Yabancılar Türkiye’de Gemi İşletmeciliği Yapabilir mi? 2026 — 815 Sayılı Kabotaj Kanunu, TTK m.940 Türk Gemisi Şartları, Türk Uluslararası Gemi Sicili (4490), Yabancı Sermayeli Şirketin Gemisi, Kılavuzluk ve Römorkörcülük, Yat Kiralama, Gemi Acenteliği ve Balıkçılık

English version: Can Foreigners Operate Ships in Turkey?

Yabancı bir yatırımcı Türkiye’de gemi sahibi olabilir, bir Türk denizcilik şirketine ortak olabilir ve Türk bayrağı taşıyan gemilerle uluslararası taşımacılık yapabilir; ancak Türk limanları arasındaki yük ve yolcu taşımacılığı (kabotaj), römorkaj, kılavuzluk ve diğer liman hizmetleri 1926 tarihli 815 sayılı Kabotaj Kanunu ile Türk bayraklı gemilere, kara sularındaki deniz ticareti ve deniz meslekleri ise Türk vatandaşlarına ayrılmıştır. Bir geminin Türk gemisi sayılması için 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 940. maddesindeki şartlar aranır: ticaret şirketlerinde şirketi yönetmeye yetkili olanların çoğunluğunun Türk vatandaşı olması ve şirket sözleşmesine göre oy çoğunluğunun Türk ortaklarda bulunması, anonim şirketlerde ayrıca payların çoğunluğunun nama yazılı olması ve bir yabancıya devrinin yönetim kurulunun iznine bağlanması gerekir. Bu şartları taşımayan, yabancı kontrolündeki bir Türk şirketi gemisini, 4490 sayılı Kanundaki gemi şartlarına uyuyorsa bu Kanunla kurulan Türk Uluslararası Gemi Siciline (TUGS) kaydettirerek Türk bayrağı çekebilir ve vergi istisnalarından yararlanabilir; fakat bu gemi Kabotaj Kanunundan yararlanamaz. Bu rehber; yabancılar gemi işletmeciliği yapabilir mi sorusunu kabotaj yasağı, Türk gemisi şartları, TUGS kaydı, gemi sicili ve kiralama yoluyla bayrak değişikliği, kaptan ve gemiadamı uyruğu, liman ve marina işletmeciliği, kılavuzluk ve römorkörcülük, yabancı bayraklı yatlar ve yat kiralama, gemi acenteliği, tersane, balıkçılık ve yaptırımlar başlıklarında mevzuat maddeleriyle cevaplar.

Türkiye’de deniz taşımacılığını ve liman hizmetlerini kimler yapabilir?

Yabancı yatırımcı için başlangıç noktası 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunudur. Kanunun 3. maddesinin (a) bendine göre uluslararası anlaşmalar ve özel kanun hükümleri tarafından aksi öngörülmedikçe yabancı yatırımcıların Türkiye’de doğrudan yabancı yatırım yapması serbesttir ve yabancı yatırımcılar yerli yatırımcılarla eşit muameleye tabidir. Denizcilik, bu genel serbestinin özel kanunlarla sınırlandığı en eski alanlardan biridir. Genel çerçeve için Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu (4875) rehberimize bakabilirsiniz.

Temel sınır, 19 Nisan 1926’da kabul edilip 29 Nisan 1926 tarihli ve 359 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 815 sayılı Türkiye Sahillerinde Nakliyatı Bahriye (Kabotaj) ve Limanlarla Kara Suları Dahilinde İcrayı San’at ve Ticaret Hakkında Kanundur. Kanun 1 Temmuz 1926’da yürürlüğe girmiştir (m.6) ve yalnızca yedi maddeden oluşur. Kanun metnine işlenen değişiklikler şunlardır: 23 Ocak 2008 tarihli 5728 sayılı Kanunla yaptırım maddesi (m.5) yeniden yazılmış, 30 Mayıs 2013 tarihli 6491 sayılı Türk Petrol Kanunuyla 3. ve 4. maddelere petrol faaliyetlerine ilişkin ekler yapılmıştır.

Kanunun 1. maddesine göre Türkiye sahillerinin bir noktasından diğerine yük ve yolcu taşımak ve sahillerde, limanların içinde veya limanlar arasında römorkaj (Kanundaki ifadeyle “cer”), kılavuzluk ve mahiyeti ne olursa olsun her türlü liman hizmetini yapmak yalnızca Türk bayrağını taşıyan gemi ve deniz araçlarına aittir. Aynı maddenin ikinci cümlesi yabancı gemilerin alanını da çizer: yabancı gemiler ancak yabancı ülkelerden aldıkları yolcu ve yükü Türk limanlarına çıkarabilir ve Türk limanlarından yabancı limanlara gidecek yolcu ve yükü alabilir. Kısacası uluslararası taşımacılık yabancı bayraklı gemilere açıktır; Türk limanları arasındaki taşıma ise kapalıdır.

Kanunun 2. maddesi bu kuralı kara sularındaki her türlü deniz aracına genişletir. Nehirlerde, göllerde, Marmara havzasında, boğazlarda ve körfez, liman ve koylar dahil bütün kara sularında vapur, römorkör, motorbot, mavna, sandal ve kayık gibi büyük küçük her türlü deniz aracını, tarak, şat ve nakliye dubaları gibi araçları ve şamandıra, sal gibi sabit vasıtaları bulundurmak ve bunlarla seyir ve taşıma yaparak ticaret yapmak hakkı Türk vatandaşlarına aittir.

3. madde ise deniz mesleklerini düzenler. Kara suları içinde balık, istiridye, midye, sünger, inci, mercan ve sedef avcılığı, kum ve çakıl çıkarılması, deniz yüzeyindeki veya dibindeki kazazede gemilerin ve enkazın çıkarılması ve kurtarılması, dalgıçlık, arayıcılık, kılavuzluk, deniz bakkallığı, bütün Türk deniz araçlarında kaptanlık, çarkçılık, kâtiplik, tayfalık ve amelelik, iskele ve rıhtım hamallığı ve bütün deniz esnaflığı Türk vatandaşlarına ayrılmıştır. 2013’te eklenen cümleyle petrol hakkı sahibi yabancılar da Türk kara suları içinde petrol arama ve üretim faaliyetlerini yürütebilir.

Kanunda genel bir izin veya muafiyet mekanizması yoktur. Tek izin hükmü 4. maddededir: Hükümet, geçici olarak ve hiçbir hak sağlamamak şartıyla yabancı kurtarma (tahlisiye) gemilerinin ve petrol arama ve üretim faaliyetlerinde kullanılan deniz araçlarının çalışmasına ve Türk kurtarma gemilerinde yabancı uzman, kaptan ve tayfa istihdamına izin verebilir. Bunun dışında kalan bir faaliyet için “özel izinle yabancı gemiyle kabotaj” yolu Kanunda öngörülmemiştir.

