Tarımsal Destekte Haksız Ödeme 2026: Desteğin Faiziyle Geri Alınması, 5 Yıl Destekten Men ve Tahkim Komisyonu Kararına Karşı Dava — 5488 Sayılı Tarım Kanunu m.23, Geçici m.4, 6183 m.58
17 Kasım 2026

Tarımsal Destekte Haksız Ödeme 2026: Desteğin Faiziyle Geri Alınması, 5 Yıl Destekten Men ve Tahkim Komisyonu Kararına Karşı Dava — 5488 Sayılı Tarım Kanunu m.23, Geçici m.4, 6183 m.58

Tarımsal destek “haksız ödeme” sayılırsa üç sonuç birlikte doğar. Destek, ödendiği tarihten itibaren 6183 sayılı Kanun’un 51’inci maddesindeki gecikme zammı oranında (13.11.2025’ten itibaren aylık %3,7) faiziyle geri alınır; ödemeyi sağlayan veya belgeyi düzenleyen kişiler borçtan müştereken sorumlu olur; çiftçi beş yıl süreyle hiçbir destekleme programından yararlandırılmaz (5488 sayılı Tarım Kanunu m.23). Beş yıllık men, idari hata sonucu düzenlenen belgelerle yapılan ödemelerde uygulanmaz. Kararı il veya ilçe tahkim komisyonu verir. Karara karşı tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır; 6183 sayılı Kanun’a göre düzenlenen ödeme emrine karşı dava süresi 15 gündür. Belgesi gerçeğe aykırı veya usulsüz bulunduğu hâlde gerçekten üretim yapmış olan çiftçi, takip yazısının tebliğinden itibaren bir ay içinde Bakanlığa başvurarak Kanun’un geçici 4’üncü maddesinden yararlanmayı isteyebilir.

Bu yazı, aldığı destek geri istenen veya hakkında beş yıl destekten men kararı verilen çiftçiler, hayvancılık işletmeleri, tarımsal kooperatif ve şirketler ile bu dosyaları yürüten ziraat mühendisleri ve mali müşavirler için hazırlandı. Tarım Kanunu’nun 23’üncü maddesi, 2025-2027 dönemi destekleme kararı ve uygulama tebliği, tahkim komisyonunun işleyişi, faiz hesabı, idari hata istisnası, kendi rızasıyla iade, geçici 4’üncü madde başvurusu, müşterek sorumluluk, ceza soruşturmasıyla ilişki ve dava yolları madde numaralarıyla anlatılır; sonunda Bakanlığa gerçek üretim tespiti başvurusu ile idare mahkemesine yürütmenin durdurulması istemli iptal davası dilekçesi örnekleri yer alır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Bu yazının dayanakları. 5488 sayılı Tarım Kanunu m.18, 19, 23, geçici m.3 ve geçici m.4 (10.06.2022 tarihli 7410 sayılı Kanun m.20 ile değişik); 28.08.2024 tarihli ve 8859 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Karar m.5 ve 7 (RG 29.08.2024, 32647); aynı desteklere ödeme yapılmasına dair Tebliğ (Tebliğ No: 2024/39; RG 31.12.2024, 32769, 5. mükerrer; son değişiklik RG 31.10.2026, 33416) m.14, 15, 16, 17, 18 ve 19; Çiftçi Kayıt Sistemi Yönetmeliği (RG 27.05.2014, 29012) m.4, 5, 6, 7, 8 ve 22; 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m.37, 48, 51, 55, 58, 62, 70 ve 102; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7, 11, 20, 27, 28 ve 31; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu m.71; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.158 ve 168; Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu ile Dördüncü ve Onuncu Daire kararları. Metin 17 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata ve oranlara göre hazırlanmıştır.

Tarımsal destek dosyalarında geri isteme yazısı çoğu zaman desteğin alındığı yıldan çok sonra gelir. Bir teftiş raporu, komşu parsel sahibinin şikâyeti, hissedarın itirazı veya uydu görüntüsüyle yapılan kontrol, yıllar önce ödenmiş desteği yeniden gündeme getirir. Yazıda yalnız anapara istenmez: faiz ödeme tarihinden ve gecikme zammı oranından hesaplandığı için birkaç yıllık bir dosyada faiz anaparayı geçer. Aynı kararla çiftçi beş yıl boyunca bütün desteklerin dışında bırakılır ve çoğu dosyada Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur.

Aşağıda önce Kanun’un kuralı ve hangi desteklerde uygulandığı, ardından sürecin aşamaları, tutarın hesabı, men kararının kapsamı ve istisnası, rızaen iade ve geçici 4’üncü madde yolları, sorumlu tutulabilecek diğer kişiler, ceza soruşturmasıyla ilişki, savunma dayanakları ve dava yolları ele alınıyor. KOSGEB, TKDK-IPARD ve TÜBİTAK desteklerinin geri istenmesi için Devlet Desteği İadesi Merkezi sayfasına, faiz hesabının ayrıntısı için destek iadesinde faiz hesabı yazımıza bakabilirsiniz.

Haksız Ödeme Nedir? Tarım Kanunu m.23’ün Üç Sonucu

5488 sayılı Tarım Kanunu “haksız ödeme”yi tanımlamaz. Hangi ödemenin haksız olduğu, desteğin dayandığı Cumhurbaşkanı kararı ile uygulama tebliğindeki şartlara bakılarak belirlenir: şartları taşımadığı hâlde, gerçeğe aykırı beyan veya belgeyle ya da hak edilenden fazla alınan destek bu kapsama girer. Kanun’un “Haksız ödemelerin geri alınması ve hak mahrumiyeti” başlıklı 23’üncü maddesi bu tespite üç sonuç bağlar.

Tarım Kanunu m.23: haksız ödemenin üç sonucu

SonuçKuralDayanakDikkat edilecek nokta
Geri alma ve faizDestek, ödeme tarihinden itibaren gecikme zammı oranında hesaplanan kanuni faiziyle ve 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre geri alınırm.23/1Faiz, yazının tebliğinden değil desteğin ödendiği tarihten başlar
Müşterek sorumlulukÖdemeyi sağlayan, belge veya belgeleri düzenleyen gerçek ve tüzel kişiler geri alınacak tutarın tahsilinde müştereken sorumludurm.23/1Kamu görevlileri hakkında tahsil usulü farklıdır
Beş yıl menHaksız yere yararlandığı tespit edilen üretici beş yıl süreyle hiçbir destekleme programından yararlandırılmazm.23/2İdari hata sonucu düzenlenen belgelerle yapılan ödemeler bu sonucun dışındadır

Üç sonucun şartları aynı değildir. Geri alma, faiz ve müşterek sorumluluk birinci fıkrada, beş yıllık men ikinci fıkrada düzenlenmiştir; “idari hata” istisnası yalnız ikinci fıkrada yer alır. Bu ayrım savunmayı da ikiye böler. Ödemenin haksız olmadığı ortaya konulursa üç sonuç birlikte düşer. Ödeme haksız olsa bile hata idareden kaynaklanıyorsa men kararı verilemez.

Aynı kural, 2025-2027 dönemi bitkisel üretim desteklerini düzenleyen 8859 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’nda (m.7) ve uygulama tebliğinde (Tebliğ No: 2024/39, m.18) tekrar edilir. Karar, destekleme ödemelerinin denetimini sağlayacak tedbirleri alma yetkisini Bakanlığa verir; ödemelerden haksız yere yararlanmak üzere sahte veya içeriği itibarıyla gerçek dışı belge düzenleyen ve kullananlar hakkında idari işlemlerin yapılacağını, hukuki ve cezai sürecin başlatılacağını belirtir (m.7/1-2).

Hangi Destekler Bu Kurala Tabidir?

Madde, Tarım Kanunu’yla belirlenen destekleme ödemelerinin tamamı için geçerlidir. Kanun’un 19’uncu maddesine dayanılarak çıkarılan Cumhurbaşkanı kararlarıyla verilen bitkisel üretim, hayvancılık ve kırsal kalkınma destekleri bu kapsamdadır. Danıştay kararlarına konu olan dosyalar bu genişliği gösterir: doğrudan gelir desteği, prim ve fark ödemesi, sertifikalı tohumluk desteği, gübre ve toprak analizi desteği, Çevre Amaçlı Tarım Arazilerini Koruma (ÇATAK) programı, küçükbaş hayvan desteği, damızlık sığır işletmesi yatırım desteği ve kırsal kalkınma yatırım hibeleri.

2025 yılından itibaren bitkisel üretim destekleri üç yıllık bir Karar’la yürütülüyor: 28.08.2024 tarihli ve 8859 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile bu Karar’ın uygulama tebliği (Tebliğ No: 2024/39). Temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme desteği gibi kalemlerde haksız ödeme tespitine uygulanacak hükümler bu iki metindedir. Önceki yıllara ait destekler kendi yılının kararına ve tebliğine göre değerlendirilir; idari yargı da işlemi, tesis edildiği tarihteki mevzuata ve hukuki duruma göre denetler.

Tebliğ üç kez değiştirilmiştir (RG 05.08.2025, 32977; RG 30.12.2025, 33123; RG 31.10.2026, 33416). 30.12.2025 tarihli değişiklik, 2025 üretim yılı kapsamında başlatılmış işlemlere değişiklikten önceki hükümlerin uygulanacağını belirtir (geçici m.2). Bu yazıda dayanılan geri alma, men, itiraz ve denetim hükümleri (m.14/3-a ve b, m.15/10, m.16/1, m.18 ve m.19/2-5, 11) 30.12.2025 ve 31.10.2026 tarihli değişikliklerle değiştirilmemiştir.

Hayvancılık destekleri 2024-2026 dönemini kapsayan ayrı bir Cumhurbaşkanı kararıyla, kırsal kalkınma destekleri 31.12.2025 tarihli ve 10802 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Kırsal Kalkınma Desteklerine İlişkin Karar’la yürütülür. Bu desteklerde de geri alma ve men’in yasal dayanağı aynı 23’üncü maddedir; ayrıntı ilgili kararın ve uygulama tebliğinin kendi hükümlerinden okunmalıdır.

Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu’nun yürüttüğü IPARD desteklerinde süreç farklıdır: sözleşme feshedilir, borç bildirim mektubu ve ödeme emri gönderilir, alacak 5648 sayılı Kanun’un 15’inci maddesi uyarınca 6183 sayılı Kanun’a göre tahsil edilir. Bu dosyalar için TKDK IPARD sözleşme feshi yazımıza bakılmalıdır. Bu yazı, Tarım ve Orman Bakanlığı il ve ilçe müdürlükleri eliyle verilen desteklere odaklanır.

