Kart hamili bir harcamaya itiraz edip bedel kendisine iade edildiğinde (chargeback, ters ibraz), üye işyeri anlaşması yapan banka, ödeme kuruluşu, elektronik para kuruluşu veya PTT bu tutarı çoğu zaman üye işyerinden ister: önce hak edişten mahsup eder ya da bloke koyar, yetmezse icra takibi başlatır. Üye işyerinin savunması üç katmanda kurulur. Birincisi ispattır: kuruluş, alacağının varlığını, yani kart hamilinin itirazını, itirazın üye işyerine usulünce bildirildiğini, bedelin üye işyerine ödendiğini, iadenin gerçekten yapıldığını ve tutarın kendi malvarlığından çıktığını ispatlamak zorundadır (HMK m.190; İİK m.67/1). İkincisi sözleşmedir: kart sistemi kurallarına yapılan atıflar ve ağır sorumluluk kayıtları genel işlem koşulu denetimine tabidir (TBK m.20-25). Üçüncüsü hesaptır: temerrüt, faiz oranı ve takip talebi ayrı ayrı denetlenir. Buna karşılık mesafeli işlemlerde ispat yükünün üye işyerinde olduğu (5464 s.K. m.32/1), harcama belgesi düzenlenmemişse veya aynı işlem birden fazla belgeye bölünmüşse bedelin istenemeyeceği (m.19, m.22) gibi üye işyerinin aleyhine kurallar da vardır. Bu rehber ikisini birlikte, iki dilekçe örneğiyle anlatıyor.
Ödeme emri geldiyse itiraz süresi yedi gündür
Chargeback nedeniyle başlatılan takibe itiraz, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde yapılır. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppKısaca: Chargeback borcunda beş nokta
1. Alacağı kuruluş ispatlar. İtirazın iptali davasında alacaklı, alacağının varlığını genel hükümlere göre ispatlar. Kendi düzenlediği tablo ve ekran görüntüsü tek başına yetmez.
2. Belge talebinin size ulaştığı gösterilmelidir. Harcama itirazı ve belge talebi hangi adrese, hangi kanalla, hangi tarihte gönderildi? Sözleşmedeki bildirim hükmü kontrol edilir.
3. Kart sistemi kuralları kanun değildir. Sözleşmeyle bağlanır; size açıkça bildirilmeyen ve aleyhinize olan kurallar yazılmamış sayılabilir (TBK m.21).
4. Faiz ayrıca denetlenir. Temerrüt ihtarla başlar; sözleşmedeki oran ölçütünün dayanağı gösterilmelidir.
5. Kendi zayıf noktanızı bilin. Mesafeli satışta ispat yükü üye işyerindedir; harcama belgesi ve teslim kayıtları hemen toplanmalıdır.
Chargeback (Ters İbraz) Nedir, Kim Kime Borçlanır?
Kartla yapılan bir satışta dört taraf vardır. Kart hamili, kartı kullanan kişidir. Kart çıkaran kuruluş, kartı veren bankadır. Üye işyeri anlaşması yapan kuruluş, kart kabulünü sağlamak amacıyla işyerleriyle anlaşma yapan banka veya kuruluştur. Üye işyeri ise bu kuruluşla yaptığı sözleşme çerçevesinde kart hamiline mal ve hizmet satmayı kabul eden gerçek veya tüzel kişidir (5464 s.K. m.3/1-g, h, i, j).
Kart kabulü bir ödeme hizmetidir. 6493 sayılı Kanun ödeme aracının ihracını ve kabulünü ödeme hizmetleri arasında sayar (m.12/1-c) ve bankaları, elektronik para kuruluşlarını, ödeme kuruluşlarını ve Posta ve Telgraf Teşkilatı A.Ş.’yi ödeme hizmeti sağlayıcısı olarak belirler (m.13/1). Ödeme Hizmetleri Yönetmeliği ödeme aracının kabulünü, ödeme işleminin gerçekleşmesi için ödeme hizmeti sağlayıcısı tarafından işyerine fon transferi yapılmasıyla sonuçlanacak şekilde sunulan ve işyeri ile anlaşılmasını da içeren hizmetler olarak tanımlar (m.3/1-ğğ). Bu yazıda “kuruluş” denildiğinde, üye işyeriyle sözleşme yapan bu sağlayıcılar kastedilmektedir.
Chargeback, uygulamada “ters ibraz” veya “harcama itirazı” olarak da anılır. Kart hamili bir işleme itiraz eder; kart çıkaran banka itirazı kart sistemi üzerinden üye işyerinin bağlı olduğu kuruluşa iletir; kuruluş üye işyerinden belge ister; belge sunulmaz veya yetersiz görülürse işlem bedeli kart hamiline iade edilir ve kuruluş bu bedeli üye işyerinden geri ister. Kanun bu zinciri adım adım düzenlememiştir. Sürelerin ve belge kurallarının büyük kısmı kartlı sistem kuruluşlarının kurallarından ve taraflar arasındaki üye işyeri sözleşmesinden gelir.
Chargeback zinciri: Kim ne yapar?
| Aşama | Ne olur | Üye işyeri için önemi |
|---|---|---|
| 1. İşlem | Kart hamili ödeme yapar, kuruluş provizyon alır ve harcama belgesi düzenlenir. | Harcama belgesi ve teslim kayıtları bu anda oluşur (5464 m.19). |
| 2. Ödeme | Kuruluş işlem bedelini sözleşmeye göre, varsa valör ve kesintiyle üye işyerine öder. | Ödemenin tarihi ve tutarı, sonraki zarar hesabının temelidir (m.21/2). |
| 3. Kart hamilinin itirazı | Kart hamili kart çıkaran bankaya itiraz eder. | İtirazın tarihi ve gerekçesi sorulmalıdır (m.11/2). |
| 4. Belge talebi | Kuruluş itirazı üye işyerine bildirir ve belge ister. | Bildirimin size ulaştığı ve size tanınan süre ispat edilmelidir. |
| 5. Sonuç | Belge kabul edilirse işlem korunur; edilmezse bedel kart hamiline iade edilir. | İadenin gerçekten yapıldığı ve tutarın kuruluşun hesabından düştüğü gösterilmelidir. |
| 6. Tahsil | Kuruluş tutarı hak edişten mahsup eder, bloke koyar veya takip başlatır. | Mahsup ve bloke sözleşmeye, takip ise İİK hükümlerine tabidir. |
Kart Hamilinin İtirazı: Kanundaki Süreler
Kart hamilinin itirazına ilişkin Kanun hükmü 5464 sayılı Kanun’un 11 inci maddesidir. Kart çıkaran kuruluşlar, kart hamillerinin şikâyet ve itiraz başvurularını başvuru tarihinden itibaren yirmi gün içinde, hamilin başvuru yöntemiyle ve gerekçeli olarak cevaplandırmak zorundadır. Kredi kartıyla yapılan işlemlere, son ödeme tarihinden itibaren on gün içinde kart çıkaran kuruluşa başvurularak itiraz edilebilir; kart hamili hesap özetinin hangi unsurlarına itiraz ettiğini gerekçesiyle belirtmek zorundadır. Süresinde itiraz edilmeyen hesap özeti kesinleşir; ancak bu kesinleşme genel hükümlere göre dava hakkını ortadan kaldırmaz (m.11/2).
Ödeme Hizmetleri Yönetmeliği de müşteriye, yetkilendirmediği veya hatalı gerçekleştirilmiş ödeme işlemini öğrendiği andan itibaren gecikmeksizin bildirerek düzeltme isteme hakkı tanır; bu talep her hâlde işlemin gerçekleştirilmesinden itibaren on üç ay içinde yapılır (m.54/1). Kart sistemlerinin kendi itiraz süreleri ise bu kanuni sürelerden farklıdır ve sözleşme yoluyla uygulanır.