Kanun 1926’nın diliyle “Türkiye sancağını hamil” gemilerden ve “Türkiye tebaası”ndan söz eder. Bugün bir geminin Türk bayrağı taşıma hakkı Türk Ticaret Kanununun 940. maddesine göre belirlenir ve uygulama da bu iki düzenlemeyi birlikte okur. Örneğin 2025 tarihli Kılavuzluk ve Römorkörcülük Hizmetleri Hakkında Yönetmelik, hizmeti veren işleticinin TTK m.940’ta ve 815 sayılı Kanunda belirtilen şartları hizmet verdiği sürece korumasını zorunlu tutar (m.18/1). Bu nedenle bir yabancı yatırımcının kabotaja veya liman hizmetlerine girip giremeyeceği, kurduğu ya da ortak olduğu şirketin TTK m.940’taki Türk gemisi şartlarını karşılayıp karşılamadığına bağlıdır.

Türk gemisi şartları: TTK m.940

Hangi geminin Türk bayrağı taşıyacağı, 14 Şubat 2011 tarihli ve 27846 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun Deniz Ticareti kitabında düzenlenir. Türk Bayrağı çekme hakkını düzenleyen 940. madde 1 Temmuz 2012’den bu yana değişmeden uygulanmaktadır. Maddenin ilk fıkrasına göre her Türk gemisi Türk Bayrağı çeker. İkinci fıkraya göre tek başına bir Türk vatandaşının mülkiyetindeki gemi Türk gemisidir.

Birden fazla kişiye ait gemiler, paylı mülkiyette payların çoğunluğunun, elbirliği mülkiyetinde ise maliklerin çoğunluğunun Türk vatandaşı olması şartıyla Türk gemisi sayılır (m.940/3). Türk kanunlarına göre kurulan ve tüzel kişiliği olan kuruluş, kurum, dernek ve vakıflara ait gemiler, yönetim organını oluşturan kişilerin çoğunluğunun Türk vatandaşı olması şartıyla Türk gemisidir (m.940/4-a). Türk ticaret siciline tescil edilmiş donatma iştiraklerinin gemileri ise payların yarısından fazlasının Türk vatandaşlarına ait olması ve iştiraki yönetmeye yetkili paydaş donatanların çoğunluğunun Türk vatandaşı olması şartıyla Türk gemisi sayılır (m.940/5).

Yabancı yatırımcı için asıl önemli olan, Türk ticaret şirketlerine ilişkin (b) bendidir. Buna göre Türk kanunları uyarınca kurulmuş Türk ticaret şirketlerine ait gemiler; şirketi yönetmeye yetkili olanların çoğunluğunun Türk vatandaşı olması ve şirket sözleşmesine göre oy çoğunluğunun Türk ortaklarda bulunması, anonim şirketlerde ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerde ayrıca payların çoğunluğunun nama yazılı ve bir yabancıya devrinin şirket yönetim kurulunun iznine bağlı bulunması şartıyla Türk gemisi sayılır (m.940/4-b). Şartlar şunlardır:

• Yönetim çoğunluğu: Anonim şirkette yönetim kurulunun, limited şirkette müdürlerin, yani şirketi yönetmeye yetkili olanların çoğunluğu Türk vatandaşı olmalıdır. Bu şart “Türk ortak” değil, açıkça “Türk vatandaşı” olarak yazılmıştır. Yabancıların yönetimdeki yeri için yabancı yönetim kurulu üyesi ve müdür rehberimize bakabilirsiniz.
• Oy çoğunluğu: Şirket sözleşmesine göre oy çoğunluğu Türk ortaklarda bulunmalıdır. Metin sermaye çoğunluğundan değil, oy çoğunluğundan söz eder.
• Nama yazılı paylar ve devir kısıtı: Anonim şirkette payların çoğunluğu nama yazılı olmalı ve bu payların bir yabancıya devri yönetim kurulunun iznine bağlanmalıdır. TTK m.940 bu kısıtı kendisi koymaz, şirkette bulunmasını arar; bu nedenle kısıt esas sözleşmede düzenlenmelidir.

İki noktaya dikkat etmek gerekir. Birincisi, Kanun “Türk ortak” kavramını tanımlamaz. Yabancı sermayeli bir Türk şirketinin, gemi sahibi şirkette oy çoğunluğunu sağlayan “Türk ortak” sayılıp sayılmayacağı metinden açıkça anlaşılmaz; zincirleme ortaklık yapıları kurulmadan önce Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile gemi sicili uygulaması kontrol edilmelidir. İkincisi, şartlar bir kez sağlanıp bırakılacak şartlar değildir. 940. maddedeki veya 941. maddenin ikinci fıkrasındaki şartlardan birinin ortadan kalkmasıyla gemi Türk Bayrağı çekme hakkını kaybeder; durum gecikmeksizin Bakanlığa bildirilir ve geminin en çok altı ay daha Türk Bayrağı çekmesine izin verilebilir (m.942).

Bu nedenle bir Türk denizcilik şirketine ortak olan yabancı yatırımcının pay alımı, sermaye artırımı, yönetim kurulu seçimi ve oy anlaşmaları m.940/4-b ile birlikte planlanmalıdır. Pay sahipleri sözleşmesine konulan veto ve aday gösterme haklarının yönetim ve oy çoğunluğu şartını fiilen boşa çıkarmayacak şekilde kurgulanması önemlidir; bu hükümlerin nasıl yazıldığı için pay sahipleri sözleşmesi rehberimize bakabilirsiniz.

Yabancı yatırımcının seçenekleri

815 sayılı Kanun ile TTK m.940 birlikte okunduğunda yabancı yatırımcının önünde birkaç farklı yapı vardır. Hangisinin uygun olduğu, yatırımın Türk limanları arasındaki taşımacılığı (kabotajı) veya liman hizmetlerini kapsayıp kapsamadığına bağlıdır. Yatırım yalnızca uluslararası taşımacılığa yönelikse yabancı kontrolü mümkündür; kabotaj veya liman hizmetleri hedefleniyorsa yönetim ve oy çoğunluğu Türk tarafta kalmalıdır.

Yabancı bir şirketin Türkiye’de açtığı şube ayrı bir Türk şirketi değildir, yabancı şirketin tüzel kişiliğinin parçasıdır. TTK m.940/4 (“Türk kanunları uyarınca kurulup da”) ve 4/b Türk ticaret şirketi olmayı, 4490 sayılı Kanunun 5. maddesi de “Türkiye’de Türk mevzuatına göre kurulmuş şirketler”i esas aldığından, gemi sahipliği ve sicil kaydı için Türkiye’de ayrı bir şirket kurulması daha güvenli yoldur. Şube ile şirket arasındaki farklar için yabancı şirketin Türkiye’de şube açması rehberimize, şirket kuruluşu için yabancıların Türkiye’de şirket kurması rehberimize bakabilirsiniz.

Bir Türk denizcilik şirketinin paylarını satın almak isteyen yabancı yatırımcı, ayrıca işlemin büyüklüğüne göre Rekabet Kurulu izninin ve hedef şirketin faaliyet alanındaki sektör izinlerinin gerekip gerekmediğini kontrol etmelidir. Bu genel izin haritası için Türk şirketi satın alan yabancı yatırımcının izin haritası rehberimize bakabilirsiniz. Kılavuzluk ve römorkörcülük işleticilerinde ortaklık yapısındaki değişiklikler ayrıca Bakanlık onayına bağlıdır; bu konu aşağıda liman hizmetleri başlığında anlatılmıştır.