Haksız Ödeme Dosyaları En Çok Hangi Nedenlerle Açılır?

Dosyaların büyük bölümü üç soruda toplanır: beyan edilen arazi veya hayvan gerçekten var mıydı, üretim gerçekten yapıldı mı, sunulan belgeler gerçeği yansıtıyor muydu. Yargı kararlarına yansıyan tipik gerekçeler ve her birinde savunmanın bakacağı nokta aşağıdadır.

Haksız ödeme dosyalarında sık görülen gerekçeler

GerekçeTipik olaySavunmada bakılacak nokta
Arazinin ekilmediği veya tarıma elverişli olmadığıParselin bir bölümü bayırlık, taşlık veya kuru bulunur; destek beyan edilen alanın tamamı üzerinden alınmıştırTespit hangi tarihte ve hangi yöntemle yapıldı; destek yıllarındaki durum incelendi mi; keşif ve bilirkişi incelemesi istenmeli
Hisseli veya mirasla geçen arazide kullanım belgesiKira sözleşmesi, muvafakatname veya taahhütname usulsüz bulunur; hissedar itiraz ederArazi fiilen kim tarafından işlendi; itiraz eden hissedarın payı ne kadar; itiraz askı süresinde mi yapıldı
Müstahsil makbuzu, fatura veya alım satım belgesiÜrün fiilen teslim edilmeden belge düzenlendiği ileri sürülürÜretim ve teslim başka delillerle ispatlanabiliyor mu: girdi faturaları, kantar fişi, nakliye ve depo kayıtları
Üçüncü kişinin düzenlediği belgenin sahte çıkmasıToprak analiz raporu, sertifika veya laboratuvar belgesi çiftçinin bilgisi dışında sahte düzenlenmiştirÜretim gerçek mi; geçici 4’üncü madde başvurusu yapılabilir mi
Hayvan varlığıDestek alınan hayvanların işletmede bulunmadığı, satıldığı veya kayıtların gerçeği yansıtmadığı tespit edilirHayvan kayıt sistemi dökümü, aşı ve küpe kayıtları, sevk belgeleri; hastalık ve zorunlu kesim süresinde bildirildi mi
Taahhüt süresinin ihlaliYatırım, makine veya hayvan, taahhüt süresi dolmadan elden çıkarılırKarar, tebliğ ve uygulama rehberindeki mücbir sebep hükmü ile bildirim usulü
Aynı parsel veya uygulama için tekrar başvuruİdare, aynı parselde aynı uygulamanın ikinci kez desteklendiğini ileri sürerUygulamalar gerçekten aynı mı; tebliğ ve genelge buna izin veriyor mu
İdari hataVeri girişi, icmal veya alan hesabındaki hata sonucu fazla ödeme yapılırHata idaredeyse men uygulanamaz; yalnız fazla ödenen kısım istenebilir

Tebliğ, çiftçinin kayıt sisteminde beyan ettiği alan ile kontrolde tespit edilen alan arasında fark bulunması hâlinde destekleme ödemesinin tespit edilen alan esas alınarak yapılacağını düzenler (m.19/5). Uyuşmazlık parselin yalnız bir bölümüne ilişkinse, bu hüküm desteğin tamamının değil fazla ödenen kısmının geri istenebileceği savunmasına dayanak olur.

Mücbir sebep ayrıca düzenlenmiştir. Mahsulün mücbir sebeple elde edilememesi hâlinde çiftçi, olayı izleyen on iş günü içinde kayıtlı olduğu il veya ilçe müdürlüğüne yazılı bildirimde bulunmalıdır; müdürlük durumu yerinde tespit ederek belgeler. Üretilmesi planlanan ürünün zarar gördüğü tespit komisyonunca saptanırsa ödenmiş destek geri alınmaz (Tebliğ m.19/11). Dolu, don, sel ve kuraklık gibi olaylarda diğer haklar için afetten zarar gören çiftçinin hakları yazımıza bakabilirsiniz.

Süreç Nasıl İşler? Tespitten Ödeme Emrine

Dosya çoğu zaman bir kontrol, şikâyet, ihbar veya teftiş raporuyla başlar. İl ve ilçe müdürlükleri her üretim yılı için kontrol planı hazırlar; planlama kapsamındaki ürünlerin üretildiği alanların tamamı, diğer ürünler örnekleme yöntemiyle kontrol edilir. Kontrol yerinde tespitle veya kayıt sistemleri, coğrafi bilgi sistemleri, uzaktan algılama ve insansız hava aracı gibi yöntemlerle yapılır (Tebliğ m.19/2-4).

31.10.2026 tarihli değişiklikle (Tebliğ No: 2026/30) planlı üretim kontrolleri için iki ayrı tutanak öngörülmüştür: coğrafi bilgi sistemi, uzaktan algılama veya insansız hava aracıyla yapılan kontrollerde kontrol tutanağı (Ek-40), yerinde yapılan tespitlerde arazi tespit tutanağı (Ek-41) düzenlenir. Hüküm 01.01.2027 tarihinde yürürlüğe girer; bu tarihten sonraki dosyalarda tespitin hangi tutanakla belgelendiği ayrıca incelenmelidir.

Tespit üzerine dosya il veya ilçe tahkim komisyonuna gelir. İlçe tahkim komisyonu kaymakamın, il tahkim komisyonu il müdürlüğünden sorumlu vali yardımcısının başkanlığında toplanır. Üyeler arasında Bakanlık il veya ilçe müdürü, tapu ve millî emlak birimlerinin yöneticileri, Orman Genel Müdürlüğü ile Devlet Su İşleri taşra birim amirleri, ziraat odası temsilcisi ve mülki amirin uygun gördüğü bir sivil toplum kuruluşu temsilcisi bulunur (Çiftçi Kayıt Sistemi Yönetmeliği m.4). İl tahkim komisyonu en az beş, ilçe tahkim komisyonu en az dört üyeyle toplanır ve oy çokluğuyla karar verir. Karara katılmayan üye gerekçesini karara yazar; karar ilgili kişi ve kurumlara tebliğ edilir (m.8/1-b, c).

Komisyon, Tarım Kanunu’nun 23’üncü maddesinin uygulanması için gerekli işlemlere karar verir: gerçeğe aykırı beyanda bulunanların desteklerden yararlandırılmamasına, ödenmiş desteğin geri alınmasına, idari hata dışındaki hâllerde beş yıl men edilmeye ve Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına (Yönetmelik m.8/1-ç; Tebliğ m.14/3-a). Kararın gereğini il veya ilçe müdürlüğü yerine getirir (Tebliğ m.18/1).

Müdürlük kararı ve geri istenen tutarı çiftçiye yazıyla bildirir, ödeme için süre verir. Tutar ödenmezse alacak 6183 sayılı Kanun’a göre takip edilir. Yargı kararlarına yansıyan dosyalarda takibi vergi dairesinin yürüttüğü, önce bir aylık ödeme süresi verildiği, ardından ödeme emri düzenlendiği görülür. Ödeme emrinin tebliğinden itibaren on beş gün içinde borç ödenmez ve yürütmenin durdurulması kararı da alınmamışsa haciz aşamasına geçilir (6183 sayılı Kanun m.37, 55, 58 ve 62).

Haksız ödeme dosyasının aşamaları

AşamaKim yaparDayanakSizin yapacağınız
Kontrol ve tespitİl veya ilçe müdürlüğü, tespit komisyonuTebliğ m.19Tespitte hazır bulunun, tutanağa itirazınızı yazdırın ve bir örneğini alın
Tahkim komisyonu kararıİl veya ilçe tahkim komisyonuÇiftçi Kayıt Sistemi Yönetmeliği m.8; Tebliğ m.14/3 ve m.18/1Kararın ve dayandığı belgelerin örneğini isteyin, tebliğ tarihini kaydedin
Geri isteme yazısıİl veya ilçe müdürlüğüTarım Kanunu m.23/1Faiz hesap tablosunu isteyin; 60 günlük dava süresi işlemeye başlar
Ödeme süresi ve ödeme emriTahsil dairesi6183 sayılı Kanun m.37 ve 55Ödeme emrine karşı 15 gün içinde ayrıca dava açın
HacizTahsil dairesi6183 sayılı Kanun m.62Yürütmenin durdurulması, tecil veya ihtirazi kayıtla ödeme seçeneklerini değerlendirin
Suç duyurusuTahkim komisyonu kararı üzerine müdürlükTebliğ m.14/3-aİfadeye gitmeden önce dosyayı bir avukatla değerlendirin
İki ayrı süre işler. Tahkim komisyonu kararı ve geri isteme yazısına karşı 60 günlük dava süresi ile sonradan gelen ödeme emrine karşı 15 günlük dava süresi birbirinden bağımsızdır. İlk işleme dava açmış olmak ödeme emrine karşı süreyi durdurmaz; ödeme emrine karşı da süresinde ayrıca dava açılmalıdır.

Geri İstenen Tutar Nasıl Hesaplanır?

Geri istenen tutar iki kalemden oluşur: haksız sayılan destek ve bu desteğe ödeme tarihinden itibaren yürütülen faiz. Kanun faizin oranını doğrudan belirler: 6183 sayılı Kanun’un 51’inci maddesindeki gecikme zammı oranları. Oran dönemlere göre değişir ve her dönem kendi oranıyla hesaplanır.

Gecikme zammı oranları (6183 sayılı Kanun m.51)

DönemAylık oran
30.12.2019 – 20.07.2022%1,6
21.07.2022 – 13.11.2023%2,5
14.11.2023 – 20.05.2024%3,5
21.05.2024 – 12.11.2025%4,5
13.11.2025 tarihinden itibaren%3,7

Faiz ödeme tarihinden başladığı için eski yıllara ait desteklerde tutar hızla büyür. Aşağıdaki örnek yöntemi göstermek içindir; ay kesirleri günlük hesaplanmış ve tutarlar yuvarlanmıştır.