Chargeback sürecinde kanuni süreler
| Süre | Kimin için | Dayanak |
|---|---|---|
| Son ödeme tarihinden itibaren 10 gün | Kredi kartı hamilinin hesap özetine itirazı; süresinde itiraz edilmeyen hesap özeti kesinleşir, dava hakkı saklıdır. | 5464 s.K. m.11/2 |
| 20 gün | Kart çıkaran kuruluşun hamilin şikâyet ve itirazını gerekçeli cevaplaması. | 5464 s.K. m.11/1 |
| 13 ay | Müşterinin yetkilendirmediği veya hatalı işlemin düzeltilmesini istemesi. | Ödeme Hizmetleri Yön. m.54/1 |
| Sözleşmedeki süre | Üye işyerinin itiraza konu işlem için belge sunması. | Üye işyeri sözleşmesi ve kart sistemi kuralları |
| 7 gün | Ödeme emrine itiraz. | İİK m.62/1 |
| 1 yıl | Kuruluşun itirazın iptali davası açması. | İİK m.67/1 |
Üye İşyerinin Aleyhine Olan Kanun Hükümleri
İyi bir savunma, zayıf noktaları bilmekle başlar. 5464 sayılı Kanun üye işyerine bir dizi yükümlülük yüklemiş, bunların bazılarına aykırılığı doğrudan bedel kaybına bağlamıştır.
Üye işyeri aleyhine sonuç doğuran hükümler
| Hüküm | İçerik | Sonuç |
|---|---|---|
| Mesafeli işlemde ispat yükü | Telefon, elektronik ortam, sipariş formu veya diğer iletişim araçlarıyla kart numarası bildirilerek yapılan işlemlerden doğan anlaşmazlıklarda ispat yükü üye işyerindedir. | 5464 m.32/1 |
| Kart hamilinin korunması | Harcama belgesi düzenlenmeksizin iletişim araçlarıyla yapılan alımlardaki hukuka aykırı kullanımlardan kart hamili sorumlu tutulamaz. | 5464 m.15/3 |
| Kontrol yükümlülüğü | İmza, kartın tahrifatı ve geçerliliği kontrol edilir; gerekirse kimlik istenir. Kontrol yapılmamasından doğan zarardan üye işyeri sorumludur. | 5464 m.17/2 |
| Güvenli sistem | Mesafeli işlem için kurulan sistemin güvenli çalışması üye işyerinin yükümlülüğüdür. | 5464 m.18/2 |
| Harcama belgesi | Belge düzenlenmez veya sözleşmedeki süre boyunca aslı saklanmazsa bedel kuruluştan istenemez. | 5464 m.19/1 |
| Limit ve bölünmüş işlem | Limit aşımında harcamanın tamamı için yetki alınır; aynı kartla aynı ödeme işlemi için birden fazla harcama belgesi düzenlenemez. Aykırılıkta bedel kuruluştan istenemez. | 5464 m.22 |
Bu hükümler, kuruluşun her chargeback’te haklı olduğu anlamına gelmez. Örneğin m.32/1, işlemin kendisine ilişkin uyuşmazlıkta, yani siparişin kart hamili tarafından verildiği ve mal veya hizmetin teslim edildiği konusunda ispat yükünü üye işyerine verir. Kuruluşun üye işyerine karşı ileri sürdüğü alacağın unsurlarını, yani iadenin yapıldığını, tutarın kendi hesabından düştüğünü ve zararın miktarını ise kuruluş ispatlar. Aynı şekilde m.19 ve m.22’deki yaptırım “bedelin kuruluştan talep edilememesi”dir; bedel zaten ödenmişse kuruluşun bunu bu hükümlere dayanarak geri isteyebilmesi, aykırılığın somut olarak gerçekleştiğini ispatlamasına bağlıdır. Her chargeback dosyasında bu ayrım yapılmalıdır.
Kuruluş Neyi İspatlamak Zorundadır?
İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir (HMK m.190/1). Kuruluş, chargeback tutarını üye işyerinden istiyorsa, bu alacağın dayandığı vakıaları ispatlamalıdır. İtirazın iptali davasında da alacaklı, genel hükümler dairesinde alacağının varlığını ispat ederek itirazın iptalini ister (İİK m.67/1). Kuruluşun “üye işyeri belge sunmadı, bedel iade edildi” demesi, bu vakıaların her birinin ispatı yerine geçmez.
Chargeback alacağında ispat dağılımı
| Vakıa | Kim ispatlar | Beklenen delil |
|---|---|---|
| Üye işyeri sözleşmesi ve chargeback hükmünün sözleşmenin parçası olduğu | Kuruluş | İmzalı sözleşme, eklerin teslim edildiğini gösteren belge (TBK m.21) |
| İşlem bedelinin üye işyerine hangi tarihte, ne tutarda ödendiği | Kuruluş | Hesap hareketleri, ödeme dekontları, kesinti dökümü |
| Kart hamilinin itirazının tarihi ve gerekçesi | Kuruluş | Kart çıkaran bankadan gelen itiraz kaydı |
| İtirazın üye işyerine bildirildiği ve belge istendiği | Kuruluş | Sözleşmedeki bildirim adresine gönderim kaydı, tebliğ veya okundu bilgisi |
| Bedelin kart hamiline gerçekten iade edildiği | Kuruluş | Takas kayıtları, kart çıkaran bankanın yazısı, kuruluşun hesabından düşüm |
| Zararın miktarı ve mahsup edilen tutarlar | Kuruluş | Ticari defter kayıtları, mahsup ve bloke dökümü (HMK m.222) |
| Siparişin kart hamili tarafından verildiği ve teslim (mesafeli işlemde) | Üye işyeri | Fatura, kargo teslim kaydı, yazışma, kimlik doğrulama kayıtları (5464 m.32/1) |
| İşlemde harcama belgesinin düzenlenip saklandığı | Üye işyeri | Harcama belgesi veya elektronik işlem kaydı (5464 m.19/1) |
Kuruluşların bu tür davalarda en sık sunduğu deliller, kendi sistemlerinden alınmış ekran görüntüleri, kendi düzenledikleri tablolar ve kurum içi yazışmalardır. Bu belgelerin delil değeri sınırlıdır. Ticari davalarda ticari defterlerin delil olarak kabul edilebilmesi, kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun tutulmalarına, açılış ve kapanış onaylarının yaptırılmasına ve kayıtların birbirini doğrulamasına bağlıdır (HMK m.222/2). Ödeme Hizmetleri Yönetmeliği de ödeme hizmeti sağlayıcısının işyerine sunduğu hizmetler kapsamındaki işlemleri işyeri özelinde takip edilebilecek şekilde kayıt altına almasını ve izlemesini öngörür (m.10/4). Kayıt tutma yükümlülüğü bulunan bir kuruluşun yalnızca ekran görüntüsüyle yetinmesi, savunmada ileri sürülmesi gereken bir eksikliktir.
Kanun ayrıca kart işlemlerine ilişkin mikrofilm, mikrofiş ve elektronik ortamdan alınan kayıtların, birbirini teyit etmeleri kaydıyla İİK m.68/1’deki belgelerden sayılacağını düzenlemiştir (5464 s.K. m.32/4). Bu nedenle kuruluş, itiraz üzerine itirazın kaldırılması yoluna da gidebilir. Bu yolda kayıtların birbirini teyit etmesi şartı ve kayıtların ileri sürülen alacağı gerçekten gösterip göstermediği tartışılmalıdır; kuruluşun kendi iç tablosu, kart işleminin kaydı değildir.
Kuruluş delillerini dava dilekçesinde göstermek ve elindeki belgeleri dilekçeye eklemek zorundadır (HMK m.119/1-f, m.121). Belgelerin bilirkişi raporu aleyhe çıktıktan sonra sunulması hâlinde yapılacaklar için Tahkikat Aşamasında Delil Sunulabilir mi? (HMK m.145) rehberimize bakılabilir.