Türk Uluslararası Gemi Sicili (TUGS)

Yabancı kontrolündeki bir Türk şirketinin gemisinin Türk bayrağı taşımasını mümkün kılan düzenleme, 16 Aralık 1999’da kabul edilip 21 Aralık 1999 tarihli ve 23913 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi Sicili Kanunudur. Kanunun amacı, bu sicile kaydedilen gemiler ile turizm şirketi envanterlerinde kayıtlı ticari yatların temin edilmesini ve işletilmesini kolaylaştırarak Türk denizciliğinin gelişmesini hızlandırmaktır; 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununun yat turizmine ilişkin hükümleri saklıdır (m.1). Kanunda 2004 (5266), 2016 (6745), 2017 (6770) ve 2018 (698 sayılı KHK) yıllarında değişiklik yapılmıştır.

Kanun bakımından “gemi”, kabotaj ve/veya kabotaj dışındaki sularda ticari amaçla kullanılan her türlü yük, yolcu ve açık deniz balıkçı gemisi ile özel maksatlı ve özel yapılı gemilerdir (m.2/a). “Yat” ise yat tipinde inşa edilmiş, gezi ve spor amacıyla kullanılan, taşıyacağı yatçı sayısı otuz altıyı geçmeyen, yük ve yolcu gemisi niteliğinde olmayan, turizm şirketi envanterinde kayıtlı ve tonilato belgesinde “Ticari Yat” olarak gösterilen deniz aracıdır (m.2/b). Dolayısıyla TUGS, özel yatlar için değil, ticari gemiler ve ticari yatlar için kurulmuş bir sicildir.

Hangi gemiler kaydedilebilir? TUGS’a talep üzerine şu gemi ve yatlar tescil edilir: Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte milli gemi siciline kayıtlı olan gemi ve yatlar, yurt içinde inşa edilen gemi ve yatlar ve yurt dışından ithal edilen 3.000 DWT’nin üzerindeki gemiler; yolcu gemileri ile özel maksatlı ve özel yapılı gemilerde bu sınır 300 groston olarak uygulanır (m.4). Yurt dışından alınacak küçük bir yük gemisi bu nedenle TUGS’a kaydedilemeyebilir; satın almadan önce tonaj sınırı kontrol edilmelidir.

Kimler kaydettirebilir? Türkiye’de mukim Türk ve yabancı uyruklu gerçek kişiler ile Türkiye’de Türk mevzuatına göre kurulmuş şirketlere ait gemiler ve yatlar TUGS’a tescil ettirilebilir (m.5/1). Bu hüküm, şirketin ortaklarının veya yöneticilerinin uyruğuna göre bir ayrım yapmaz; yabancı sermayeli ve yabancı kontrolündeki Türk şirketleri de gemilerini TUGS’a kaydettirebilir. Yurt dışından finansal kiralama yoluyla temin edilen gemi ve yatlar sicilin özel bir sütununa kaydedilir (m.5/2).

Bayrak ve kabotaj sınırı: TUGS’a tescil edilen gemiler ve yatlar Türk Bayrağı çeker ve milli mevzuatla tanınan haklardan yararlanır. Ancak Türk Ticaret Kanununa göre Türk Bayrağı çekme hakkına sahip olmayan gemiler ve yatlar 815 sayılı Kabotaj Kanunu hükümlerinden yararlanamaz (m.7). Kanun metni hâlâ 6762 sayılı eski Türk Ticaret Kanununun 823. maddesine atıf yapar; bu maddenin yeni Kanundaki karşılığı, Türk Bayrağı çekme hakkını düzenleyen 6102 sayılı TTK’nın 940. maddesidir. Sonuç olarak yabancı kontrolündeki bir Türk şirketinin TUGS’taki gemisi Türk bayrağı taşısa bile Türk limanları arasında yük veya yolcu taşıyamaz; yalnızca uluslararası seferlerde çalışabilir.

Personel: Kanunun 7. maddesinin ikinci fıkrası saklı kalmak kaydıyla, TUGS’a tescil edilen gemilerde ve yatlarda donatanın yabancı veya Türk olmasına bakılmaksızın kaptanın Türk vatandaşı olması esastır; donatan Türk vatandaşıysa diğer gemi ve yat personelinin en az yüzde 51’inin de Türk vatandaşı olması şartı aranır (m.9). Kanun, donatanı yabancı olan TUGS gemilerinde kaptan dışındaki personel için bir oran öngörmez. Bu gemilerde çalışan gemiadamları Türk sosyal güvenlik ve iş hukuku mevzuatına tabidir; ancak yabancı uyruklu gemiadamları, uluslararası veya ikili sosyal güvenlik sözleşmeleri saklı kalmak kaydıyla, talep etmeleri ve kendi ülkelerinde zorunlu ya da herhangi bir ülkede özel sigortalı olduklarını kanıtlamaları hâlinde malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi tutulmaz (m.10). Yabancı uyruklu gemiadamlarının Bakanlıkça tanınan gemiadamı cüzdanları pasaport yerine geçer; geminin uğrak yaptığı liman şehirlerinde konaklamalarında karşılıklılık esasına göre pasaport aranmaz (m.11). İkili sosyal güvenlik sözleşmeleri için yabancıların sosyal güvenliği rehberimize bakabilirsiniz.

Vergi ve harç istisnaları: TUGS’a kayıtlı gemilerin ve yatların işletilmesinden ve devrinden elde edilen kazançlar gelir ve kurumlar vergileriyle fonlardan istisnadır (m.12/1). Bu gemi ve yatlara ilişkin alım, satım, ipotek, tescil, kredi, gemi kira, zaman çarteri ve bütün navlun sözleşmeleri damga vergisine ve harçlara, bu işlemler nedeniyle alınacak paralar da banka ve sigorta muameleleri vergisine ve fonlara tabi değildir (m.12/2). Bu istisnalar gemi veya yatın TUGS’tan terkin edilerek başka bir sicile kaydedilmek üzere veya sair suretlerle devri aşamasında da uygulanır; ancak yurt dışından ithal edilerek TUGS’a kaydedilen gemilerde bu durumda geminin en az altı ay TUGS’a kayıtlı olarak işletilmiş olması şartı aranır (m.12; 6770 sayılı Kanunla eklenen fıkra). Bu gemilerde çalışan personele ödenen ücretler de gelir vergisi ve fonlardan müstesnadır. Kanun ayrıca kayıt harcı ve yıllık tonaj harcı öngörür: kayıt harcı 10.000 ABD doları karşılığına ek olarak net ton başına 1 ABD doları, ticari yatlarda maktu 5.000 ABD dolarıdır; yıllık tonaj harcı net ton başına 1 ABD dolarıdır. Cumhurbaşkanı bu tutarları artırmaya yetkilidir ve Türk Loydu tarafından klaslanan gemi ve yatlarda yüzde 50 indirim uygulanır (m.12). Uygulanan güncel tutar başvuru tarihinde kontrol edilmelidir. TUGS’a kayıtlı gemilerin ve yatların sigortaları yurt dışında da yaptırılabilir (m.13).

