020 tarihli değişiklik işlenmiş metin) m.10, 14, 15, 19 ve 21; TÜBİTAK 1501 Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı Uygulama Esasları (29.12.2025 tarihli değişiklik işlenmiş metin) m.4, 9, 32, 42, 43, 45, 49-52; 6183 sayılı Kanun m.48, 51, 58 ve 102; 3095 sayılı Kanun m.1 ve m.3; 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararname m.9 ve m.10; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.2, 7, 9, 27 ve 32; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.62, 67 ve 72; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.2 ve m.17; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.82, 136 ve 146; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.158, 168, 204 ve 207; 5488 sayılı Tarım Kanunu m.23; Uyuşmazlık Mahkemesi, Danıştay Dördüncü, Sekizinci ve Onuncu Daire kararları. Metin 17 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır.
Devlet desteği karşılıksız verilir, ama şartsız verilmez. KOSGEB taahhütname alır, TKDK hibe sözleşmesi imzalatır, TÜBİTAK proje sözleşmesi yapar. Destek hesaba geçtikten sonra da izleme sürer: makine yerinde mi, işletme faal mi, proje taahhüt edildiği gibi yürüyor mu, sunulan fatura gerçek mi. Bu sorulardan birinin cevabı kurumun aradığı gibi çıkmazsa destek, ödendiği günden başlayan faiziyle birlikte geri istenir.
Dosyaların büyük bölümünde tartışma, desteğin alınıp alınmadığında değil; iadeyi gerektiren bir aykırılığın gerçekten bulunup bulunmadığında, aykırılığın desteğin tamamını mı yoksa bir bölümünü mü etkilediğinde ve faizin hangi oranla hesaplanacağında çıkar. Üç kurumun usulü, faizi ve yargı yolu birbirinden farklıdır. Aşağıdaki başlıklar bu yüzden önce ortak tabloyu verir, sonra her kurumu ayrı ele alır.
Hangi Kurumdan, Hangi Yazı Geldi? İlk Bakılacak Belge ve İlk Süre
Destek iadesi dosyaları aynı yerden başlamaz. Kimi dosya izleme ziyaretinden sonra gelen bir eksiklik yazısıyla, kimi doğrudan iade talebiyle, kimi yıllar sonra tebliğ edilen bir ödeme emriyle açılır. Önce hangi aşamada olduğunuzu belirleyin; süre o aşamaya göre işler.
Duruma göre ilk belge, süre ve ilk adım
| Durum | İlk bakılacak belge | Süre | İlk adım |
|---|---|---|---|
| KOSGEB uygunsuzluk tespit etti, eksikliğin giderilmesini istiyor | Uygunsuzluk Tespit Formu ve bildirim yazısı | 30 gün; süre dolmadan istenirse 30 güne kadar ek süre (Yönerge m.7/2) | Eksikliğin giderilmesi; yetişmeyecekse süre içinde gerekçeli ek süre talebi |
| KOSGEB desteğin iadesini istedi | İade yazısı: borcun miktarı, sebebi ve faiz başlangıç tarihi | İtiraz için 7 gün; ödeme veya sulh-taksitlendirme teklifi için tebliğden itibaren 30 gün (Yönerge m.10/2) | Yazılı itiraz; iadenin kapsamının ve faiz hesabının denetlenmesi; gerekiyorsa sulh ve taksit talebi |
| KOSGEB icra takibi başlattı | Ödeme emri | Tebliğden itibaren 7 gün (İİK m.62) | Borca ve faize itiraz; menfi tespit davasının değerlendirilmesi (İİK m.72) |
| TKDK sözleşmeyi feshetti, borç bildirimi gönderdi | Fesih yazısı ve borç bildirim mektubu; sözleşmenin fesih ve mücbir sebep maddeleri | İdari yargıda dava için tebliğden itibaren 60 gün (İYUK m.7) | Kuruma itiraz; yürütmenin durdurulması istemli iptal davası |
| TKDK ödeme emri tebliğ etti | Ödeme emri | Tebliğden itibaren 15 gün (6183 sayılı Kanun m.58) | Ödeme emrine karşı dava; borcun dayanağı olan fesih işlemiyle birlikte değerlendirme |
| TÜBİTAK projeyi yürürlükten kaldırdı, ödemeleri geri istiyor | TEYDEB karar yazısı; kararın Uygulama Esasları m.51’e mi m.52’ye mi dayandığı | Fazla ödemenin iadesi için bildirimden itibaren 1 ay (Yönetmelik m.19/2); idari yargıda dava için 60 gün | Kast tespitinin dayandığı raporların istenmesi; iptal davası |
| Destek dosyası nedeniyle savcılıktan veya kolluktan çağrı geldi | Çağrı kâğıdı; kurumun suç duyurusuna konu ettiği belge | İfade günü | İfadeye müdafi ile gidilmesi; zararın giderilmesinin değerlendirilmesi (TCK m.168) |
Devlet Desteği Hangi Hâllerde Geri İstenir?
İade sebepleri kurumdan kuruma farklı adlar taşır: KOSGEB “uygunsuzluk”, TKDK “usulsüzlük” ve “fesih”, TÜBİTAK “yürürlükten kaldırma” ve “haksız ödeme” der. Adlar değişse de sebepler dokuz başlıkta toplanır. Hangi başlığa girdiğiniz, desteğin tamamının mı yoksa bir bölümünün mü geri isteneceğini ve işin ceza soruşturmasına dönüp dönmeyeceğini belirler.
İade sebepleri, dayanakları ve sonuçları
| Sebep | Kuruma göre dayanak ve sonuç |
|---|---|
| Yanıltıcı bilgi, gerçeğe aykırı beyan, sahte belge | KOSGEB: uygunsuzluk sayılır; fiil suç teşkil ediyorsa programda ödenen desteğin tamamı istenir (Yönerge m.4, m.8). TKDK: usulsüzlük veya şüpheli dolandırıcılık; sözleşme askıya alınır, suç duyurusu yapılır (Rehber Bölüm 13). TÜBİTAK: bütün ödemeler gecikme faiziyle geri alınır, suç duyurusu yapılır (Yönetmelik m.19/1; Uygulama Esasları m.45) |
| Aynı gider için birden fazla destek | KOSGEB: gider belgesi yalnızca bir destek için kullanılır; aynı gider için başka kurumdan veya başka KOSGEB programından destek alınmaz (Yönetmelik m.6/3; Taahhütname m.9). TÜBİTAK: bildirilmeyen kamu desteğine konu gider için ödenen tutarın tamamı gecikme faiziyle tahsil edilir (Uygulama Esasları m.9/2) |
| Destekle alınan varlığın satılması, kiralanması, devri, rehni; yerinin veya amacının değişmesi | KOSGEB Kapasite Geliştirme: makine, teçhizat, kalıp ve yazılım destek süresi boyunca satılamaz, kiralanamaz, devredilemez, rehin gösterilemez; üzerine haciz veya tedbir konulursa 7 gün içinde bildirilir (Program Yönergesi m.30/17). TKDK: uygulama döneminde ve sonraki beş yılda mülkiyet ve kullanım amacı değiştirilemez (Rehber Bölüm 11.1) |
| İşletmenin kapanması, tasfiyesi, devri, birleşmesi | KOSGEB Kapasite Geliştirme: devir ve birleşmede kurul devam veya sonlandırma kararı verir; tasfiye ve kapanmada program sonlandırılır (Program Yönergesi m.25). TKDK: yatırım, sözleşme ve sözleşmeye bağlı alacaklar devredilemez (Rehber Bölüm 9). TÜBİTAK: proje devredilemez; birleşme, bölünme ve tür değişikliği devir sayılmaz (Uygulama Esasları m.49) |
| Projenin veya yatırımın tamamlanmaması, amacına uygun yürütülmemesi | KOSGEB: giderilmeyen uygunsuzlukta ödenen destek yasal faiziyle istenir (Yönerge m.7/3). TKDK: ödemeler durdurulur, sözleşme feshedilir, geri alım başlatılır (Rehber Bölüm 10.3). TÜBİTAK: kast yoksa ödenenler geri istenmez, kast varsa tamamı istenir (Uygulama Esasları m.51, m.52) |
| Yapay oluşturulmuş koşul | TKDK: aralarında yapay koşul tespit edilen bütün sözleşmeler feshedilir ve geri alım başlatılır (Rehber Bölüm 3.3) |
| İlişkili işletmeden mal veya hizmet alımı | KOSGEB Kapasite Geliştirme: işletme, sahip ve ortaklarının sahibi veya ortağı olduğu işletmelerden destek kapsamında mal ve hizmet alamaz; ödemeden sonra tespit edilirse Uygunsuzluk Yönergesi uygulanır (Program Yönergesi m.30/6) |
| Denetimde bilgi ve belge verilmemesi | KOSGEB: istenen bilgi, belge ve kayıtların zamanında ibraz edilmemesi uygunsuzluktur (Yönerge m.4). TÜBİTAK: dönem raporunun sunulmaması ve kuruluştan bilgi alınamaması kast hükümlerine götürür (Uygulama Esasları m.32) |
| Hatalı işlemle fazla veya yersiz ödeme | KOSGEB: ödeme tarihinden itibaren yasal faiziyle iade (Taahhütname m.10). TÜBİTAK: önce alacaktan faizsiz mahsup; kalan tutar bir ay içinde ödenmezse gecikme faizi (Yönetmelik m.19/2) |
Tabloda “Yönerge” KOSGEB Uygunsuzluk Yönergesi’ni, “Program Yönergesi” KOSGEB Kapasite Geliştirme Destek Programı Yönergesi’ni (Rev. No: 15, 09.10.2026), “Taahhütname” aynı programın taahhütnamesini, “Rehber” ise TKDK’nın IPARD III 3. Başvuru Çağrı Dönemi için yayımladığı Başvuru Çağrı Rehberi’ni ifade eder. Her programın kendi yönergesi, her çağrının kendi rehberi, her yararlanıcının kendi taahhütnamesi veya sözleşmesi vardır; dosyanızda imzaladığınız metin esas alınır.
KOSGEB Destek İadesi: Uygunsuzluk Süreci Nasıl İşler?
KOSGEB desteklerinde iadenin dayanağı KOSGEB Destek Programları Yönetmeliği’nin 9’uncu maddesidir. Madde, desteğin uygulanması sırasında veya sonrasında KOSGEB mevzuatına uygun olmayan bir durum tespit edilirse destek sürecinin durdurulacağını, uygunsuzluk bitene kadar yeni başvuru alınmayacağını ve uygunsuzluk giderilmezse verilen tutarın KOSGEB alacağı olarak yasal faiziyle tahsil edileceğini söyler. Usulün ayrıntısı KOSGEB Uygunsuzluk Yönergesi’ndedir; Yönerge’nin yürürlükteki metni YG-02/03 kodlu ve 12.02.2026 revizyon tarihlidir.
Yönerge uygunsuzluğu geniş tanımlar. Destek mevzuatına, sözleşmeye, protokole veya taahhütnameye aykırılık; dolandırıcılık, gerçeğe aykırı beyan, resmî veya özel belgede sahtecilik gibi suç sayılan fiiller; denetim elemanlarının istediği bilgi, belge ve kayıtların zamanında verilmemesi uygunsuzluktur (m.4). Tespit veri tabanına kayıt aşamasında da, destek sürerken de, destek bittikten sonra da yapılabilir.
KOSGEB uygunsuzluk sürecinin adımları
| Adım | Ne olur? | Süre ve dayanak |
|---|---|---|
| 1. Tespit | Uygunsuzluk; uygulama birimi, KOSGEB denetim birimleri veya diğer kamu denetim birimlerince tespit edilir ve Uygunsuzluk Tespit Formu’na işlenir | Yönerge m.5, m.7/1-a |
| 2. Pasif duruma alınma | Yararlanıcı KOBİ Bilgi Sistemi’nde derhal pasif duruma getirilir; yeni başvuruları kabul edilmez, bekleyen ödemeleri yapılmaz | Yönerge m.7/1-b |
| 3. Giderme süresi | Uygunsuzluk giderilebilir nitelikteyse giderilmesi için süre verilir | 30 gün; süre içinde istenirse 30 güne kadar ek süre (m.7/2-a) |
| 4. İade yazısı | Uygunsuzluk giderilmezse veya giderilemez nitelikteyse ödenen desteğin yasal faiziyle iadesi istenir | Yönerge m.7/3, m.10 |
| 5. İtiraz | İtiraz uygulama birimince değerlendirilir; kurul kararının esasına yönelik itiraz reddedilir, KOSGEB kaynaklı maddi hata varsa kurul yeniden karar verir | 7 gün (m.10/2-e, m.10/3) |
| 6. Ödeme veya sulh | Alacak yasal faiziyle ödenir ya da sulh ve taksitlendirme teklif edilir | Tebliğden itibaren 30 gün (m.10/2-g) |
| 7. Hukuki işlem | Süresinde ödeme ya da sulh olmazsa dosya Hukuk Müşavirliğine gönderilir | Yönerge m.12 |
Giderilebilir ve giderilemez uygunsuzluk
Sürecin yönünü bu ayrım belirler. Destek sürecini, ödemeyi ve yararlanıcının durumunu etkilemeyen, verilen sürede tamamlanınca desteğin devamına engel olmayan aykırılık giderilebilir uygunsuzluktur; bunları etkileyen ve desteğin devamına engel olan aykırılık giderilemez sayılır (m.3/d-e). İlkinde 30 günlük süre verilir ve eksiklik tamamlanınca dosya kapanır. İkincisinde süre verilmez, doğrudan iade istenir. İdarenin bir eksikliği “giderilemez” diye nitelendirmesi tartışmaya açıktır; eksik bir belgenin sonradan sunulabildiği, makinenin geçici olarak başka yerde bulunduğu, bildirimin gecikmeyle yapıldığı hâllerde itirazın ilk konusu bu nitelendirmedir.