Sözleşmedeki Chargeback Hükümleri ve Genel İşlem Koşulu Denetimi
Üye işyeri sözleşmeleri kuruluş tarafından önceden ve tek başına hazırlanır, binlerce işyerine aynı metinle sunulur. Bu hükümler genel işlem koşuludur (TBK m.20/1). Hükümlerin tartışılarak kabul edildiğine ilişkin bir kayıt bulunması, onları tek başına genel işlem koşulu olmaktan çıkarmaz (m.20/3). Genel işlem koşullarına ilişkin hükümler, hizmetlerini kanun veya yetkili makamlar tarafından verilen izinle yürüten kişi ve kuruluşların hazırladıkları sözleşmelere de uygulanır (m.20/4). Bankalar, ödeme kuruluşları ve PTT bu kapsamdadır.
Genel işlem koşulu denetiminin chargeback hükümlerine uygulanması
| Kural | İçerik | Chargeback hükmünde sorulacak |
|---|---|---|
| Yazılmamış sayılma | Karşı tarafın menfaatine aykırı koşul, düzenleyen bu koşulların varlığı hakkında açıkça bilgi verip içeriğini öğrenme imkânı sağlamadıkça ve karşı taraf kabul etmedikçe yazılmamış sayılır. | Kart sistemi kuralları, belge sunma süreleri ve sorumluluk kayıtları üye işyerine verildi mi? (TBK m.21/1) |
| Yabancı koşul | Sözleşmenin niteliğine ve işin özelliğine yabancı koşullar yazılmamış sayılır. | Kuruluşun her türlü dolaylı zararını üye işyerine yükleyen hüküm işin niteliğine uygun mu? (m.21/2) |
| Yorum | Açık ve anlaşılır olmayan veya birden çok anlama gelen hüküm düzenleyen aleyhine yorumlanır. | “Tüm zararlar”, “ilk talepte”, “nakden ve defaten” gibi ifadelerin kapsamı (m.23) |
| Değiştirme yasağı | Düzenleyene tek yanlı değişiklik yetkisi veren kayıtlar yazılmamış sayılır. | Kart sistemi kurallarındaki değişikliklerin üye işyerine onayı alınmadan uygulanması (m.24) |
| İçerik denetimi | Dürüstlük kurallarına aykırı olarak karşı tarafın aleyhine veya durumunu ağırlaştırıcı hükümler konulamaz. | Yüksek faiz, sınırsız mahsup, süresiz bloke yetkileri (m.25) |
Ödeme Hizmetleri Yönetmeliği de çerçeve sözleşmenin içeriğini belirler. Sözleşmede uygulanacak ücretlerin dökümüne, bilgi ve bildirimlerin iletilme yöntemine ve sıklığına, müşterinin yetkisiz veya hatalı işlemleri bildirme süresine ve uyuşmazlıkta yetkili mercilere yer verilir (m.43/1). Sözleşme değişiklikleri yürürlük tarihinden en az otuz gün önce müşteriye bildirilir (m.44/1). Yönetmelik, müşterinin tüketici olmadığı ödeme işlemlerinde bazı hükümlerin uygulanmamasının veya farklı uygulanmasının kararlaştırılabileceğini de kabul eder (m.72/1). Üye işyerleri çoğunlukla tüketici değildir; bu nedenle sözleşmede yönetmelikten farklı bir düzenleme olup olmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.
Savunmada yapılacak iş, sözleşmenin dava konusu talebe dayanak yapılan maddelerini tek tek okumaktır. Chargeback’e ilişkin hükmün hangisi olduğu, bu hükmün belge sunma için hangi süreyi öngördüğü, bildirimin hangi kanaldan yapılacağı, faiz oranının hangi ölçüte bağlandığı ve kart sistemi kurallarına atıf yapılıp yapılmadığı belirlenmelidir. Kuruluşun dava dilekçesinde dayandığı madde, üye işyerinin kendi yaptığı iadeyi düzenleyen bir madde olabilir; bu durumda o maddenin chargeback’e uygulanıp uygulanamayacağı tartışılır.
Kimlik Doğrulaması Yapılmadıysa Zararı Kim Üstlenir?
İnternet üzerinden yapılan kart işlemlerinde chargeback’in en sık sebebi, kart hamilinin işlemi kendisinin yapmadığını ileri sürmesidir. Bu itirazlarda belirleyici soru, işlem sırasında gerekli kimlik doğrulamasının, uygulamadaki adıyla 3D Secure ve tek kullanımlık şifre adımının yapılıp yapılmadığıdır.
Ödeme Hizmetleri Yönetmeliği bu konuda açık bir hüküm içerir. Alıcı veya alıcının ödeme hizmeti sağlayıcısı, Merkez Bankasının düzenlemeleri uyarınca gerekli kimlik doğrulamalarının kullanılmasına engel olmuşsa, engel olan taraf, kayıp veya çalıntı bir kartın kullanılması ya da güvenlik bilgilerinin başkası tarafından kullanılması nedeniyle kart çıkaran kuruluşun uğrayacağı zararı karşılamakla yükümlüdür (m.54/9). Hükümdeki alıcı üye işyeri, alıcının ödeme hizmeti sağlayıcısı ise üye işyeriyle sözleşme yapan banka veya ödeme kuruluşudur.
Bu nedenle chargeback dosyasında sanal POS’un nasıl tanımlandığı sorulmalıdır. POS, kuruluş tarafından kimlik doğrulaması zorunlu tutulmadan çalışacak şekilde kurulmuşsa, kimlik doğrulamasına engel olan taraf kuruluşun kendisidir; zararın sözleşmeyle üye işyerine yüklenmesi genel işlem koşulu denetiminde tartışılır (TBK m.25). Kimlik doğrulamasız işlem yetkisi üye işyerinin yazılı talebiyle açılmış ve riskleri ayrıca kabul edilmişse durum farklı değerlendirilebilir. Kimlik doğrulaması yapılmış bir işlemde ise kuruluştan, kart çıkaran bankanın itirazı neden kabul ettiği sorulmalıdır; kart hamiline karşı işlemin onaylandığını ve doğru kaydedildiğini ispat yükü kart çıkaran kuruluştadır (5464 s.K. m.32/2; Yönetmelik m.54/2).
Bloke, Mahsup ve Takas
Kuruluşlar chargeback tutarını çoğu zaman dava açmadan, üye işyerinin sonraki hak edişlerinden düşer veya hesaba bloke koyar. Bu yetki ancak sözleşmede kararlaştırılmışsa ve genel işlem koşulu denetiminden geçiyorsa kullanılabilir. Kuruluş ise sözleşme yaptığı üye işyerlerine kart hamillerinin gerçekleştirdiği işlem bedellerini sözleşme hükümlerine uygun olarak ödemek zorundadır (5464 s.K. m.21/2).
Sözleşmede bir hüküm yoksa genel hükümler uygulanır. İki kişi karşılıklı olarak bir miktar para borçluysa ve her iki borç muaccelse her biri alacağını borcuyla takas edebilir (TBK m.139/1). Takas, borçlunun takas iradesini alacaklıya bildirmesiyle gerçekleşir (m.143/1). Alacaklardan biri çekişmeli olsa bile takas ileri sürülebilir (m.139/2); bu hüküm kuruluşun lehinedir. Buna karşılık takasın şartları, yani karşılıklılık, muacceliyet ve takas beyanı kuruluş tarafından gösterilmelidir. Bloke konulan hak edişin hangi tarihte serbest bırakılacağının belirsiz olması ise sözleşmenin içerik denetimi bakımından ayrıca tartışılır.
Üye işyeri sözleşmesi feshedildiğinde bekleyen ve bloke edilen hak edişler ayrı bir alacak kalemi oluşturur. Bu durumda kuruluşun takip ettiği chargeback alacağından, üye işyerinin kuruluştaki bloke hak edişinin mahsup edilmesi istenmelidir. Fesih sonrası hak edişler ve tutulan tutarlar için POS sözleşmesinin feshi ve bekleyen hak edişler yazımıza, harcama itirazı beklerken yapılacaklar için Harcama İtirazı Bekleyen İşyeri Ne Yapmalı? rehberimize bakılabilir.