Milli gemi sicili ve kiralama yoluyla bayrak değişikliği

TUGS dışındaki asıl sicil, Türk Ticaret Kanununa dayanan milli gemi sicilidir. 12 Mayıs 2023 tarihli ve 32188 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7283 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla yürürlüğe konulan Gemi Sicil Yönetmeliğine göre gemi siciline, TTK m.940 gereğince Türk Bayrağı çekme hakkına sahip ticaret gemileri ve Kanunda sayılan bazı diğer gemiler tescil edilebilir (m.24/1). Türk Bayrağı çekme hakkına sahip olup TUGS’ta kayıtlı olmayan on sekiz gros tonilato veya daha büyük ticaret gemilerinin gemi siciline tescili zorunludur (m.24/2). Türk gemisi olmayan gemiler ve yabancı bir gemi siciline kayıtlı Türk gemileri gemi siciline tescil edilemez (m.24/3). Geminin Türk Bayrağı çekme hakkı, sicil müdürlüğünce düzenlenen gemi tasdiknamesiyle ispat edilir (m.5/1).

Bu kurallar yabancı yatırımcı için şu sonucu doğurur: TTK m.940’taki şartları taşımayan, yabancı kontrolündeki bir Türk şirketinin gemisi Türk gemisi sayılmadığından milli sicile kaydedilemez. Bu şirketin gemisini Türk bayrağıyla işletmek için başvurabileceği yol, gemi 4490 m.4’teki şartlara uyuyorsa (yurt içinde inşa edilmiş olması veya ithalde 3.000 DWT’yi, yolcu ve özel maksatlı gemilerde 300 grostonu aşması) TUGS’tur (4490 m.4, m.5); aksi hâlde gemi yabancı bir sicilde ve yabancı bayrakla işletilir.

TTK m.941, kiralama durumunda bayrağın geçici olarak değişmesine imkân tanır. Bir Türk gemisi, kendilerine ait olduğu takdirde Türk Bayrağı çekme hakkını kaybedeceği kişilere en az bir yıl süreyle kendi adlarına işletilmek üzere bırakılmışsa, malikin istemi üzerine Bakanlık, bırakma süresince ve o ülke kanunları buna imkân veriyorsa geminin yabancı bayrak çekmesine izin verebilir; bu izin sona ermedikçe veya kanuni sebeplerle geri alınmadıkça gemi Türk Bayrağı çekemez (m.941/1).

Tersi de mümkündür. Türk gemisi olmayan bir gemi, ona Türk Bayrağı çekebilecek kişilere en az bir yıl süreyle kendi adlarına işletilmek üzere bırakılmışsa, malikin rızası alınmış olmak, Türk mevzuatının kaptan ve gemi zabitleri hakkındaki hükümlerine uyulmak ve yabancı kanunda bunu engelleyen bir hüküm bulunmamak şartıyla Bakanlık geminin Türk Bayrağı çekmesine izin verebilir. İzin alan kişi, her iki yılda bir izin şartlarının devam ettiğini ispatlamakla yükümlüdür (m.941/2). Bu gemiler Bakanlıkça tutulan özel bir sicile kaydedilir (m.941/3). Dolayısıyla yabancı bir gemi sahibi, gemisini TTK m.940 şartlarını taşıyan bir Türk işletmeciye en az bir yıllığına bırakarak geminin Türk bayrağıyla çalışmasını sağlayabilir; bu durumda gemiyi işleten taraf Türk işletmecidir.

Kabotaj: Türk limanları arasında taşıma ve istisnalar

Kabotaj, Türkiye sahillerinin bir noktasından diğerine yük ve yolcu taşınmasıdır ve 815 sayılı Kanunun 1. maddesiyle Türk bayraklı gemi ve deniz araçlarına ayrılmıştır. Yabancı bayraklı bir gemi, yurt dışından getirdiği yükü birden fazla Türk limanında boşaltabilir veya yurt dışına götüreceği yükü Türk limanlarından alabilir; ancak bir Türk limanında aldığı yükü veya yolcuyu başka bir Türk limanına taşıyamaz. Bu sınır yük ve yolcu taşımacılığıyla da kalmaz; limanlarda römorkaj, kılavuzluk ve her türlü liman hizmeti de Türk bayraklı gemi ve deniz araçlarıyla yapılır.

Türk bayrağı da tek başına yetmez. 4490 sayılı Kanunun 7. maddesine göre TTK uyarınca Türk Bayrağı çekme hakkına sahip olmayan gemiler, TUGS’a kayıtlı olarak Türk bayrağı taşısalar da Kabotaj Kanunundan yararlanamaz. Bu nedenle kabotajda belirleyici olan, geminin hangi sicilde olduğundan çok, sahibinin TTK m.940’taki Türk gemisi şartlarını taşıyıp taşımadığıdır.

Türk limanları arasında düzenli sefer yapılmak isteniyorsa ayrıca Gemilerle Yapılan Düzenli Seferler Hakkında Yönetmelik (RG 22.11.2023, sayı 32377; değişik RG 12.07.2025, sayı 32954) uygulanır. Yönetmeliğe göre bu seferlerde kullanılacak gemilerin Milli Gemi Siciline veya Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı olması zorunludur (m.5/2). Hat izni için başvuran işletmeci gerçek kişiyse Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmalı, tüzel kişiyse 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurulmuş bir şirket olmalıdır; her iki durumda da faaliyet konusu arasında deniz taşımacılığı bulunmalı ve Deniz Ticaret Odasına kayıt olunmalıdır (m.6/1). Bu Yönetmelik şartları, 815 sayılı Kanun ve 4490 m.7’deki kabotaj sınırının yerine geçmez; ikisi birlikte karşılanmalıdır.

Kabotaj yasağının istisnaları dardır. 815 sayılı Kanunun 4. maddesi, Hükümetin geçici olarak ve hiçbir hak sağlamamak şartıyla yabancı kurtarma gemilerinin ve petrol arama ve üretim faaliyetlerinde kullanılan deniz araçlarının çalışmasına izin verebileceğini düzenler. 2013’te 3. maddeye eklenen cümleyle petrol hakkı sahibi yabancılar da Türk kara sularında petrol arama ve üretim faaliyeti yürütebilir. Bu iki hüküm dışında Kanunda yabancı bayraklı gemilere Türk limanları arasında ticari taşımacılık izni veren genel bir yol bulunmaz. Yat turizmine ilişkin özel kurallar ise 2634 sayılı Kanunda düzenlenmiştir ve aşağıda yatlar başlığında ele alınmıştır.

Kaptan, gemiadamları ve yabancı personel

815 sayılı Kanunun 3. maddesi, bütün Türk deniz araçlarında kaptanlık, çarkçılık, kâtiplik, tayfalık ve amelelik işlerini Türk vatandaşlarına ayırır. Kanunun 4. maddesi yalnızca Türk kurtarma gemilerinde yabancı uzman, kaptan ve tayfa istihdamına Hükümetin geçici izniyle imkân tanır. Bu genel kurala karşılık TUGS’a kayıtlı gemiler için 4490 sayılı Kanunun 9. maddesi ayrı bir düzen kurar: kaptanın Türk vatandaşı olması esastır; donatan Türk vatandaşıysa diğer personelin en az yüzde 51’i Türk vatandaşı olmalıdır; donatanı yabancı olan TUGS gemileri için Kanun kaptan dışında bir oran öngörmez. Yabancı bayraklı bir geminin Türk Bayrağı çekmesine TTK m.941/2 uyarınca izin verilirken de Türk mevzuatının kaptan ve gemi zabitleri hakkındaki hükümlerine uyulması şarttır.