Ne kadarı geri istenir?
Yönerge iade edilecek tutarı ikiye ayırır. Uygunsuzluk suç teşkil ediyorsa veya yararlanıcının program başvuru şartlarını taşımadığı anlaşılmışsa o program kapsamında ödenen desteğin tamamı istenir. Diğer hâllerde yalnızca uygunsuzluğun oluştuğu destek tutarı istenir (m.8). Birden çok kalemden destek almış bir işletmede tek bir kalemdeki aykırılık, başvuru şartlarını etkilemiyorsa ve suç oluşturmuyorsa, diğer kalemlerin iadesini gerektirmez. İade yazısındaki tutar bu ölçüyle denetlenmelidir.
Sonlandırma her zaman iade doğurmaz
Programların kendi yönergeleri, desteğin sonlandırılması ile iadesini ayırır. Kapasite Geliştirme Destek Programı’nda işletmenin devri veya birleşmesi hâlinde kurul projenin devamına da karar verebilir; tasfiye ve kapanmada ise program sonlandırılır (Program Yönergesi m.25/2). Sonlandırma; işletmenin kastı veya ağır kusuru olmaksızın ölüm, ağır kaza, ağır hastalık, tutukluluk, yangın, deprem, su basması, hırsızlık, finansal yetersizlik veya kurulun uygun bulduğu benzer bir sebepten kaynaklanıyorsa ödenmiş faiz veya kâr payı desteğinin iadesi istenmez (m.25/3). Kurul böyle bir sebep bulunmadığına karar verirse ödenen destek, ödeme tarihinden itibaren yasal faiziyle Uygunsuzluk Yönergesi’ne göre tahsil edilir (m.25/4). Kapanış veya devir dosyalarında savunmanın merkezi bu yüzden kurula sunulan gerekçe ve belgelerdir: hastane kayıtları, yangın raporu, mali tablolar, bankaların kredi ret yazıları.
Faiz ve mahsup
Geri ödemesiz destekte de geri ödemeli destekte de faiz, desteğin ödendiği tarihten tahsilat tarihine kadar yasal faiz olarak işler (m.11/1-2). Geri ödemeli destekte önce teminat nakde çevrilir, kalan tutar için tahsilat süreci başlar. Yapılan ödeme anapara ile faizin tamamını karşılamıyorsa önce faizden düşülür (m.11/4); kısmi ödeme yapanlar anaparanın beklediği kadar azalmadığını bu yüzden görür. 19.09.2009 tarihinden önceki alacaklara ise 6183 sayılı Kanun’a göre gecikme zammı uygulanır (geçici m.1).
Kapanan işletme ve ulaşılamayan yararlanıcı
Destek mevzuatına aykırı biçimde kapanan işletmede kapanma gerekçesi sunulmazsa, sunulan gerekçe kurulda uygun görülmezse veya tebligat ulaşmadığı için kurul iadeye karar verirse uygunsuzluk tespit formu düzenlenir (m.7/6). Vergi ve sicil kaydı sürdüğü hâlde bilinen adreslerinde bulunamayan yararlanıcı için de durum kurulda değerlendirilir ve aynı yola gidilir (m.7/7). KOBİ Dijital Dönüşüm Destek Programı Taahhütnamesi, tasfiyenin başlaması veya kapanma hâlinde durumun 15 gün içinde KOSGEB’e bildirilmesini ister (m.15). Adres değişikliğini ve kapanışı bildirmemek, savunma imkânı varken dosyanın gıyapta sonuçlanmasına yol açar.
Kapanış, tasfiye, devir, birleşme, pay devri ve ölüm hâllerinde hangi programda iadenin istenmediği, finansal yetersizliğin nasıl belgeleneceği ve girişimcinin yüzde elli payı için KOSGEB destekli işletmeyi kapatmak, devretmek veya birleştirmek yazımıza bakabilirsiniz.
Yeniden destek alabilmek
Pasif duruma alınan yararlanıcı üç yoldan yeniden aktif olur. Hukuki süreç başlamamışsa ve olay suç unsuru taşımıyorsa alacağın peşin ödenmesi, sulh ve taksitlendirme yapılıp ilk taksitin ödenmesi ya da alacağın mahsup edilmesiyle uygunsuzluk kaydı kapatılır (m.13). Suç duyurusu yapılmış dosyada kovuşturmaya yer olmadığına dair karar kesinleşince, beraat hâlinde ise özel taahhütname verilince aktif duruma dönülür (m.14). Bunların dışında pasiflik, üzerinden beş yıl geçince kendiliğinden kalkar; KOSGEB aleyhine işlenen suçtan mahkûm olanlarda beş yıl, mahkûmiyetin kesinleşmesinden başlar (m.16/2). Uygunsuzluk Tespit Formu düzenlenmeden veri tabanında yasaklama kararı verilemez, hukuki işlem de başlatılamaz (m.16/1).
KOSGEB’e Karşı Dava Hangi Mahkemede Açılır?
KOSGEB, tüzel kişiliği olan özel bütçeli bir kamu kuruluşudur ve kuruluş hükmü gereği bütün işlemlerinde özel hukuk hükümlerine tabidir (4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.224/2). Uyuşmazlık Mahkemesi bu hükme dayanarak, KOSGEB’in desteği sonlandırma ve geri isteme kararlarında kamu gücüne dayanan tek taraflı bir idari işlemden söz edilemeyeceğini, davanın özel hukuk hükümlerine göre adli yargıda görülmesi gerektiğini kabul etmektedir. İdare mahkemesinde açılan davada önce görev tartışılır; dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gitmesi aylar alır ve bu sürede faiz işlemeye devam eder.
Uyuşmazlık Mahkemesinin KOSGEB kararları
| Karar | Olay | Sonuç |
|---|---|---|
| 24.02.2020, E.2019/778, K.2020/110 | Yeni girişimci desteği; şirketin muvazaalı biçimde devredildiği gerekçesiyle Yönerge uyarınca desteğin 30 gün içinde iadesinin istenmesi | Adli yargı görevli |
| 16.10.2023, E.2023/207, K.2023/656 | İleri girişimci desteği; yanıltıcı bilgi verildiği gerekçesiyle desteğin sonlandırılması ve geri tahsili | Adli yargı görevli |
| 27.11.2023, E.2023/225, K.2023/670 | İleri girişimci desteği; işletmenin başka bir şirketle birleşmesi nedeniyle desteğin sonlandırılması ve yasal faiziyle geri istenmesi | Adli yargı görevli |
| 07.01.2025, E.2024/448, K.2025/57 | Ar-Ge, Ür-Ge ve İnovasyon Destek Programı proje başvurusunun reddi | Adli yargı görevli |
Kararların bir bölümü oy çokluğuyla verilmiştir. Karşı oylarda, işlemin taahhütnameye değil Uygunsuzluk Yönergesi’ne dayandığı ve tek taraflı olduğu için idari yargının görevli sayılması gerektiği savunulmuştur. Çoğunluk görüşü dört kararda da değişmemiştir.
Görevli ve yetkili mahkeme
Adli yargıda malvarlığına ilişkin davalarda, aksine düzenleme yoksa görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir (HMK m.2). KOSGEB taahhütnamelerinde anlaşmazlıkların çözümünde Ankara mahkemelerinin ve icra müdürlüklerinin yetkili olacağı yazılıdır (Taahhütname m.12). Yetki sözleşmesini yalnızca tacirler ve kamu tüzel kişileri yapabilir (HMK m.17); tacir sıfatı taşımayan bir girişimci bakımından bu kaydın geçerli olup olmadığı dosyada ayrıca incelenir. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, KOSGEB’in açtığı bir destek iadesi davasında uyuşmazlığın ticari dava sayılmadığını belirterek asliye hukuk mahkemesini görevli saymıştır (16.10.2025, E.2025/2139, K.2025/1858).
İade yazısının unsurları, yedi ve otuz günlük süreler, sulh tutanağının sonuçları, faiz hesabı ve menfi tespit dilekçesi için KOSGEB iade yazısı: itiraz, sulh ve taksit, menfi tespit davası yazısına bakabilirsiniz.
Hangi dava?
Yararlanıcının elinde iki yol vardır. KOSGEB henüz takibe geçmeden veya geçtikten sonra borçlu olunmadığının tespiti için menfi tespit davası açılabilir (İİK m.72). Takipten önce açılan davada, alacağın yüzde on beşinden az olmayan teminat karşılığında takibin durdurulmasına ilişkin ihtiyati tedbir istenebilir; takipten sonra açılan davada takip durmaz, ancak aynı oranda teminatla icra veznesine giren paranın alacaklıya verilmemesi istenebilir. KOSGEB ilamsız takip başlatmışsa ödeme emrine yedi gün içinde itiraz edilir (İİK m.62); bu hâlde dava açma yükü KOSGEB’e geçer; Kurumun takibe devam edebilmesi için bir yıl içinde itirazın iptali davası açması gerekir (İİK m.67).
Zamanaşımı
Kanunda aksine hüküm yoksa her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146). Talep sebepsiz zenginleşmeye dayandırılıyorsa, geri isteme hakkının öğrenilmesinden itibaren iki yıllık ve her hâlde on yıllık süreler gündeme gelir (TBK m.82). Hangi sürenin uygulanacağı talebin hukuki nitelendirmesine bağlıdır; eski tarihli desteklerde zamanaşımı savunması ilk cevapla birlikte ileri sürülmelidir.
TKDK-IPARD Hibe İadesi: Beş Yıllık Yükümlülük, Sözleşme Feshi ve Borç Bildirimi
Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK), Avrupa Birliği ile Türkiye’nin birlikte finanse ettiği IPARD programının hibelerini yönetir. Kurumun görevleri arasında başvurusu uygun görülenlerle sözleşme imzalamak, ödemeleri yapmak ve yararlanıcıların sözleşme şartlarını yerine getirip getirmediğini izlemek sayılmıştır (4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.492). Kurum, alacaklarının tahsilinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’a göre işlem yapar (5648 sayılı Kanun m.15/4). Bu hüküm, feshedilen bir sözleşmeden doğan hibe iadesinin ödeme emriyle ve haciz yoluyla tahsil edilebilmesi anlamına gelir.
Sözleşme dönemi iki bölümdür
IPARD III rehberine göre sözleşme dönemi uygulama dönemi ile uygulama sonrası dönemden oluşur. Uygulama dönemi sözleşmenin yürürlüğe girdiği gün başlar ve son destek ödemesinin yapıldığı tarihte biter. Uygulama sonrası dönem o tarihte başlar ve beş yıl sürer; bu dönemin bittiği tarih mali kapanıştır ve hibe sözleşmesinin yürürlüğü o gün sona erer (Rehber, Tanımlar ve Bölüm 9.1). Yatırımı bitirip son taksiti almak sorumluluğu bitirmez. Dosyaların önemli bir bölümü, hibenin tamamı alındıktan yıllar sonra yapılan bir satış, kiralama veya devir yüzünden açılır. Satış, kiralama, leasing, hisse devri, şirketleşme, birleşme ve ölüm hâlinde hangi işlemin TKDK onayıyla yapılabileceğini IPARD yatırımını 5 yıl dolmadan satmak ve devretmek yazımızda ayrıntılı anlattık.
IPARD hibe sözleşmesinde yararlanıcının sürdürmesi gereken yükümlülükler
| Yükümlülük | İçeriği | Süre |
|---|---|---|
| Yatırımın işletilmesi | Desteklenen yatırım amacı doğrultusunda kullanılır ve çalışır durumda tutulur | Son ödemeden itibaren 5 yıl |
| Mülkiyet ve amacın korunması | Destekle edinilen taşınır ve taşınmazların mülkiyeti ve kullanım amacı değiştirilmez; varlıklar proje adresinde kalır | Uygulama dönemi ve sonraki 5 yıl |
| Devir yasağı | Yatırım, sözleşme ve sözleşmeye bağlı alacaklar üçüncü kişiye devredilmez; gerçek kişi yararlanıcının uygulama sonrası dönemde tüzel kişiye devri TKDK onayına bağlı bir istisnadır | Sözleşme dönemi |
| Sigorta | Uygun harcama olarak edinilen varlıklar TKDK lehine sigortalanır; poliçede destek oranı kadar dain-i mürtehin şerhi bulunur ve poliçe her yıl yenilenir | Sözleşme dönemi; poliçe her yıl sunulur |
| Kayıt ve belge | Proje kayıtları ve hesaplar düzenli tutulur, saklanır; yerinde kontrolde muhasebe kayıtları açılır | Projenin tamamlanmasından itibaren en az 5 yıl |
| Mali sürdürülebilirlik | Resmî muhasebe kayıtları üzerinden yapılan incelemede mali sürdürülebilirliğin korunamadığı görülürse TKDK sözleşmeyi feshedebilir ve ödemeyi geri alabilir | Kontrol tarihinde |
| Bildirim | Mücbir sebep, meydana geldiği tarihten itibaren 10 iş günü içinde yazılı olarak bildirilir ve yetkili mercilerce belgelendirilir | Olaydan itibaren 10 iş günü |
Tablodaki mücbir sebep bildirimi, Danıştay Onuncu Dairesinin 18.02.2021 tarihli kararında aktarılan sözleşme hükmünden alınmıştır; diğer satırlar IPARD III 3. çağrı rehberine dayanır (Bölüm 9, 10.2 ve 11.1). Kendi sözleşmenizdeki süre ve koşulları ayrıca kontrol edin.
