ParamPOS’ta Kalan Alacak: Şüpheli Alacak Karşılığı, Değersiz Alacak ve KDV 2026 — Dava veya İcra Şartı, 31 Aralık Zamanlaması, 25.000 TL Küçük Alacak Haddi, TMSF Ödemelerinin Gelir Kaydı ve KDV İndirimi (VUK m.322-323, KDVK m.29/4)

PARAM’ın ödemediği hak ediş, satış anında hasılat olarak kaydedilip vergisi beyan edilmiş bir alacaktır; para gelmese de vergisi ödenmiştir. Bu yükü hafifletmenin kanuni yolu şüpheli alacak karşılığıdır, ama şartı açıktır: Ticari kazançla ilgili alacağın dava veya icra safhasında olması gerekir (VUK m.323). Kayyım yönetimine alacak bildirmek, ihtar çekmek veya ceza soruşturmasında şikâyetçi olmak tek başına yetmez. Kalan alacağı 2026 yılı için 25.000 TL’yi aşmayan küçük alacaklarda, protesto veya birden fazla yazılı talep de yeterlidir. Karşılık, takibin veya davanın başladığı yılda ayrılır ve sonraki yıllara bırakılamaz; 2026 kazancından düşmek isteyen işletmenin bu adımı 31.12.2026’dan önce atması gerekir. Karşılık ayrıldıktan sonra TMSF’den gelen her ödeme, geldiği yılda gelir olarak kaydedilir. Alacağın tamamen gider yazılması (değersiz alacak, VUK m.322) için ise mahkeme kararı veya tahsil imkânının kalmadığını gösteren kanaat verici bir belge gerekir; bugün için bu aşamaya gelinmemiştir. Ödenmeyen hak edişin KDV’si, ancak alacak değersiz hâle geldiğinde ve şartları varsa indirilebilir (KDVK m.29/4); PARAM alacağında bu hükmün uygulanması tartışmaya açık olduğundan özelge alınması önerilir.

Kısa Cevap: Vergide Bilinmesi Gereken Sekiz Şey

PARAM Alacağınız Vergi Bakımından Ne Durumda?

Bilanço esasına göre defter tutan işletmede kartlı satış, satışın yapıldığı anda hasılat olarak kaydedilir. Ödeme kuruluşunun bu bedeli birkaç gün sonra hesabınıza aktarması, yalnızca tahsilatın zamanlamasıdır. Bu yüzden PARAM’da kalan hak ediş için kazancınız oluşmuş, KDV’si beyan edilmiş, vergisi ödenmiş ya da ödenecek durumdadır; para ise hâlâ gelmemiştir. TMSF’nin şimdiye kadar yaptığı kısmi ödemeler tahsilat olarak kaydedilir ve alacağı azaltır. Kalan tutar için kanunun sunduğu araçlar şunlardır.

Satışı hasılattan çıkarmak veya faturayı iptal etmek çözüm değildir. Kartlı satışta tüketici bedeli ödemiş ve mal veya hizmet teslim edilmiştir; satış gerçekleşmiştir. PARAM’ın bedeli size aktarmaması, satışın iptali anlamına gelmez. Gerçekleşmiş bir satışın faturasını iptal etmek veya hasılatı kayıtlardan çıkarmak, vergi ziyaı ve usulsüzlük riski doğurur. Kanunun öngördüğü yol, alacağı kayıtlarda tutup şartları oluştuğunda şüpheli veya değersiz alacak hükümlerini uygulamaktır. Satışın gerçekten iptal edildiği cayma, iade ve itiraz durumları ise ayrı kurallara tabidir.

Şüpheli Alacak Karşılığının Şartları (VUK m.323)

Ceza soruşturması dava safhası değildir. PARAM soruşturmasında şikâyetçi veya katılan olmanız, alacağınızın tahsili için açılmış bir dava değildir. Suç duyurusu ve ceza davası, VUK m.323 anlamında alacağı dava safhasına taşımaz. Ceza dosyasına başvurunun alacak dosyanıza katkısı PARAM soruşturmasında şikâyetçi ve katılan olmak yazımızda anlatılmıştır; vergi bakımından ise ayrı bir icra veya alacak davası gerekir.

Arabuluculuk tartışmalıdır. Ticari alacak davası açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (TTK m.5/A). Dava şartı olan bu arabuluculuk başvurusunun dava safhası sayılabileceğini savunan görüşler vardır; ancak bu konuda yerleşik bir idari görüş yoktur. Yıl sonu yaklaşırken güvenli yol, icra takibi başlatmak veya arabuluculuk tutanağıyla davayı yıl içinde açmaktır.