Denizcilik şirketinin karadaki kadrosu için ise genel kurallar uygulanır. Şirketin Türkiye’deki ofisinde çalışacak yabancı uyruklu yöneticiler ve uzmanlar 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu uyarınca çalışma izni almalıdır; işverenin yükümlülükleri için yabancı işçi çalıştırmada işveren yükümlülükleri rehberimize bakabilirsiniz. Gemi sahibi şirketin Türk gemisi sayılması isteniyorsa yönetim kurulunda veya müdürler arasında yabancıların azınlıkta kalması gerektiği de unutulmamalıdır (TTK m.940/4-b).

Liman, marina, kılavuzluk ve römorkörcülük

Liman ve marina işletmeciliği: Ticari amaçlı kıyı tesislerinin işletilmesi, 18 Kasım 2022 tarihli ve 32017 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kıyı Tesisi İşletme İzni ve Kıyı Tesisi İşletmecileri Hakkında Yönetmelikle düzenlenir (değişik RG 14.03.2025, sayı 32841). Yönetmelik; liman, iskele, yanaşma yeri, balıkçı barınağı, yat limanı, barınma yeri, boru hattı ve şamandıra/platform sistemi gibi gemilere ve deniz araçlarına hizmet veren ticari maksatlı kıyı tesislerini ve bunları işleten kıyı tesisi işletmecilerini kapsar (m.2/1). Kıyı tesisi işletmecisi, kıyı tesisini işletebilmek için hak lehtarı olan veya tesisi kiralayan gerçek kişiler ile kamu veya özel hukuk tüzel kişileri olarak tanımlanır (m.4/1-i). Bu tanımda ve başvuru hükümlerinde işletmecinin uyruğuna veya yabancı sermaye oranına ilişkin bir şart yer almadığından, Yönetmelik yabancı sermayeli Türk şirketlerinin işletme izni almasını engellemez. Buna karşılık işletmeci, kıyı tesisinin liman arayüzünde görev yapan personelinin Türk vatandaşı olmasını sağlamakla yükümlüdür (m.17/1-d). Hak lehtarlığının, yani tesisin kurulacağı kıyı alanına ilişkin kullanım hakkının edinilmesi ve yatırım izinleri bu Yönetmelikten ayrı olarak değerlendirilir.

Liman işletmecisi yabancı sermayeli olabilse de 815 sayılı Kanunun 1. maddesi limanlarda römorkaj, kılavuzluk ve her türlü liman hizmetinin Türk bayraklı gemi ve deniz araçlarıyla yapılmasını şart koşar. Bu nedenle liman hizmetlerinde kullanılan römorkör, kılavuz motoru ve benzeri deniz araçlarının Türk bayrağı taşıması gerekir.

Kılavuzluk ve römorkörcülük: 9 Temmuz 2024 tarihli ve 32597 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7519 sayılı Kanunla 618 sayılı Limanlar Kanununa eklenen ek 1. maddeye göre bölgesel hizmet sahalarında verilecek kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetleri, 4046 sayılı Kanunun 18. maddesindeki işletme hakkının verilmesi yöntemiyle ihale yoluyla gerçek veya tüzel kişilere yirmi yılı geçmemek üzere Bakanlık tarafından devredilebilir. Uygulama esasları, 11 Şubat 2025 tarihli ve 32810 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kılavuzluk ve Römorkörcülük Hizmetleri Hakkında Yönetmelikte yer alır:

• İhaleye gerçek kişi olarak katılan isteklinin Türkiye Cumhuriyeti tabiiyetini gösteren belge sunması gerekir (m.10/1-b).
• İhale üzerinde kalan istekli anonim şirket dışında bir tüzel kişi, gerçek kişi veya ortak girişim ise İdarenin vereceği en fazla altı aylık süre içinde anonim şirkete tür değiştirmeli ya da gerçek kişinin veya ortak girişim üyelerinin tamamının hissedar olduğu bir anonim şirket kurmalıdır; sözleşme Bakanlık ile anonim şirket işletici arasında imzalanır (m.15/1).
• Sözleşme hiçbir surette devredilemez ve işletici hizmeti alt işletici kullanarak yerine getiremez (m.17).
• İşletici, TTK m.940 ve 815 sayılı Kanunda belirtilen şartları hizmet verdiği sürece korumak zorundadır (m.18/1). Bu, işletici anonim şirkette yönetim çoğunluğunun Türk vatandaşlarında ve oy çoğunluğunun Türk ortaklarda kalması, payların çoğunluğunun nama yazılı olması ve yabancıya devrinin yönetim kurulu iznine bağlanması anlamına gelir.
• İşleticinin ortaklık yapısında, hisse yapısında ve yönetmeye yetkili olanlarda meydana gelen değişiklikler için Bakanlıktan onay alınması gerekir (m.18/2).
• Kendi kıyı tesisinde bu hizmetleri veren liman işletmecileri bakımından, hizmette kullanılan gemi ve deniz araçlarının TTK m.940’taki Türk gemisi şartlarını taşıması, bu hizmetlerde çalışan personelin tamamının Türk vatandaşı olması ve hizmetin 815 sayılı Kanuna uygun olması zorunludur (m.19/3).

Kılavuzluk mesleği de 815 sayılı Kanunun 3. maddesiyle Türk vatandaşlarına ayrılmıştır. Yabancı yatırımcı kılavuzluk ve römorkörcülük alanına ancak TTK m.940/4-b şartlarını taşıyan bir Türk anonim şirketinde ortak olarak girebilir; ortaklık, hisse ve yönetim yapısındaki her değişiklik Bakanlık onayına bağlıdır.

Yabancı bayraklı yatlar ve yat kiralama

Yat turizmi, 4490 sayılı Kanunun 1. maddesinde de saklı tutulan 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunuyla düzenlenir. Kanunun 29. maddesinin başlığı “Deniz turizmi araçlarının Türkiye’de kalış süresi ve kabotaj hakları”dır. Bu maddeye göre:

• Kalış süresi: Yabancı bayraklı gezi, spor ve eğlence amaçlı özel yatlar; gezi, bakım, onarım, kızaklama veya kışlama amacıyla Türkiye’de beş yıla kadar kalabilir. Bu süre yönetmelikteki esaslara göre Bakanlıkça beş yıl daha uzatılabilir (m.29/1). Deniz Turizmi Yönetmeliği Uygulama Tebliği yabancı bayraklı özel yatların süre uzatım taleplerini ayrıca düzenler (m.20).
• Kiralama: Türk bayraklı yatlar, sahipleri veya sahiplerinden kiralayan işletenler tarafından Bakanlıktan belge alınarak gezi, spor ve eğlence amacıyla kullanılmak üzere Türk ve yabancı uyruklu kişilere kiraya verilebilir. Bu şekilde kiraya verilen yatların kiracıları tarafından ticari amaçla kullanılması yasaktır (m.29/2). 1 Haziran 2019 tarihli ve 30791 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7175 sayılı Kanunla maddenin o tarihteki ikinci ve üçüncü fıkralarında yer alan “Türk ve yabancı bayraklı” ibareleri “Türk bayraklı” olarak değiştirilmiştir; böylece belge alınarak kiralama yalnızca Türk bayraklı yatlara bırakılmıştır. Fıkra 2021’de 7334 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiş ve “Türk bayraklı” ifadesi korunmuştur.
• 39 metreyi aşan ticari yatlar: 28 Temmuz 2021 tarihli ve 31551 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7334 sayılı Kanunla eklenen fıkraya göre Bakanlıkça ülke turizmine ve tanıtımına katkı sağladığı değerlendirilen ve boyu otuz dokuz metrenin üzerinde olan yabancı bayraklı ticari yatların Türk karasularında faaliyet göstermesine ve seyrine, her yıl belirlenen sosyal ve teknik altyapı hizmetlerine katkı payı alınarak, aynı takvim yılını geçmeyecek şekilde geçici süreli izin verilebilir. İzin süresi sonunda yeniden süre verilmeyen ve Türk karasularından ayrılmayan yatlar hakkında 4458 sayılı Gümrük Kanunu uygulanır (m.29/3).
• Yolcu taşımacılığı sayılmama: Türk bayraklı deniz turizmi araçlarının gezi, spor ve eğlence amacıyla kullanılması yolcu taşımacılığı sayılmaz (m.29/4).