Yapay oluşturulmuş koşul
Bu sebep IPARD’a özgüdür ve sonucu ağırdır: tek bir sözleşme değil, ilgili bütün sözleşmeler feshedilir. Rehber, program kurallarının amaca aykırı bir avantaj elde etmek için yapay koşullar oluşturularak dolanılıp dolanılmadığının başvuruda, uygulamada ve izlemede kontrol edileceğini bildirir; dayanak olarak 65/2011 sayılı Avrupa Birliği Komisyon Tüzüğü’nün 4’üncü maddesinin 8’inci paragrafını gösterir (Bölüm 3.3). Başvuruda fark edilmese bile, farklı kişilerce kurulan işletmelerin uygulama döneminde veya sonraki beş yılda fiziken birleştirildiği, yatırım alanlarının ortak kullanıldığı ya da muhasebe kayıtlarında birleşme veya ortaklık görüldüğü tespit edilirse ilgili bütün sözleşmeler feshedilir ve geri alım başlatılır. Aynı çağrıda eşlerin ayrı başvuruları ile yüzde elliden fazla payı olan ortakların ayrı başvuruları da bu kapsamda reddedilir. Aynı ailenin veya aynı ortakların yan yana kurduğu ve altyapıyı ortak kullanan tesisler bu yüzden risklidir. Otomatik ret kuralları ile göstergelere dayanan tespit arasındaki fark, karşı deliller, Danıştay kararları ve itiraz ile dava dilekçesi örnekleri için IPARD’da yapay oluşturulmuş koşul iddiası yazımıza bakabilirsiniz.
Usulsüzlük, şüpheli dolandırıcılık ve listeler
Rehber hata, usulsüzlük ve dolandırıcılığı ayrı ayrı tanımlar: hata kasıt olmadan yapılan yazım ve teknik yanlışlıktır; usulsüzlük, geçerli kuralların veya sözleşmenin bir hükmünün ihlalidir; dolandırıcılık ise sahte, gerçek dışı veya eksik beyan ve belge kullanılarak fonun haksız alınmasına yönelik kasıtlı eylemdir (Bölüm 13). Hakkında şüpheli dolandırıcılık kararı verilen yararlanıcı kırmızı listeye alınır, sözleşmesi askıya alınır, kendisine ödeme yapılmaz ve Cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunulur. Tüzel kişilerde temsil ve ilzama yetkili kişiler, şahıs şirketlerinde bütün ortaklar, sermaye şirketlerinde çoğunluk hissesine sahip ortaklar da listeye alınır. Savcılık dava açmazsa sözleşmeye ve ödemeye devam edilir; mahkûmiyet kesinleşirse sözleşme feshedilir ve yararlanıcı kara listeye alınır. Kara listede olanlar IPARD’a başvuramaz (Bölüm 2.4).
Fesihten ödeme emrine
Yararlanıcı yatırımı taahhüt ettiği gibi uygulamazsa TKDK ödemeleri durdurabilir, sözleşmeyi feshedebilir, destek tutarını azaltabilir ve ödenen tutarların tamamen geri ödenmesi için geri alım sürecini başlatabilir (Rehber Bölüm 10.3). Danıştay kararlarına yansıyan dosyalarda sıra şöyledir: Başkanlık oluruyla sözleşme feshedilir, il koordinatörlüğü fesih ve borç bildirim yazısını tebliğ eder, borç ödenmezse 6183 sayılı Kanun’a göre ödeme emri düzenlenir. Onuncu Daire kararında aktarılan sözleşme hükmüne göre sözleşme hangi sebeple feshedilirse feshedilsin, yararlanıcı fesih tarihine kadar kendisine ödenen tutarı TKDK’nın bildirdiği sürede geri öder.
Yararlanıcının ölümü
Gerçek kişi yararlanıcı ölürse yatırım, mirası kabul eden, veraset ilamını ve diğer mirasçıların muvafakatini sunan ve uygunluk şartlarını taşıyan mirasçıya TKDK onayıyla devredilebilir; devir için zeyilname imzalanır. Devir yapılamazsa sonuç, ölümün hangi dönemde gerçekleştiğine bağlıdır: uygulama döneminde ödenmiş destek mirasçılardan geri alınır; uygulama sonrası dönemde ise sözleşme geri alım yapılmadan sona erer (Rehber Bölüm 9).
TKDK İşlemlerine Karşı Dava: Danıştay Kararları ve Yargı Yolu
TKDK, kuruluş hükmünde düzenleme bulunmayan hâllerde özel hukuk hükümlerine tabi bir kamu tüzel kişisidir (4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.491). KOSGEB’den farkı, “bütün işlemlerinde” özel hukuka tabi kılınmamış olması ve alacağını kamu alacağı usulüyle tahsil edebilmesidir. Uygulamada sözleşmenin feshi, borç bildirimi ve ödeme emri işlemlerine karşı davalar idare mahkemelerinde açılmakta, istinaf incelemesini bölge idare mahkemesi, temyiz incelemesini Danıştay yapmaktadır. Aşağıdaki kararların tümü bu yoldan geçmiştir.
Danıştayın TKDK-IPARD kararları
| Karar | Olay | Sonuç ve gerekçe |
|---|---|---|
| 10. Daire, 22.05.2023, E.2021/5557, K.2023/2634 | Bankaya olan borç nedeniyle yatırım arazisi üç yıllık vefa hakkı saklı tutularak bankaya devredildi; kullanım ve faaliyet yararlanıcıda devam etti | Feshi hukuka uygun bulan karar onandı: teminat amaçlı ve geri alınabilir devir de mülkiyet değişikliğidir (oy birliği) |
| 10. Daire, 08.05.2023, E.2022/5323, K.2023/2420 | Cebri icra yoluyla satış tehlikesi nedeniyle işletme devredildi; yararlanıcı yatırımın amacına uygun sürdüğünü ileri sürdü | Feshi hukuka uygun bulan karar onandı (oy birliği) |
| 10. Daire, 18.02.2021, E.2021/119, K.2021/616 | Yatırımın bulunduğu arazi hakkında acele kamulaştırma kararı alındı; TKDK, sürecin bildirilmediği gerekçesiyle sözleşmeyi feshetti ve 827.288,94 TL hibeyi geri istedi | Borç bildiriminin iptali gerekir. Kamulaştırma, yararlanıcının kusurundan doğmayan ve kontrolü dışında gelişen bir mücbir sebeptir; tescil ve fiilî el koyma gerçekleşmeden bildirim yükümlülüğü de doğmamıştır (oy birliği) |
| 4. Daire, 25.12.2025, E.2025/5074, K.2025/7009 | Süt işleme tesisi; yararlanıcı ruhsat sorunu nedeniyle sözleşmeden vazgeçtiğini bildirdi, TKDK sözleşmeyi feshedip 1.404.037,29 TL için borç bildirimi ve ödeme emri düzenledi | İdare, yatırımın gerçekleşip gerçekleşmediğini ve vazgeçme nedenini yerinde tespitle ortaya koymadan işlem kuramaz; yararlanıcıyı yönlendirmede eksik kalmıştır. Davayı reddeden kararın bozulmasına (oy çokluğu) |
| 4. Daire, 21.11.2024, E.2023/10504, K.2024/6608 | IPARD II balık çiftliği; yararlanıcı ile eşinin işletmeleri iç içe ve fiziksel sınırla ayrılmamış, eşe ait ekipman yararlanıcının alanında; destekli konteyner ikinci el ve farklı model | Yapay oluşturulmuş koşul ve sözleşmeye aykırılık gerekçesiyle yapılan feshi hukuka uygun bulan karar onandı; kovuşturmaya yer olmadığı kararı ve delil tespiti sonucu değiştirmedi (oy birliği) |
| 4. Daire, 09.01.2025, E.2024/4295, K.2025/217 | Soğuk hava deposu; yatırımın bulunduğu taşınmaz sat-kirala-geri al yöntemiyle finansal kiralama şirketine devredildi, TKDK usulsüzlük sayarak sözleşmeyi feshetti | Feshi hukuka uygun bulan karar onandı (oy çokluğu). Yararlanıcı taşınmazın kredi vadesi dolunca geri alındığını ileri sürdü; sözleşme dönemindeki mülkiyet değişikliği fesih için yeterli görüldü |
| 4. Daire, 04.12.2024, E.2024/2431, K.2024/6991 | Başvuruda beyan edilen harcamaların yüzde 58,29’u uygun olmayan harcama olarak hesaplandı; başvuru reddedildi | Uygun olmayan harcama yüzde elliyi aştığı için ret işlemi hukuka uygun bulundu (oy birliği) |
| 4. Daire, 12.11.2024, E.2024/344, K.2024/6311 | Tedarikçi hakkındaki vergi raporuna göre makine alımları gerçeği yansıtmıyor; ödenen bedelin aynı gün ilişkili firma üzerinden yararlanıcı tarafına geri döndüğü ileri sürüldü | Sözleşmenin askıya alınması ve yararlanıcının taşınmaz ve araçlarına konulan ihtiyati haciz hukuka uygun bulundu; ceza kararı bulunmaması sonucu değiştirmedi (oy birliği) |
| 4. Daire, 22.05.2024, E.2023/13691, K.2024/3303 | Sunulan yapı ruhsatı sahte çıktı; proje danışmanı mahkûm oldu, yararlanıcı beraat etti ve askı kaldırılarak 871.536,47 TL ödendi | Ödemenin güncel birim fiyatlarla yapılması ve izleme süresinin geriye çekilmesi talepleri reddedildi; uygulama sonrası dönem son ödemeden başlar (oy birliği) |
| 10. Daire, 04.04.2023, E.2021/7029, K.2023/1705 | İki banka dekontunun sahte olduğu iddiasıyla yürütülen soruşturmada takipsizlik verildiği ileri sürüldü; TKDK ödemelerin tedarikçiye yapılmadığı gerekçesiyle ödemeyi reddetti | Ret işlemine karşı açılan davanın reddi onandı; takipsizlik ödeme kuralına dayalı reddi ortadan kaldırmadı (oy birliği) |
Kararlardan üç sonuç çıkar. Birincisi, mücbir sebep savunması ancak belgelenirse ve sözleşmedeki bildirim süresine uyulursa sonuç verir. İkincisi, idare yalnızca yararlanıcının beyanına veya dosya üzerindeki bir kayda dayanarak fesih ve geri alım kararı veremez; yerinde tespit yapması beklenir. Üçüncüsü, finansman amaçlı da olsa mülkiyeti değiştiren işlemler fesih sebebi sayılmaktadır; sat-kirala-geri al, hisse devri, bölünme veya taşınmazın teminat amaçlı devri gibi işlemlerden önce TKDK’nın yazılı onayı alınmalıdır.
Süreler
İdari yargıda dava açma süresi, özel kanunda ayrı süre gösterilmemişse işlemin tebliğinden itibaren altmış gündür (İYUK m.7). Ödeme emrine karşı dava süresi ise tebliğden itibaren on beş gündür (6183 sayılı Kanun m.58). Fesih ve borç bildirimine karşı dava açılmadan ödeme emri aşaması beklenirse, borcun dayanağı olan fesih işlemi tartışma dışında kalabilir; Onuncu Daire kararına konu olayda ilk derece mahkemesi, feshe karşı dava açılmamış olmasını davanın reddi gerekçeleri arasında saymıştır. Dava açılması işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması ayrıca istenir (İYUK m.27).
Fesih yazısı, borç bildirim mektubu, ödeme emri ve haciz aşamalarının her biri, gecikme zammı hesabı ile şirket ortağı ve müdürünün sorumluluğu TKDK IPARD sözleşme feshi yazımızda Danıştay kararlarıyla birlikte ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
Kamu alacağının tahsil zamanaşımı, vadesinin rastladığı takvim yılını izleyen yılın başından itibaren beş yıldır (6183 sayılı Kanun m.102). Ödeme emri aşamasındaki usul için kamu alacağında ödeme emrine itiraz ve 6183 sayılı Kanun m.58 dava dilekçesi örneği sayfalarına bakabilirsiniz.
TÜBİTAK (TEYDEB) Destek İadesi: Yürürlükten Kaldırma, Kast ve Gecikme Faizi
TÜBİTAK, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığıyla ilgili, idari ve mali özerkliğe sahip, özel bütçeli bir kurumdur; kuruluş hükmünde düzenleme bulunmayan hâllerde özel hukuk hükümlerine tabidir ve merkezi Ankara’dadır (4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.582). Şirketlere yönelik Ar-Ge destekleri Teknoloji ve Yenilik Destek Programları Başkanlığı (TEYDEB) eliyle, Teknoloji ve Yenilik Destek Programlarına İlişkin Yönetmelik ile her programın kendi uygulama esaslarına göre yürütülür. Desteklenmesi uygun bulunan proje için kuruluşla TÜBİTAK arasında sözleşme yapılır (Yönetmelik m.10). Durdurma, yürürlükten kaldırma ve devir kuralları programın uygulama esaslarında belirlenir (Yönetmelik m.14, m.15). Aşağıdaki açıklamalar en yaygın program olan 1501 Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı’nın Uygulama Esaslarına dayanır; başka bir programdaysanız o programın esaslarına bakın.