Örnek: 17.12.2023’te ödenen 250.000 TL desteğin 17.11.2026’daki faizi

DönemAylık oranSüreFaiz (yaklaşık)
17.12.2023 – 20.05.2024%3,5Yaklaşık 5,1 ay44.600 TL
21.05.2024 – 12.11.2025%4,5Yaklaşık 17,75 ay199.700 TL
13.11.2025 – 17.11.2026%3,7Yaklaşık 12,15 ay112.400 TL
Toplam—Yaklaşık 35 ay356.700 TL (anaparanın yaklaşık %143’ü)

Hesap tablosunda şu noktalar denetlenmelidir:

  • Birden fazla yılın desteği geri isteniyorsa her ödeme kendi ödeme tarihinden başlatılmış mı? Toplam tutarın ilk ödeme tarihinden faizlendirilmesi hatalıdır.
  • Oran değişiklikleri doğru günlerde uygulanmış mı? Bütün süre için en yüksek oranın veya güncel oranın kullanılması hatalıdır.
  • Faiz yalnız haksız sayılan kısma mı yürütülmüş? Uyuşmazlık parselin bir bölümüne ilişkinse faiz de yalnız o bölüme isabet eden destek üzerinden hesaplanır.
  • Daha önce yapılan ödemeler ve mahsuplar hesaptan düşülmüş mü?
  • Aynı dönem için hem faiz hem gecikme zammı istenmiş mi? Mükerrer hesap ihtimali tabloda dönem dönem kontrol edilmelidir.

Tutarınızı gecikme zammı hesaplama aracı ile dönem dönem hesaplayabilir, hesaba itirazın yolları için destek iadesinde faiz hesabı yazımıza bakabilirsiniz.

Geri isteme işlemi mahkemece iptal edilirse ödenen tutar iade edilir; ancak iadede aynı oran uygulanmaz. Danıştay Onuncu Dairesi, dava sürerken faiziyle birlikte 4.120.000 TL ödeyen ve işlemin iptali üzerine bu tutarın gecikme zammı oranında faizle iadesini isteyen davacı bakımından şu sonuca varmıştır: 23’üncü maddedeki oran idarenin geri alacağı haksız ödemeler için öngörülmüştür; desteğin haksız olmadığı anlaşıldığında idarenin iade edeceği tutara, kanuni dayanağı bulunmadığından gecikme zammı oranı değil yasal faiz uygulanır ve faiz her ödemenin yapıldığı tarihten iade tarihine kadar hesaplanır (26.09.2022, E.2022/5269, K.2022/4106).

Beş Yıl Destekten Men: Kapsamı ve Başlangıcı

Haksız yere yararlandığı tespit edilen üretici beş yıl süreyle “hiçbir destekleme programından” yararlandırılmaz (Tarım Kanunu m.23/2). İfade, men’in yalnız haksız ödemenin yapıldığı destek türüyle sınırlı olmadığını gösterir: bitkisel üretim desteğinde verilen men kararı, hayvancılık ve kırsal kalkınma desteklerine başvuruyu da kapatır. Tebliğ, hakkında bu yönde karar verilenleri desteklerden yararlanamayacaklar arasında sayar (m.17/1-f).

Kanun beş yılın hangi tarihte başlayacağını söylemez. 2024/39 sayılı Tebliğ süreyi tahkim komisyonu kararı tarihinden başlatır ve takibini il ve ilçe müdürlüklerine bırakır (m.18/3). Bu nedenle kararın tarihi, tebliğ tarihinden ayrı olarak not edilmelidir: dava süresi tebliğden, men süresi karar tarihinden işler.

Men süresi içinde başvuru yapılabilir. Tebliğ’e göre hakkında beş yıl men kararı alınan çiftçinin başvurusu Taahhütname-1 ve gerekli belgelerle kabul edilir, destekleme öncesi işlemler tamamlanır; ancak karar çiftçi lehine adli veya idari mercilerde bozulmadığı sürece başvurunun kabulü hak doğurmaz ve ödeme yapılmaz (m.15/10). Dava açan çiftçi için bu hüküm önemlidir. Süresi içinde başvuru yapmayanlar desteklerden yararlanamadığından (m.17/1-b), men kararına karşı dava sürerken her üretim yılının başvurusu süresinde yapılmalıdır; aksi hâlde dava kazanılsa bile başvurusu yapılmamış yılın desteği ödenmeyebilir.

Çiftçi Kayıt Sistemi’ne kayıt ve askı süreçleri için Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) rehberimize, miras yoluyla geçen arazilerde hak sahipliği için miras kalan tarlada destekleme ödemeleri yazımıza bakabilirsiniz.

İdari Hata İstisnası: Hata İdaredeyse Men Uygulanmaz

Kanun, idari hata sonucu düzenlenen belgelerle yapılan ödemeleri beş yıllık men’in dışında tutar (m.23/2). Karar ve Tebliğ aynı istisnayı tekrar eder ve idarenin kendi sorumluluğunu da yazar: yetkili merciler, verilerin kayıt sistemine doğru girilmesinden, kendilerine ibraz edilen belgelerin kontrolünden ve kendi hazırladıkları belgelerden doğrudan sorumludur (Tebliğ m.18/1). Çiftçi Kayıt Sistemi Yönetmeliği de sisteme girilen bilgilerin Bakanlık tarafından kontrol edildikten sonra ödemeye esas alınacağını belirtir (m.5/3).

Öte yandan çiftçi, başvuru sırasında beyan ettiği bilgilerin ve teslim ettiği belgelerin doğruluğundan sorumludur (Yönetmelik m.6/5). İdari hata savunması bu iki sorumluluk arasındaki sınırda kurulur. Çiftçi doğru beyanda bulunmuş ve belgelerini eksiksiz sunmuş, hata veri girişinde, icmalin hazırlanmasında, alan hesabında veya mevzuatın yanlış uygulanmasında ortaya çıkmışsa, ödeme haksız olsa da men kararı verilemez. Belgedeki eksikliğin başvuru sırasında dosyadan anlaşılabildiği hâlde idarenin kontrol etmeden ödeme yapması da aynı savunmanın konusudur.

Bu savunmanın sınırı yargıda tartışmalıdır. Hisseli arazide diğer hissedarların muvafakati bulunmadan, usulsüz kira sözleşmesiyle alınan 2008-2011 yılları desteklerinin geri alınmasına ve beş yıl men’e ilişkin dosyada Danıştay Dördüncü Dairesi, davanın reddi yönündeki kararı oyçokluğuyla onamıştır (06.03.2024, E.2023/10936, K.2024/1565). Dosyada tetkik hâkimi, belgelerdeki eksiklik ve hatayı inceleme yükümlülüğünün başvuruyu alan idarede olduğunu, idarenin hatasından kaynaklanan ödemenin geri istenemeyeceğini, aksi kabul edilse bile yalnız itiraz eden hissedarların payına düşen kısmın istenebileceğini düşünmüştür. Çoğunluk bu görüşü benimsememiştir. Savunma bu nedenle yalnız idarenin kontrol eksikliğine değil, çiftçinin beyanının doğruluğuna ve üretimin gerçekliğine de dayandırılmalıdır.

İdari hata ödemeden sonra da düzeltilebilir. Tebliğ, destekleme ödemeleri tamamlandıktan sonra idari kaynaklı hata bulunması hâlinde il müdürlüğünün fark icmali oluşturulması için ilgili Genel Müdürlüğe talepte bulunacağını düzenler (m.16/1-g). Hata çiftçinin aleyhineyse eksik ödenen desteğin tamamlanması bu yolla istenir.

Kast Yoksa: Fazla Alınan Desteğin Kendi Rızasıyla İadesi

Tebliğ tahkim komisyonuna bir yetki daha verir. Yapılan inceleme sonunda sahtecilik veya kamu kurumunu dolandırma kastı olmaksızın fazla destekleme ödemesinden yararlandığı belirlenenlerin, fazla aldıkları miktarı kendi rızalarıyla iade etmeleri hâlinde destekleme ödemelerinden yararlanmaya devam etmelerine ve haklarında cezai işlem yapılmamasına karar verilir (m.14/3-b).

Bu hüküm, hatalı alan beyanı, parsel sınırı karışıklığı veya ürün deseninin yanlış girilmesi gibi kast içermeyen dosyalarda men kararının ve suç duyurusunun önüne geçmenin yoludur. Başvurunun tahkim komisyonu karar vermeden önce, yazılı olarak ve fazla alınan tutarın hesabı gösterilerek yapılması gerekir. Bent faizden söz etmez; haksız ödemelerin faiziyle geri alınacağına ilişkin genel kural (m.18/2) yürürlüktedir.

Bu yola başvurmak desteğin tamamının haksız olduğunu kabul etmek anlamına gelmemelidir. Dilekçede yalnız fazla alındığı kabul edilen kısım rakamla gösterilir, kastın bulunmadığı olgularla açıklanır ve kalan kısma ilişkin haklar saklı tutulur.

Belge Usulsüz Ama Üretim Gerçekse: Geçici 4’üncü Madde

Tarım Kanunu’nun geçici 4’üncü maddesi (10.06.2022 tarihli 7410 sayılı Kanun m.20 ile değişik; yürürlük 15.06.2022), ibraz ettiği makbuz, fatura veya diğer belgeler gerçeğe aykırı veya usulsüz bulunduğu için destekten yararlandırılmayan ya da desteği 23’üncü maddeye göre geri alınan üreticilere bir imkân tanır. Bakanlığa başvurulur, Bakanlık inceleme yapar ve gerçek üretim yapıldığı tespit edilirse hak edilen destek ödenir. Maddenin sonuçları şunlardır:

  • Hak edilen destekleme ödemesi yapılır; bu ödemeye faiz işletilmez, masraf veya ek ödeme adı altında başka bir ödeme yapılmaz.
  • 23’üncü madde çerçevesinde tahsil edilmiş faiz, yapılandırma kanunları kapsamında faiz yerine tahsil edilmiş feri alacaklar, katsayı tutarı ve geç ödeme zamları iade edilir.
  • Geri alma yönünde takip başlatılmışsa, şartların oluşması hâlinde takip işlemlerine son verilir.
  • Maddeden yararlananlara beş yıllık hak mahrumiyeti uygulanmaz.
  • Maddeden yararlananların, maddenin yürürlüğünden önce açtıkları davalar karşılıklı olarak sonlandırılır; yargılama gideri ve vekâlet ücreti istenmez.

Başvuru süresi iki türlüdür. Maddenin yürürlüğe girdiği tarihte desteği geri alınmış veya takibi başlamış olanlar için süre üç aydı ve 2022 yılında doldu. Maddenin yürürlüğünden sonra, maddenin kapsadığı dönemlere ilişkin olarak hakkında takip başlatılanlar ise takibe ilişkin yazının tebliğinden itibaren bir ay içinde Bakanlığa başvurabilir.

Bir aylık süreye dikkat. Kanun “maddenin kapsadığı dönemler” ifadesini ayrıca tanımlamaz. 15.06.2022’den önceki üretim yıllarına ait desteklerde bir aylık süre mutlaka kullanılmalıdır. Sonraki yıllara ait desteklerde başvuru yine yapılabilir; ancak yalnız bu yola güvenilmemeli, 60 ve 15 günlük dava süreleri ayrıca korunmalıdır. Başvuru yapmak dava süresini kendiliğinden uzatmaz.