39 metreyi aşan yabancı bayraklı ticari yatlar için başvuru, Deniz Turizmi Yönetmeliği Uygulama Tebliği (RG 10.06.2023, sayı 32217; değişik RG 28.08.2024) m.18’e göre faaliyetten önce Kültür ve Turizm Bakanlığına yazılı olarak yapılır; 492 sayılı Harçlar Kanunundaki giriş harcı ile Bakanlıkça her yıl belirlenen sosyal ve teknik altyapıya katkı payının ödenmesi istenir ve faaliyet izin belgesi Bakanlık Makamı Oluruyla düzenlenir. Katkı payı tutarları Bakanlıkça her yıl belirlendiğinden, başvuru tarihindeki güncel Bakanlık kararı esas alınmalıdır.

Deniz Turizmi Yönetmeliğinde de aynı yön izlenmiştir. Yolcu sayısı on ikiyi geçmeyen yatların mürettebatsız kiraya verilmesine ilişkin hüküm yalnızca Türk bayraklı yatlardan söz eder ve kiralayanlardan en az birinin yeterli nitelikte ehliyet sahibi olmasını arar (m.34/1); yabancı bayraklı deniz araçlarının kiralanmasına ilişkin hükümler 19 Ekim 2022 tarihli değişiklikle yürürlükten kaldırılmıştır. Yabancı bayraklı veya yabancıların kullandığı deniz turizmi araçları, yasak bölgeler dışında kalan kıyı ve koylara gezi amacıyla yanaşabilir ve demirleyebilir; Türkiye’ye giriş ve çıkışlar deniz hudut kapılarında yapılır (2634 m.28).

Türkiye’de yat kiralama işi kurmak isteyen yabancı yatırımcı için bunun anlamı şudur: Kiraya verilecek yatın Türk bayraklı olması ve işletmenin Bakanlıktan belge alması gerekir. Yatın Türk bayrağı taşıyabilmesi için TTK m.940 şartlarını taşıyan bir malike ait olması, TTK m.941/2’deki izin veya turizm şirketi envanterindeki ticari yat olarak TUGS’a kaydedilmesi gerekir. Ancak 4490 m.4’e göre TUGS’a yatlardan yalnızca yurt içinde inşa edilenler ve Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte milli sicilde kayıtlı olanlar tescil edilebilir; yurt dışından finansal kiralamayla temin edilen yatlar sicilin özel sütununa kaydolunur (m.5/2). Satın alınarak ithal edilen yatlar m.4’ün (c) bendinde sayılmamıştır. Yabancı kontrolündeki bir şirketin TUGS’taki yatı bakımından 4490 m.7’deki kabotaj sınırlamasının Türk sularındaki kiralama faaliyetine etkisi, somut iş modeli üzerinden ayrıca değerlendirilmelidir. Konaklama tarafında turizm belgesi ve yabancıların tesis edinmesi için yabancıların Türkiye’de otel kurması rehberimize bakabilirsiniz.

Gemi acenteliği, tersane ve balıkçılık

Gemi acenteliği: Gemi acenteliği 14 Mayıs 2026 tarihli ve 33253 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan yeni Gemi Acenteleri Yönetmeliğiyle düzenlenmiştir. Yönetmelik 2012 tarihli eski yönetmeliği yürürlükten kaldırmıştır (m.30) ve hükümlerinin büyük bölümü yayımından üç ay sonra yürürlüğe girmiştir (m.31). Gemi acentelerinin iştigal ettikleri acente sınıfına göre yetki belgesi alması zorunludur (m.6/1) ve yetki belgesi başkaları tarafından kullanılamaz ve devredilemez (m.6/8). Gerçek kişi acentelerin Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olması gerekir (m.8/1-a). Tüzel kişi acentelerde şirket sözleşmesinin faaliyet konuları arasında gemi acenteliğinin yer alması, ortakların Türk vatandaşı olması durumunda (a) bendinin (2) numaralı alt bendindeki şartları sağlaması ve Deniz Ticaret Odasına üye olunması aranır (m.8/1-b); bentte yabancı ortaklığı veya yabancı sermaye oranını sınırlayan bir hüküm yer almaz. Başvuru belgeleri arasında yabancı uyrukluluk hâlinde Ek-2’deki imzalı beyan formu sayılır (m.9/1-b). Acente sorumlusu ise gerçek kişi acentelere ilişkin m.8/1-a’nın (1) ve (2) numaralı alt bentlerindeki şartları, bu arada Türk vatandaşlığı şartını taşımak zorundadır (m.10/1). Yani yabancı sermayeli bir Türk şirketi gemi acenteliği yapabilir; ancak acente sorumlusu Türk vatandaşı olmalıdır.

Tersane ve tekne imalatı: Tersane, Tekne İmal ve Çekek Yeri Hakkında Yönetmelik (RG 28.06.2015, sayı 29400; son değişiklik RG 14.03.2025, sayı 32841) tesis işleticisini, tesisi veya yüzer havuzu işleten ya da tesisi temsile yetkilendirilmiş gerçek veya tüzel kişiler olarak tanımlar (m.4/1-k). Tanımda uyruk şartı yoktur; gerçek kişi başvurularında ise T.C. kimlik numarası beyanı istenir. Tersane yatırımlarında asıl konu, kıyı alanının kullanım hakları ve tesisin izinleridir; bunlar ayrıca planlanmalıdır.

Balıkçılık: 815 sayılı Kanunun 3. maddesi kara suları içinde balık, istiridye, midye, sünger, inci, mercan ve sedef avcılığını Türk vatandaşlarına ayırır. 1380 sayılı Su Ürünleri Kanununun 3. maddesine göre ticari amaçlı su ürünleri avcılığı yapacak gerçek ve tüzel kişiler ile ticari avcılıkta veya yetiştiricilikte kullanılacak gemiler ve diğer su araçları için Tarım ve Orman Bakanlığından ruhsat tezkeresi veya izin alınması zorunludur (değişik: 7191 sayılı Kanun, RG 22.11.2019). Su Ürünleri Yönetmeliğine (RG 10.03.1995, sayı 22223) göre ruhsat tezkeresi için başvuran gerçek kişilerin Türk vatandaşı ve 18 yaşını bitirmiş olması gerekir (m.5/1). Ortaklarının tamamı Türk vatandaşı olmayan tüzel kişiler ruhsat tezkeresi alamaz; ancak yabancı sermaye mevzuatına uygun olarak kurulmuş tüzel kişiliklere, projeleri ve teknik yeterlilikleri Bakanlıkça onaylanmak kaydıyla ruhsat tezkeresi verilebilir (m.5/3).