Her yürürlükten kaldırma iade doğurmaz
TÜBİTAK dosyalarında en sık yapılan yanlış, projenin yürürlükten kaldırılmasını desteğin geri istenmesiyle aynı şey saymaktır. Uygulama Esasları iki ayrı yol öngörür ve sonuçları birbirinden çok farklıdır.
TÜBİTAK 1501 programında iki farklı sonuç
| Konu | Kast yok (m.51) | Kast var (m.52) |
|---|---|---|
| Tipik sebepler | Mücbir sebep, tasfiye, birleşme ve bölünme sonrası projenin sürdürülmemesi, mali yetersizlik, projenin güncel teknolojinin gerisinde kalması, teknik ve ekonomik nedenler (m.42, m.50/2) | Projenin amacına uygun yürütülmemesinin kuruluşun kastından kaynaklanması; sahte belge; etik ihlal; dönem raporunun sunulmaması ve bilgi alınamaması (m.22, 32, 45, 50) |
| Proje | Yürürlükten kaldırılır | Yürürlükten kaldırılır |
| Ödenmiş destek | Geri istenmez; yalnızca transfer ödemesinden mahsup sonrası kalan tutar bir ay içinde iade edilir | Proje kapsamında yapılan bütün ödemeler gecikme faiziyle tahsil edilir |
| Diğer projeler | Etkilenmez | Uygulama Esaslarının öngördüğü hâllerde desteklenen diğer projeler de yürürlükten kaldırılır, önerilerin değerlendirmesi durdurulur |
| Yeni başvuru | Yapılabilir | Aynı hâllerde, kararın alındığı yılı izleyen üç takvim yılı boyunca kabul edilmez |
| Karar mercii | İlgili teknoloji grubu kurulu | Kast için teknoloji grubu yürütme kurulu; yürürlükten kaldırma için teknoloji grubu kurulu |
Proje tamamlanamadıysa ve bunun sebebi mali yetersizlik, teknik başarısızlık veya şirketin yeniden yapılanması ise yol 51’inci maddedir: proje kapanır, o güne kadar ödenen destek şirkette kalır. Şirketin kendisi de bu sebeplerle, projenin son durumunu anlatan raporu sunarak yürürlükten kaldırma isteyebilir (m.42). İade ancak 52’nci maddede, yani kastın tespiti hâlinde söz konusu olur.
Kast nasıl tespit edilir? Danıştayın aradığı ölçüt
Danıştay Sekizinci Dairesi 24.06.2025 tarihli iki kararında (E.2023/518, K.2025/6038 ve E.2023/513, K.2025/6036) bu ayrımı net biçimde ortaya koymuştur. Olayda bir haşıl makinesi geliştirme projesi verilen ek süreye rağmen tamamlanamamış; projede çalışan bir kişinin ihbarı üzerine TÜBİTAK, projenin amacına uygun yürütülmediğine ve bunda kuruluşların kastı bulunduğuna karar vererek ödediği desteği faiziyle geri istemiştir. İdare mahkemesi ve bölge idare mahkemesi davayı reddetmiştir.
Daire kararı bozmuştur. Gerekçeye göre desteğin geri alınabilmesi için projenin tamamlanmamasında kuruluşun kastının somut olarak tespit edilmesi gerekir. İhbardaki iddiaların doğruluğu için teknik rapor alınmamış, kast yalnızca alınan görüş yazılarına dayandırılmış, o yazılarda da önce kast ihtimalinin zayıf olduğu, sonra kast ihtimalinin bulunabileceği yönünde belirsiz ifadeler kullanılmıştır. Kastın açık ve net biçimde ortaya konulamadığı bir dosyada eksik incelemeyle kurulan iade işlemi hukuka aykırıdır. Karar oy birliğiyle verilmiştir.
Sahte belge, fazla ödeme ve mükerrer destek
Kuruluşun sahte mali belge vermesi nedeniyle haksız ödeme yapıldığı tespit edilirse ödemeler 6183 sayılı Kanun’un 51’inci maddesindeki gecikme zammı oranında faizle tahsil edilir (Yönetmelik m.19/1). 1501 programında sahte fatura veya sahte ödeme belgesi tespiti 52’nci maddenin bütün hükümlerini devreye sokar; fiil suç oluşturuyorsa Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur (Uygulama Esasları m.45/1).
Bunun dışındaki fazla ödemede kural daha yumuşaktır. Fazla ödenen tutar önce kuruluşun TÜBİTAK’tan olan alacağından faizsiz mahsup edilir; kalan tutar bildirimden itibaren bir ay içinde iade edilir. Bu süre içinde iade edilmezse tutar gecikme zammı oranında faizle tahsil edilir (Yönetmelik m.19/2). Mali müşavirin yanıltıcı bilgi vermesi yüzünden yapılan haksız ödemenin geri alınmasında mali müşavir, kuruluşla birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur (Yönetmelik m.19/3).
Aynı gider için başka bir kamu kaynağından geri ödemesiz destek alınmışsa bu tutar TÜBİTAK’a sunulan harcamadan düşülür. Destek sonradan alınmışsa bir ay içinde bildirilir ve aradaki fark faizsiz iade edilir. Bildirim yapılmazsa, o gidere karşılık TÜBİTAK’ın ödediği tutarın tamamı ödeme tarihinden itibaren gecikme faiziyle geri istenir (Uygulama Esasları m.9/2). KOSGEB ve TÜBİTAK desteğini birlikte kullanan şirketlerde bu madde sık gündeme gelir.
Devir, birleşme ve bölünme
Desteklenen projenin başka bir kuruluşa devri kabul edilmez. Buna karşılık kuruluşun birleşmesi, bölünmesi veya tür değiştirmesi devir sayılmaz; hak ve yükümlülükler devralan tüzel kişiye geçer ve sözleşme onun adına yenilenebilir (Uygulama Esasları m.49). Devralan şirket projeyi sürdürmezse proje 51’inci maddeye göre, yani iade istenmeden kapatılır (m.50/2).
Yargı yolu
Sekizinci Daire kararlarına konu iade işlemleri idare mahkemesinde dava edilmiş, istinaf ve temyiz aşamalarından geçerek esastan incelenmiştir. İdari yargıda dava süresi işlemin tebliğinden itibaren altmış gündür (İYUK m.7). Burs ve yüklenme senedinden doğan uyuşmazlıklarda ise Uyuşmazlık Mahkemesi, doktora bursunun kesilmesi ve borç çıkarılması işlemine karşı açılan davada adli yargıyı görevli saymıştır (30.09.2019, E.2019/379, K.2019/570). TÜBİTAK alacağını 6183 sayılı Kanun’a göre değil genel hükümlere göre tahsil eder; Danıştay kararına yansıyan bir dosyada Kurum, destek ödemelerinin iadesi için asliye hukuk mahkemesinde ayrıca dava açmıştır (8. Daire, 08.10.2024, E.2021/6794, K.2024/5127).
Kast kararının usulü, üç yıl başvuru yasağının hangi hâllerde uygulandığı, yürütmenin durdurulması, gecikme faizi hesabı ve dilekçe örnekleri için TÜBİTAK projesinin yürürlükten kaldırılması, kast kararı ve destek iadesi yazısına bakabilirsiniz.
Faiz Farkı: Yasal Faiz mi, Gecikme Zammı mı?
Destek iadesinde borcun büyüklüğünü çoğu zaman anapara değil faiz belirler. KOSGEB’de ve tarımsal desteklerde faiz, iade yazısının geldiği günden değil, desteğin ödendiği günden işletilir; birkaç yıl önce alınmış bir destekte faiz anaparaya yaklaşabilir. TKDK dosyalarında ise Danıştay kararlarına yansıyan uygulamada gecikme zammı, borç bildirim mektubundaki bir aylık ödeme süresinin bitiminden itibaren hesaplanmıştır. Hangi faizin uygulanacağı kuruma göre değişir ve aradaki fark büyüktür.
Destek iadesinde uygulanan faiz
| Kurum | Faiz türü | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| KOSGEB | Yasal faiz | Desteğin ödendiği tarih | Yönetmelik m.9/1; Yönerge m.11 |
| TÜBİTAK | 6183 sayılı Kanun m.51’deki gecikme zammı oranında gecikme faizi; ay kesri günlük hesaplanır | Programın uygulama esaslarına göre; mükerrer destekte ödeme tarihi, fazla ödemede bildirimi izleyen bir ayın sonu | Yönetmelik m.19; Uygulama Esasları m.4/o, 9/2, 45, 52 |
| TKDK-IPARD | Sözleşmeye göre: Danıştay kararına yansıyan IPARD II sözleşmesinde 6183 sayılı Kanun uyarınca gecikme zammı; IPARD III 3. çağrı rehberinde “yasal faizi ile birlikte” ifadesi | Danıştay kararlarına yansıyan dosyalarda borç bildirim mektubundaki bir aylık sürenin bitimi; IPARD III rehberinde avans için ödeme tarihi | Sözleşme; Rehber Bölüm 10.1 ve 10.3; 5648 sayılı Kanun m.15/4; 6183 sayılı Kanun m.37 ve m.51 |
| Tarımsal destekler | Gecikme zammı oranları esas alınarak hesaplanan kanuni faiz | Ödeme tarihi | 5488 sayılı Kanun m.23 |
Yasal faiz, 3095 sayılı Kanun’un 1’inci maddesine göre belirlenir; 31 Temmuz 2026’dan itibaren Merkez Bankasının bir önceki yılın 31 Aralık günü uyguladığı reeskont oranının yüzde sekseni olarak hesaplanmaktadır ve 2026 için yıllık yüzde 31’dir. Gecikme zammı oranı ise 6183 sayılı Kanun’un 51’inci maddesi uyarınca Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir; 13.11.2025’ten itibaren aylık yüzde 3,7’dir, bu da yıllık basit yüzde 44,4’e karşılık gelir.
Yasal faiz ve gecikme zammı oranları
| Dönem | Yasal faiz (yıllık) | Dönem | Gecikme zammı (aylık) |
|---|---|---|---|
| 01.06.2024 – 30.07.2026 | %24 | 21.05.2024 – 12.11.2025 | %4,5 |
| 31.07.2026’dan itibaren | %31 | 13.11.2025’ten itibaren | %3,7 |
Örnek: 17.11.2024’te ödenen 1.000.000 TL desteğin 17.11.2026’daki faizi
| Hesap | Yasal faizle | Gecikme zammı oranıyla |
|---|---|---|
| Birinci dönem | 621 gün, yıllık %24: 408.328,77 TL | 11 ay 27 gün, aylık %4,5: 535.500,00 TL |
| İkinci dönem | 109 gün, yıllık %31: 92.575,34 TL | 12 ay 4 gün, aylık %3,7: 448.933,33 TL |
| Toplam faiz | 500.904,11 TL | 984.433,33 TL |
| Anapara ile birlikte | 1.500.904,11 TL | 1.984.433,33 TL |
Örnek, faizin desteğin ödendiği tarihten işletildiği ve oran değişikliklerinin dönem dönem uygulandığı varsayımıyla hazırlanmıştır; yalnızca iki faiz türü arasındaki farkı göstermek içindir. Aynı anapara ve aynı süre için aradaki fark 483.529,22 TL’dir. Kendi dosyanızdaki tutarı yasal faiz hesaplama ve gecikme zammı hesaplama araçlarıyla dönem dönem hesaplayabilirsiniz.
İade yazısındaki faiz hesabında üç nokta denetlenir: uygulanan faiz türü kurumun kendi mevzuatına ve sözleşmeye uygun mu, başlangıç tarihi her taksit için ayrı ayrı o taksitin ödendiği tarih olarak mı alınmış, oran değişiklikleri döneme göre mi uygulanmış. Yasal faizde faize faiz yürütülmez (3095 sayılı Kanun m.3); tek oranla ve toplam tutar üzerinden yapılmış bir hesap itiraz konusudur. Kurum kurum faiz türü ve başlangıç tarihi, kısmi ödemelerin mahsubu, zamanaşımı, icra takibinde kısmi itiraz ve ihtirazi kayıtla ödeme için destek iadesinde faiz hesabı rehberimize bakabilirsiniz.
Görevli Yargı ve Dava Süreleri: Tek Tabloda
Destek iadesi davalarında ilk kaybedilen şey çoğu zaman süredir, sebebi de davanın yanlış yargı kolunda açılmasıdır. Aynı nitelikteki hibe uyuşmazlığı kuruma göre adli yargıda da idari yargıda da görülebilmektedir; belirleyici olan kurumun kuruluş hükmü ve işlemin dayanağıdır.
