Ticari Davalarda Zorunlu Arabuluculuk: Dava Açmadan Önceki Zorunlu İlk Adım

Şirketinizin tahsil edemediği bir fatura, ödenmeyen bir çek ya da ihlal edilen bir ticari sözleşme mi var? Böyle durumlarda çoğu zaman doğrudan mahkemeye gidemezsiniz: 2019'dan bu yana, konusu para olan birçok ticari uyuşmazlıkta dava açmadan önce arabulucuya başvurmuş olmak bir “dava şartı”dır. Bu adımı atlarsanız, mahkeme davanın esasına hiç girmeden usulden ret kararı verir. Üstelik 1 Eylül 2023'ten itibaren bu zorunluluğun kapsamı genişledi. Aşağıda, şirketinizi yakından ilgilendiren bu süreci yalın bir dille açıklıyoruz.

Zorunlu (Dava Şartı) Arabuluculuk Nedir?

Arabuluculuk; tarafsız ve bağımsız bir arabulucunun, tarafları bir araya getirerek kendi çözümlerini üretmelerine yardımcı olduğu bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. “Dava şartı arabuluculuk” ise belirli uyuşmazlıklarda dava açabilmek için önce arabulucuya başvurmuş olmanın zorunlu olduğu hâldir. Ticari uyuşmazlıklarda bu zorunluluk, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 5/A maddesinden kaynaklanır; düzenleme 6/12/2018 tarihli 7155 sayılı Kanun ile eklenmiş ve 1 Ocak 2019’da yürürlüğe girmiştir.

Hangi Ticari Uyuşmazlıklar Kapsamda?

TTK m.5/A; TTK m.4’te ve diğer kanunlarda sayılan ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan şu talepleri kapsar:

• Alacak davaları (ödenmeyen faturalar, mal/hizmet bedeli, çek–senet alacakları gibi)
• Tazminat davaları (ticari sözleşmenin ihlalinden doğan zararlar gibi)
• İtirazın iptali davaları
• Menfi tespit davaları
• İstirdat (ödenen paranın geri alınması) davaları

Kısaca: uyuşmazlığınızın konusu “bir miktar paranın ödenmesi” ise ve ticari nitelikteyse, büyük olasılıkla dava şartı arabuluculuk kapsamındasınız demektir.

1 Eylül 2023 Değişikliği: Neden Çok Önemli?

Kamuoyunda “7. Yargı Paketi” olarak bilinen 7445 sayılı Kanun (5 Nisan 2023 tarihli Resmî Gazete), TTK m.5/A’nın kapsamını genişletti. Önceden yalnızca “alacak ve tazminat” talepleri kapsamdayken; 1 Eylül 2023’ten itibaren itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da dava şartı arabuluculuğa tabi hâle geldi.

Bunun en kritik pratik sonucu şudur: Bir alacağınız için icra takibi başlattınız ve borçlu takibe itiraz ederek takibi durdurdu. Bu itirazı aşmak için açacağınız itirazın iptali davasından önce de artık arabulucuya başvurmanız zorunludur. Aksi hâlde dava usulden reddedilir ve değerli zaman kaybedersiniz.

Kapsam Dışında Kalan Ticari Uyuşmazlıklar

Konusu “bir miktar para” olmayan ticari davalar bu zorunluluğun dışındadır. Başlıcaları:

• İflas ve konkordato talepleri
• Ticari işletmenin devri
• Şirket ortaklığının feshi
• Genel kurul kararlarının iptali
• Kıymetli evrakın iptali gibi çekişmesiz yargı işleri

Ayrıca bir tarafın tüketici olduğu uyuşmazlıklar ticari dava sayılmadığından farklı bir rejime tabidir. Bu davalarda zorunluluk bulunmasa da taraflar ihtiyari (gönüllü) arabuluculuk yoluna her zaman başvurabilir.

Süreç Nasıl İşliyor?

• Başvuru: Karşı tarafın yerleşim yerindeki adliyede bulunan Arabuluculuk Bürosu’na; e-Devlet/UYAP üzerinden veya avukatınız aracılığıyla başvurulur.
• Görevlendirme: Büro, listeden bir arabulucu görevlendirir.
• Süre: Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren süreci altı hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla iki hafta daha uzatılabilir (TTK m.5/A–2).
• Toplantılar: Taraflar (ve varsa avukatları) yüz yüze veya çevrim içi olarak müzakere eder.

Süreç Ne İle Sonuçlanır?

Anlaşma sağlanırsa: Anlaşmanın kapsamı bir “anlaşma belgesi”ne bağlanır. Ticari uyuşmazlıklarda tarafların avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam (mahkeme kararı) niteliğinde belge sayılır (6325 sayılı Kanun m.18). Yani gerektiğinde doğrudan icraya konulabilir.