Danıştay kararları maddenin nasıl uygulandığını gösterir. 2012 yılı gübre ve toprak analizi desteğinde usulsüzlük yapıldığı gerekçesiyle 1.007,69 TL’nin faiziyle geri alınmasına ve beş yıl men’e karar verilen dosyada Onuncu Daire, önceki düzenleme olan geçici 3’üncü madde bakımından şu sonuca varmıştır: usulsüz ve sahte belge sunulduğu açık olsa da süresinde başvuru yapılmışsa idare çiftçinin gerçek üretim yapıp yapmadığını incelemek zorundadır; bu inceleme yapılmadan kurulan işlem hukuka aykırıdır (16.11.2021, E.2016/13622, K.2021/5551). Bozmaya uyularak verilen iptal kararı Dördüncü Dairece onanmıştır (08.04.2025, E.2025/1916, K.2025/2164).

Madde gerçek üretimi olmayanı korumaz. Organik gübre tesisi için alınan yaklaşık 937.000 TL hibenin, ödeme belgelerinin bir bölümü bankaca teyit edilemediği için geri istendiği dosyada şirket geçici 4’üncü maddeden yararlanmak istemiştir. Yerinde denetimde tesisin boş olduğu, makinelerin başka bir yerde bulunduğu ve taşınmazın satıldığı tespit edilmiştir. Dördüncü Daire, maddeden yararlanmanın ön koşulunun gerçek üretim olduğunu ve bunun açıkça, şüpheye yer vermeyecek biçimde ortaya konulması gerektiğini belirterek başvurunun reddini hukuka uygun bulmuştur (11.03.2025, E.2024/4182, K.2025/1539). Dördüncü Daire bir başka kararında, hakkında kamu kurumunu dolandırma suçundan kamu davası açılmış çiftçinin geçici 3’üncü madde başvurusunun reddini hukuka uygun bulan mahkeme kararını onamıştır (20.03.2024, E.2023/12749, K.2024/1955).

Bu kararlardan çıkan ölçü şudur: belgedeki sorun tek başına sonucu belirlemez, belirleyici olan üretimin gerçekliğidir ve bunu ortaya koymak fiilen başvurana düşer. Başvuru dilekçesine aşağıdaki deliller eklenmeli, yerinde inceleme yapılması ayrıca istenmelidir.

Gerçek üretimi gösteren deliller

DelilNeyi gösterir
Çiftçi Kayıt Sistemi kayıtları ve önceki yılların icmalleriArazinin yıllardır aynı çiftçi tarafından beyan edildiğini ve işlendiğini
Tohum, gübre, ilaç ve mazot faturalarıÜretim için girdi alındığını
Sulama aboneliği ve elektrik faturalarıİlgili yılda sulama yapıldığını
Kantar fişi, müstahsil makbuzu, borsa tescil beyannamesi, kooperatif ve depo teslim kayıtlarıÜrünün hasat edilip teslim edildiğini
Uydu görüntüleri ve hava fotoğraflarıDestek yılında parselin ekili olduğunu
Biçerdöver, nakliye ve işçilik kayıtları; muhtar ve komşu parsel sahiplerinin tanıklığıEkim, hasat ve taşımanın fiilen yapıldığını
Hayvancılıkta hayvan kayıt sistemi dökümü, aşı ve küpe kayıtları, veteriner sevk raporları, süt teslim kayıtlarıHayvanların işletmede bulunduğunu ve üretimin sürdüğünü

Müşterek Sorumluluk: Belgeyi Düzenleyenler ve Kamu Görevlileri

Kanun, haksız ödemenin yapılmasında ödemeyi sağlayan, belge veya belgeleri düzenleyen gerçek ve tüzel kişileri geri alınacak tutarın tahsilinde çiftçiyle birlikte müştereken sorumlu tutar (m.23/1). Danıştay Onuncu Dairesi bu kişilere örnek olarak müstahsil makbuzu, fatura ve kira sözleşmesi düzenleyenleri göstermiştir. Uygulamada tüccar, kooperatif, laboratuvar, danışman ve yetkilendirilmiş kuruluşlar bu hükümle karşılaşır. Lisanslı depolarda muhafaza edilen ürünlere ilişkin kira desteğinde depo işletmesinin sorumluluğu Tebliğ’de ayrıca düzenlenmiştir (m.18/4-5).

Müşterek sorumluluk, idarenin alacağın tamamını bu kişilerden de isteyebilmesi demektir. Belgeyi düzenleyen kişi bakımından savunmanın konusu, belgenin gerçeği yansıtıp yansıtmadığı ve haksız sayılan ödemenin bu belgeye dayanıp dayanmadığıdır.

Kamu görevlileri bakımından tahsil usulü farklıdır. Müdür vekili olarak görev yapan bir kamu görevlisi adına, gerçeğe aykırı belge düzenleyerek 430.514,68 TL tutarındaki desteğin hak etmeyen kişiye ödenmesine yol açtığı ileri sürülerek 6183 sayılı Kanun’a göre ödeme emri düzenlenmiştir. Onuncu Daire ödeme emrini hukuka aykırı bulmuştur: 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesi ve bu maddeye dayanan Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, kamu görevlileri yönünden özel düzenlemedir. Kamu zararı kamu görevlisinden bu usulle, dava veya icra takibi yoluyla tahsil edilir; 5488 ve 5648 sayılı Kanunlardaki tahsil usulü kamu görevlilerine uygulanamaz (06.12.2021, E.2021/231, K.2021/6015). Kamu görevlilerinin mali sorumluluğu için kamu zararından kim sorumlu yazımıza bakabilirsiniz.

Ceza Soruşturması ile İdari Davanın İlişkisi

Tahkim komisyonu, gerçeğe aykırı beyanda bulunduğu tespit edilenler hakkında Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına da karar verir (Tebliğ m.14/3-a). Soruşturma çoğu zaman kamu kurum ve kuruluşlarının zararına dolandırıcılık (Türk Ceza Kanunu m.158/1-e) ve belgede sahtecilik suçlarından yürütülür. Nitelikli dolandırıcılığın bu hâlinde hapis cezasının alt sınırı dört yıl, üst sınırı on yıldır; adli para cezası suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Zararın kovuşturma başlamadan önce tamamen giderilmesi hâlinde ceza üçte ikisine kadar, kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmeden önce giderilmesi hâlinde yarısına kadar indirilir (m.168). Ceza boyutunun ayrıntısı için devlet desteğinde sahte fatura yazımıza bakabilirsiniz.

İdari dava ile ceza davası birbirini etkiler; ancak ilişki tek yönlü değildir. Danıştay kararlarında üç ayrı durum görülür:

  • Derdest ceza davasının sonucu beklenebilir. 480 küçükbaş hayvan için ödenen 4.800 TL desteğin geri alınmasına ve beş yıl men’e ilişkin davada idare mahkemesi, ağır ceza mahkemesinin beraat kararına dayanarak işlemi iptal etmiştir. Dördüncü Daire, beraat kararının bölge adliye mahkemesince eksik inceleme nedeniyle bozulduğunu ve yargılamanın sürdüğünü saptamış; ceza davasının kesinleşmiş sonucu beklenerek karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozmuştur (26.06.2024, E.2023/10168, K.2024/4174).
  • Delil yetersizliğinden beraat idari yargıyı bağlamayabilir. Aspir destekleme primi dosyasında sanıklar, delillerin ceza vermeye yeterli olmadığı gerekçesiyle beraat etmiştir. Onuncu Daire buna rağmen bilirkişi raporuna, GPS ölçümlerine ve tespit tutanağını düzenleyen görevlilerin ifadelerine dayanarak beyan edilen üretimin gerçeği yansıtmadığı sonucuna varmış, işlemin iptali yönündeki kararı bozmuştur (20.12.2021, E.2017/3111, K.2021/6552).
  • Soruşturma tek başına ödemenin durdurulmasına dayanak olmaz. Şirket ortaklarından biri hakkındaki soruşturma tamamlanıncaya kadar çiğ süt ve buzağı desteklerinin askıya alınmasına ilişkin tahkim komisyonu kararını bölge idare mahkemesi, mevzuatta destekleme ödemelerinin askıya alınabileceğine ilişkin bir düzenleme bulunmadığı gerekçesiyle iptal etmiş ve 167.310 TL desteğin hakediş tarihinden itibaren yasal faiziyle ödenmesine hükmetmiştir. Dördüncü Daire kararı onamıştır (18.04.2024, E.2023/10931, K.2024/2595).

İki dosya bu nedenle birlikte yönetilmelidir. Ceza dosyasına sunulan savunma ve deliller idari davada, idari davada alınan bilirkişi raporu ceza dosyasında kullanılır; birinde verilen beyan diğerinde aleyhe delil olabilir.

Savunmanın Dayanakları

Savunma, dosyadaki tespitin niteliğine göre kurulur. Aşağıdaki dayanaklar birbirini dışlamaz; çoğu dosyada birkaçı birlikte ileri sürülür.