Kuruma ve işleme göre yargı yolu ve süre
| Kurum | İşlem | Yargı yolu | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| KOSGEB | Desteğin sonlandırılması, iade kararı, başvurunun reddi | Adli yargı; kural olarak asliye hukuk mahkemesi | Menfi tespit davası borç ödenmeden her zaman açılabilir; ödeme emrine itiraz 7 gün; KOSGEB’in itirazın iptali davası 1 yıl | Uyuşmazlık Mahkemesi E.2023/225, K.2023/670 ve E.2024/448, K.2025/57; HMK m.2; İİK m.62, 67, 72 |
| TKDK | Sözleşmenin feshi ve borç bildirimi | Uygulamada idare mahkemesi | Tebliğden itibaren 60 gün | İYUK m.7; Danıştay 4. Daire E.2024/4295, K.2025/217; 10. Daire E.2021/119, K.2021/616 |
| TKDK | Ödeme emri | Uygulamada idare mahkemesi | Tebliğden itibaren 15 gün | 6183 sayılı Kanun m.58; Danıştay 4. Daire E.2025/5074, K.2025/7009 |
| TKDK | Proje başvurusunun reddi | İdare mahkemesi | Tebliğden itibaren 60 gün | Danıştay 4. Daire E.2024/2431, K.2024/6991 |
| TÜBİTAK | Projenin yürürlükten kaldırılması ve desteğin geri istenmesi | Danıştay kararlarına konu dosyalarda idare mahkemesi | Tebliğden itibaren 60 gün | Danıştay 8. Daire E.2023/518, K.2025/6038 |
| TÜBİTAK | Bursun kesilmesi ve yüklenme senedine dayalı borç | Adli yargı | Genel hükümlere göre | Uyuşmazlık Mahkemesi E.2019/379, K.2019/570 |
| Tarım ve Orman Bakanlığı | Kırsal kalkınma hibe sözleşmesinin feshi ve hibenin iadesi | İdari yargı | Tebliğden itibaren 60 gün | Uyuşmazlık Mahkemesi E.2023/178, K.2023/276 |
Sözleşmede veya taahhütnamede yer alan “şu yer mahkemeleri yetkilidir” kaydı yargı kolunu belirlemez. Uyuşmazlık Mahkemesi, kırsal kalkınma hibe sözleşmesindeki yetki kaydının yalnızca yer yönünden yetkiye ilişkin olduğunu, görevli yargı yerinin belirlenmesinde etkisinin bulunmadığını açıkça söylemiştir (17.04.2023, E.2023/178, K.2023/276). Adli yargıda açılan dava görev yönünden reddedilirse, kararın kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde idari yargıda dava açılabilir (İYUK m.9).
Savunmada İşe Yarayan Dayanaklar
İade talebine karşı ileri sürülebilecek savunmalar dosyaya göre değişir; ancak mevzuat ve kararlar altı başlığı öne çıkarmaktadır.
- Aykırılık somut olarak ortaya konulmuş mu? Danıştay Sekizinci Dairesi, TÜBİTAK’ın kast tespitini teknik rapor alınmadan ve belirsiz ifadeler içeren görüş yazılarına dayanarak yapmasını eksik inceleme saymıştır. Dördüncü Daire, TKDK’nın yatırımın gerçekleşip gerçekleşmediğini yerinde tespit etmeden yalnızca yararlanıcının vazgeçme bildirimine dayanmasını hukuka aykırı bulmuş; kararında idarenin iyi yönetişim ilkesine uygun davranma ve kendi hatasının sonuçlarını kişilere yüklememe yükümlülüğüne dayanmıştır. İhbar, tek taraflı tutanak veya dosya üzerinden yapılmış değerlendirme tek başına yeterli değildir.
- Yükümlülük, yararlanıcının sorumlu tutulamayacağı bir sebeple mi yerine getirilemedi? KOSGEB Destek Programları Yönetmeliği deprem, yangın, su baskını ve benzeri doğal afetleri, kanuni grev ve lokavtı, genel salgın hastalığı, terör eylemlerini, sabotajı, savaşı ve seferberliği mücbir sebep olarak sayar (m.9/2). Kapasite Geliştirme Destek Programı Yönergesi buna ölüm, ağır hastalık, ağır kaza ve finansal yetersizlik gibi hâlleri ekler (m.25/3). Danıştay Onuncu Dairesi, yatırım arazisinin kamulaştırılmasını IPARD sözleşmesi bakımından mücbir sebep kabul etmiştir. Borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle imkânsızlaşırsa borç sona erer (TBK m.136).
- Eksiklik giderilebilir nitelikte mi? KOSGEB’de giderilebilir uygunsuzlukta 30 günlük süre ve talep hâlinde 30 güne kadar ek süre verilmesi gerekir (Yönerge m.7/2). Süre verilmeden doğrudan iade istenmesi itiraz sebebidir.
- İade tutarı ölçülü mü? Suç teşkil eden fiil veya başvuru şartlarının taşınmaması dışında KOSGEB yalnızca uygunsuzluğun oluştuğu destek tutarını isteyebilir (Yönerge m.8). TÜBİTAK’ta kast yoksa ödenmiş destek geri istenemez (Uygulama Esasları m.51).
- Usul kurallarına uyulmuş mu? KOSGEB’de Uygunsuzluk Tespit Formu düzenlenmeden yasaklama kararı verilemez ve hukuki işlem başlatılamaz (Yönerge m.16/1); iade yazısında borcun miktarı, sebebi, faiz başlangıç tarihi, ödeme yeri, itiraz mercii ve itiraz süresi gösterilir (m.10/2). TÜBİTAK’ta kasta ilgili teknoloji grubu yürütme kurulu karar verir (Uygulama Esasları m.52/1). Kararın yetkili organca alınıp alınmadığı ve usulüne uygun tebliğ edilip edilmediği denetlenir.
- Faiz ve zamanaşımı doğru uygulanmış mı? Faizin türü, her ödeme için başlangıç tarihi ve dönemsel oranlar kontrol edilir. Eski tarihli desteklerde zamanaşımı ilk cevapla birlikte ileri sürülür.
İdarenin kendi hatasıyla yaptığı ödemeyi hangi sürede ve hangi şartlarla geri alabileceği ayrı bir tartışmadır; genel çerçeve için idari işlemin geri alınması ve kaldırılması sayfasına bakabilirsiniz.
Sulh, Taksitlendirme ve Tecil
Borcun varlığı tartışmasızsa asıl mesele ödeme planıdır. KOSGEB alacaklarında sulh ve taksitlendirme, 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile KOSGEB’in bu konudaki usul ve esaslarına göre yapılır (Yönerge m.10/4). İade yazısının tebliğinden itibaren otuz gün içinde sulh ve taksitlendirme teklif edilebilir; teminatlı alacaklarda teminatın süresi ve tutarı taksit süresinin sonuna kadar uzatılarak sulh istenebilir, aksi hâlde teminat nakde çevrilir (m.10/2-f, g).
659 sayılı Kararname’ye göre idarelerin dava açmadan veya icra takibine başlamadan önce karşı tarafı sulhe davet etmesi esastır; sulhe davette ifa, itiraz veya sulh teklifi için otuz güne kadar süre verilir ve 6183 sayılı Kanun kapsamı dışındaki bütün taksit teklifleri bu çerçevede değerlendirilir (m.9/1, 4). Sulh başvurusu altmış gün içinde sonuçlandırılmazsa reddedilmiş sayılır (m.9/5). Sulhe davet yazısının tebliğiyle uyuşmazlık konusu alacağın tabi olduğu kanuni süreler durur (m.10/5).
Sulh tutanağı imzalanmadan önce iki sonucu bilinmelidir. Tutanak ilam hükmündedir; taksitler ödenmezse alacak muaccel olur ve o tarihten itibaren 6183 sayılı Kanun’un 51’inci maddesindeki gecikme zammı oranında faizle takip edilir (m.10/3). Sulh hâlinde üzerinde anlaşılan hususlar hakkında dava açılamaz (m.10/4). Borcun bir bölümüne itirazınız varsa, itiraz edilen kısmı sulhün dışında bırakan bir metin üzerinde ısrar edin.
KOSGEB’de sulh yapılıp ilk taksit peşin ödendiğinde uygunsuzluk kaydı kapatılır ve işletme yeniden aktif duruma gelir (Yönerge m.13). TKDK alacakları 6183 sayılı Kanun’a göre tahsil edildiğinden taksit talebi aynı Kanun’un tecil hükümleri (m.48) çerçevesinde değerlendirilir; ayrıntı için tecil ve taksitlendirme sayfasına bakabilirsiniz.
Ceza Boyutu: Nitelikli Dolandırıcılık ve Sahtecilik Riski
Destek iadesi dosyası ile ceza dosyası ayrı yürür ve biri diğerini kendiliğinden kapatmaz. KOSGEB Uygunsuzluk Yönergesi, suç unsuru taşıyan bir durum tespit edildiğinde alacak tahsil edilse veya sulh yapılsa bile dosyanın suç duyurusu için Hukuk Müşavirliğine gönderilmesini öngörür (m.7/4). TÜBİTAK sahte belge tespitinde Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunur (Uygulama Esasları m.45/1). TKDK şüpheli dolandırıcılık kararı verdiği yararlanıcıyı kırmızı listeye alır ve savcılığa bildirir.
Dolandırıcılığın kamu kurum ve kuruluşlarının zararına işlenmesi nitelikli hâldir. Cezası üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır; bu bentte hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezası suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz (TCK m.158/1-e). Sahte fatura veya gerçeğe aykırı belge kullanılmışsa belgede sahtecilik suçları da gündeme gelir (TCK m.204, m.207).
Zararın giderilmesi cezayı ortadan kaldırmaz ama indirir. Kovuşturma başlamadan önce zarar tamamen giderilirse verilecek cezanın üçte ikisine kadarı, kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmeden önce giderilirse yarısına kadarı indirilir; kısmi ödemede indirim için mağdurun rızası aranır (TCK m.168). Bu yüzden iade talebine nasıl cevap verileceği ile ceza dosyasındaki savunma birlikte planlanmalıdır: borcu tartışmasız kabul eden bir yazı ceza dosyasında aleyhe kullanılabilir, zamanında yapılan ödeme ise indirimin şartıdır.
Her aykırılık suç değildir. IPARD rehberi kasıt olmadan yapılan yazım ve teknik yanlışlığı “hata” olarak tanımlar ve usulsüzlükten ayırır; dolandırıcılık için kasıtlı eylem aranır. Ceza dosyasında kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kesinleşmesi veya beraat, KOSGEB’de uygunsuzluk kaydının kaldırılmasının da yoludur (Yönerge m.14). Sahte ve muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge ayrımı, kurumların pasif kayıt, kırmızı liste ve kast kararı düzeni, etkin pişmanlıkta ödemenin zamanı ve dilekçe örnekleri için devlet desteğinde sahte fatura rehberimize; sahte fatura iddiasının KDV iadesi ve kredi gibi diğer senaryoları için sahte fatura ve nitelikli dolandırıcılık ile nitelikli dolandırıcılık Yargıtay kararları sayfalarına bakabilirsiniz.
Şirket Devri, Birleşme, Hisse Satışı ve Makine Satışından Önce
İade dosyalarının önemli bir bölümü, şirketin olağan ticari kararlarından doğar: ortak değişir, iki şirket birleşir, makine yenisiyle değiştirilir, taşınmaz finansman için devredilir. Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarına konu KOSGEB dosyalarından biri işletmenin başka bir şirketle birleşmesi, bir diğeri şirketin muvazaalı biçimde devredildiği iddiası yüzünden açılmıştır. Danıştay Dördüncü Dairesinin onadığı IPARD feshinin sebebi ise yatırım taşınmazının sat-kirala-geri al yöntemiyle finansal kiralama şirketine devridir. IPARD’da beş yıllık dönemdeki satış, kiralama, leasing, hisse devri ve şirketleşme kuralları için IPARD yatırımını 5 yıl dolmadan satmak, kiralamak ve devretmek yazımıza bakabilirsiniz.
Şirket işlemlerinin desteğe etkisi
| İşlem | KOSGEB (Kapasite Geliştirme) | TKDK-IPARD | TÜBİTAK 1501 |
|---|---|---|---|
| Unvan veya tür değişikliği | Uygulama birimine bildirilir; destek sürer (Program Yönergesi m.30/13) | Sözleşmeye göre; işlemden önce TKDK’ya yazılı başvuru | Devir sayılmaz (m.49/2) |
| Birleşme, bölünme | Kurul projenin devamına veya sonlandırılmasına karar verir (m.25/2) | Yatırım ve sözleşme başka bir tüzel kişiye devredilemez (Rehber Bölüm 9) | Devir sayılmaz; hak ve yükümlülükler devralana geçer (m.49/2-3) |
| İşletmenin veya projenin devri | Kurul kararına bağlıdır (m.25/2) | Yasaktır; gerçek kişiden tüzel kişiye devir yalnızca uygulama sonrası dönemde ve TKDK onayıyla | Kabul edilmez (m.49/1) |
| Makine, teçhizat veya taşınmazın satışı, kiralanması, rehni | Destek süresi boyunca yasaktır (m.30/17) | Uygulama döneminde ve sonraki beş yılda mülkiyet ve kullanım amacı değiştirilemez (Rehber Bölüm 11.1) | Proje kapsamında alınan taşınırlar kuruluşa aittir (m.43/2) |
| Tasfiye, kapanış | Program sonlandırılır; kurul, kast veya ağır kusur bulunmayan ölüm, ağır hastalık, yangın, finansal yetersizlik gibi hâllerde ödenen desteğin iadesini istemez (m.25/2-3) | Yatırımın beş yıl işletilmesi yükümlülüğü ihlal edilir; fesih ve geri alım gündeme gelir (Rehber Bölüm 10.3) | Proje m.51’e göre yürürlükten kaldırılır; ödenenler geri istenmez (m.42, m.50/2) |
KOSGEB tarafında kapanış ve birleşmede iadenin istenmediği hâller, finansal yetersizlik ve girişimcinin yüzde elli payı için KOSGEB destekli işletmeyi kapatmak, devretmek veya birleştirmek yazımıza bakabilirsiniz.