Yıl Sonu Kararı: 2026’da Karşılık Ayırmak İçin Ne Yapılmalı?

Karşılık, kalıcı bir vergi kazancı değil, bir zamanlama avantajıdır: Bugün gider yazılan tutar ileride tahsil edilirse o yıl gelir olur. Yine de kurumlar vergisini bugünden ödemek ile alacak gerçekten tahsil edildiğinde ödemek arasındaki fark, nakit sıkıntısı yaşayan bir işletme için önemlidir. Karşılığın takibin başladığı yılda ayrılması gerektiğinden, 2026 kazancından düşmek isteyen işyerinin aşağıdaki seçeneklerden birini Aralık sonundan önce kullanması gerekir.

Kayyım yönetimi altındaki şirkete karşı icra takibi yapılmasını engelleyen bir hüküm bulunmamaktadır. TMSF, ödemelerin şirketin mali imkânları ölçüsünde ve duyurduğu esaslara göre yapıldığını açıkladı; takip başlatan alacaklılara farklı bir muamele yapılıp yapılmayacağı ise bilinmiyor. Takip ve davanın usulü, ihtar ve arabuluculuk örnekleri ParamPOS kalan hak edişimi nasıl alırım? yazımızda; itiraz hâlinde izlenecek yol itirazın iptali davası ve ticari davalarda zorunlu arabuluculuk sayfalarımızda yer alıyor. Masrafı önceden görmek için dava harcı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

İcra Takibinden Önce Kontrol Listesi

Takibin 2026 içinde başlatılması durumunda karşılık 2026 kazancının tespitinde dikkate alınır; bu kazanç için kurumlar vergisi beyannamesi 2027 yılının Nisan ayında, gelir vergisi beyannamesi Mart ayında verilir. Beyanname hazırlanırken takip talebinin ve dayanak belgelerin dosyada bulunması, olası bir incelemede karşılığın savunulmasını kolaylaştırır.

Kimler Yararlanabilir?

Küçük Alacaklar: 25.000 TL’ye Kadar Kalan Hak Edişler

TMSF’nin 100.000 TL ve 250.000 TL’ye kadar yaptığı ödemelerden sonra birçok küçük işyerinin PARAM’da kalan alacağı sınırlı bir tutara indi. VUK m.323, dava ve icra takibine değmeyecek derecede küçük alacaklar için ayrı bir yol açar: Protesto edilmiş veya yazıyla bir defadan fazla istenmiş olmasına rağmen ödenmemiş ve haddi aşmayan alacaklar, dava veya icra şartı aranmadan şüpheli alacak sayılır. 2026 yılında uygulanacak had 25.000 TL’dir (588 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği). Talebin muhatabına ulaştığının ispatlanması gerekir; bu yüzden talepleri noter veya kayıtlı elektronik posta yoluyla göndermek ve araya makul bir süre koymak doğru olur. Tek bir talep yeterli değildir.

Karşılık Ayrıldıktan Sonra: TMSF Ödemeleri Gelir Olur

Karşılık ayrılan alacak sonradan tahsil edilirse, tahsil edilen tutar tahsil edildiği dönemde kâr-zarar hesabına alınır (VUK m.323). Yani 2026’da karşılık ayırdığınız bir alacak için TMSF 2027’de ödeme yaparsa, bu ödeme 2027 kazancınıza eklenir. Uygulamada kayıtlar Tek Düzen Hesap Planı’na göre şöyle izlenir; somut kayıtları mali müşavirinizle birlikte yapın.

POS alacakları işletmeden işletmeye farklı hesaplarda izlenebilir; şüpheli hâle gelen tutarın hangi hesaptan aktarılacağı mevcut kayıt düzeninize göre belirlenir.

Değersiz Alacak (VUK m.322): Ne Zaman Gider Yazılır?

Kazai bir hükme veya kanaat verici bir vesikaya göre tahsiline artık imkân kalmayan alacaklar değersiz alacaktır ve kayıtlı değerleriyle zarar yazılarak yok edilir (VUK m.322). Değersiz alacak, bu niteliği kazandığı yılda zarar yazılır. Bugün için PARAM alacağı bu aşamada değildir: TMSF ödemeleri sürüyor, şirket tasfiye edilmiş değil ve ödeme fonları kanunla korunuyor (6493 m.22).

