Terekenin Tespiti ve Korunması Davası (TMK 589 vd.)

Miras bırakanın geride tam olarak ne bıraktığı çoğu zaman mirasçılarca bilinmez. Banka hesapları, tapular, araçlar ve borçlar dağınık hâlde olabilir; bazen terekeye fiilen hâkim olan mirasçı bilgi paylaşmaz. Terekenin tespiti bir alacak davası değildir; amacı terekenin fotoğrafını çekip resmî kayda geçirmektir.

Terekenin Tespiti Ne İşe Yarar?

Tespit kararı tek başına mülkiyet ya da pay belirlemez. Ancak sonraki tüm davaların zeminini kurar:

• Paylaşma davasında hangi malların paylaşılacağı belirlenir.
• Tenkis ve muris muvazaası davalarında terekenin gerçek büyüklüğü ortaya çıkar.
• Mirasın reddi kararı verilirken terekenin borca batık olup olmadığı görülür.
• Terekeyi elinde tutan mirasçının mal kaçırmasının önüne geçilir.

Koruma Önlemleri

Kanun, sulh hukuk hâkiminin re’sen veya talep üzerine alabileceği çeşitli önlemler öngörür. Uygulamada en çok başvurulanlar şunlardır:

Defter tutulması

Terekedeki aktif ve pasif unsurların resmî olarak listelenmesidir. Mahkeme; tapu müdürlüklerine, bankalara, trafik tesciline, vergi dairesine ve ticaret siciline müzekkere yazarak miras bırakan adına kayıtlı tüm varlıkları ve borçları toplar. Terekenin gerçek büyüklüğü çoğunlukla bu aşamada ortaya çıkar.

Mühürleme

Terekedeki eşyanın kaybolma ya da kaçırılma riski varsa, bulundukları yerin mühürlenmesi istenebilir. Konut veya işyeri mühürlenerek içeriğin güvence altına alınması sağlanır.

Terekenin resmen yönetilmesi

Mirasçılar belli değilse, mirasçılık sıfatı çekişmeliyse veya tereke uzun süre yönetimsiz kalacaksa, terekenin resmen yönetilmesine karar verilebilir. Bu hâlde tereke, mahkemece atanan bir yönetici tarafından işletilir.

Kimler Talep Edebilir?

Mirasçılar ve terekede hakkı bulunduğunu ileri süren ilgililer talep edebilir. Vasiyet alacaklıları ve bazı hâllerde tereke alacaklıları da başvurabilir. Talepte bulunanın mirasçılık belgesi ya da hukuki yararını gösteren belgeleri sunması gerekir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesi, yetkili mahkeme ise miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Terekenin tespiti çekişmesiz yargı işi niteliğindedir; bu nedenle klasik anlamda davalı taraf bulunmayabilir ve süreç görece hızlı ilerler.

Süre Var mı?

Terekenin tespiti için kanunda belirli bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir; mirasçılık sıfatı devam ettiği sürece talep edilebilir. Ancak bazı koruma önlemlerinin anlamını yitirmemesi için erken hareket edilmesi önemlidir. Özellikle mühürleme talebinde gecikme, önlemin işlevini tamamen ortadan kaldırabilir.

Tespitten Sonra Hangi Davalar Açılır?

Uygulamada Dikkat Edilecekler

Dilekçede yalnızca “terekenin tespitini talep ederim” demek yeterli değildir. Hangi kurumlara müzekkere yazılmasını istediğinizi tek tek belirtmek süreci hızlandırır: tapu, bankalar, TCMB, trafik tescil, vergi dairesi, SGK, ticaret sicili ve varsa MKK. Ayrıca miras bırakanın ölümünden önceki belirli bir döneme ait tapu ve banka hareketlerinin de istenmesi, mal kaçırma iddiaları bakımından kritik delil sağlar.