Kural basittir: destek süresi veya izleme dönemi içindeyseniz, mülkiyeti, ortaklık yapısını veya işletmenin hukuki kimliğini değiştiren her işlemden önce kuruma yazılı başvuru yapın ve cevabı bekleyin. Destek almış bir şirketi veya işletmeyi satın alacaksanız, hukuki incelemede taahhütnameleri, hibe sözleşmelerini, izleme dönemlerinin bitiş tarihlerini ve açık uygunsuzluk kayıtlarını isteyin; devirden sonra doğacak iade borcu için satıcıdan güvence alın. İşlemin vergi boyutu için şirket birleşme, devir ve bölünmede vergisiz geçiş ile sat-kirala-geri al işlemlerinde vergi istisnası sayfalarına bakabilirsiniz.
Diğer Kamu Desteklerinde Durum
Üç kurumun dışındaki desteklerde de mantık aynıdır; değişen dayanak, faiz ve yargı yoludur.
- Tarımsal destekleme ödemeleri. Haksız yere yapılan destekleme ödemeleri, ödeme tarihinden itibaren 6183 sayılı Kanun’un 51’inci maddesindeki gecikme zammı oranları esas alınarak hesaplanan kanuni faiziyle birlikte aynı Kanun’a göre geri alınır. Haksız ödemeyi sağlayan, belgeyi düzenleyen gerçek ve tüzel kişiler tahsilde müştereken sorumludur. İdari hata sonucu düzenlenen belgelerle yapılan ödemeler dışında haksız yararlandığı tespit edilen üretici, beş yıl süreyle hiçbir destekleme programından yararlandırılmaz (5488 sayılı Kanun m.23). Kararı il veya ilçe tahkim komisyonu verir; tahkim komisyonu süreci, idari hata istisnası, geçici 4’üncü madde başvurusu ve dava yolları için tarımsal destekte haksız ödeme ve 5 yıl destekten men yazımıza bakın.
- Bakanlığın kırsal kalkınma hibe sözleşmeleri. Uyuşmazlık Mahkemesi, işletme üzerine haciz konulduğu gerekçesiyle hibe sözleşmesinin feshedilip 510.485,51 TL hibenin geri istendiği olayda sözleşmeyi idari sözleşme saymış ve idari yargıyı görevli kabul etmiştir (17.04.2023, E.2023/178, K.2023/276). Gerekçede, şartların sözleşmeden önce Bakanlıkça hazırlanması, idarenin denetim ve tek taraflı fesih yetkisi ve iadede 6183 sayılı Kanun’daki oranın öngörülmesi belirleyici olmuştur. Fesih sebepleri, Tebliğ No: 2026/9’a göre gecikme zammı oranında iade, beş yıllık izleme ve kalkınma ajansı destekleri için kırsal kalkınma hibesi ve kalkınma ajansı desteğinin geri istenmesi yazımıza bakın.
- SGK prim teşvikleri. Yersiz yararlanıldığı tespit edilen prim teşviki, 5510 sayılı Kanun’un 89’uncu maddesindeki gecikme cezası ve gecikme zammıyla geri alınır; uyuşmazlık iş mahkemesinde görülür ve dava açmadan önce Kuruma başvurmak zorunludur (7036 sayılı Kanun m.4). Kayıt dışı veya sahte sigortalı tespitinde teşvik yasağı ilk tespitte bir ay, üç yıl içinde tekrarlanan her tespitte bir yıldır (5510 sayılı Kanun ek m.14). Ayrıntı için SGK prim teşvikinin geri istenmesi, itiraz ve iş mahkemesinde dava yazımıza bakın.
- İhracat destekleri (DFİF). Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu’ndan yapılan fazla veya yersiz ödemeler amme alacağı sayılır ve 6183 sayılı Kanun’a göre tahsil edilir (637 sayılı KHK m.37); ihracatçı birlikleri tutarı uygulamada ödeme tarihinden itibaren yasal faiziyle ister. Yanıltıcı bilgi veya belge sunulmuşsa ayrıca 6 ay veya 1 yıl başvuru kısıtı uygulanır (5973 sayılı Karar m.32). Ayrıntı için ihracat desteğinin geri istenmesi, müeyyide ve iptal davası yazımıza bakın.
- Yatırım teşvik belgesi. Belgenin iptali ve desteklerin geri alınması için yatırım teşvik belgesinde tamamlama vizesi, belge iptali ve desteklerin geri alınması sayfasına bakın.
- Ar-Ge ve teknopark vergi istisnaları. Şart ihlalinde geri alınan vergi avantajları için Ar-Ge, teknopark ve hizmet ihracatı istisnaları sayfasına bakın. Şartların ihlali hâlinde vergi ziyaı doğmuş sayılır ve vergi, gecikme faizi ve cezayla tarh edilir (5746 sayılı Kanun m.4/4); Ar-Ge niteliği, inceleme, uzlaşma ve vergi mahkemesindeki dava için Ar-Ge merkezi ve teknopark teşvikinin geri istenmesi yazımıza bakın.
- Sayıştay denetimi. Destek, kamu görevlilerinin sorumluluğu yönünden kamu zararı olarak da ele alınabilir; bu yolun işleyişi için Sayıştayın kamu zararı tespiti sayfasına bakın. KOSGEB Uygunsuzluk Yönergesi, kamu zararlarının tahsiline ilişkin yönetmeliğin konusuna giren hususları kapsamı dışında tutar (m.1/2).
Dosyada Bulunması Gereken Belgeler
Kuruma göre hazırlanacak belgeler
| Kurum | Belgeler |
|---|---|
| KOSGEB | Taahhütname ve onay tarihi; kurul karar formu; her destek ödemesinin dekontu ve tarihi; Uygunsuzluk Tespit Formu ve bildirim yazısı; iade yazısı ve tebliğ kaydı; izleme formları; faturalar ve ödeme belgeleri; makine ve teçhizatın demirbaş kayıtları; kapanış veya devir varsa ticaret sicili ilanı, vergi dairesi yazısı ve gerekçeyi gösteren belgeler |
| TKDK-IPARD | Hibe sözleşmesi ve ekleri; başvurunun yapıldığı çağrı rehberi; ödeme talep paketleri ve ödeme tarihleri; yerinde kontrol tutanakları; fesih ve borç bildirim yazısı; ödeme emri; tapu kayıtları; kira ve finansal kiralama sözleşmeleri; sigorta poliçeleri; mücbir sebep bildirimi ve resmî belgeleri |
| TÜBİTAK | Proje sözleşmesi; projenin tabi olduğu uygulama esasları; dönem raporları ve mali müşavir raporları; izleyici raporları; proje sonuç raporu; ek süre yazışmaları; yürürlükten kaldırma ve kasta ilişkin kurul kararı ile tebliğ yazısı; destek ödeme dekontları |
Adım Adım: İade Yazısı Geldiğinde Ne Yapılır?
- Tebliğ tarihini belgeleyin. Zarfı, tebliğ mazbatasını veya e-tebligat kaydını saklayın; bütün süreler bu tarihe göre hesaplanır.
- Dayanağı okuyun. Yazı hangi maddeye ve hangi aykırılığa dayanıyor? TÜBİTAK yazısında kararın kasta dayanıp dayanmadığına, KOSGEB yazısında uygunsuzluğun giderilebilir sayılıp sayılmadığına bakın.
- Süreyi takvime işleyin. KOSGEB’de itiraz için 7, ödeme veya sulh teklifi için 30 gün; TKDK ve TÜBİTAK işlemlerinde dava için 60 gün; TKDK ödeme emrinde 15 gün; KOSGEB’in icra takibinde ödeme emrine itiraz için 7 gün.
- Dosyanın tamamını isteyin. Tespit formu, izleme veya yerinde kontrol tutanağı, kurul kararı, izleyici raporu elinizde yoksa yazıyla isteyin; savunma bu belgelere göre kurulur.
- Tutarı ve faizi denetleyin. İstenen tutar aykırılığın ilgili olduğu kalemle sınırlı mı? Faiz türü, başlangıç tarihleri ve oranlar doğru mu?
- İtirazı yazılı ve belgeli yapın. Telefon görüşmesi veya sözlü açıklama itiraz sayılmaz. Her iddiayı bir belgeyle eşleştirin.
- Sulh ve taksit kararını bilinçli verin. Üzerinde sulh olunan konuda sonradan dava açılamaz; itiraz edeceğiniz kısmı sulhün dışında tutun.
- Davayı doğru yargı kolunda açın. KOSGEB için adli yargı, TKDK işlemleri için idare mahkemesi. Yürütmenin durdurulmasını veya ihtiyati tedbiri dava dilekçesiyle birlikte isteyin.
- Ceza riskini ayrıca değerlendirin. Dosyada sahte belge veya gerçeğe aykırı beyan iddiası varsa kuruma verilecek her yazı ve savcılıktaki ifade birlikte planlanır.
KOSGEB İade Yazısına İtiraz Dilekçesi Örneği
Aşağıdaki örnek, izleme ziyaretinde destek kapsamındaki makinenin işletmede bulunmadığı gerekçesiyle desteğin tamamı geri istenen bir işletme için hazırlanmıştır. Köşeli parantez içindeki yerler dosyaya göre doldurulur; itiraz, iade yazısında gösterilen mercie ve yedi günlük süre içinde yazılı olarak sunulur. İcra itirazı, cevap dilekçesi, tecil, istinaf ve iade talebi dâhil cephenin 38 dilekçesinin tamamı için devlet desteği iadesi dilekçe örnekleri sayfasına bakabilirsiniz.
KOSGEB [İL] MÜDÜRLÜĞÜNE
İTİRAZ EDEN: [İşletme unvanı] — [adres], [vergi kimlik numarası], [e-tebligat adresi]
VEKİLİ: Av. [ad soyad] — [adres]
İLGİ: [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı iade yazınız ile [tarih] tarihli Uygunsuzluk Tespit Formu
KONU: İlgi yazıya itirazımızın kabulü ile uygunsuzluk kaydının kaldırılması; bu talep yerinde görülmezse iade tutarının uygunsuzluğa konu destek kalemiyle sınırlandırılması ve faiz hesabının düzeltilmesi istemidir.
TEBLİĞ TARİHİ: [tarih]
AÇIKLAMALAR
A. Uygunsuzluk Yönergesi m.10: İtirazın süresinde olduğu
1. İlgi yazı müvekkile [tarih] tarihinde tebliğ edilmiştir. Bu dilekçe, yazıda bildirilen yedi günlük itiraz süresi içinde sunulmaktadır.
B. Uygunsuzluk Yönergesi m.4: Destek mevzuatına ve taahhütnameye aykırı bir durumun bulunmadığı
2. Müvekkil, [program adı] kapsamında [tarih] tarihli kurul kararıyla desteklenmiş; destek kapsamında [makinenin tanımı] satın almış ve kendisine [tarihler] tarihlerinde toplam [tutar] TL destek ödenmiştir.
3. Uygunsuzluk Tespit Formu’nda, [tarih] tarihli izleme ziyaretinde bu makinenin işletme adresinde bulunmadığı belirtilmiştir. Makine o tarihte arızası nedeniyle yetkili servisteydi. Servis kabul formu, onarım faturası ve makinenin işletmeye dönüşünü gösteren sevk irsaliyesi ektedir.
4. Makine satılmamış, kiralanmamış, devredilmemiş ve rehin gösterilmemiştir. Ekteki demirbaş kaydı ve amortisman tablosu müvekkilin mülkiyetinin kesintisiz sürdüğünü göstermektedir. Makine hâlen işletmede ve üretimde kullanılmaktadır. Onarım için geçici olarak servise gönderilmesi, mevzuatın yasakladığı işlemlerden hiçbirine girmez.
C. Uygunsuzluk Yönergesi m.3 ve m.7/2: Durumun giderilebilir nitelikte olduğu
5. İzleme tarihinde makinenin işletmede bulunmaması bir eksiklik sayılsa dahi bu, destek sürecini ve desteğin ödenmesini etkilemeyen, kısa sürede tamamlanabilen bir durumdur. Yönerge’nin 7’nci maddesinin ikinci fıkrası böyle hâllerde otuz günlük giderme süresi verilmesini öngörür. Müvekkile bu süre tanınmadan doğrudan iade istenmiştir.
6. Makinenin işletmede olduğunun yeniden izleme yapılarak tespit edilmesini talep ediyoruz.
D. Uygunsuzluk Yönergesi m.8: İadenin uygunsuzluğa konu tutarla sınırlı olduğu
7. İlgi yazıda program kapsamında ödenen desteğin tamamı istenmiştir. Yönerge’nin 8’inci maddesine göre desteğin tamamı ancak uygunsuzluğun suç teşkil etmesi veya başvuru şartlarının taşınmadığının anlaşılması hâlinde istenebilir. Dosyada böyle bir tespit yoktur. İtirazımız kabul edilmese bile iade, izlemeye konu makine için ödenen [tutar] TL ile sınırlı kalmalıdır.
E. Uygunsuzluk Yönergesi m.11: Faiz hesabının hatalı olduğu
8. İlgi yazıda faiz, toplam destek tutarı üzerinden ve tek bir başlangıç tarihiyle hesaplanmıştır. Destek [sayı] ayrı tarihte ödenmiştir. Yasal faiz her ödeme için kendi ödeme tarihinden başlatılmalı, oran değişiklikleri de dönemlerine göre uygulanmalıdır. Bu esasa göre hazırlanan hesap tablosu ektedir.