Faiz: Temerrüt Ne Zaman Başlar, Oran Nedir?
Üye işyeri sözleşmeleri chargeback tutarı için genellikle yüksek bir faiz öngörür; “kuruluşun en yüksek ticari kredi faiz oranının yüzde elli fazlası” gibi ölçütlere sık rastlanır. Faiz talebi üç yönden denetlenmelidir.
Birincisi başlangıçtır. Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer (TBK m.117/1). Borcun ifa edileceği gün birlikte belirlenmiş veya sözleşmede saklı tutulan bir hakka dayanarak usulüne uygun bildirimle belirlenmişse, bu günün geçmesiyle temerrüt gerçekleşir (m.117/2). Tacirler arasında temerrüde düşürmeye ilişkin ihtarlar noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imzalı kayıtlı elektronik posta ile yapılır (TTK m.18/3). Kuruluş faizi iadenin yapıldığı veya itirazın geldiği tarihten başlatıyorsa, üye işyerinin bu tarihte nasıl temerrüde düştüğünü göstermelidir. Sözleşme üye işyerine geri ödeme için bir süre tanıyorsa, faiz bu süre dolmadan başlayamaz.
İkincisi orandır. Ticari işlerde faiz oranı serbestçe belirlenir (TTK m.8/1); ticari olmayan işlerde ise sözleşmeyle kararlaştırılan faiz kanuni oranın yüzde elli fazlasını, temerrüt faizi yüzde yüz fazlasını aşamaz (TBK m.88/2, m.120/2). Sözleşmede oran kararlaştırılmamışsa 3095 sayılı Kanun uygulanır; ticari işlerde Merkez Bankasının kısa vadeli avans faiz oranı istenebilir (3095 s.K. m.2/2). Sözleşmedeki oran kuruluşun kendi uygulamasına bağlanmışsa, o oranın hangi tarihte, hangi kararla belirlendiği ve nerede ilan edildiği gösterilmelidir. Merkez Bankasının yayımladığı ağırlıklı ortalama kredi faiz oranları, bankaların uyguladığı oranların ortalamasıdır; kuruluşun kendi oranı yerine kullanılamaz.
Üçüncüsü takip talebidir. Takip talebinde faizli alacaklarda faizin miktarı ile işlemeye başladığı gün gösterilir (İİK m.58/2-3). Davada bulunan faiz, takipte istenen faizden ve başlangıç tarihinden bağımsız değerlendirilemez; hâkim talepten fazlasına karar veremez (HMK m.26/1). Bilirkişi ek raporunda faiz hesabının nasıl denetleneceği için Bilirkişi Ek Raporuna İtiraz Dilekçesi Örneği yazımıza, hesap için Yasal Faiz Hesaplama aracımıza bakılabilir.
Ödeme Emri Geldi: İcra Takibine İtiraz
Kuruluş chargeback tutarı için genellikle ilamsız icra takibi başlatır. İtiraz etmek isteyen borçlu, itirazını ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde dilekçeyle veya sözlü olarak icra dairesine bildirir (İİK m.62/1). Borcun bir kısmına itiraz edilecekse, itiraz edilen kısmın ciheti ve miktarı açıkça gösterilmelidir; aksi hâlde itiraz edilmemiş sayılır (m.62/4). Borçlu ayrıca dava ve takip işlemlerine esas olmak üzere yurt içinde bir adres bildirmek zorundadır (m.62/3).
Chargeback takiplerinde itiraz kısa tutulabilir ama eksik tutulmamalıdır. Borcun tamamına, faize ve ferilerine itiraz edildiği açıkça yazılmalıdır. Takip talebindeki borç sebebi okunmalıdır: “POS kullanım bedeli”, “kayıp cihaz bedeli” ve “harcama itirazı” ayrı alacaklardır ve itirazın iptali davası takip talebinde gösterilen sebeple sınırlıdır. Takibin dayanağı olarak gösterilen belge varsa, belgenin İİK m.68/1 anlamında bir belge olup olmadığı değerlendirilmelidir.
İtirazdan sonra kuruluşun ve üye işyerinin yolları
| Yol | Kim başvurur | Süre ve sonuç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| İtirazın iptali davası | Kuruluş | İtirazın tebliğinden itibaren bir yıl; alacağın varlığını genel hükümlere göre ispatlar. | İİK m.67/1 |
| İtirazın kaldırılması | Kuruluş | İtirazın tebliğinden itibaren altı ay; İİK m.68/1’deki belgelere dayanmalıdır. | İİK m.68/1; 5464 m.32/4 |
| İcra inkâr / kötü niyet tazminatı | Taraflar | İtiraz haksızsa borçlu, takip haksız ve kötü niyetliyse alacaklı, talep üzerine yüzde yirmiden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilir. | İİK m.67/2 |
| Menfi tespit davası | Üye işyeri | Takipten önce veya takip sırasında borçlu olmadığının tespitini ister; tedbir için teminat gerekir. | İİK m.72 |
| İstirdat davası | Üye işyeri | Borçlu olmadığı parayı ödemek zorunda kalan, ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde geri ister. | İİK m.72 |
İcra inkâr tazminatı, uygulamada alacağın likit, yani borçlu tarafından hesaplanabilir ve belirlenebilir olmasına bağlanır. Chargeback alacağında zararın varlığı ve miktarı çoğu zaman yargılamayla ve bilirkişi incelemesiyle belirlenebildiğinden, bu şart ayrıca tartışılmalıdır. Ayrıntı için İtirazın İptali ve İcra İnkâr Tazminatı rehberimize bakılabilir.
Dava Aşaması: Görev, Arabuluculuk ve Savunma
Her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ticari davadır; tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın bankalara, diğer kredi kuruluşlarına ve finansal kurumlara ilişkin düzenlemelerde öngörülen hususlardan doğan hukuk davaları da ticari dava sayılır (TTK m.4/1-f). Ticari davalara asliye ticaret mahkemesi bakar ve asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi arasındaki ilişki görev ilişkisidir (TTK m.5/1, m.5/3). Ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.5/A/1).
Üye işyeri esnaf ise, yani ekonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedenî çalışmasına dayanıyor ve geliri kararnamede gösterilen sınırı aşmıyorsa (TTK m.15/1), uyuşmazlığın ticari dava sayılıp sayılmadığı ayrıca değerlendirilir. Mahkemenin görevli olması dava şartıdır ve mahkeme dava şartlarını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır (HMK m.114/1-c, m.115/1). Görev itirazı, savunmanın ilk konularından biridir.
Dava dilekçesi tebliğ edildiğinde cevap süresi iki haftadır; bu süre içinde başvurulursa bir defaya mahsus ve bir ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir (HMK m.127). Miktar veya değeri Kanunda gösterilen sınırı geçmeyen ticari davalarda basit yargılama usulü uygulanır (TTK m.4/2); bu usulde cevap süresi de iki haftadır ve ek süre iki haftayı geçemez (HMK m.317/2). Süresinde cevap dilekçesi vermeyen davalı, davacının ileri sürdüğü vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır (HMK m.128). Yine de cevap dilekçesi verilmelidir; çünkü üye işyerinin kendi delilleri, özellikle teslim kayıtları ve yazışmalar, ancak cevap dilekçesinde gösterilerek dosyaya girebilir (HMK m.129/1-e).