Terekenin Tespiti Talebi Süreci: Adım Adım

1. Mirasçılık belgesini temin edin — Sulh hukuk mahkemesinden veya noterden mirasçılık belgesi alarak hukuki yararınızı belgeleyin.
2. Bilinen tereke unsurlarını listeleyin — Elinizdeki tapu, banka ve araç bilgilerini derleyin; eksik olduğunu düşündüğünüz kalemleri not edin.
3. Müzekkere listesini hazırlayın — Tapu, bankalar, trafik tescil, vergi dairesi, SGK ve ticaret sicili gibi hangi kurumlara yazı yazılmasını istediğinizi dilekçede sayın.
4. Koruma önlemi talep edin — Kaçırma riski varsa mühürleme, yönetimsizlik varsa terekenin resmen yönetilmesi önlemini ayrıca isteyin.
5. Sulh hukuk mahkemesine başvurun — Miras bırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine başvurarak defter tutulmasını ve tespiti talep edin.

Görünmeyen Varlıklar: Aramanın Kapsamı

Tereke yalnızca tapu ve banka hesabından ibaret değildir. Müzekkere listesi geniş tutulmalıdır.

Diğer İki Önlem ve Usulün Maddeleri: TMK m.591-593, HMK m.382-387

Defter tutulması tek koruma önlemi değildir. Kanun, terekenin durumu gerektiriyorsa mühürleme ve resmen yönetme önlemlerini de düzenler. Bu taleplerin ve yargılamanın kuralları ayrı maddelerdedir.

Mühürleme: TMK m.591. Mühürleme, kanunda öngörülen hâllerde ve sulh hâkiminin gerekli görmesi üzerine yapılır. Önemli bir sınır vardır: mirasbırakan ile birlikte oturanların ihtiyaç duydukları eşya, mühürleme dışında tutulur ve kullanmaları için kendilerine bırakılır. Yani konutun tümünün mühürlenmesi değil, belirli mal ve alanların mühürlenmesi söz konusudur. Talep dilekçesinde hangi bölümün ve hangi eşyanın mühürlenmesinin istendiği somut olarak gösterilmelidir; aksi hâlde talep aciliyetine rağmen belirsizlik nedeniyle karşılanamaz.

Ne zaman mühürleme istenir? Mühürlemenin işlevi, terekenin fiilen boşaltılmasını önlemektir. Kiralık kasa, iş yeri, atölye, depo ve mirasbırakanın tek başına kullandığı konut gibi üçüncü kişilerin erişimi bulunan yerlerde talebin aciliyeti yüksektir. Buna karşılık mirasçılardan birinin fiilen oturduğu konutta bu önlem, ihtiyaç eşyası istisnası nedeniyle sınırlı sonuç verir; orada daha etkili olan yol defter tutulması ve gerekiyorsa resmî yönetimdir.

Resmen yönetme: TMK m.592. Sulh hâkimi, aşağıdaki hâllerde terekenin resmen yönetilmesine karar verir: mirasçılardan birinin uzun süreyle bulunamaması ve temsilci de atamamış olması, bu hâlde menfaati gerektiriyorsa; mirasta hak sahipliği açıkça belli olmadığı veya bütün mirasçılar bilinmediği takdirde; ve kanunda özel olarak öngörülen diğer hâllerde. Karar, terekeyi mirasçıların fiilî tasarrufundan çıkarır ve yönetimi resmî bir eliyle yürütür.

Yönetimin kapsamı: TMK m.593. Terekenin resmen yönetilmesi hâlinde yönetim, sulh hâkimi tarafından veya onun denetiminde bir kayyım tarafından yürütülür. Yönetici, görevini yerine getirirken olağan yönetim sınırları içinde kalır; bu sınırı aşan işlemler için hâkimin izni gerekir. Ayrıca yönetici, hesap vermekle yükümlüdür. Bu nedenle mirasçılar bakımından resmî yönetim, terekenin tüketilmesine karşı en güçlü korumadır; buna karşılık yönetim giderleri tereke borcudur ve paylaşmadan önce karşılanır.

Çekişmesiz yargı: HMK m.382. Yazının belirttiği nitelendirmenin kaynağı budur: çekişmesiz yargı, ilgililer arasında uyuşmazlık olmayan hâller, subjektif hakka ilişkin bir talep bulunmayan hâller ve hâkimin re’sen harekete geçtiği hâllerdir. Aynı madde, çekişmesiz yargı işlerini örnekleyerek sayarken miras hukuku bakımından terekede ihtiyati tedbirler, terekenin tespiti ve defter tutulması, mirasın resmî tasfiyesi ve vasiyetnamenin açılması gibi işleri de belirtir.