Hak edişin bir kısmından vazgeçerek erken ödeme almayı düşünüyorsanız, vergisel sonucu da baştan planlayın: Vazgeçtiğiniz kısmın gider yazılabilmesi, anlaşmanın hangi belgeyle yapıldığına bağlıdır. Konkordato ilan eden işletmeler için böyle bir anlaşmanın ayrıca mahkeme iznine tabi olabileceğini ParamPOS alacağı ödenmeyen şirket konkordato isteyebilir mi? yazımızda anlattık.

KDV: Ödenmeyen Hak Edişin KDV’sini Geri Alabilir misiniz?

KDVK m.29/4’e göre, değersiz hâle gelen alacaklara ilişkin hesaplanan ve beyan edilen KDV, alacağın zarar yazıldığı vergilendirme döneminde indirim konusu yapılabilir. Hüküm 7104 sayılı Kanunla eklenmiştir ve 1.1.2019’dan beri uygulanmaktadır. Şüpheli alacak aşamasında KDV indirimi yoktur. Şüpheli alacak karşılığına KDV dahil edilmişse, bu KDV indirim konusu yapıldığında ilgili kısım gelir olarak dikkate alınır; aynı KDV iki kez kullanılamaz.

Bundan farklı olarak, müşterinin cayma hakkını kullanması veya malın iade edilmesi hâlinde KDV matrahı düzeltilir (KDVK m.35). Bu durum hak edişin ödenmemesinden ayrıdır; ayrıntılar PARAM ödemedi, müşteriye iade yapmak zorunda mıyım? ve harcama itirazı bekleyen işyeri yazılarımızdadır.

Mali Tablolar Vergiden Farklıdır: TTK m.376’ya Dikkat

Vergi bakımından karşılık için dava veya icra şartı aranır; finansal raporlamada ise alacağın tahsil edilebilirliği ekonomik gerçekliğe göre değerlendirilir. Muhasebe standartlarına göre ayrılan ve vergi şartlarını taşımayan bir karşılık, vergi matrahının hesabında gider olarak dikkate alınmaz. Bu ayrım önemlidir: PARAM alacağında ekonomik değer düşüklüğü sermayeyi eritirse yönetim kurulunun TTK m.376’dan doğan yükümlülükleri, vergi karşılığı ayrılmamış olsa da doğabilir. Bu konuyu konkordato yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Varsayımsal Örnek

Rakamlar varsayımsaldır ve gerçek bir işletmeyi anlatmaz. Örnek, zamanlamanın etkisini göstermek içindir; aynı şirket takibi Ocak 2027’de başlatsaydı karşılık 2026’da değil, 2027’de ayrılabilirdi.

Örnek: Küçük Alacak İçin Yazılı Ödeme Talebi (İskelet)

Bu metin, kalan alacağı 25.000 TL’yi aşmayan işyerleri için bir iskelettir. Talepleri noter veya kayıtlı elektronik posta ile gönderin ve tebliğ kayıtlarını saklayın.

Sık Yapılan Hatalar

Hak edişi gelmediği için vergi ve SGK borçlarını ödeyemeyen işletmeler için tecil seçenekleri ParamPOS alacağım ödenmedi, borçlarımı ödeyemiyorum yazımızda, gecikme zammının hesabı gecikme zammı hesaplama aracımızda yer alıyor. Şüpheli ve değersiz alacakların genel vergisel çerçevesi şüpheli ve değersiz alacaklar yazımızda, vergi hukukunun bütün haritası Vergi Hukuku Rehberi sayfamızdadır. PARAM dosyasının tamamı için PARAM’a TMSF kayyım atandı rehberimize, şirketin ödeme gücü yetmezse yöneticilere ve holdinge başvuru için tazminat davası, denetim eksikliği iddiası için TCMB’ye tam yargı davası yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

PARAM’ın ödemediği hak ediş için şüpheli alacak karşılığı ayırabilir miyim?

Alacak dava veya icra safhasındaysa evet (VUK m.323). Yalnızca kayyım yönetimine bildirim veya ihtarname yeterli değildir; kalan alacak 25.000 TL’yi aşmıyorsa protesto veya birden fazla yazılı talep de yeterlidir.

Karşılığı hangi yıl ayırmalıyım?