Cevap dilekçesinde ileri sürülecek savunmalar
| Savunma | Dayanak |
|---|---|
| Görev ve arabuluculuk dava şartı | TTK m.4, m.5, m.5/A; HMK m.114, m.115 |
| Taraf sıfatı: üye işyeri sözleşmesinin tarafı kim, işlem hangi işyeri kodu ve vergi kimlik numarasıyla yapıldı | Üye işyeri sözleşmesi; İİK m.58/2-2 |
| Takip talebindeki borç sebebi ile davadaki sebebin örtüşmemesi | İİK m.58/2-4, m.67/1; HMK m.26 |
| Chargeback hükmünün sözleşmenin parçası olmaması veya yorumu | TBK m.21, m.23, m.24, m.25 |
| İtirazın üye işyerine bildirilmemesi ve belge sunma imkânı tanınmaması | Sözleşmenin bildirim hükmü; TMK m.2 |
| İadenin yapıldığının ve tutarın kuruluşun hesabından düştüğünün ispatlanmaması | HMK m.190, m.222; İİK m.67/1 |
| Bedelin üye işyerine ödenmemiş olması veya mahsup edilmiş olması | 5464 m.21/2; TBK m.139, m.143 |
| Gerekli kimlik doğrulamasının kuruluşun altyapısında zorunlu tutulmaması | Ödeme Hizmetleri Yönetmeliği m.54/9 |
| Mal veya hizmetin teslim edildiği ve kart hamilinin onayı | 5464 m.32/1 karşısında üye işyerinin kendi delilleri |
| Temerrüt ve faiz oranı | TBK m.117, m.120; TTK m.8/1, m.18/3; 3095 s.K. |
| İcra inkâr tazminatının şartlarının oluşmaması | İİK m.67/2 |
Yukarıdaki tabloda dürüstlük kuralına yapılan atfın dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun 2 nci maddesidir: herkes haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır. Belge talebini üye işyerinin bildirdiği adres yerine kullanılmayan bir e-posta adresine gönderip cevap gelmeyince bedeli kart hamiline iade eden kuruluşun, bu sonucu üye işyerine yüklemesi bu kural karşısında tartışılır.
Bilirkişi incelemesi bu davalarda neredeyse her zaman yapılır. Bilirkişinin bankacılık ve kartlı ödeme sistemleri alanında uzman olması istenmeli, bilirkişiye sorulacak sorular ön incelemede verilmelidir: bedelin üye işyerine ödendiği tarih ve tutar, kart hamilinin itiraz tarihi, belge talebinin gönderildiği adres, iadenin takas kaydı, kuruluşun hesabından düşüm, mahsup ve bloke tutarları, faiz oranının dayanağı. Bilirkişinin hukuki değerlendirme yapamayacağı (HMK m.279/4) ve ek raporun yalnızca eksikliği gidermek için alınacağı da unutulmamalıdır.
İtirazın iptali davasına cevap süresi, yetki itirazı ve takibe bağlılık konularında genel kurallar için İtirazın İptali Davasına Cevap Dilekçesi Örneği yazımıza bakılabilir.
Üye İşyeri Hangi Belgeleri Hazırlamalı?
Chargeback sürecinde de davada da üye işyerinin elindeki belgeler belirleyicidir. Mesafeli işlemlerde ispat yükü üye işyerinde olduğundan (5464 s.K. m.32/1) bu belgeler işlemden hemen sonra düzenli olarak saklanmalıdır.
Üye işyerinin belge listesi
| Belge | Ne gösterir | Not |
|---|---|---|
| Harcama belgesi veya işlem kaydı | İşlemin kart hamili tarafından onaylandığı | Aslı sözleşmedeki süre boyunca saklanır (5464 m.19/1). |
| Fatura ve irsaliye | Satışın gerçekliği ve tutarı | Fatura tarihi işlem tarihiyle uyumlu olmalı. |
| Kargo veya teslim kaydı | Malın alıcıya ulaştığı | Teslim alan kişinin adı ve imzası önemli. |
| Hizmetin ifasına ilişkin kayıt | Hizmetin verildiği | Rezervasyon, giriş kaydı, sözleşme, tutanak. |
| Kimlik doğrulama kayıtları | Kart hamilinin işlemi kendisinin yaptığı | Mesafeli işlemde doğrulama kodu, IP ve cihaz kayıtları. |
| Müşteriyle yazışmalar | Siparişin ve teslimin kabulü | E-posta, mesaj, müşteri hizmetleri kaydı. |
| İade belgesi | İade yapıldıysa nasıl yapıldığı | Alacak belgesi düzenlenir (5464 m.19/2); nakit iade riskli. |
| Üye işyeri sözleşmesi ve ekleri | Chargeback hükmü, belge süresi, bildirim adresi | Teslim alınan nüsha ve eklerin listesi. |
| Kuruluşla yazışmalar | Belge talebinin ulaşıp ulaşmadığı | Gelen talepler ve verilen cevaplar tarih sırasıyla. |
| Hesap hareketleri | Hak edişlerin ödendiği, bloke ve mahsup edildiği | Kuruluştan tam döküm istenmeli. |
Ceza Boyutu: Ne Zaman Hukuk Davası, Ne Zaman Ceza Soruşturması?
Chargeback çoğu zaman bir hukuk uyuşmazlığıdır; ancak bazı durumlarda ceza soruşturmasıyla birlikte yürür. Gerçeğe aykırı olarak harcama belgesi, nakit ödeme belgesi veya alacak belgesi düzenlemek ya da bu belgelerde tahrifat yaparak kendisine veya başkasına yarar sağlamak suçtur ve iki yıldan beş yıla kadar hapis ile beş bin güne kadar adli para cezası öngörülmüştür (5464 s.K. m.36). Kartını kaybettiği veya çaldırdığı yolunda gerçeğe aykırı beyanda bulunarak kartı kullanan veya kullandıran kart hamilleri ile üye işyeri sözleşmesinde veya eki belgelerde sahtecilik yapanlar da cezalandırılır (m.37).
Üye işyeri, gerçek bir satışa karşı yapılan haksız bir chargeback’in mağduru olabileceği gibi, kuruluş tarafından bu hükümler kapsamında şüpheli olarak da gösterilebilir. Ceza soruşturması varsa hukuk davasındaki beyanlar, ceza dosyasındaki savunmayla uyumlu tutulmalıdır. Bu konuda Sanal POS, Üye İşyeri ve E-Ticarette Aklama Riski yazımıza bakılabilir.
Kart Hamiline Karşı Üye İşyerinin Hakları
Chargeback, üye işyeri ile alıcı arasındaki satış veya hizmet sözleşmesini ortadan kaldırmaz. Malı teslim ettiği hâlde bedeli chargeback yoluyla geri alınan üye işyeri, bedeli alıcıdan isteyebilir; satış sözleşmesinde alıcı bedel ödeme borcunu üstlenir (TBK m.207/1) ve kartla yapılan ödeme geri alındığında bu borç ifa edilmemiş olur. Sözleşmenin kurulmadığı veya geçersiz olduğu ileri sürülüyorsa, haklı bir sebep olmaksızın zenginleşenin bu zenginleşmeyi geri verme yükümlülüğüne dayanılabilir (TBK m.77/1).
Alıcı tüketiciyse uyuşmazlık tüketici işleminden doğar ve davaya tüketici mahkemesi bakar (6502 s.K. m.73/1). Kartını kaybettiği veya çaldırdığı yolunda gerçeğe aykırı beyanda bulunarak kartı kullanan kart hamili için ayrıca 5464 sayılı Kanun’un 37 nci maddesi gündeme gelir. Bu yollar, kuruluşa karşı yürüyen savunmanın yerine geçmez; ancak kuruluşla uyuşmazlık sürerken alacağın zamanaşımına uğramaması için birlikte değerlendirilmelidir. Bekleme dönemindeki seçenekler için Harcama İtirazı Bekleyen İşyeri Ne Yapmalı? yazımıza bakılabilir.
Dilekçe Örneği 1: Chargeback Alacağı İçin Başlatılan Takipte Ödeme Emrine İtiraz
Aşağıdaki metin, banka veya ödeme kuruluşunun chargeback tutarı için başlattığı ilamsız takipte üye işyeri vekili tarafından icra dairesine verilecek itiraz için hazırlanmıştır. İtiraz sebepleri itirazın kaldırılması duruşmasında değiştirilemeyeceği ve genişletilemeyeceği için (İİK m.63), sebeplerin itirazda kısaca gösterilmesi yararlıdır. Köşeli parantez içindeki alanlar dosyaya göre doldurulmalıdır.