Savunmanın dayanakları

SavunmaDayanakKullanılacak delil veya talep
Ödeme haksız değildir, üretim gerçektirTarım Kanunu m.23/1Girdi ve satış belgeleri, uydu görüntüsü, keşif ve bilirkişi incelemesi
Tespit yetersizdir2577 sayılı Kanun m.20 ve 31Tutanağın tarihi ve yöntemi; destek yıllarındaki durumun incelenmemiş olması; mahallinde keşif talebi
Hata idaredendirTarım Kanunu m.23/2; Tebliğ m.18/1Başvuru dosyası, veri giriş kayıtları, icmaller; men kararının kaldırılması talebi
Yalnız fazla ödenen kısım istenebilirTebliğ m.19/5Beyan edilen alan ile tespit edilen alanın karşılaştırması; kısmi iptal talebi
Kast yoktur, fazla alınan kısım iade edilmiştirTebliğ m.14/3-bİade dekontu; desteklerden yararlanmaya devam ve suç duyurusunda bulunulmaması talebi
Belge usulsüz olsa da üretim gerçektirTarım Kanunu geçici m.4Bir ay içinde Bakanlığa başvuru, yerinde inceleme talebi
Mücbir sebep vardırTebliğ m.19/11On iş günü içinde yapılan yazılı bildirim, tespit tutanağı
Faiz hesabı hatalıdırTarım Kanunu m.23/1; 6183 sayılı Kanun m.51Ödeme dekontları, dönemsel hesap tablosu
Tahsil usulü yanlıştır (kamu görevlisi)5018 sayılı Kanun m.71Ödeme emrinin iptali talebi
Karar usulüne uygun alınmamıştırÇiftçi Kayıt Sistemi Yönetmeliği m.8/1-bToplantı tutanağı, katılan üye sayısı ve oylar, kararın gerekçesi

Tespitin yetersizliği en sık sonuç veren savunmadır. Danıştay Onuncu Dairesi, parselin bir bölümünün bayırlık olduğu gerekçesiyle 2002-2005 yıllarına ait 2.017,20 TL desteğin geri alınmasına ve beş yıl men’e karar verilen dosyada, işleme dayanak alınan tespit tutanağında bu bölümün tarımsal faaliyete elverişli olup olmadığına ilişkin bir tespit bulunmadığını saptamıştır. Daire’ye göre konu özel ve teknik bilgi gerektirir: mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılarak arazinin tespit tarihindeki ve geçmiş yıllardaki durumu ile beyan edilen ürünlerin ekilip ekilemeyeceği ortaya konulmadan davanın reddedilmesi eksik incelemedir (08.06.2021, E.2016/15697, K.2021/3154). Aynı gün aynı ilçeye ilişkin bir başka dosyada da aynı sonuca varılmıştır (E.2016/14579, K.2021/3151).

Zamanaşımı savunması dikkatle kurulmalıdır. 23’üncü madde geri alma kararı için ayrı bir süre öngörmez; yargı kararlarına konu dosyalarda on yılı aşkın süre önce ödenmiş desteklerin geri istendiği görülür. 6183 sayılı Kanun’daki beş yıllık tahsil zamanaşımı ise alacağın vadesinin rastladığı yılı izleyen yılın başından itibaren işler (m.102); vade, ödeme için verilen sürenin son günüdür (m.37). Zamanaşımının dolup dolmadığı her dosyada tebliğ ve takip işlemlerinin tarihleri çıkarılarak ayrıca değerlendirilir.

İtiraz ve Dava Yolları: 60 Gün, 15 Gün ve Yürütmenin Durdurulması

İtiraz ve dava yolları

İşlemBaşvuru yoluSüreMerci ve dayanak
Ödeme icmalindeki hataYazılı itirazAskı süresi ve bitimini izleyen beş iş günüİl veya ilçe müdürlüğü; çözülemezse tahkim komisyonu (Tebliğ m.16/1)
Tahkim komisyonu kararı ve geri isteme yazısıİptal davası ve yürütmenin durdurulması istemiTebliğden itibaren 60 günİşlemi yapan merciin bulunduğu yer idare mahkemesi (2577 sayılı Kanun m.7, 27 ve 32)
Aynı işlemİdareye başvuru (isteğe bağlı)Dava süresi içinde; otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılırÜst makam, yoksa işlemi yapan makam (2577 sayılı Kanun m.11)
Ödeme emriİptal davası ve yürütmenin durdurulması istemiTebliğden itibaren 15 günİdare mahkemesi (6183 sayılı Kanun m.58)
Geçici 4’üncü maddeGerçek üretim tespiti başvurusuTakip yazısının tebliğinden itibaren bir ayBakanlık; dilekçe il veya ilçe müdürlüğüne verilir
Başvurunun reddiİptal davasıRet işleminin tebliğinden itibaren 60 günİdare mahkemesi
Hak edildiği hâlde ödenmeyen destekBaşvuru, ret üzerine iptal ve tam yargı davası60 günİdare mahkemesi

Tahkim komisyonu kararı ile buna dayanan geri isteme yazısı idari işlemdir ve tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde dava konusu edilir. Dava açmak işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması ayrıca istenmelidir. Mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşmişse yürütmeyi durdurur (2577 sayılı Kanun m.27).

İdareye başvuru isteğe bağlıdır ve dikkat ister. Dava süresi içinde işlemin kaldırılması veya geri alınması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan istenebilir; bu başvuru dava süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre kaldığı yerden işlemeye devam eder; başvurudan önce geçen günler hesaba katılır (2577 sayılı Kanun m.11). Süre hesabında hata yapmamak için çoğu dosyada doğrudan dava açmak daha güvenlidir.

İlçe tahkim komisyonunda çözülemeyen konular il tahkim komisyonuna, orada da çözülemeyenler ilgili Genel Müdürlüğe gönderilir (Tebliğ m.16/1-ç, e). Bu sıra idarenin kendi içindeki inceleme düzenidir; çiftçi bakımından dava süresini durduran bir yol olarak görülmemelidir.

Ödeme emrine karşı dava süresi on beş gündür; bu davada borcun bulunmadığı, kısmen ödendiği veya zamanaşımına uğradığı ileri sürülebilir (6183 sayılı Kanun m.58). Tarımsal destek alacağı vergi, resim veya harç niteliğinde olmadığından bu dava idare mahkemesinde görülür; yargı kararlarına yansıyan dosyalarda da böyledir. Dayanak işlem iptal edilirse ödeme emri de dayanaksız kalır; bununla birlikte her iki işleme karşı kendi süresinde ayrı dava açılmalıdır. Dilekçenin kuruluşu için ödeme emrine itiraz dava dilekçesi örneği sayfamıza bakabilirsiniz.

Destek hiç ödenmemişse yol tersine işler: çiftçi desteğin ödenmesini ister, ret veya cevapsızlık üzerine iptal ve tam yargı davası açar. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, ölen çiftçinin beyan ettiği ayçiçeğini hasat edip teslim eden mirasçıların fark ödemesi başvurusunun, makbuzların ölümden sonra muris adına düzenlendiği gerekçesiyle reddedildiği dosyada, ret işlemini iptal eden ve 6.757,60 TL desteğin yasal faiziyle ödenmesine hükmeden Dördüncü Daire kararını onamıştır (08.04.2025, E.2024/2621, K.2025/766).

Dava Sürerken: Faiz, Tecil, Haciz ve Sonraki Yılların Destekleri

Dava sürerken faiz işlemeye devam eder. Gecikme zammı oranı aylık yüzde 3,7 iken, işlemin iptali hâlinde idarenin iade edeceği tutara yasal faiz uygulanır. Bu fark, davanın güçlü görüldüğü dosyalarda bile borcun dava ve iade hakları saklı tutularak ödenmesini bir seçenek hâline getirir; ödeme yapılırken ihtirazi kayıt yazılı olarak konulmalıdır.

  • Tecil ve taksitlendirme: borcun vadesinde ödenmesi veya haczin uygulanması borçluyu çok zor duruma düşürecekse alacaklı idareden 72 aya kadar tecil istenebilir (6183 sayılı Kanun m.48). Ayrıntı için tecil ve taksitlendirme sayfamıza, talep dilekçesi için devlet desteği iadesi dilekçe örnekleri sayfasına bakabilirsiniz.
  • Haczedilemeyen mallar: çiftçinin kendisinin ve ailesinin geçimi için zaruri olan arazi, çift hayvanları, taşıtlar ve tarım aletleri ile gelecek mahsul için gerekli tohumluk haczedilemez (6183 sayılı Kanun m.70). Genel icra takiplerindeki benzer koruma için çiftçinin malları haczedilebilir mi yazımıza bakabilirsiniz.
  • Destekleme ödemesi üzerindeki işlemler: Karar’a göre destekleme ödemeleri kamu kaynağı olduğundan hak sahibinin hesabına aktarılmadan önce haciz, icra, temlik ve benzeri işlemlere konu edilemez (m.5/7).
  • Sonraki yılların başvuruları: men kararı sürerken de her üretim yılının başvurusu Taahhütname-1 ile yapılmalıdır; karar lehinize bozulursa ödeme bu başvurular üzerinden yapılır (Tebliğ m.15/10).

Danıştay Kararlarından Örnekler

Aşağıdaki kararlar, Danıştay’ın tarımsal destek uyuşmazlıklarında hangi sorulara baktığını gösterir. Her karar kendi dosyasının olgularına dayanır; benzer görünen iki dosyada farklı sonuca varılabilir.

Danıştay kararlarından örnekler

KararOlaySonuç
İdari Dava Daireleri Kurulu, 08.04.2025, E.2024/2621, K.2025/766Ölen çiftçinin beyan ettiği ayçiçeğini hasat eden mirasçıların fark ödemesi başvurusu, makbuzlar ölümden sonra muris adına düzenlendiği için reddedilmişRet işlemini iptal eden ve 6.757,60 TL’nin yasal faiziyle ödenmesine hükmeden Daire kararı onandı
4. Daire, 08.04.2025, E.2025/1916, K.2025/21642012 yılı gübre ve toprak analizi desteğinin faiziyle geri alınması ve beş yıl men; geçici 3’üncü madde başvurusuGerçek üretim incelenmeden kurulan işlemin iptali yönündeki karar onandı
4. Daire, 11.03.2025, E.2024/4182, K.2025/1539Organik gübre tesisi hibesi; geçici 4’üncü madde başvurusu; denetimde tesis boş, makineler başka yerdeGerçek üretim ortaya konulamadığından başvurunun reddi hukuka uygun; iptal yönündeki karar bozuldu
4. Daire, 19.09.2024, E.2023/10920, K.2024/4882110 baş damızlık sığır yatırım desteği; ithal edilen düvelerin karantina sonrasında işletmede bulunmadığı ve satıldığı tespitiTaahhütnameye aykırılık sabit; salgın hastalığı mücbir sebep sayan karar bozuldu
4. Daire, 26.06.2024, E.2023/10168, K.2024/4174480 küçükbaş için ödenen desteğin geri alınması ve beş yıl men; beraat kararı istinafta bozulmuşDerdest ceza davasının kesinleşmiş sonucu beklenmeli; iptal kararı bozuldu
4. Daire, 18.04.2024, E.2023/10931, K.2024/2595Ortak hakkındaki soruşturma nedeniyle çiğ süt ve buzağı desteklerinin askıya alınmasıAskıya almanın yasal dayanağı yok; 167.310 TL’nin yasal faiziyle ödenmesine ilişkin karar onandı
4. Daire, 06.03.2024, E.2023/10936, K.2024/1565Hisseli arazide muvafakatsiz, usulsüz kira sözleşmesiyle alınan 2008-2011 destekleriDavanın reddi oyçokluğuyla onandı
10. Daire, 04.04.2023, E.2021/7308, K.2023/1696Kırsal kalkınma hibesinde sahte banka dekontu iddiası; 726.670,35 TL’nin faiziyle geri istenmesiHarcamalar gerçekten yapılmış, kamu zararı yok; davanın reddi yönündeki karar bozuldu
10. Daire, 26.09.2022, E.2022/5269, K.2022/4106Dava sürerken ödenen 4.120.000 TL’nin, işlemin iptali üzerine faiziyle iadesiİadede gecikme zammı oranı değil yasal faiz uygulanır
10. Daire, 20.12.2021, E.2017/3111, K.2021/6552Aspir destekleme primi; ceza davasında delil yetersizliğinden beraatBilirkişi ve tespitlere göre üretim gerçek değil; iptal kararı bozuldu
10. Daire, 06.12.2021, E.2021/231, K.2021/6015Belge düzenleyen kamu görevlisine 6183 sayılı Kanun’a göre ödeme emriKamu görevlisinden tahsil 5018 sayılı Kanun m.71 usulüyle yapılır; ödeme emri hukuka aykırı
10. Daire, 16.11.2021, E.2016/13622, K.2021/5551Usulsüz ve sahte belge; süresinde geçici 3’üncü madde başvurusuGerçek üretim incelenmeden işlem kurulamaz; davanın reddi yönündeki karar bozuldu
10. Daire, 29.06.2021, E.2016/13713, K.2021/3673ÇATAK programında aynı parsele aynı konudan ikinci kez destek alındığı gerekçesiyle 4.422 TL’nin geri istenmesiFarklı kategori uygulaması yapıldığından işlem hukuka aykırı; iptal kararı onandı
10. Daire, 08.06.2021, E.2016/15697, K.2021/3154Parselin bayırlık bölümü nedeniyle 2002-2005 desteklerinin geri alınması ve beş yıl menKeşif ve bilirkişi incelemesi yapılmadan verilen ret kararı bozuldu