Yaptırımlar

815 sayılı Kanunun 5. maddesi (değişik: 23.01.2008, 5728 sayılı Kanun) iki ayrı yaptırım öngörür. Kanunun 1. maddesine aykırı olarak Türkiye limanları arasında kabotaj yapan gemilerin kaptanlarına ve yabancılara ait deniz taşıtlarının sahiplerine bin Türk lirasından yirmi beş bin Türk lirasına kadar idari para cezası verilir; donatanı yabancı olan gemiler ve yabancılara ait diğer deniz taşıtları, idari para cezası tahsil edilinceye kadar masrafları kendilerine ait olmak üzere elverişli bir limanda tutulur. Kanunun 2. ve 3. maddelerinde yalnızca Türk vatandaşlarına tanınan hakları kullanan yabancılara beş yüz Türk lirasından beş bin Türk lirasına kadar idari para cezası verilir ve gemi ve diğer deniz taşıtları seferden alıkonulur. İdari para cezalarına o yerin mülki amiri, diğer idari tedbirlere liman başkanı karar verir. Kanundaki tutarlar, 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 17. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır.

Gemi sahibi şirkette TTK m.940’taki şartlardan birinin ortadan kalkması, geminin Türk Bayrağı çekme hakkını kaybetmesine yol açar (TTK m.942). Yat turizminde, turizm işletmesi belgesi olmadan deniz turizmi araçlarıyla ticari faaliyette bulunanlara idari para cezası verilir (2634 m.33); Kanunun 29. maddesinin ikinci fıkrasına aykırı hareket edenler ise elli günden az olmamak üzere adli para cezasıyla cezalandırılır (2634 m.36/b).

Kontrol listesi

Sık yapılan hatalar

• Türk bayrağını kabotaj hakkı sanmak. TUGS’a kayıtlı gemi Türk bayrağı çeker; ancak sahibi TTK m.940 şartlarını taşımıyorsa Türk limanları arasında taşıma yapamaz (4490 m.7).
• Kabotaj için izin alınabileceğini düşünmek. 815 sayılı Kanunda genel bir izin yolu yoktur; Hükümetin geçici izni yalnızca kurtarma gemileri ve petrol faaliyetlerindeki deniz araçları içindir (m.4).
• Yalnızca sermaye oranına bakmak. TTK m.940/4-b yönetim çoğunluğunu, oy çoğunluğunu ve anonim şirkette nama yazılı pay ve devir kısıtını birlikte arar.
• Devir kısıtını esas sözleşmeye koymamak. Anonim şirkette payların yabancıya devrinin yönetim kurulu iznine bağlanması Türk gemisi şartlarındandır.
• Şube üzerinden gemi sahibi olmaya çalışmak. Şube ayrı bir Türk şirketi değildir; TTK m.940 ve 4490 m.5 Türk mevzuatına göre kurulmuş şirketi esas alır.
• Pay devrinden sonra şartları kontrol etmemek. Şartlardan biri ortadan kalkarsa gemi Türk Bayrağı çekme hakkını kaybeder (TTK m.942).
• Yabancı kaptan planlamak. TUGS gemilerinde de kaptanın Türk vatandaşı olması esastır (4490 m.9).
• Yabancı bayraklı yatla ücretli kiralama yapmak. Belgeyle kiraya verme 2019’dan bu yana yalnızca Türk bayraklı yatlara tanınmıştır; belgesiz ticari faaliyet idari para cezasına (2634 m.33), m.29/2’ye aykırılık adli para cezasına (m.36/b) konu olabilir.
• Kılavuzluk işleticisinde onaysız ortaklık değişikliği. Ortaklık, hisse ve yönetim değişiklikleri için Bakanlık onayı gerekir (Kılavuzluk ve Römorkörcülük Yönetmeliği m.18/2).

Sıkça Sorulan Sorular

Yabancılar Türkiye’de gemi işletmeciliği yapabilir mi?

Yapabilir; ancak Türk limanları arasında yük ve yolcu taşımacılığı (kabotaj) ile limanlarda römorkaj, kılavuzluk ve diğer liman hizmetleri Türk bayraklı gemilere ayrılmıştır (815 m.1). Yabancı kontrolündeki bir Türk şirketi, 4490 sayılı Kanundaki şartlara uyan gemisini TUGS’a kaydettirerek Türk bayrağıyla uluslararası taşımacılık yapabilir; kabotaj veya liman hizmetleri için ise şirketin TTK m.940’taki Türk gemisi şartlarını taşıması gerekir.

Kabotaj nedir, yabancı bayraklı gemi Türk limanları arasında taşıma yapabilir mi?

Kabotaj, Türkiye sahillerinin bir noktasından diğerine yük ve yolcu taşınmasıdır ve yalnızca Türk bayraklı gemi ve deniz araçlarına aittir. Yabancı gemiler yalnızca yurt dışından getirdikleri yük ve yolcuyu Türk limanlarına çıkarabilir ve Türk limanlarından yurt dışına gidecek yük ve yolcuyu alabilir (815 m.1).

Kabotaj Kanununda izinle yabancı gemi çalıştırmak mümkün mü?

Kanunda genel bir izin yolu yoktur. Hükümet yalnızca geçici olarak ve hiçbir hak sağlamamak şartıyla yabancı kurtarma gemilerinin ve petrol arama ve üretim faaliyetlerinde kullanılan deniz araçlarının çalışmasına ve Türk kurtarma gemilerinde yabancı uzman, kaptan ve tayfa istihdamına izin verebilir (815 m.4).

Bir şirketin gemisi hangi şartlarla Türk gemisi sayılır?

Türk kanunlarına göre kurulmuş Türk ticaret şirketinin gemisi; şirketi yönetmeye yetkili olanların çoğunluğu Türk vatandaşıysa ve şirket sözleşmesine göre oy çoğunluğu Türk ortaklardaysa Türk gemisi sayılır. Anonim şirkette ayrıca payların çoğunluğunun nama yazılı olması ve bir yabancıya devrinin yönetim kurulunun iznine bağlı bulunması gerekir (TTK m.940/4-b).

Yabancı ortak bir Türk denizcilik şirketinde çoğunluğa sahip olabilir mi?

TTK m.940/4-b sermaye çoğunluğundan değil, yönetim çoğunluğundan ve şirket sözleşmesine göre oy çoğunluğundan söz eder. Gemisinin Türk gemisi sayılması istenen şirkette yönetim çoğunluğu Türk vatandaşlarında, oy çoğunluğu Türk ortaklarda kalmalıdır. Sermaye ile oy dağılımını ayıran yapılar kurulmadan önce Bakanlık ve gemi sicili uygulaması kontrol edilmelidir.

Yabancı sermayeli Türk şirketinin gemisi Türk bayrağı çekebilir mi?