SONUÇ VE İSTEM
9. Açıklanan nedenlerle itirazımızın kabulüne, [tarih] tarihli Uygunsuzluk Tespit Formu ile ilgi iade yazısının geri alınmasına ve müvekkilin KOBİ Bilgi Sistemi’ndeki pasif durumunun kaldırılmasına; bu talep yerinde görülmezse iade tutarının [tutar] TL ile sınırlandırılmasına ve faizin yukarıdaki esaslara göre yeniden hesaplanmasına karar verilmesini talep ederiz. [tarih]
İtiraz Eden Vekili
Av. [ad soyad]
EKLER: 1) Vekâletname 2) Servis kabul formu, onarım faturası ve sevk irsaliyesi 3) Demirbaş kaydı ve amortisman tablosu 4) Destek ödeme dekontları 5) Faiz hesap tablosu
Borcun tamamı veya bir bölümü kabul ediliyorsa, sulh ve taksitlendirme teklifi tebliğden itibaren otuz gün içinde ayrı bir dilekçeyle yapılır. İtiraz reddedilirse yargı yolu adli yargıdır.
TKDK Fesih ve Borç Bildirimine Karşı İptal Davası Dilekçesi Örneği
Bu örnek, yatırımın bulunduğu taşınmaz kamulaştırıldığı için yatırımı sürdüremeyen ve sözleşmesi feshedilerek hibenin tamamı geri istenen bir yararlanıcı için hazırlanmıştır. Yetkili idare mahkemesi, kural olarak dava konusu işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki mahkemedir (İYUK m.32). Madde numaraları imzalanan sözleşmenin metnine göre yazılmalıdır.
[YER] İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA
Yürütmenin durdurulması istemlidir.
DAVACI: [ad soyad veya unvan] — [adres], [kimlik veya vergi numarası]
VEKİLİ: Av. [ad soyad] — [adres]
DAVALI: Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu Başkanlığı — [adres]
DAVA KONUSU: Müvekkil ile davalı Kurum arasındaki [tarih] tarihli ve [referans numarası] numaralı hibe sözleşmesinin feshine ve [tutar] TL’nin geri ödenmesine ilişkin [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı fesih ve borç bildirim yazısının iptali ile yürütmesinin durdurulması istemidir.
TEBLİĞ TARİHİ: [tarih]
AÇIKLAMALAR
A. İYUK m.7: Davanın süresinde açıldığı
1. Dava konusu yazı müvekkile [tarih] tarihinde tebliğ edilmiştir. Dava, altmış günlük süre içinde açılmıştır.
B. Hibe Sözleşmesi Genel Hükümler m.[mücbir sebep maddesi] ve TBK m.136: Yatırımın, müvekkilin sorumlu tutulamayacağı bir sebeple sürdürülemediği
2. Müvekkil, [yatırımın tanımı] yatırımı için davalı Kurumla [tarih] tarihinde hibe sözleşmesi imzalamış, yatırımı sözleşmede öngörülen sürede tamamlamış ve [tarih] tarihinde son ödemeyi almıştır. Ödenen hibe toplam [tutar] TL’dir.
3. Yatırım, son ödemeden sonra [süre] boyunca aralıksız işletilmiştir. Bu dönemde yapılan yerinde kontrollerde sözleşmeye aykırı bir durum tespit edilmemiştir; kontrol tutanakları ektedir.
4. [tarih] tarihinde yatırımın üzerinde bulunduğu [ada/parsel] sayılı taşınmaz hakkında [idare] lehine acele kamulaştırma kararı alınmıştır. Müvekkil kararı öğrenir öğrenmez durumu [tarih] tarihli dilekçesiyle davalı Kuruma bildirmiş, karar örneğini de sunmuştur.
5. Kamulaştırma, müvekkilin iradesi dışında ve kamu gücü kullanılarak gerçekleşmiştir. Müvekkilin kusurundan veya ihmalinden doğmamıştır; önceden öngörülmesi ve önlenmesi mümkün değildir. Sözleşmenin mücbir sebebi düzenleyen hükmündeki koşulların tamamı olayda gerçekleşmiştir. Borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle imkânsızlaştığında borç sona erer; müvekkilden, elinden alınan bir taşınmazda yatırımı işletmeye devam etmesi beklenemez.
6. Danıştay Onuncu Dairesi, 18.02.2021 tarihli ve E.2021/119, K.2021/616 sayılı kararında aynı durumu incelemiş; yatırım arazisinin acele kamulaştırılmasını sözleşmedeki mücbir sebep tanımı içinde görmüş ve hibenin geri istenmesine ilişkin borç bildiriminin iptali gerektiğine karar vermiştir.
C. İYUK m.2: İşlemin sebep unsuru yönünden eksik incelemeye dayandığı
7. Davalı Kurum, fesih kararından önce yatırım yerinde tespit yapmamış, kamulaştırmanın yatırımın tamamını mı bir bölümünü mü etkilediğini ve müvekkilin faaliyetini hangi tarihe kadar sürdürdüğünü araştırmamıştır. Dava konusu yazıda yalnızca yatırımın sürdürülmediği belirtilmiştir.
8. Danıştay Dördüncü Dairesi, 25.12.2025 tarihli ve E.2025/5074, K.2025/7009 sayılı kararında, yatırımın durumunu ve yararlanıcının yükümlülüğünü yerine getirememe nedenini yerinde tespitle ortaya koymadan kurulan fesih, borç bildirimi ve ödeme emri işlemlerini hukuka aykırı bulmuştur. Dava konusu işlem de aynı eksiklikle kurulmuştur.
D. İYUK m.27: Yürütmenin durdurulması koşullarının gerçekleştiği
9. İşlem, yukarıda açıklanan nedenlerle açıkça hukuka aykırıdır. Uygulanması hâlinde davalı Kurum alacağını 6183 sayılı Kanun’a göre ödeme emri ve haciz yoluyla tahsil edecektir. Müvekkilin banka hesaplarına ve işletme varlıklarına konulacak haciz, kamulaştırma nedeniyle zaten yer değiştirmek zorunda kalan işletmenin faaliyetini durduracak; bu zarar, dava sonunda verilecek iptal kararıyla giderilemeyecektir.
SONUÇ VE İSTEM
10. Açıklanan nedenlerle dava konusu [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı fesih ve borç bildirim yazısının öncelikle yürütmesinin durdurulmasına, yargılama sonunda iptaline, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalı idareye yükletilmesine karar verilmesini talep ederiz. [tarih]
Davacı Vekili
Av. [ad soyad]
EKLER: 1) Vekâletname 2) Hibe sözleşmesi ve ekleri 3) Dava konusu yazı ve tebliğ belgesi 4) Kamulaştırma kararı 5) Müvekkilin bildirim dilekçesi 6) Yerinde kontrol tutanakları 7) Ödeme belgeleri
Fesih yazısından sonra ödeme emri de tebliğ edilirse, ona karşı on beş günlük süre ayrıca işler; iki işlem aynı davada veya ayrı davalarda iptal istemine konu edilir.
Sık Yapılan Hatalar
- KOSGEB kararına karşı idare mahkemesine gitmek. Uyuşmazlık Mahkemesi bu davaları adli yargıya göndermektedir; görev tartışması aylar alır.
- Yedi günlük itiraz süresini sözlü görüşmeyle geçirmek. Müdürlükle yapılan görüşme itiraz yerine geçmez; itiraz yazılı yapılır ve belgelenir.
- TÜBİTAK’ın yürürlükten kaldırma yazısını iade talebi sanmak. Kast tespiti yoksa ödenmiş destek geri istenmez; yazının hangi maddeye dayandığına bakılmadan ödeme yapılmamalıdır.
- TKDK’nın fesih yazısına dava açmayıp ödeme emrini beklemek. Borcun dayanağı fesih işlemidir; ona karşı süresinde dava açılmazsa ödeme emri aşamasında savunma daralır.
- Makineyi, taşınmazı veya hisseyi kurumdan onay almadan devretmek. Finansman amacıyla yapılan ve sonradan geri alınan devir bile fesih sebebi sayılabilmektedir.
- Kısmi ödemeyle anaparanın kapandığını düşünmek. KOSGEB’de ödeme önce faizden düşülür; anapara üzerinden faiz işlemeye devam eder.
- Sulh tutanağını kapsamına bakmadan imzalamak. Üzerinde sulh olunan konuda dava açılamaz; taksit ödenmezse borcun tamamı muaccel olur.
- Adres ve e-tebligat değişikliğini bildirmemek. Ulaşılamayan yararlanıcı hakkında kurul gıyapta karar verir.
- Mücbir sebebi süresinde bildirmemek. IPARD sözleşmelerinde bildirim süresi kısadır; bildirilmeyen olay sonradan mücbir sebep olarak kabul ettirilemeyebilir.
- Savcılık ifadesine hazırlıksız gitmek. Kuruma verilen yazılar ile ifadedeki anlatım arasındaki çelişki ceza dosyasında aleyhe değerlendirilir.
Hukukçular Evi Destek İadesi Dosyalarında Ne Yapar?
İade yazısı geldiğinde önce dosyayı, destek mevzuatını ve imzalanan taahhütname veya sözleşmeyi birlikte inceliyor; iddia edilen aykırılığın gerçekten bulunup bulunmadığını, iadenin kapsamını ve faiz hesabını denetliyoruz. Süresi içinde kuruma yapılacak itirazı belgeleriyle hazırlıyor, ek süre, yeniden izleme ve sulh-taksitlendirme taleplerini yürütüyoruz.
KOSGEB dosyalarında menfi tespit davasını ve icra takibine karşı itirazları; TKDK ve TÜBİTAK dosyalarında yürütmenin durdurulması istemli iptal davalarını, ödeme emrine karşı davaları, istinaf ve temyiz aşamalarını takip ediyoruz. Dosyada suç duyurusu varsa soruşturma ve kovuşturma aşamasındaki savunmayı iade dosyasıyla birlikte planlıyoruz. Şirket devri, birleşme veya varlık satışı öncesinde destek yükümlülüklerinin incelenmesi ve kuruma yapılacak başvurular da çalışma alanımızdadır.
Büromuz Ankara’dadır. KOSGEB taahhütnamelerinde yetkili kılınan Ankara mahkemeleri ve TÜBİTAK’ın merkezi aynı şehirdedir. Dosyanız için kurumdan gelen yazıyı ve taahhütname ya da sözleşmenizi 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz.
İlgili Rehberler
- Kırsal Kalkınma Hibesi ve Kalkınma Ajansı Desteği Geri İstendi
- Ar-Ge Merkezi ve Teknopark Teşviki Geri İstendi: Ceza, Uzlaşma ve Dava
- İhracat Desteği Geri İstendi: DFİF İadesi, Müeyyide ve İptal Davası
- SGK Prim Teşviki Geri İstendi: Gecikme Cezası, Teşvik Yasağı, İtiraz ve İş Mahkemesinde Dava
- Devlet Desteği İadesi Dilekçe Örnekleri: 38 Dilekçe ve Süreler Tablosu
- Tarımsal Destekte Haksız Ödeme: Faiziyle Geri Alma, 5 Yıl Men ve Tahkim Komisyonu Kararına Karşı Dava
- Destek İadesinde Faiz Hesabı: Yasal Faiz, Gecikme Zammı Oranı ve Faize İtiraz
- Devlet Desteğinde Sahte Fatura: Nitelikli Dolandırıcılık, VUK 359 ve Etkin Pişmanlık
- KOSGEB Destekli İşletmeyi Kapatmak, Devretmek veya Birleştirmek
- IPARD Yatırımını 5 Yıl Dolmadan Satmak, Kiralamak, Leasing ve Hisse Devri
- IPARD’da Yapay Oluşturulmuş Koşul İddiası: Ret, Fesih ve Hibe İadesine Karşı Savunma
- KOSGEB İade Yazısı Geldi: 7 Gün İtiraz, 30 Gün Ödeme, Sulh-Taksit ve Menfi Tespit
- TÜBİTAK Projem Yürürlükten Kaldırıldı: Kast Kararı, Destek İadesi ve 3 Yıl Başvuru Yasağı
- TKDK IPARD Sözleşmem Feshedildi: Borç Bildirim Mektubu, Ödeme Emri ve Hacze Karşı Dava
- Takipten Önce ve Sonra Menfi Tespit Davası (İİK m.72)
- İtirazın İptali ve İcra İnkâr Tazminatı (İİK m.67-69)
- Ödeme Emrine İtiraz: Borca, İmzaya ve Yetkiye İtiraz (İİK m.62)
- Kamu Alacağında Ödeme Emrine İtiraz: 15 Gün Kuralı (6183)
- Ödeme Emrine İtiraz Dava Dilekçesi Örneği (6183 m.58)
- Kamu Borcunda Tecil ve Taksitlendirme (6183 m.48)
- Yasal Faiz Hesaplama Aracı
- Gecikme Zammı Hesaplama Aracı
- İdari İşlemin Geri Alınması ve Kaldırılması
- Sebepsiz Zenginleşme ve İade Talebi (TBK m.77-82)
- Yatırım Teşvik Belgesinde Belge İptali ve Desteklerin Geri Alınması
- Sahte Fatura ve Nitelikli Dolandırıcılık: Kamu Desteğinde TCK 158/1-e
- Nitelikli Dolandırıcılık Yargıtay Kararları
- Sayıştay Kamu Zararı Tespiti ve Tahsil Süreci
- Ar-Ge, Teknopark ve Hizmet İhracatı İstisnaları
- KOSGEB ve KOBİ Destekleri: Başvuru Rehberi
- İdare Hukuku Rehberi
- Ticaret Hukuku Rehberi
- Dilekçe Örnekleri
Sıkça Sorulan Sorular
KOSGEB desteği hangi durumlarda geri istenir?