ANKARA [ ]. İCRA DAİRESİ MÜDÜRLÜĞÜ’NE
DOSYA NO: [Yıl/Esas]
İTİRAZ EDEN BORÇLU: [Unvan], [vergi kimlik numarası], [adres]
VEKİLİ: Av. [Ad Soyad], [adres]
ALACAKLI: [Banka veya ödeme kuruluşunun unvanı]
KONU: Ödeme emrine itirazlarımızın sunulmasıdır.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkile [tarih] tarihinde tebliğ edilen ödeme emrine süresi içinde itiraz ediyoruz.
A. Borca, faize ve ferilere itiraz (İİK m.62/1, m.62/4)
2. Müvekkilin alacaklıya takip talebinde gösterilen [tutar] TL asıl alacak ve [tutar] TL işlemiş faiz yönünden borcu yoktur. Borcun tamamına, işlemiş ve işleyecek faize, faiz oranına, faizin başlangıç tarihine, masraf ve diğer ferilere ayrı ayrı itiraz ediyoruz.
3. Takip talebinde borcun sebebi “[takip talebindeki ifade]” olarak gösterilmiştir. Müvekkil, alacaklıyla yaptığı üye işyeri sözleşmesi kapsamında gerçekleştirdiği satışların karşılığında malları teslim etmiştir. Kart hamillerinin harcama itirazları müvekkile sözleşmede gösterilen adresten bildirilmemiş, müvekkilden belge istenmemiş, iadenin yapıldığı da gösterilmemiştir. Alacaklının bloke ettiği [tutar] TL hak ediş müvekkile ödenmemiştir.
B. Takip İİK m.68/1 anlamında bir belgeye dayanmamaktadır (İİK m.68/1; 5464 s.K. m.32/4)
4. Takip talebine eklenen [hesap özeti / ihtarname / döküm], alacaklının tek taraflı olarak düzenlediği belgelerdir. Bu belgeler borç ikrarı içermez; kart işlemlerine ilişkin birbirini teyit eden kayıtlar da değildir.
C. Tebligat adresi (İİK m.62/3)
5. Dava ve takip işlemlerine esas olmak üzere müvekkilin yurt içindeki adresi [adres] olup tebligatların vekil olarak tarafımıza yapılmasını talep ediyoruz.
SONUÇ VE İSTEM
6. Süresinde yapılan itirazımız nedeniyle takibin durdurulmasına (İİK m.66/1) karar verilmesini saygıyla arz ederiz.
Borçlu Vekili
Av. [Ad Soyad]
Dilekçe Örneği 2: Üye İşyerinin İtirazın İptali Davasına Cevap Dilekçesi
Bu metin, kuruluşun itiraz üzerine açtığı itirazın iptali davasında üye işyeri vekili tarafından verilecek cevap dilekçesi için hazırlanmıştır. Dosyada bulunmayan hususlar çıkarılmalı, her savunmanın delili cevap dilekçesinde gösterilmelidir; cevap dilekçesinde gösterilmeyen delilin sonradan sunulması HMK m.145’in koşullarına bağlıdır.
ANKARA [ ]. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ’NE
DOSYA NO: [Yıl/Esas]
DAVALI: [Unvan], [vergi kimlik numarası], [adres]
VEKİLİ: Av. [Ad Soyad], [adres]
DAVACI: [Banka veya ödeme kuruluşunun unvanı]
KONU: Davaya karşı cevaplarımızın sunulmasıdır.
AÇIKLAMALAR
1. Dava dilekçesi müvekkile [tarih] tarihinde tebliğ edilmiştir; cevaplarımızı süresi içinde sunuyoruz. Davacı, [icra dairesi ve dosya numarası] sayılı takibe müvekkilin yaptığı itirazın iptalini, takibin devamını ve icra inkâr tazminatını istemektedir. Talebin dayanağı, müvekkilin üye işyeri olarak gerçekleştirdiği [sayı] kartlı işlem için kart hamillerinin yaptığı harcama itirazları üzerine bedellerin iade edildiği iddiasıdır. Müvekkilin davacıya borcu yoktur.
A. Dava şartlarına ilişkin itirazlarımız (TTK m.4/1-f, m.5/3, m.5/A/1; HMK m.114/1-c, m.115/2)
2. [Dava asliye hukuk mahkemesinde açılmışsa:] Uyuşmazlık, davacının ödeme hizmeti faaliyetinden ve müvekkilin ticari işletmesinden doğmaktadır; ticari davadır ve asliye ticaret mahkemesinin görevine girer. [Son tutanak dosyada yoksa:] Konusu bir miktar para olan itirazın iptali davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; dava dilekçesine arabuluculuk son tutanağı eklenmemiştir. Dava şartı noksanlığı nedeniyle davanın usulden reddi gerekir.
B. Dava, takip talebindeki alacak ve sebeple sınırlıdır (İİK m.58/2-4, m.67/1; HMK m.26/1)
3. Takip talebinde borcun sebebi “[ifade]” olarak gösterilmiştir. Davacı dava dilekçesinde bunun dışında [kalem, örneğin cihaz bedeli veya komisyon] alacağı da ileri sürmektedir. İtirazın iptali davasında yalnızca takip talebinde gösterilen alacak incelenebileceğinden bu kalem yönünden talep dinlenemez.
C. Dayanılan sözleşme hükmü genel işlem koşuludur (TBK m.20, m.21, m.23, m.25)
4. Üye işyeri sözleşmesi davacı tarafından önceden hazırlanmış ve müvekkile matbu olarak imzalatılmıştır. Davacının dayandığı [madde] maddesi genel işlem koşuludur. Maddenin atıf yaptığı kart sistemi kuralları ve belge sunma sürelerine ilişkin ekler müvekkile verilmemiş, içerikleri hakkında bilgi de verilmemiştir; bu hükümler yazılmamış sayılır. Maddedeki “her türlü zarar” ifadesi belirsizdir ve düzenleyen davacı aleyhine yorumlanmalıdır; bu ifadeye dayanılarak bildirim yapılmadan ve belge istenmeden kabul edilen her iadenin müvekkile yüklenmesi dürüstlük kurallarına aykırıdır.
D. Harcama itirazları müvekkile bildirilmemiş, belge sunma imkânı verilmemiştir (Sözleşme m.[ ]; TMK m.2)
5. Sözleşmenin [madde] maddesine göre bildirimler müvekkilin [adres / kayıtlı elektronik posta adresi] adresine yapılacaktır. Davacı, harcama itirazlarını bu adrese bildirdiğini gösteren bir belge sunmamıştır. Müvekkil itirazlardan haberdar edilseydi, satışların gerçekliğini gösteren faturaları, teslim kayıtlarını ve yazışmaları sözleşmedeki süre içinde sunacaktı. Bildirim yapmadan bedeli iade eden davacı, kendi eksikliğinin sonucunu müvekkile yükleyemez.
E. İadenin yapıldığı ve zararın miktarı ispatlanmamıştır (HMK m.190/1, m.222/2; İİK m.67/1; Ödeme Hizmetleri Yönetmeliği m.10/4)
6. Davacı alacağının varlığını genel hükümlere göre ispatlamak zorundadır. Dava dilekçesine eklenen belgeler, davacının kendi sisteminden alınmış ekran görüntüleri ve kendi hazırladığı tablolardır. Kart çıkaran bankalardan gelen itiraz kayıtları, iadelerin takas kayıtları ve tutarların davacının hesabından düştüğünü gösteren kayıtlar sunulmamıştır. Davacı, işyerlerine sunduğu hizmetler kapsamındaki işlemleri işyeri özelinde takip edilebilecek şekilde kayıt altına almakla yükümlüdür. Bu kayıtların sunulmaması davacı aleyhine sonuç doğurur. Davacının ticari defterleri de kanuna uygun tutulduğu ve kayıtların birbirini doğruladığı denetlenmeden delil olarak kabul edilemez.