Görev ve usul: HMK m.383 ve m.385. Çekişmesiz yargı işlerinde görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadıkça sulh hukuk mahkemesidir. Yargılamada basit yargılama usulü uygulanır ve aksine hüküm bulunmayan hâllerde hâkim, re’sen araştırma ilkesini esas alır. Kritik hüküm ise şudur: çekişmesiz yargı kararları maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmez. Yazının “tespit mülkiyet belirlemez” tespitinin hukuki karşılığı budur: tutanak bir delil oluşturur, ancak mülkiyet uyuşmazlığını kesin olarak çözmez.

Kanun yolu: HMK m.387. Çekişmesiz yargı işlerinde verilen kararlara karşı, hukuki yararı bulunan ilgililer, özel kanuni düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde kanun yoluna başvurabilirler. Tespit talebinin reddi, mühürleme isteminin karşılanmaması veya tutanağın eksik düzenlenmesi hâlinde izlenecek yol budur; süre tebliğden değil öğrenmeden işlediğinden, dosyanın takip edilmesi gerekir.

Tespit ile dava arasındaki ilişki. Bu maddeler bir arada okunduğunda tablo netleşir: tespit ve koruma önlemleri çekişmesiz yargı işidir, hızlıdır ve kesin hüküm doğurmaz; mülkiyet, muvazaa, tenkis ve denkleştirme tartışmaları ise çekişmeli yargıda ve asliye hukuk mahkemesinde görülür. Doğru sıra şudur: önce tespit ve gerekiyorsa mühürleme ya da resmî yönetim, sonra elde edilen kayıtlarla esas davaların açılması.

Tespit Tutanağının Delil Değeri ve Sınırları

Tespit yararlı bir araçtır; ancak neyi sağlayıp neyi sağlamadığı bilinmelidir.

1. Mülkiyet belirlemez. Tespit, malın kime ait olduğunu kesin olarak hükme bağlamaz.
2. Fotoğraf çeker. Ölüm anındaki durumu kayda geçirir; sonraki kayıplar karşılaştırılabilir.
3. Delil oluşturur. Açılacak davalarda başlangıç dayanağı olur.
4. İtiraza açıktır. Tutanağa geçen kalemlere itiraz edilebilir.
5. Kesin hüküm doğurmaz. Esas uyuşmazlıklar ayrı davalarda çözülür.

Borca Batıklık Şüphesi ve Ret Takvimi

Tereke tespiti çoğu zaman “reddetsem mi” sorusuyla birlikte gündeme gelir. İki süreç birlikte planlanmalıdır.

Masraf yönetimi bakımından: müzekkere sayısı arttıkça gider avansı da artar. Bu nedenle sorgulanacak kurumlar öncelik sırasına konmalı; önce tapu, banka ve trafik kayıtları, ardından ihtiyaç görülürse diğer kurumlar istenmelidir. Eksik avans nedeniyle dosyanın işlemden kaldırılması riski gözetilmelidir.

Saklı pay oranları ve tenkis hesabı için saklı pay hesaplama rehberimize, terekedeki malı elinde tutana karşı açılacak dava için miras sebebiyle istihkak rehberimize bakabilirsiniz.

Defter Tutmanın Zorunlu Olduğu Üç Hâl (TMK m.590)

Terekenin defterinin tutulması her zaman mirasçının takdirine bırakılmamıştır. TMK m.590, sulh hâkiminin defter tutulmasına karar vermek zorunda olduğu üç sebebi sayar.

Üçüncü satır uygulamada en çok kaçırılan süredir. Talebe dayalı defter tutma için kanun ölüm tarihinden başlayarak bir ay öngörür. Bu süre, mirasın reddi için tanınan üç aylık süreden çok daha kısadır ve farkında olmadan geçirilir.

İlk iki sebepte ise süre aranmaz; hâkim şartların varlığını gördüğünde resen karar verir. Mirasçılar arasında kısıtlı bir kişi bulunması ya da bir mirasçıya uzun süredir ulaşılamaması, defter tutmayı kendiliğinden zorunlu kılar.

Maddenin son cümlesi bir de hız kuralı içerir: defter tutma işlemi gecikmeksizin tamamlanır. Terekenin fiilî durumu zamanla değiştiğinden, tespitin ölüme mümkün olduğunca yakın yapılması esastır.