Hazırlanacak Belgeler

  • Tahkim komisyonu kararı, geri isteme yazısı, ödeme emri ve bunların tebliğ belgeleri
  • İdarenin faiz hesap tablosu; verilmemişse yazılı olarak istendiğini gösteren dilekçe
  • Kontrol ve tespit tutanakları, varsa teftiş raporunun ilgili bölümü
  • İlgili yılların Çiftçi Kayıt Sistemi belgeleri, başvuru dosyası ve destekleme talep formları
  • Tapu kayıtları, kira sözleşmesi, muvafakatname veya taahhütname
  • Destek ödeme dekontları ve banka hesap ekstreleri
  • Tohum, gübre, ilaç ve mazot faturaları; sulama aboneliği ve elektrik faturaları
  • Müstahsil makbuzları, kantar fişleri, borsa tescil beyannameleri, kooperatif ve depo teslim kayıtları
  • Destek yıllarına ait uydu görüntüleri ve fotoğraflar
  • Hayvancılıkta hayvan kayıt sistemi dökümü, aşı, küpe ve sevk kayıtları
  • Ceza soruşturması veya davası varsa ifade tutanakları, iddianame ve kararlar

Adım Adım Ne Yapmalı?

  1. Tebliğ tarihini ve kararın tarihini ayrı ayrı kaydedin. 60 günlük dava süresi tebliğden, beş yıllık men süresi karar tarihinden işler.
  2. Tahkim komisyonu kararının, tespit tutanağının ve faiz hesap tablosunun örneğini yazılı olarak isteyin.
  3. Geri istenen desteğin hangi yıla, hangi parsele veya hangi hayvanlara ilişkin olduğunu kalem kalem çıkarın.
  4. Desteğin 15.06.2022’den önceki bir döneme ait olup olmadığına bakın; öyleyse bir ay içinde geçici 4’üncü madde başvurusunu yapın.
  5. Üretimin gerçekliğini gösteren belgeleri toplayın ve uydu görüntülerini temin edin.
  6. Fazla ödeme kastsız bir hatadan kaynaklanıyorsa, fazla alınan kısmın rızaen iadesi için tahkim komisyonuna yazılı başvuruyu değerlendirin.
  7. 60 gün içinde iptal davasını yürütmenin durdurulması istemiyle açın; keşif ve bilirkişi incelemesi isteyin.
  8. Ödeme emri gelirse 15 gün içinde ayrıca dava açın.
  9. Suç duyurusu yapılmışsa ifade vermeden önce ceza dosyasını idari dosyayla birlikte değerlendirin.
  10. Men kararı sürerken her üretim yılının başvurusunu süresinde yapmaya devam edin.

Dilekçe Örneği 1: Geçici 4’üncü Madde Uyarınca Gerçek Üretim Tespiti Başvurusu

Aşağıdaki örnek, 2021 üretim yılına ait fark ödemesi desteği, müstahsil makbuzlarının usulsüz bulunması nedeniyle faiziyle geri istenen bir çiftçi için hazırlanmıştır. Dilekçe, takip yazısının tebliğinden itibaren bir ay içinde il veya ilçe müdürlüğüne elden verilir ve evrak kayıt numarası alınır. Köşeli parantez içindeki bölümler dosyaya göre doldurulur; ürün, yıl ve deliller kendi dosyanıza göre değiştirilir.

TARIM VE ORMAN BAKANLIĞINA

([İl] İl Tarım ve Orman Müdürlüğü aracılığıyla)

BAŞVURAN: [ad soyad] — [T.C. kimlik numarası], [adres]

VEKİLİ: Av. [ad soyad] — [adres]

İLGİ: [İlçe] İlçe Tahkim Komisyonunun [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı kararı; [İlçe] İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı yazısı

KONU: 5488 sayılı Tarım Kanunu’nun geçici 4’üncü maddesi uyarınca gerçek üretim tespiti yapılması, geri alma işlemlerine son verilmesi ve hak mahrumiyetinin uygulanmaması talebidir.

AÇIKLAMALAR

1. Müvekkil, [İlçe] ilçesi [köy/mahalle] sınırlarındaki [ada/parsel] sayılı taşınmazlarda çiftçilik yapmakta olup Çiftçi Kayıt Sistemine kayıtlıdır. 2021 üretim yılında bu taşınmazlarda [dekar] dekar yağlık ayçiçeği yetiştirmiş, ürününü [alıcı] unvanlı alıcıya teslim etmiş ve [tarih] tarihinde [tutar] TL fark ödemesi desteği almıştır.

2. İlgi kararla, müvekkilin ibraz ettiği müstahsil makbuzlarının usulsüz olduğu gerekçesiyle desteğin faiziyle birlikte geri alınmasına ve müvekkilin beş yıl süreyle destekleme programlarından yararlandırılmamasına karar verilmiş; ilgi yazı müvekkile [tarih] tarihinde tebliğ edilmiştir.

A. Tarım Kanunu geçici m.4: Başvurunun süresinde yapıldığı

3. Geçici 4’üncü madde, maddenin yürürlüğe girdiği 15.06.2022 tarihinden sonra, maddenin kapsadığı dönemlere ilişkin olarak hakkında takip başlatılanların, takibe ilişkin yazının tebliğinden itibaren bir ay içinde Bakanlığa başvurmaları hâlinde madde hükmünden aynı şartlarla yararlandırılacağını düzenler. Geri alınmak istenen destek 2021 üretim yılına aittir. Takibe ilişkin yazı [tarih] tarihinde tebliğ edilmiş olup başvurumuz bir aylık süre içindedir.

B. Tarım Kanunu geçici m.4: Müvekkilin gerçek üretim yaptığı

4. Müvekkil 2021 üretim yılında beyan ettiği parsellerde fiilen ayçiçeği yetiştirmiştir. Aynı parseller önceki ve sonraki yıllarda da müvekkil tarafından Çiftçi Kayıt Sistemine beyan edilmiş ve işlenmiştir. Tohumluk, gübre ve mazot alımına ilişkin faturalar, sulama aboneliği kayıtları, hasadı yapan biçerdöver sahibine yapılan ödemenin dekontu, ürünün teslimine ilişkin kantar fişleri ve bedelin müvekkilin banka hesabına yatırıldığını gösteren ekstre ektedir.

5. İlgili parsellerin 2021 yılı Haziran ve Ağustos aylarına ait uydu görüntüleri parsellerin ekili olduğunu göstermektedir. Görüntülerin Bakanlık kayıt sistemlerinden de incelenmesini, gerekli görülürse mahallinde tespit yapılmasını ve köy muhtarı ile komşu parsel sahiplerinin dinlenmesini talep ederiz.

C. Tarım Kanunu geçici m.4: Belgedeki usulsüzlüğün başvurunun incelenmesine engel olmadığı

6. İlgi kararda müstahsil makbuzlarının usulsüz olduğu belirtilmiştir. Makbuzlar alıcı tarafından düzenlenmiş olup düzenlenme biçimindeki eksiklik müvekkilin bilgisi ve katkısı dışındadır. Kaldı ki geçici 4’üncü madde, tam da ibraz edilen makbuz, fatura ve diğer belgelerin gerçeğe aykırı veya usulsüz bulunduğu hâller için getirilmiştir; belgenin usulsüz olması maddeden yararlanmaya engel değil, maddenin uygulanma şartıdır. Danıştay Onuncu Dairesinin 16.11.2021 tarihli ve E.2016/13622, K.2021/5551 sayılı kararında da, usulsüz belge sunulduğu açık olsa bile süresinde yapılan başvuru üzerine gerçek üretim yapılıp yapılmadığı incelenmeden işlem kurulamayacağı belirtilmiştir.

D. Tarım Kanunu geçici m.4 ve m.23/2: Takibe son verilmesi ve hak mahrumiyetinin uygulanmaması

7. Gerçek üretimin tespiti hâlinde müvekkil hak ettiği destekten yararlanır, geri alma yönünde başlatılan takip işlemlerine son verilir ve müvekkile 23’üncü maddenin ikinci fıkrasındaki hak mahrumiyeti uygulanmaz. İnceleme sonuçlanıncaya kadar alacağın tahsil dairesine bildirilmemesini, bildirilmişse takibin durdurulmasının istenmesini talep ederiz.

8. Bu başvuru, ilgi karara ve yazıya karşı dava açma hakkımızdan vazgeçme anlamına gelmez; yasal süresi içinde yargı yoluna başvurma hakkımız saklıdır.