F. Satışlar gerçektir ve mallar teslim edilmiştir (5464 s.K. m.32/1)
7. Mesafeli işlemlerde ispat yükünün üye işyerinde olduğunun bilincinde olan müvekkil, her işlem için faturayı, teslim kaydını ve alıcıyla yazışmaları saklamıştır. Ekte sunulan belgeler, [sayı] işlemin her birinde siparişin kart hamili tarafından verildiğini ve malın kart hamilinin bildirdiği adreste teslim alındığını göstermektedir. Kart hamillerinin “işlemi tanımıyorum” gerekçesi bu belgeler karşısında doğru değildir; davacı itirazları bu belgeleri istemeden kabul etmiştir.
G. Kimlik doğrulaması davacının altyapısında zorunlu tutulmamıştır (Ödeme Hizmetleri Yönetmeliği m.54/9)
8. [POS kimlik doğrulamasız çalışacak şekilde davacı tarafından tanımlanmışsa:] Müvekkile tahsis edilen sanal POS, davacı tarafından gerekli kimlik doğrulaması zorunlu tutulmadan çalışacak şekilde tanımlanmıştır. Müvekkil bu yönde bir talepte bulunmamıştır. Gerekli kimlik doğrulamalarının kullanılmasına engel olan taraf, kartın başkası tarafından kullanılmasından doğan zararı karşılamakla yükümlüdür. Bu zarar, altyapıyı bu şekilde kuran davacıya aittir.
H. Bloke edilen hak edişler mahsup edilmelidir (5464 s.K. m.21/2; TBK m.139, m.143)
9. Davacı, müvekkilin [tarih] tarihinden bu yana [tutar] TL hak edişini bloke etmiş ve ödememiştir. Davacının herhangi bir alacağı bulunduğu sonucuna varılması hâlinde, kabul anlamına gelmemek kaydıyla, bu tutarın davacının alacağından takas ve mahsubunu talep ediyoruz; takas beyanımız bu dilekçeyle davacıya bildirilmiştir.
I. Temerrüt ve faiz talebi yerinde değildir (TBK m.117; TTK m.8/1, m.18/3; 3095 s.K. m.2)
10. Müvekkil, takipten önce TTK m.18/3’te öngörülen şekilde temerrüde düşürülmemiştir. Davacı faizi iadenin yapıldığı tarihten başlatmıştır; bu tarih müvekkil yönünden ne bir ihtar tarihi ne de kararlaştırılmış bir ifa günüdür. Sözleşmede davacının kendi uygulamasına bağlanan faiz oranının hangi tarihte, hangi kararla belirlendiği ve müvekkile nasıl duyurulduğu da gösterilmemiştir. Bu nedenle, kabul anlamına gelmemek kaydıyla, faiz talebi de reddedilmelidir.
İ. İcra inkâr tazminatının koşulları oluşmamıştır (İİK m.67/2)
11. Davacının ileri sürdüğü alacağın varlığı ve miktarı, ancak yargılama ve bilirkişi incelemesiyle belirlenebilecek niteliktedir; müvekkilin itirazı haklıdır. Davacı, müvekkile bildirim yapmadan ve belge istemeden iade ettiği tutarları takibe koymuştur. [Koşulları varsa:] Takibin haksız ve kötü niyetli olduğu gözetilerek davacının tazminata mahkûm edilmesini talep ediyoruz.
DELİLLER (HMK m.129/1-e)
12. Paragraf 2 için: arabuluculuk dosyası ve icra dosyası. Paragraf 3 için: [icra dairesi] [dosya numarası] sayılı takip dosyası. Paragraf 4 ve 5 için: üye işyeri sözleşmesi, teslim alınan ekler, sözleşme değişikliği bildirimleri, taraflar arasındaki yazışmalar. Paragraf 6 için: davacının ticari defterleri ile kart çıkaran bankalarla itiraz ve takas yazışmalarının HMK m.219 ve m.220 uyarınca ibrazı. Paragraf 7 için: faturalar, kargo teslim kayıtları, sipariş kayıtları ve alıcı yazışmaları. Paragraf 8 için: POS tanımlama kayıtları ve işlem bazında kimlik doğrulama kayıtlarının davacıdan celbi. Paragraf 9 için: müvekkilin hesap hareketleri ve davacıdan istenecek bloke dökümü. Tüm paragraflar için bilirkişi incelemesi.
HUKUKİ SEBEPLER
13. 6102 sayılı TTK, 6098 sayılı TBK, 6100 sayılı HMK, 2004 sayılı İİK, 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu, 6493 sayılı Kanun ve Ödeme Hizmetleri Yönetmeliği.
SONUÇ VE İSTEM
14. Dava şartı noksanlığı nedeniyle davanın usulden reddine,
15. Mahkemeniz aksi kanaatte ise davanın esastan reddine,
16. Koşulları oluştuğundan davacının İİK m.67/2 uyarınca reddedilen tutarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilmesine,
17. Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini saygıyla arz ederiz.
Davalı Vekili
Av. [Ad Soyad]
Yargıtay Kararlarında Chargeback
Bu rehberde anlatılan kuralların Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararlarındaki karşılığı aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. Kararların olayları, mahkemelerin kabulü ve uygulamadaki anlamı Chargeback (Harcama İtirazı) Yargıtay Kararları sayfamızda tek tek anlatılmıştır.
Chargeback uyuşmazlığında Yargıtay kararları
| Konu | Karar | Sonuç ve ilke |
|---|---|---|
| 3D Secure ile yapılan işlem | Y. 11. HD, 15.04.2021, E. 2020/5026, K. 2021/3705 | Üye işyeri sorumlu tutulmadı; hesap yönünden bozma |
| Mail order işlemi | Y. 11. HD, 12.05.2026, E. 2025/5850, K. 2026/2868 | Risk üye işyerinde; onama |
| Teslim itirazı, iadesiz satış | Y. 11. HD, 22.04.2025, E. 2024/2569, K. 2025/2753 | Üye işyeri iadeyle yükümlü; onama |
| İadenin ve zararın ispatı | Y. 11. HD, 20.01.2026, E. 2025/3335, K. 2026/307 | Yerinde bilirkişi incelemesi esas alınır; bozma |
| Harcama itirazı süreci, fiktif işlem iddiası | Y. 11. HD, 07.05.2026, E. 2025/5828, K. 2026/2728 | Eksik inceleme; bozma |
| Fiktif işlem | Y. 11. HD, 28.05.2024, E. 2022/6632, K. 2024/4399 | İşlemler gerçek sayılmadı; onama |
| Faiz oranı, icra inkâr tazminatı, bloke | Y. 11. HD, 25.04.2024, E. 2022/4974, K. 2024/3273 | Uygulanmayan oran reddedildi, inkâr tazminatı yok; onama |
| Fesih ve olumsuz bildirim | Y. 11. HD, 29.02.2024, E. 2023/6844, K. 2024/1626 | Bildirim haksız bulundu; karar düzeltme reddi |
Sık Yapılan Hatalar
Chargeback dosyalarında üye işyerinin sık yaptığı hatalar
| Hata | Sonucu | Doğrusu |
|---|---|---|
| Bildirim adresini güncellememek | Belge talepleri kullanılmayan adrese gider, süre kaçar. | Sözleşmedeki adres ve kayıtlı elektronik posta güncel tutulur. |
| Belge talebine süresinde cevap vermemek | Kuruluş bedeli iade eder ve sözleşmeye dayanır. | Talep geldiği gün fatura, teslim ve yazışma belgeleri gönderilir. |
| Nakit iade yapmak | Aynı işlem için hem nakit iade hem chargeback olabilir. | İade alacak belgesiyle karta yapılır (5464 m.19/2). |
| Teslim kaydı saklamamak | Mesafeli işlemde ispat yükü yerine getirilemez. | Kargo ve teslim kayıtları işlem bazında saklanır (5464 m.32/1). |
| Ödeme emrine yedi gün içinde itiraz etmemek | Takip kesinleşir; geriye menfi tespit ve istirdat kalır. | Tebliğ tarihi not edilir, itiraz süresinde yapılır (İİK m.62/1). |
| Kısmi itirazda miktarı göstermemek | İtiraz edilmemiş sayılır. | İtiraz edilen kısmın ciheti ve miktarı yazılır (İİK m.62/4). |
| Arabuluculuk sürecini geçiştirmek | Uzlaşma imkânı ve kuruluşun alacak kalemlerini dava öncesinde görme fırsatı kaçar. | Toplantıya sözleşme, itirazlı işlem listesi ve hesap dökümüyle hazırlıklı katılınır (TTK m.5/A). |
| Cevap dilekçesinde delil göstermemek | Deliller sonradan ancak HMK m.145 koşullarıyla sunulabilir. | Her vakıanın delili cevapta gösterilir (HMK m.129/1-e). |
| Bloke hak edişi ileri sürmemek | Mahsup edilmesi gereken alacak dosya dışında kalır. | Takas beyanı yapılır, bloke dökümü istenir (TBK m.143). |
| Faiz başlangıcını denetlememek | İade tarihinden işletilen faiz hükme geçebilir. | Temerrüt tarihi ve oranın dayanağı sorgulanır (TBK m.117). |
Sıkça Sorulan Sorular
Chargeback (ters ibraz) nedir?