Takibin veya davanın başladığı hesap döneminde. Sonraki yıllarda karşılık ayrılamaz. 2026 kazancından düşmek için takip veya dava 31.12.2026’dan önce başlamalıdır.

Arabuluculuğa başvurmak yeterli mi?

Tartışmalıdır. Dava şartı olan arabuluculuk başvurusunun dava safhası sayılabileceğini savunan görüşler varsa da yerleşik bir idari görüş yoktur. Güvenli yol icra takibi veya davadır.

İcra takibi için arabuluculuk gerekir mi?

Hayır. TTK m.5/A’daki arabuluculuk şartı dava açmak içindir; ilamsız icra takibi doğrudan başlatılabilir. Borçlu itiraz ederse itirazın iptali davası için arabuluculuk gündeme gelir.

PARAM soruşturmasında şikâyetçi olmam yeterli mi?

Hayır. Suç duyurusu ve ceza davası, alacağın tahsili için açılmış bir dava değildir; VUK m.323 anlamında dava safhası sayılmaz.

Küçük alacak haddi 2026’da ne kadar?

588 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği ile 2026 yılı için 25.000 TL olarak belirlendi. Bu tutarı aşmayan, protesto edilmiş veya yazıyla birden fazla istenmiş ve ödenmemiş alacaklar dava ve icra aranmadan şüpheli sayılır.

Karşılık KDV dahil tutar üzerinden mi ayrılır?

KDV’si dönem kayıtlarına girmiş ve beyan edilmiş alacaklarda KDV dahil tutar üzerinden ayrılabilir. Bu KDV ileride indirim konusu yapılırsa ilgili kısım gelir olarak dikkate alınır.

Karşılık ayırdıktan sonra TMSF ödeme yaparsa ne olur?

Tahsil edilen tutar tahsil edildiği yılda kâr-zarar hesabına alınır (VUK m.323). Karşılık bu nedenle kalıcı bir kazanç değil, zamanlama avantajıdır.

Şahıs işletmesiyim, işletme hesabına göre defter tutuyorum; karşılık ayırabilir miyim?

7338 sayılı Kanunla 26.10.2021’den itibaren işletme hesabı esasına göre defter tutanlar da şüpheli alacaklarını gider kaydedebilir. Uygulamayı mali müşavirinizle birlikte yapın.

PARAM alacağımı tamamen gider yazabilir miyim?

Bugün için hayır. Değersiz alacak için mahkeme kararı veya tahsil imkânının kalmadığını gösteren kanaat verici bir belge gerekir (VUK m.322). TMSF ödemeleri sürerken bu şart oluşmamıştır.

Kayyım yönetimiyle indirimli anlaşırsam vazgeçtiğim kısmı gider yazabilir miyim?

Vazgeçilen kısmın gider yazılabilmesi, anlaşmanın dayandığı belgeye bağlıdır. Mahkeme önünde sulh veya arabuluculuk tutanağı daha güçlü bir dayanaktır; tek taraflı vazgeçme ise reddedilme riski taşır.

Ödenmeyen hak edişin KDV’sini geri alabilir miyim?

Alacak VUK m.322 anlamında değersiz hâle gelirse, hesaplanıp beyan edilen KDV zarar yazıldığı dönemde indirilebilir (KDVK m.29/4). Şüpheli alacak aşamasında KDV indirimi yoktur.

PARAM alacağında KDV indirimi kesin mi?

Değil. Hüküm satıştan doğan alacakları esas alır; ödenmeyen hak edişin borçlusu alıcı değil, ödeme kuruluşudur. Bu nedenle değersizlikten önce Gelir İdaresinden özelge (VUK m.413) alınması önerilir.

Muhasebede ayırdığım karşılık vergide de gider olur mu?

Ancak VUK m.323 şartları varsa. Muhasebe standartlarına göre ayrılıp vergi şartlarını taşımayan karşılık, vergi matrahının hesabında dikkate alınmaz.

Yanlış karşılık ayırırsam ne olur?

Karşılık reddedilir ve eksik ödenen vergi için vergi ziyaı cezası gündeme gelir (VUK m.344). Bu nedenle dava veya icra şartını ve dönemi belgelemek önemlidir.

Müşteri iadeleri vergide nasıl düzeltilir?

Cayma veya iade nedeniyle satış iptal edilirse KDV matrahı düzeltilir (KDVK m.35). Bu, hak edişin ödenmemesinden farklı bir durumdur ve ayrıca kaydedilir.