SONUÇ VE İSTEM

9. Açıklanan nedenlerle, müvekkilin 2021 üretim yılında gerçek üretim yaptığının tespitine, ilgi kararla başlatılan geri alma işlemlerine son verilmesine, müvekkil hakkında beş yıllık hak mahrumiyetinin uygulanmamasına ve sonucun tarafımıza yazılı olarak bildirilmesine karar verilmesini talep ederiz. [tarih]

Başvuran Vekili
Av. [ad soyad]

EKLER: 1) Vekâletname 2) Tahkim komisyonu kararı ve tebliğ belgesi 3) 2020, 2021 ve 2022 yılları Çiftçi Kayıt Sistemi belgeleri 4) Girdi faturaları 5) Sulama aboneliği kayıtları 6) Kantar fişleri ve banka ekstresi 7) Hasat ödemesi dekontu 8) Uydu görüntüleri

Dilekçe Örneği 2: Tahkim Komisyonu Kararına Karşı İptal Davası

Aşağıdaki örnek, parselinin bir bölümünün ekili olmadığı ileri sürülerek 2025 üretim yılı desteğinin tamamı faiziyle geri istenen ve hakkında beş yıl men kararı verilen bir çiftçi için hazırlanmıştır. Dava, kararın tebliğinden itibaren altmış gün içinde açılır. İl tahkim komisyonu kararlarında davalı valilik olur. Ödeme emri de tebliğ edilmişse ona karşı on beş gün içinde ayrı dava açılır.

[İL] NÖBETÇİ İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA

Yürütmenin durdurulması istemlidir.

DAVACI: [ad soyad] — [T.C. kimlik numarası], [adres]

VEKİLİ: Av. [ad soyad] — [adres]

DAVALI: [İlçe] Kaymakamlığı — [adres]

DAVA KONUSU İŞLEM: [İlçe] İlçe Tahkim Komisyonunun [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı kararı ile bu karara dayanılarak düzenlenen [İlçe] İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı yazısı

TEBLİĞ TARİHİ: [tarih]

KONU: 2025 üretim yılı için ödenen [tutar] TL desteğin faiziyle birlikte geri alınmasına ve davacının beş yıl süreyle destekleme programlarından yararlandırılmamasına ilişkin işlemlerin iptali ile yürütmelerinin durdurulması istemidir.

AÇIKLAMALAR

1. Müvekkil, [İlçe] ilçesi [köy/mahalle] sınırlarındaki [ada/parsel] sayılı, [dekar] dekar yüzölçümlü taşınmazda yıllardır çiftçilik yapmaktadır. 2025 üretim yılında bu parselde buğday yetiştirmiş, Çiftçi Kayıt Sistemine parselin tamamını beyan etmiş ve [tarih] tarihinde [tutar] TL temel destek ve planlı üretim desteği almıştır.

2. Davalı idare, [tarih] tarihinde yaptığı kontrolde parselin [dekar] dekarlık bölümünün ekili olmadığını ileri sürmüş; dava konusu kararla desteğin tamamının ödeme tarihinden itibaren işleyecek faiziyle geri alınmasına, müvekkilin beş yıl süreyle hiçbir destekleme programından yararlandırılmamasına ve hakkında suç duyurusunda bulunulmasına karar verilmiştir. Karar müvekkile [tarih] tarihinde tebliğ edilmiş olup dava süresindedir.

A. Tarım Kanunu m.23/1: Ödemenin haksız olmadığı

3. Destek ancak haksız yere ödenmişse geri alınabilir. Müvekkil 2025 üretim yılında parselin tamamında buğday ekmiş, hasat etmiş ve ürününü teslim etmiştir. Sertifikalı tohumluk, gübre ve mazot faturaları, hasat ödemesinin dekontu, kantar fişleri ve ürün bedelinin ödendiğini gösteren banka ekstresi ektedir. Teslim edilen ürün miktarı, parselin tamamının ekildiğini gösterir; idarenin ekili olmadığını ileri sürdüğü bölüm düşüldüğünde bu miktarda ürün alınması mümkün değildir.

4. Davalı idarenin dayandığı kontrol [tarih] tarihinde, hasattan [süre] sonra yapılmıştır. Hasadı yapılmış ve sürülmüş bir tarlanın görünümünden, üretim yılı içinde ekili olup olmadığı sonucuna varılamaz. Tutanakta ekili olmadığı ileri sürülen bölümün sınırları, yüzölçümünün nasıl ölçüldüğü ve üretim yılı içindeki durumun hangi veriye göre belirlendiği gösterilmemiştir. Parselin 2025 yılı Nisan ve Haziran aylarına ait uydu görüntüleri ise parselin tamamının ekili olduğunu göstermektedir.

B. 2577 sayılı Kanun m.20 ve m.31: Keşif ve bilirkişi incelemesi yapılması gerektiği

5. Uyuşmazlık, parselin belirli bir bölümünün 2025 üretim yılında ekili olup olmadığına ilişkindir ve çözümü teknik bilgi gerektirir. Danıştay Onuncu Dairesi, parselin bir bölümünün tarıma elverişli olmadığı gerekçesiyle desteğin geri alındığı ve beş yıl men kararı verildiği dosyada, mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmadan verilen ret kararını eksik inceleme nedeniyle bozmuştur (08.06.2021, E.2016/15697, K.2021/3154). Mahallinde keşif yapılmasını, ziraat mühendisi ve harita mühendisi bilirkişiler aracılığıyla üretim yılına ait uydu görüntülerinin, teslim edilen ürün miktarının ve parselin fiili durumunun incelenmesini talep ederiz.

C. Tebliğ (No: 2024/39) m.19/5: Uyuşmazlığın parselin yalnız bir bölümüne ilişkin olduğu

6. Bir an için kontrol tutanağındaki tespitin doğru olduğu düşünülse bile, uyuşmazlık parselin [dekar] dekarlık bölümüyle sınırlıdır. Tebliğ, beyan edilen alan ile tespit edilen alan arasında fark bulunması hâlinde destekleme ödemesinin tespit edilen alan esas alınarak yapılacağını düzenler. Davalı idare, ekili olduğunu kendisinin de kabul ettiği [dekar] dekarlık bölüme isabet eden desteği de geri istemiştir. İşlem bu yönüyle de hukuka aykırıdır.

D. Tarım Kanunu m.23/2: Beş yıllık men kararının verilemeyeceği

7. Müvekkil gerçeğe aykırı bir belge düzenlememiş, başvurusunda tapu kaydıyla uyumlu parsel yüzölçümünü beyan etmiştir. Beyan idarenin kayıt sistemindeki parsel verisiyle aynıdır; başvuru idarece kontrol edilerek kabul edilmiş ve icmaller idarece hazırlanmıştır. Tebliğ’e göre yetkili merciler, verilerin kayıt sistemine doğru girilmesinden ve ibraz edilen belgelerin kontrolünden doğrudan sorumludur. Alan hesabında bir fark varsa bu, idarenin kendi kontrol ve hesabından kaynaklanır. Kanun, idari hata sonucu düzenlenen belgelerle yapılan ödemeleri beş yıllık men’in dışında tutmuştur. Müvekkilin bütün destekleme programlarının dışında bırakılması Kanun’a aykırıdır.

E. Tarım Kanunu m.23/1 ve 6183 sayılı Kanun m.51: Faiz hesabının hatalı olduğu

8. Dava konusu yazıda faiz, desteğin tamamı üzerinden ve [tarih] tarihinden başlatılarak hesaplanmıştır. Destek müvekkilin hesabına [tarih] tarihinde geçmiştir; faiz bu tarihten önceki bir günden başlatılamaz. Ayrıca 13.11.2025 tarihinden itibaren geçerli olan aylık yüzde 3,7 oranı yerine yüzde 4,5 oranı uygulanmıştır. Hesap tablomuz ektedir.

F. 2577 sayılı Kanun m.27: Yürütmenin durdurulması

9. İşlem yukarıda açıklanan nedenlerle açıkça hukuka aykırıdır. Uygulanması hâlinde müvekkil beş yıl boyunca bütün destekleme programlarının dışında kalacak, geri istenen tutar her ay artan faiziyle birlikte cebren tahsil edilecektir. Geçimini yalnız çiftçilikten sağlayan müvekkilin üretimi sürdürmesi imkânsız hâle gelecek, bu zarar davanın sonunda verilecek iptal kararıyla giderilemeyecektir. Yürütmenin durdurulması şartları birlikte gerçekleşmiştir.

SONUÇ VE İSTEM

10. Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemlerin öncelikle yürütmelerinin durdurulmasına, yapılacak keşif ve bilirkişi incelemesi sonunda iptallerine, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalı idareye yükletilmesine karar verilmesini talep ederiz. [tarih]

Davacı Vekili
Av. [ad soyad]

EKLER: 1) Vekâletname 2) Dava konusu karar ve yazı ile tebliğ belgesi 3) 2025 yılı Çiftçi Kayıt Sistemi belgesi ve başvuru dosyası 4) Tapu kaydı 5) Girdi faturaları 6) Kantar fişleri ve banka ekstresi 7) Hasat ödemesi dekontu 8) Uydu görüntüleri 9) Faiz hesap tablosu

Sık Yapılan Hatalar

  • Geri isteme yazısını “nasılsa ödeme emri gelince itiraz ederim” diye bekletip 60 günlük dava süresini kaçırmak.
  • Tahkim komisyonu kararına dava açıp sonradan gelen ödeme emrine karşı 15 günlük süreyi kaçırmak.
  • Geçici 4’üncü madde başvurusunu yapıp dava süresinin durduğunu sanmak.
  • Tespit sırasında hazır bulunmamak, tutanağı okumadan imzalamak veya itirazı tutanağa yazdırmamak.
  • Faiz hesap tablosunu istemeden toplam tutarı kabul etmek.
  • Fazla alınan kısmı iade ederken desteğin tamamının haksız olduğunu kabul eden bir dilekçe vermek.
  • Ceza soruşturmasında, idari dosya incelenmeden ve avukata danışılmadan ifade vermek.
  • Men kararı sürerken sonraki yılların başvurusunu yapmamak.
  • İdari hata savunmasını yalnız “idare kontrol etmeliydi” cümlesine dayandırıp üretimin gerçekliğini belgelememek.

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?

Hukukçular Evi Ankara’da Av. Fatma Öztürk ve ekibi, tarımsal desteğin geri istendiği dosyalarda önce tahkim komisyonu kararını, tespit tutanağını ve faiz hesabını inceler; geri istenen tutarı yıl, parsel ve destek kalemi bazında ayrıştırır. Üretimin gerçekliğini gösteren deliller toplanır, uydu görüntüleri temin edilir ve hangi yolun izleneceği belirlenir: geçici 4’üncü madde başvurusu, rızaen iade, iptal davası veya bunların birlikte yürütülmesi.