Kart hamilinin bir işleme itiraz etmesi üzerine kart çıkaran bankanın işlem bedelini, üye işyeriyle sözleşme yapan banka veya ödeme kuruluşundan geri almasıdır. Kuruluş da bu tutarı üye işyeri sözleşmesine dayanarak üye işyerinden ister veya hak edişlerinden düşer.
Banka chargeback tutarını üye işyerinden isteyebilir mi?
Sözleşmede bu yönde geçerli bir hüküm varsa isteyebilir; ancak alacağın dayandığı vakıaları, yani bedelin ödendiğini, itirazın geldiğini, üye işyerine bildirildiğini, iadenin yapıldığını ve zararın miktarını ispatlamak zorundadır (HMK m.190/1). Sözleşme hükmü genel işlem koşulu olarak TBK m.20-25 denetimine tabidir.
Mesafeli satışta ispat yükü kimdedir?
Kart numarası bildirilerek telefon, internet, sipariş formu veya diğer iletişim araçlarıyla yapılan işlemlerden doğan uyuşmazlıklarda ispat yükü üye işyerine aittir (5464 s.K. m.32/1). Bu hüküm üye işyerinin satışın gerçekliğini ve teslimi ispatlamasını gerektirir; kuruluşun kendi alacağını ispat yükünü kaldırmaz.
Kart hamili ne kadar süre içinde itiraz edebilir?
Kredi kartı hamili hesap özetine son ödeme tarihinden itibaren on gün içinde itiraz edebilir (5464 s.K. m.11/2). Ödeme Hizmetleri Yönetmeliği ise yetkilendirilmemiş veya hatalı işlemin düzeltilmesinin, işlemin gerçekleştirilmesinden itibaren her hâlde on üç ay içinde istenmesini öngörür (m.54/1). Kart sistemlerinin kendi süreleri ayrıca uygulanır.
Banka hak edişime bloke koyabilir mi?
Bloke ve mahsup yetkisi sözleşmede kararlaştırılmışsa kullanılabilir; bu yetki de genel işlem koşulu denetimine tabidir. Kuruluş, üye işyerine işlem bedellerini sözleşmeye uygun olarak ödemek zorundadır (5464 s.K. m.21/2). Sözleşmede hüküm yoksa takas için TBK m.139 ve m.143’teki şartlar aranır.
3D Secure yapılmayan işlemde zarar kime aittir?
Ödeme Hizmetleri Yönetmeliği m.54/9’a göre gerekli kimlik doğrulamalarının kullanılmasına engel olan taraf, kartın başkası tarafından kullanılmasından doğan zararı karşılar. POS kuruluş tarafından kimlik doğrulaması zorunlu tutulmadan kurulmuşsa bu taraf kuruluştur. Üye işyerinin yazılı talebiyle açılan kimlik doğrulamasız işlem yetkisi ayrıca değerlendirilir.
Chargeback borcu için ödeme emrine itiraz süresi kaç gündür?
Yedi gündür ve ödeme emrinin tebliğinden başlar (İİK m.62/1). Borcun bir kısmına itiraz ediliyorsa itiraz edilen kısmın ciheti ve miktarı açıkça gösterilmelidir (m.62/4). Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur (m.66/1).
İtirazın iptali davası hangi mahkemede görülür?
Bankalara ve finansal kurumlara ilişkin düzenlemelerden doğan davalar ile her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili davalar ticari davadır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür (TTK m.4/1, m.5/1). Konusu para olan itirazın iptali davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A/1).
Chargeback tutarına hangi tarihten faiz işler?
Faiz temerrütle başlar. Muaccel borçta temerrüt alacaklının ihtarıyla gerçekleşir (TBK m.117/1); tacirler arasında bu ihtar noter, taahhütlü mektup, telgraf veya kayıtlı elektronik posta ile yapılır (TTK m.18/3). Sözleşmede belirli bir ödeme günü kararlaştırılmışsa bu günün geçmesiyle temerrüt oluşur (TBK m.117/2).
İtirazın iptali davasını kaybedersem icra inkâr tazminatı öder miyim?
Borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse, alacaklının talebi üzerine hükmolunan tutarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata hükmedilir (İİK m.67/2). Uygulamada bu tazminat alacağın likit olmasına bağlanır; zararın miktarı ancak yargılamayla belirlenebiliyorsa bu şart tartışılmalıdır.
Malı teslim ettim ama para chargeback ile geri alındı; alıcıdan isteyebilir miyim?
Evet. Satış sözleşmesinde alıcı bedel ödeme borcunu üstlenir (TBK m.207/1); kartla yapılan ödeme geri alındığında bu borç ifa edilmemiş olur. Alıcı tüketiciyse dava tüketici mahkemesinde görülür (6502 s.K. m.73/1).
İlgili Rehberler
- Chargeback (harcama itirazı) Yargıtay kararları: 3D Secure, mail order, ispat, faiz ve icra inkâr tazminatı üzerine 8 karar
- Harcama itirazı bekleyen işyeri ne yapmalı? Bloke, mahsup ve genel işlem koşulu
- POS sözleşmesinin feshi, bekleyen hak ediş ve tutulan tutar
- Valörlü hak ediş, temerrüt, faiz ve mahsup
- Sanal POS, üye işyeri ve e-ticarette aklama riski
- POS kullandırmak ve gerçeğe aykırı harcama belgesi (5464 m.36)
- Ödeme emrine itiraz: borca, imzaya ve yetkiye itiraz (İİK m.62)
- İtirazın iptali davası (İİK m.67)
- İtirazın iptali ile itirazın kaldırılması arasındaki fark
- İtirazın iptali ve icra inkâr tazminatı
- Tahkikat aşamasında delil sunulabilir mi? (HMK m.145)
- Bilirkişi ek raporuna itiraz dilekçesi örneği
- Yasal faiz hesaplama aracı
- Ticaret Hukuku Rehberi
- İcra ve İflas Hukuku Rehberi
- İtirazın iptali davasına cevap dilekçesi örneği (genel)
Chargeback dosyasında süreler kısadır
Belge talebine, ödeme emrine ve dava dilekçesine verilecek cevabın süresi kaçırılırsa savunmanın önemli bir kısmı kaybedilir. Sözleşmenizi ve hesap dökümünüzü birlikte inceleyelim: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppDosyanız için değerlendirme
Üye işyeri sözleşmesini, kuruluşun bildirimlerini, itirazlı işlemlerin listesini ve bloke dökümünü birlikte inceleyip savunmanın hangi eksende kurulacağını belirleyelim. Telefon: 0554 648 37 15
İletişime GeçinBu içerik ticaret hukuku alanındadır.
Ticaret Hukuku Rehberi · İcra ve İflas Hukuku Rehberi · Dilekçe örnekleri · Tüm hukuk dalları