KOSGEB mevzuatına, taahhütnameye veya sözleşmeye aykırı bir durum tespit edilir ve verilen sürede giderilmezse destek yasal faiziyle geri istenir (KOSGEB Destek Programları Yönetmeliği m.9/1). Yanıltıcı bilgi veya sahte belge, aynı gider için birden fazla destek alınması, desteklenen makinenin satılması veya devredilmesi, işletmenin mevzuata aykırı biçimde kapanması ve denetimde istenen belgelerin verilmemesi başlıca sebeplerdir (Uygunsuzluk Yönergesi m.4, m.7).
KOSGEB iade yazısına kaç gün içinde itiraz edilir?
İtiraz süresi yedi gündür ve iade yazısında ayrıca belirtilir. Alacağın yasal faiziyle ödenmesi veya sulh ve taksitlendirme teklif edilmesi için süre, tebliğden itibaren otuz gündür (Uygunsuzluk Yönergesi m.10/2). Süresinde ödeme veya sulh olmazsa dosya hukuki işlem için Hukuk Müşavirliğine gönderilir (m.12).
KOSGEB destek iadesinde hangi faiz uygulanır?
Desteğin ödendiği tarihten tahsil tarihine kadar yasal faiz uygulanır; yapılan ödeme önce faizden düşülür (Uygunsuzluk Yönergesi m.11). Yasal faiz oranı 1 Haziran 2024 ile 30 Temmuz 2026 arasında yıllık yüzde 24, 31 Temmuz 2026’dan itibaren yıllık yüzde 31’dir (3095 sayılı Kanun m.1).
KOSGEB’e karşı dava hangi mahkemede açılır?
Adli yargıda açılır. KOSGEB bütün işlemlerinde özel hukuk hükümlerine tabidir (4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.224/2); Uyuşmazlık Mahkemesi desteğin sonlandırılması ve geri istenmesine ilişkin kararlara karşı davalarda adli yargıyı görevli saymıştır (27.11.2023, E.2023/225, K.2023/670; 07.01.2025, E.2024/448, K.2025/57). Taahhütnamelerde Ankara mahkemeleri ve icra müdürlükleri yetkili kılınmıştır.
KOSGEB’de pasif duruma düşen işletme ne zaman yeniden destek alabilir?
Suç unsuru yoksa ve hukuki süreç başlamamışsa borcun ödenmesi veya sulh yapılıp ilk taksitin ödenmesiyle işletme yeniden aktif olur (Uygunsuzluk Yönergesi m.13). Diğer hâllerde pasiflik beş yıl sonra kendiliğinden kalkar; KOSGEB aleyhine işlenen suçtan mahkûmiyet varsa süre kararın kesinleşmesinden başlar (m.16/2).
IPARD hibesi alındıktan sonra yatırım kaç yıl korunmalıdır?
Son destek ödemesinin yapıldığı tarihten itibaren beş yıl. Bu dönemde yatırım amacına uygun işletilir; destekle edinilen taşınır ve taşınmazların mülkiyeti ve kullanım amacı değiştirilmez, varlıklar proje adresinde kalır (IPARD III Başvuru Çağrı Rehberi Bölüm 9.1 ve 11.1). Sözleşmenin yürürlüğü beş yılın sonunda, mali kapanışla biter.
IPARD desteğiyle yapılan yatırım satılabilir veya kiralanabilir mi?
Sözleşme dönemi içinde hayır. Yatırım, sözleşme ve sözleşmeye bağlı alacaklar üçüncü kişilere devredilemez. Danıştay Dördüncü Dairesi, yatırım taşınmazının sat-kirala-geri al yöntemiyle finansal kiralama şirketine devrini fesih sebebi sayan kararı onamıştır (09.01.2025, E.2024/4295, K.2025/217). İşlemden önce TKDK’nın yazılı onayı alınmalıdır.
TKDK sözleşmeyi feshederse hibe nasıl geri alınır, dava nerede açılır?
TKDK fesih ve borç bildirim yazısı gönderir; borç ödenmezse alacağını 6183 sayılı Kanun’a göre ödeme emriyle tahsil eder (5648 sayılı Kanun m.15/4). Bu işlemlere karşı davalar uygulamada idare mahkemesinde görülmektedir. Fesih ve borç bildirimine karşı dava süresi altmış gün (İYUK m.7), ödeme emrine karşı on beş gündür (6183 sayılı Kanun m.58).
TÜBİTAK tamamlanmayan projede verdiği desteği geri ister mi?
Her durumda istemez. Proje mali yetersizlik, teknik başarısızlık veya mücbir sebep gibi nedenlerle tamamlanamadıysa yürürlükten kaldırılır, ödenmiş destek geri istenmez (1501 Uygulama Esasları m.51). Kuruluşun kastı tespit edilirse proje kapsamında yapılan bütün ödemeler gecikme faiziyle geri alınır (m.52). Danıştay Sekizinci Dairesi kastın somut olarak ortaya konulmasını aramaktadır (24.06.2025, E.2023/518, K.2025/6038).
TÜBİTAK kast kararı verirse başka sonuçları olur mu?
Olur. Uygulama Esaslarının öngördüğü hâllerde kuruluşun TÜBİTAK’ta desteklenen diğer projeleri de yürürlükten kaldırılır, değerlendirmedeki önerileri durdurulur ve kararın alındığı yılı izleyen üç takvim yılı boyunca yeni proje başvurusu kabul edilmez (1501 Uygulama Esasları m.52/1-b). Sahte belge tespitinde ayrıca Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur (m.45).
Destek iadesi borcu taksitle ödenebilir mi?
KOSGEB alacaklarında 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamında sulh ve taksitlendirme istenebilir; teklif, iade yazısının tebliğinden itibaren otuz gün içinde yapılır (Uygunsuzluk Yönergesi m.10). Sulh tutanağı ilam hükmündedir, taksit ödenmezse borç muaccel olur ve gecikme zammı oranında faiz işler; üzerinde sulh olunan konuda dava açılamaz (659 sayılı Kararname m.10). TKDK alacaklarında 6183 sayılı Kanun’un tecil hükümleri gündeme gelir.
Destek dosyasındaki sahte fatura ceza davasına yol açar mı?
Açabilir. Kamu kurum ve kuruluşlarının zararına dolandırıcılık nitelikli hâldir; cezası dört yıldan on yıla kadar hapis ve suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olmayan adli para cezasıdır (TCK m.158/1-e). Kovuşturma başlamadan önce zararın tamamen giderilmesi hâlinde cezanın üçte ikisine kadarı indirilir (TCK m.168). Kurumlar suç unsuru gördükleri dosyalarda ödeme yapılmış olsa bile suç duyurusunda bulunur.
Mücbir sebep varsa destek geri istenebilir mi?
Mücbir sebep belgelenirse iade talebine karşı güçlü bir savunmadır. Danıştay Onuncu Dairesi, yatırım arazisinin acele kamulaştırılmasını IPARD sözleşmesi bakımından mücbir sebep saymış ve hibenin geri istenmesine ilişkin işlemin iptali gerektiğine karar vermiştir (18.02.2021, E.2021/119, K.2021/616). KOSGEB Kapasite Geliştirme programında kast veya ağır kusur olmaksızın ölüm, ağır hastalık, yangın, deprem veya finansal yetersizlik gibi sebeplerle sonlandırmada ödenen destek geri istenmez (Program Yönergesi m.25/3).
Kaynakça
- 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (RG 15.07.2018, 30479) m.224, 491, 492 ve 582.
- 3624 sayılı Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı Teşvik ve Muafiyetleri Kanunu.
- KOSGEB Destek Programları Yönetmeliği (RG 13.01.2024, 32428).
- KOSGEB Uygunsuzluk Yönergesi (YG-02/03, revizyon tarihi 12.02.2026).
- KOSGEB Kapasite Geliştirme Destek Programı Yönergesi (Rev. No: 15, 09.10.2026) ve Taahhütnamesi (Rev. No: 5, 20.08.2026); KOBİ Dijital Dönüşüm Destek Programı Taahhütnamesi (Rev. No: 02, 11.05.2026).
- 5648 sayılı Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Hizmetleri Hakkında Kanun (RG 18.05.2007, 26526).
- TKDK, IPARD III Başvuru Çağrı Rehberi, 3. Başvuru Çağrı Dönemi, Tarımsal İşletmelerin Fiziki Varlıklarına Yönelik Yatırımlar (2024, V3.0).
- Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu Teknoloji ve Yenilik Destek Programlarına İlişkin Yönetmelik (RG 16.01.2007, 26405; 18.07.2020 tarihli ve 31189 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklik işlenmiş metin).
- TÜBİTAK 1501 Sanayi Araştırma Teknoloji Geliştirme ve Yenilik Projeleri Destekleme Programı Uygulama Esasları (29.12.2025 tarihli ve 77 sayılı Yönetim Kurulu kararıyla yapılan değişiklikler işlenmiş metin).
- 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun; 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun; 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararname; 5488 sayılı Tarım Kanunu.
- 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere Ödeme Yapılmasına Dair Tebliğ (Tebliğ No: 2024/39; RG 31.12.2024, 32769, 5. mükerrer) m.14 ve 18; Çiftçi Kayıt Sistemi Yönetmeliği (RG 27.05.2014, 29012) m.8.
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu.
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.89/2 ve ek m.14; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.4.
- 637 sayılı KHK m.37; 5973 sayılı İhracat Destekleri Hakkında Karar m.32; Danıştay 10. Dairesi, 05.03.2025, E.2023/3853, K.2025/1366.
- 5746 sayılı Kanun m.4; 4691 sayılı Kanun geçici m.2 ve ek m.3; Danıştay 3. Dairesi, 27.01.2022, E.2018/1412, K.2022/174.
- Kırsal Kalkınma Yatırım Programı Çerçevesinde Yapılacak Desteklemeler Hakkında Tebliğ (Tebliğ No: 2026/9) m.38, 40 ve 41; Kalkınma Ajansları Proje ve Faaliyet Destekleme Yönetmeliği m.10.
- Uyuşmazlık Mahkemesi, 24.02.2020, E.2019/778, K.2020/110.
- Uyuşmazlık Mahkemesi, 16.10.2023, E.2023/207, K.2023/656.
- Uyuşmazlık Mahkemesi, 27.11.2023, E.2023/225, K.2023/670.
- Uyuşmazlık Mahkemesi, 07.01.2025, E.2024/448, K.2025/57.
- Uyuşmazlık Mahkemesi, 30.09.2019, E.2019/379, K.2019/570.
- Uyuşmazlık Mahkemesi, 17.04.2023, E.2023/178, K.2023/276.
- Danıştay Onuncu Dairesi, 18.02.2021, E.2021/119, K.2021/616.
- Danıştay Onuncu Dairesi, 08.05.2023, E.2022/5323, K.2023/2420; 22.05.2023, E.2021/5557, K.2023/2634.
- Danıştay Dördüncü Dairesi, 21.11.2024, E.2023/10504, K.2024/6608.
- Danıştay Dördüncü Dairesi, 04.12.2024, E.2024/2431, K.2024/6991.
- Danıştay Dördüncü Dairesi, 09.01.2025, E.2024/4295, K.2025/217.
- Danıştay Dördüncü Dairesi, 25.12.2025, E.2025/5074, K.2025/7009.
- Danıştay Sekizinci Dairesi, 24.06.2025, E.2023/518, K.2025/6038 ve E.2023/513, K.2025/6036.
- Danıştay Sekizinci Dairesi, 08.10.2024, E.2021/6794, K.2024/5127.
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 16.10.2025, E.2025/2139, K.2025/1858.
- Danıştay Dördüncü Dairesi, 12.11.2024, E.2024/344, K.2024/6311; 22.05.2024, E.2023/13691, K.2024/3303.
- Danıştay Onuncu Dairesi, 04.04.2023, E.2021/7029, K.2023/1705.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi taahhütnamesi veya sözleşmesi, destek programının o tarihte yürürlükte olan mevzuatı, belgeleri ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
KOSGEB, TKDK veya TÜBİTAK desteğinizi geri mi istiyor? Süre dolmadan değerlendirelim
İade yazısına itiraz, faiz hesabının denetimi, sulh ve taksitlendirme, iptal ve menfi tespit davaları için kurumdan gelen yazı ve sözleşmenizle hemen arayın.
Süreyi kaçırmayın
KOSGEB iade yazısına itiraz için 7 gün, ödeme veya sulh teklifi için 30 gün; TKDK ödeme emrine karşı dava için 15 gün; TKDK ve TÜBİTAK işlemlerine karşı iptal davası için 60 gün. Süreler yazının tebliğiyle işlemeye başlar. Telefon: 0554 648 37 15.
İlgili ana rehberler
İdare Hukuku Rehberi · Ticaret Hukuku Rehberi · Vergi Hukuku Rehberi · Ceza Hukuku Rehberi · Dilekçe Örnekleri · İletişim