İptal davası yürütmenin durdurulması istemiyle açılır, keşif ve bilirkişi incelemesi takip edilir; ödeme emrine karşı ayrı dava, tecil başvurusu ve ceza soruşturmasındaki savunma aynı dosya bütünlüğü içinde yürütülür. Dosyanızı değerlendirmek için 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.

İlgili Rehberler

Sıkça Sorulan Sorular

Tarımsal destek hangi durumda geri istenir?

Destek, şartları taşınmadığı hâlde, gerçeğe aykırı beyan veya belgeyle ya da hak edilenden fazla alınmışsa “haksız ödeme” sayılır ve 5488 sayılı Tarım Kanunu’nun 23’üncü maddesine göre geri alınır. Tipik gerekçeler arazinin ekilmemiş olması, hisseli arazide usulsüz kullanım belgesi, gerçeği yansıtmayan müstahsil makbuzu veya fatura, hayvan varlığının bulunmaması ve taahhüt süresinin ihlalidir.

Geri istenen desteğe hangi faiz uygulanır?

Destek, ödendiği tarihten itibaren 6183 sayılı Kanun’un 51’inci maddesindeki gecikme zammı oranları dikkate alınarak hesaplanan kanuni faiziyle geri alınır. Oran 13.11.2025 tarihinden itibaren aylık yüzde 3,7’dir; önceki dönemler kendi oranlarıyla hesaplanır. Faiz yazının tebliğinden değil ödeme tarihinden başladığı için birkaç yıllık dosyalarda anaparayı geçebilir.

Beş yıl destekten men ne demektir, hangi destekleri kapsar?

Haksız yere yararlandığı tespit edilen üretici beş yıl süreyle hiçbir destekleme programından yararlandırılmaz. Men yalnız haksız ödemenin yapıldığı destek türüyle sınırlı değildir; bitkisel üretim, hayvancılık ve kırsal kalkınma desteklerinin tamamını kapsar.

Beş yıllık süre ne zaman başlar?

Kanun başlangıç tarihini belirtmez. 2025-2027 dönemi desteklerine ilişkin 2024/39 sayılı Tebliğ süreyi tahkim komisyonu kararı tarihinden başlatır (m.18/3). Dava süresi ise kararın tebliğinden işler; iki tarih ayrı ayrı kaydedilmelidir.

İdari hata varsa ne olur?

İdari hata sonucu düzenlenen belgelerle yapılan ödemelerde beş yıllık men uygulanmaz (Tarım Kanunu m.23/2). Veri girişi, icmal veya alan hesabındaki idari hatadan kaynaklanan fazla ödemede yalnız fazla ödenen kısım geri istenebilir. Savunmada çiftçinin beyanının doğru, üretimin gerçek olduğu da belgelenmelidir.

Tahkim komisyonu kararına karşı nereye, kaç gün içinde başvurulur?

Karar ve buna dayanan geri isteme yazısına karşı tebliğden itibaren 60 gün içinde, işlemi yapan merciin bulunduğu yer idare mahkemesinde iptal davası açılır ve yürütmenin durdurulması istenir. İdareye başvuru isteğe bağlıdır; dava süresini durdurur, ancak süre hesabında hata riski taşır.

Ödeme emri geldi, ne yapmalıyım?

Ödeme emrine karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde idare mahkemesinde dava açılmalı ve yürütmenin durdurulması istenmelidir. Tahkim komisyonu kararına karşı daha önce dava açılmış olması bu süreyi durdurmaz. Aynı süre içinde tecil veya ihtirazi kayıtla ödeme seçenekleri de değerlendirilir.

Dava açmak faizi ve haczi durdurur mu?

Hayır. Dava açılması işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması kararı alınmadıkça tahsilat sürer ve faiz işlemeye devam eder. Bu nedenle bazı dosyalarda borç, dava ve iade hakları saklı tutularak ödenir.

Geçici 4’üncü maddeden kimler yararlanabilir?

İbraz ettiği makbuz, fatura veya diğer belgeler gerçeğe aykırı veya usulsüz bulunduğu için destekten yararlandırılmayan ya da desteği geri alınan, ancak gerçekten üretim yapmış olan üreticiler yararlanabilir. Maddenin yürürlüğünden sonra hakkında takip başlatılanlar, takip yazısının tebliğinden itibaren bir ay içinde Bakanlığa başvurmalıdır. Gerçek üretim tespit edilirse takip sona erer ve beş yıllık men uygulanmaz.

Fazla aldığım desteği kendim iade edersem men kararı verilir mi?

Tebliğ’e göre sahtecilik veya kamu kurumunu dolandırma kastı olmaksızın fazla destek aldığı belirlenenler, fazla aldıkları miktarı kendi rızalarıyla iade ederse tahkim komisyonu desteklerden yararlanmaya devam etmelerine ve haklarında cezai işlem yapılmamasına karar verir (m.14/3-b). Başvuru komisyon karar vermeden önce yazılı yapılmalı, yalnız fazla alınan kısım gösterilmelidir.

Hakkımda suç duyurusu yapıldı; ceza davası idari davayı etkiler mi?

Etkiler, ancak her zaman aynı yönde değil. Danıştay bir kararında derdest ceza davasının kesinleşmiş sonucunun beklenmesi gerektiğine, bir başka kararında delil yetersizliğinden verilen beraat kararına rağmen üretimin gerçek olmadığına hükmetmiştir. İki dosya birlikte yönetilmelidir.

Müstahsil makbuzunu düzenleyen tüccar veya kooperatif de sorumlu olur mu?

Evet. Haksız ödemenin yapılmasında ödemeyi sağlayan, belge veya belgeleri düzenleyen gerçek ve tüzel kişiler geri alınacak tutarın tahsilinde müştereken sorumludur (Tarım Kanunu m.23/1). Kamu görevlileri bakımından ise tahsil 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesindeki usulle yapılır.

Men kararı varken yeni yıl için başvuru yapabilir miyim?

Evet. Tebliğ’e göre başvuru Taahhütname-1 ile kabul edilir ve işlemler tamamlanır; ancak karar lehinize bozulmadıkça ödeme yapılmaz (m.15/10). Dava açtıysanız her üretim yılının başvurusunu süresinde yapmanız gerekir.

Tarlanın yalnız bir bölümü ekili değilse desteğin tamamı mı geri istenir?

Tebliğ, beyan edilen alan ile tespit edilen alan arasında fark bulunması hâlinde ödemenin tespit edilen alan esas alınarak yapılacağını düzenler (m.19/5). Bu hüküm, yalnız fazla ödenen kısmın geri istenebileceği savunmasının dayanağıdır; desteğin tamamı istenmişse kısmi iptal talep edilir.

Davayı kazanırsam ödediğim para faiziyle geri verilir mi?

Evet; ancak iadede gecikme zammı oranı uygulanmaz. Danıştay Onuncu Dairesi, geri isteme işleminin iptali üzerine idarenin iade edeceği tutara, her ödemenin yapıldığı tarihten iade tarihine kadar yasal faiz uygulanacağına karar vermiştir (26.09.2022, E.2022/5269, K.2022/4106).

Kaynakça

  • 5488 sayılı Tarım Kanunu m.18, 19, 23, geçici m.3 (6495 sayılı Kanun m.36 ile ek) ve geçici m.4 (10.06.2022 tarihli 7410 sayılı Kanun m.20 ile değişik).
  • 28.08.2024 tarihli ve 8859 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Karar (RG 29.08.2024, 32647) m.5 ve 7.
  • 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere Ödeme Yapılmasına Dair Tebliğ (Tebliğ No: 2024/39; RG 31.12.2024, 32769, 5. mükerrer) m.4, 14, 15, 16, 17, 18 ve 19; değişiklik tebliğleri: RG 05.08.2025, 32977; Tebliğ No: 2025/42 (RG 30.12.2025, 33123); Tebliğ No: 2026/30 (RG 31.10.2026, 33416).
  • Kırsal Kalkınma Desteklerine İlişkin Karar (Karar Sayısı: 10802; RG 31.12.2025, 33124, 5. mükerrer).
  • Çiftçi Kayıt Sistemi Yönetmeliği (RG 27.05.2014, 29012; RG 31.08.2025, 33003 sayılı değişiklik dâhil) m.4, 5, 6, 7, 8 ve 22.
  • 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m.37, 48, 51, 55, 58, 62, 70 ve 102; 10556 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (RG 13.11.2025, 33076).
  • 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7, 11, 20, 27, 28, 31 ve 32.
  • 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu m.71; Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG 19.10.2006, 26324).
  • 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.158 ve 168; 5648 sayılı Kanun m.15.
  • Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 08.04.2025, E.2024/2621, K.2025/766.
  • Danıştay 4. Daire, 06.03.2024, E.2023/10936, K.2024/1565; 20.03.2024, E.2023/12749, K.2024/1955; 18.04.2024, E.2023/10931, K.2024/2595; 26.06.2024, E.2023/10168, K.2024/4174; 19.09.2024, E.2023/10920, K.2024/4882; 11.03.2025, E.2024/4182, K.2025/1539; 08.04.2025, E.2025/1916, K.2025/2164.
  • Danıştay 10. Daire, 08.06.2021, E.2016/15697, K.2021/3154 ve E.2016/14579, K.2021/3151; 29.06.2021, E.2016/13713, K.2021/3673; 16.11.2021, E.2016/13622, K.2021/5551; 06.12.2021, E.2021/231, K.2021/6015; 20.12.2021, E.2017/3111, K.2021/6552; 26.09.2022, E.2022/5269, K.2022/4106; 04.04.2023, E.2021/7308, K.2023/1696.

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; örnek hesap yöntemi göstermek içindir. Her dosya desteğin alındığı yılın kararı ve tebliği, tahkim komisyonu kararı, tespit tutanakları ve idarenin hesap tablosuyla birlikte değerlendirilmelidir.


Tarımsal desteğiniz geri isteniyor veya men kararı mı verildi?

Tahkim komisyonu kararı, tespit tutanağı ve faiz hesabının incelenmesi; geçici 4’üncü madde başvurusu, rızaen iade, iptal davası ve yürütmenin durdurulması için karar ve tebliğ belgenizle hemen arayın.

📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15💬 WhatsApp

Süreyi kaçırmayın

Tahkim komisyonu kararına karşı dava için 60 gün, ödeme emrine karşı dava için 15 gün, geçici 4’üncü madde başvurusu için takip yazısının tebliğinden itibaren bir ay. Faiz ödeme tarihinden beri işliyor. Telefon: 0554 648 37 15.

İletişime Geçin

Post by Av. Fatma Öztürk