Koruma Önlemlerinin Kapsamı ve Giderleri (TMK m.589)

TMK m.589, sulh hâkimine geniş ve açık uçlu bir yetki tanır: mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya resen, tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak üzere gerekli olan bütün önlemleri alır.

Madde önlemleri örnekleyerek sayar: terekede bulunan mal ve hakların yazımı, terekenin mühürlenmesi, terekenin resmen yönetilmesi ve vasiyetnamelerin açılması. Liste sınırlı değildir; hâkim somut olayın gerektirdiği başka önlemleri de alabilir.

Maddenin son fıkrası giderleri düzenler: önlemlerle ilgili giderler, ileride terekeden alınmak üzere başvuran kişi tarafından karşılanır; önleme hâkim resen karar vermişse gider doğrudan terekeye ait olur.

Bu, talep eden mirasçı için önemli bir bilgidir. Masrafı başlangıçta o yatırır, ancak bu masraf nihai olarak terekeye yüklenir ve paylaşmada dikkate alınır. Yani tespit talebinin maliyeti tek bir mirasçının üzerinde kalmaz.

Mirasçı Bilinmiyorsa: İlan ve Devletin Mirasçılığı (TMK m.594)

Bazı dosyalarda mirasçının kim olduğu ya da mirasçıların tamamı bilinmez. TMK m.594 bu durum için özel bir usul kurar.

Hükme göre sulh hâkimi, uygun araçlarla ve bir ay ara ile iki defa ilan yapıp hak sahiplerini, son ilandan başlayarak en geç bir yıl içinde mirasçılık sıfatlarını bildirmeye çağırır.

İlan süresinde kimse başvurmazsa ve sulh hâkimi de hiçbir mirasçı tespit edememişse, miras sebebiyle istihkak davası açma hakkı saklı kalmak üzere miras Devlete geçer.

Son cümledeki saklı tutma önemlidir: miras Devlete geçse bile miras sebebiyle istihkak davası hakkı devam eder. Sonradan ortaya çıkan mirasçı, TMK m.637 uyarınca dava açarak terekeyi talep edebilir. Bu dava için TMK m.639’daki süreler işler.

Yurt dışında yaşayan veya aileyle bağı kopmuş mirasçılar bakımından bu hüküm hayati önemdedir. İlanlardan haberdar olunmadığında miras Devlete geçmiş olabilir; ancak istihkak yolu kapanmaz.

Vasiyetnamenin Tebliği ve Sonraki Adımlar (TMK m.597)

Terekenin korunması kapsamında açılan vasiyetname, açılmakla sonuç doğurmaz; ilgililere tebliğ edilmesi gerekir. TMK m.597: mirasta hak sahibi olanların her birine, gideri terekeye ait olmak üzere, vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı bir örneği hâkim tarafından tebliğ edilir.

Aynı madde, nerede olduğu bilinmeyenlere vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının ilan yoluyla tebliğ olunacağını belirtir.

Tebliğ tarihinin kayıt altına alınması kritiktir; çünkü bu tarih birden fazla sürenin başlangıcıdır:

Üç sürenin de fiilen aynı belgeyle işlemeye başlaması, vasiyetname tebliğini miras dosyalarının en kritik anlarından biri hâline getirir. Tebligatı alan mirasçının ilk yapması gereken, tarihi kaydedip saklı payının zedelenip zedelenmediğini hesaplatmaktır.

Terekenin Tespiti Talebi Dilekçesi Örneği (2026)

Aşağıdaki metin bir şablondur; köşeli parantezli alanlar doldurulmalı ve somut olaya uyarlanmalıdır.

Uyarı: Bu şablon genel bilgilendirme amaçlıdır. Terekenin yapısı ve mirasçılar arasındaki ilişki talebin içeriğini değiştirir; başvurudan önce hukuki değerlendirme alınması önerilir.

Talebi Kim, Ne Zaman Yapmalı?

Terekenin tespiti, mirasçılar arasında güvensizlik bulunan dosyalarda ilk atılması gereken adımdır.

Talep tek bir mirasçı tarafından yapılabilir; diğerlerinin katılımı veya onayı aranmaz. Bu, mirasçılar arasında anlaşmazlık bulunan dosyalarda hızlı hareket etme imkânı sağlar.