Anlaşma sağlanamazsa: Arabulucu bir “son tutanak” düzenler. Bu tutanak, davanızı açabilmeniz için gereken belgedir.

Başvurmazsanız Ne Olur?

Arabulucuya hiç başvurmadan dava açarsanız, mahkeme herhangi bir işlem yapmaksızın davayı dava şartı yokluğundan usulden reddeder (TTK m.5/A–3). Başvurmuş ancak son tutanağı dava dilekçenize eklememişseniz, mahkeme size bir haftalık kesin süre verir; bu sürede de sunmazsanız dava reddedilir (6325 sayılı Kanun m.18/A). Bu nedenle son tutanağın saklanması ve dilekçeye eklenmesi büyük önem taşır.

Gözden Kaçırılmaması Gereken Avantajlar

• Zamanaşımı durur: Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez; hak kaybı endişesi olmadan müzakere edebilirsiniz.
• Hız: Süreç haftalarla sınırlıdır; yıllar sürebilen yargılamaya kıyasla çok daha hızlıdır.
• Düşük maliyet: Taraflar anlaşamazsa, ilk iki saatlik arabulucu ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır.
• Gizlilik: Görüşmeler gizlidir; ticari itibarınız korunur.
• İlişkiyi koruma: Uzun vadeli ticari ilişkilerin sürdürülmesine imkân tanır.

Hukukçular Evi Ankara Olarak Yaklaşımımız

Arabuluculuk masası, “formalite” olarak görülmemesi gereken stratejik bir aşamadır. Doğru hazırlanmış bir dosya; hem hızlı ve avantajlı bir anlaşmanın, hem de anlaşma sağlanamazsa güçlü bir davanın zeminini hazırlar. Bu çerçevede:

• Uyuşmazlığınızın dava şartı kapsamında olup olmadığını doğru tespit ediyoruz.
• Alacak/borç tablonuzu, sözleşme ve delillerinizi müzakere öncesi titizlikle hazırlıyoruz.
• Süreci ticari menfaatleriniz doğrultusunda yönetiyor; anlaşma belgesini ileride sorun çıkarmayacak şekilde kaleme alıyoruz.
• Anlaşma sağlanamazsa dava ve icra sürecini kesintisiz sürdürüyoruz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Somut uyuşmazlığınıza ilişkin atılacak adımlar dosyanızın ayrıntılarına göre değişebileceğinden, bir avukata danışmanız faydalı olacaktır.

Dava Şartının Ticari Matematiği

Konusu para alacağı olan ticari uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurmadan açılan dava, usulden reddedilir — yani arabuluculuk bir formalite değil, davanın ön kapısıdır. Ama akıllı firmalar bu zorunluluğu yüke değil fırsata çevirir: yargılamaya göre çok kısa sürede, gizlilik içinde ve ticari ilişkiyi koruyarak çözüm mümkündür. Anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhiyle (veya taraf vekillerinin imzasıyla) ilam niteliği kazanır — mahkeme kararı gücünde bir senettir.

Masada Kazanmanın Kuralları

Arabuluculukta sonuç, hazırlığın fonksiyonudur: alacağın faiz ve delil analizi, karşı tarafın ödeme kabiliyeti istihbaratı, BATNA (anlaşamama alternatifinin maliyeti) hesabı ve taksit-teminat kurgulu teklif mimarisi masadan önce kurulmalıdır. İlk toplantıya mazeretsiz katılmamanın yargılama gideri ve vekâlet ücreti yaptırımları vardır; sürecin zamanaşımını durdurma etkisi ise takvim stratejisinde doğru kullanılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Hangi ticari davalarda arabuluculuk zorunlu?

Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır; başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir. Kapsam dışı ticari uyuşmazlıklarda ise ihtiyari arabuluculuk her zaman mümkündür.

Arabuluculuk süreci ne kadar sürer?

Yargılamayla kıyaslanmayacak kadar kısadır: kanun, dava şartı arabuluculukta sürecin haftalarla ölçülen sınırlı sürede tamamlanmasını öngörür; taraflar anlaşırsa uyuşmazlık aylar değil haftalar içinde biter.

Anlaşma belgesi bağlayıcı mı?

Evet — icra edilebilirlik şerhi alınan (veya taraflar ve vekillerince birlikte imzalanan) anlaşma belgesi ilam niteliğindedir; ödenmezse doğrudan ilamlı icraya konur.

İlk toplantıya katılmazsam ne olur?

Geçerli mazeret olmaksızın ilk toplantıya katılmayan taraf, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinden sorumlu tutulma yaptırımıyla karşılaşır — masaya oturmamak pahalı bir tercihtir.

Arabuluculukta söylediklerim davada aleyhime kullanılır mı?

Hayır — süreç gizlidir; müzakere beyanları ve belgeler, sonraki yargılamada delil olarak kullanılamaz. Bu gizlilik, tarafların açık konuşabilmesinin güvencesidir.