Evet. Şirket TTK m.940 şartlarını taşıyorsa gemisi Türk gemisi sayılır ve milli sicile kaydedilerek Türk bayrağı çeker. Taşımıyorsa gemi 4490 m.4’teki şartlara uyuyorsa TUGS’a tescil ettirilerek Türk Bayrağı çekebilir (4490 m.4, m.5, m.7); ancak bu durumda Kabotaj Kanunundan yararlanamaz.

TUGS’a hangi gemiler kaydedilebilir?

Yurt içinde inşa edilen gemi ve yatlar, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte milli sicilde kayıtlı olanlar ve yurt dışından ithal edilen 3.000 DWT’nin üzerindeki gemiler kaydedilebilir; yolcu gemileri ile özel maksatlı ve özel yapılı gemilerde sınır 300 grostondur (4490 m.4). Yurt dışından finansal kiralamayla gelen gemiler sicilin özel bir sütununa kaydedilir (m.5/2).

TUGS’a kayıtlı gemi kabotaj yapabilir mi?

TTK’ya göre Türk Bayrağı çekme hakkına sahip olmayan gemi ve yatlar, TUGS’ta kayıtlı olsalar da Kabotaj Kanunundan yararlanamaz (4490 m.7). Yani yabancı kontrolündeki bir şirketin TUGS gemisi Türk limanları arasında taşıma yapamaz; sahibi TTK m.940 şartlarını taşıyan gemilere bu yasak uygulanmaz.

TUGS gemisinde yabancı gemiadamı çalışabilir mi?

Kaptanın donatanın uyruğuna bakılmaksızın Türk vatandaşı olması esastır. Donatan Türk vatandaşıysa diğer personelin en az yüzde 51’i Türk vatandaşı olmalıdır; donatanı yabancı olan TUGS gemileri için Kanun kaptan dışında bir oran öngörmez (4490 m.9). Yabancı gemiadamlarının Bakanlıkça tanınan gemiadamı cüzdanları pasaport yerine geçer; geminin uğrak yaptığı liman şehirlerinde konaklamada karşılıklılık esasına göre pasaport aranmaz (m.11).

TUGS’un vergi avantajları nelerdir?

TUGS’a kayıtlı gemi ve yatların işletilmesinden ve devrinden elde edilen kazançlar gelir ve kurumlar vergisi ile fonlardan istisnadır; alım, satım, ipotek, kira, çarter ve navlun sözleşmeleri damga vergisi ve harçlara, bu işlemlerle ilgili paralar banka ve sigorta muameleleri vergisine tabi değildir; personel ücretleri de gelir vergisinden müstesnadır (4490 m.12).

Yabancı bayraklı bir gemi Türk bayrağına geçirilebilir mi?

Türk gemisi olmayan bir gemi, ona Türk Bayrağı çekebilecek kişilere en az bir yıl süreyle kendi adlarına işletilmek üzere bırakılırsa; malikin rızası, kaptan ve gemi zabitlerine ilişkin Türk mevzuatına uyum ve yabancı kanunda engel bulunmaması şartıyla Bakanlık izin verebilir. Bu gemiler özel bir sicile kaydedilir ve şartların varlığı iki yılda bir ispatlanır (TTK m.941/2-3).

Yabancı sermayeli şirket Türkiye’de liman veya marina işletebilir mi?

Kıyı Tesisi İşletme İzni ve Kıyı Tesisi İşletmecileri Hakkında Yönetmelikteki işletmeci tanımında uyruk veya yabancı sermaye şartı yer almaz (m.4/1-i). Ancak liman arayüzü personeli Türk vatandaşı olmalıdır (m.17/1-d) ve limanlarda römorkaj, kılavuzluk ve liman hizmetleri Türk bayraklı deniz araçlarıyla yapılır (815 m.1).

Kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetini yabancı sermayeli şirket verebilir mi?

İşletici, TTK m.940 ve 815 sayılı Kanun şartlarını hizmet verdiği sürece korumak zorundadır; ortaklık, hisse ve yönetim değişiklikleri Bakanlık onayına bağlıdır (Kılavuzluk ve Römorkörcülük Hizmetleri Hakkında Yönetmelik m.18). Bu nedenle yabancı yatırımcı ancak yönetim çoğunluğu Türk vatandaşlarında, oy çoğunluğu Türk ortaklarda kalan, payları TTK m.940/4-b’ye uygun bir anonim şirkette ortak olabilir.

Yabancı bayraklı yat Türkiye’de ne kadar kalabilir, kiraya verilebilir mi?

Yabancı bayraklı özel yatlar gezi, bakım, onarım, kızaklama veya kışlama için beş yıla kadar kalabilir ve süre Bakanlıkça beş yıl daha uzatılabilir (2634 m.29/1). Belge alınarak kiraya verme yalnızca Türk bayraklı yatlara tanınmıştır (m.29/2); boyu 39 metreyi aşan yabancı bayraklı ticari yatlara ise katkı payı karşılığında, aynı takvim yılını geçmeyen geçici izin verilebilir (m.29/3).

Yabancılar Türkiye’de gemi acentesi kurabilir mi?

Gerçek kişi acentelerin Türk vatandaşı olması gerekir. Şirket olarak acentelikte gemi acenteliğinin faaliyet konusu olması, Deniz Ticaret Odası üyeliği ve yetki belgesi aranır; yabancı uyrukluluk hâlinde Ek-2 beyanı istenir. Acente sorumlusu Türk vatandaşı olmalıdır (Gemi Acenteleri Yönetmeliği m.6, m.8, m.9, m.10).

Kabotaj Kanununa aykırılığın yaptırımı nedir?

Türk limanları arasında kabotaj yapan gemilerin kaptanlarına ve yabancılara ait deniz taşıtlarının sahiplerine idari para cezası verilir; donatanı yabancı gemiler ceza tahsil edilinceye kadar limanda tutulur. Türk vatandaşlarına ayrılmış hakları kullanan yabancılara da idari para cezası verilir ve deniz taşıtları seferden alıkonulur (815 m.5). Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır.

İlgili Rehberler

• Yabancı Yatırımcılar İçin Türkiye Hukuk Rehberi — şirket, borsa, maden, enerji, gayrimenkul, vergi ve tahkim
• Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu (4875) — yatırım serbestisi, eşit muamele ve özel kanun istisnaları
• Yabancılar Türkiye’de Havayolu Şirketi Kurabilir mi? — Türk kontrolü şartının arandığı bir başka ulaştırma sektörü
• Yabancılar Türkiye’de Otel Kurabilir veya Satın Alabilir mi? — 2634 sayılı Kanun ve turizm belgeleri
• Türk Şirketi Satın Alan Yabancı Yatırımcı Hangi İzinleri Almalı? — Rekabet Kurulu ve sektör izinleri
• Pay Sahipleri Sözleşmesi — veto hakları, devir kısıtları ve kilitlenme
• Yabancı Türk Şirketinde Yönetim Kurulu Üyesi veya Müdür Olabilir mi? — yabancı yönetici ve çalışma izni
• Yabancı Şirket Türkiye’de Şube Açabilir mi? — şube ile Türk şirketi arasındaki fark
• Yabancıların Türkiye’de Şirket Kurması — sermaye, belgeler ve kuruluş
• Yabancılar Türkiye’de Petrol ve Doğal Gaz Arayabilir mi? — 6491 sayılı Kanun, Devlet hissesi, kontrol değişikliğinde ön izin ve EPDK lisansı