Ayrıca önemli bir avantajı vardır: tespit talebinde bulunmak tereke işlerine karışma sayılmaz. Mirası reddetmeyi düşünen mirasçı, ret hakkını kaybetmeden terekenin gerçek durumunu öğrenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Mühürleme her zaman istenebilir mi?

TMK m.591 uyarınca mühürleme, kanunda öngörülen hâllerde ve sulh hâkiminin gerekli görmesi üzerine yapılır. Ayrıca mirasbırakan ile birlikte oturanların ihtiyaç duydukları eşya mühürleme dışında tutulur ve kullanmaları için kendilerine bırakılır.

Terekenin resmen yönetilmesine hangi hâllerde karar verilir?

TMK m.592 uyarınca mirasçılardan birinin uzun süreyle bulunamaması ve temsilci de atamamış olması hâlinde menfaati gerektiriyorsa, mirasta hak sahipliği açıkça belli olmadığı veya bütün mirasçılar bilinmediği takdirde ve kanunda öngörülen diğer hâllerde resmen yönetime karar verilir.

Resmî yönetimde terekeyi kim yönetir?

TMK m.593 uyarınca yönetim, sulh hâkimi tarafından veya onun denetiminde bir kayyım tarafından yürütülür; yönetici olağan yönetim sınırları içinde kalır, bu sınırı aşan işlemler için hâkimin izni gerekir ve hesap vermekle yükümlüdür.

Tespit kararı mülkiyeti neden kesin olarak belirlemez?

HMK m.385 uyarınca çekişmesiz yargı kararları maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmez. Terekenin tespiti HMK m.382 kapsamında çekişmesiz yargı işi olduğundan tutanak delil oluşturur, ancak mülkiyet uyuşmazlığını kesin olarak çözmez.

Tespit talebim reddedilirse ne yapabilirim?

HMK m.387 uyarınca çekişmesiz yargı işlerinde verilen kararlara karşı hukuki yararı bulunan ilgililer, özel düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde kanun yoluna başvurabilir. Süre tebliğden değil öğrenmeden işler.

Terekenin tespiti dilekçesi örneği var mı?

Bu sayfada doldurulabilir bir şablon yer almaktadır. Köşeli parantezli alanlar doldurulmalı ve somut olaya uyarlanmalıdır.

Tespit talebini tek başıma yapabilir miyim?

Yapabilirsiniz. Talep tek bir mirasçı tarafından yapılabilir; diğer mirasçıların katılımı veya onayı aranmaz.

Ret düşünüyorum, tespit istemem sorun olur mu?

Olmaz. Tespit talebinde bulunmak tereke işlerine karışma sayılmaz; ret hakkınızı kaybetmeden terekenin gerçek durumunu öğrenebilirsiniz.

Terekenin tespiti davasında görevli mahkeme hangisidir?

Görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Terekenin tespiti çekişmesiz yargı işi niteliğindedir.

Terekenin tespiti için süre sınırı var mı?

Kanunda belirli bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir; mirasçılık sıfatı sürdüğü müddetçe talep edilebilir. Ancak mühürleme gibi acil koruma önlemlerinde gecikme, önlemin işlevini ortadan kaldırabilir.

Terekenin tespiti mülkiyet belirler mi?

Hayır. Tespit kararı terekenin kapsamını ortaya koyar; kimin neye malik olduğunu ya da payların oranını belirlemez. Mülkiyet ve pay uyuşmazlıkları ayrı davaların konusudur.

Miras bırakanın banka hesapları nasıl öğrenilir?

Terekenin tespiti talebiyle mahkemeden bankalara ve ilgili kurumlara müzekkere yazılması istenir. Dilekçede hangi kurumlara yazılmasını istediğinizi açıkça belirtmeniz süreci hızlandırır.

Bilgilendirme: Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Miras davalarında süreler ve deliller belirleyicidir; işlem yapmadan önce avukata danışın.

İlgili Rehberler

• Miras Ortaklığı ve Tereke Temsilcisi Atanması (TMK 640)
• Muris Muvazaası mı, Tenkis mi? Doğru Dava Seçimi
• Miras Hukuku — tüm rehberler
• Miras Hukuku Rehberi
• Mirasçılar İçin e-Devlet’te Elektronik Para Hesabı Sorgulama