Yabancılar Türkiye’de Havayolu Şirketi Kurabilir mi veya Bir Havayoluna Ortak Olabilir mi? 2026 — 2920 Sayılı Kanun ve SHY-6A: Türk Kontrolü Şartı, Her Pay Devrinde SHGM İzni, 15 Milyon Dolar Sermaye ve Filo Şartları, Kabotaj, Kiralık Uçak, Yabancı Pilot ve Yabancı Havayollarının Türkiye Seferleri

English version: Can Foreigners Set Up an Airline in Turkey or Buy Into a Turkish Airline?

Yabancı bir havayolu şirketi veya yatırımcı Türkiye’de bir havayolu şirketine ortak olabilir; ancak ticari hava taşımacılığı, yabancı yatırıma kontrol sınırı konulan alanlardan biridir. 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ticari hava taşımacılığını Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının iznine ve işletme ruhsatına bağlar; Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün (SHGM) Ticari Hava Taşıma İşletmeleri Yönetmeliği (SHY-6A) ise çoğunluk paylarının, yönetim kurulu üyeleri ile oy hakkı çoğunluğunun ve kontrolün Türk vatandaşı ortaklarda bulunmasını şart koşar. Bu nedenle yabancı ortaklar bir Türk havayolunda ancak azınlık payına sahip olabilir. Ön izin almış veya işletme ruhsatı bulunan bir havayolunda her nama yazılı pay devri ve pay artışı, oran aranmaksızın SHGM’nin önceden iznine bağlıdır. 100 ve daha fazla koltuklu yolcu uçaklarıyla tarifeli taşımacılık yapacak bir havayolu için asgari ödenmiş sermaye 15 milyon ABD doları, filo en az beş uçaktır; uçaklar Türk sivil hava aracı siciline kayıtlı olmalıdır. Türkiye içindeki iki nokta arasındaki ticari taşımalar Türk sivil hava araçlarıyla yapılır; yabancı havayolları Türkiye’ye ancak ikili anlaşmalar ve SHGM izinleri çerçevesinde sefer yapabilir. Bu rehber; Türk kontrolü şartını, dolaylı ortaklığı, kuruluş ve ruhsat sürecini, pay devirlerini, uçak tescili ve kiralamayı, uçuş personelini, yabancı havayollarının Türkiye seferlerini, yer hizmetleri ve genel havacılık kurallarını ve yaptırımları mevzuat maddeleriyle anlatır.

Türkiye’de ticari hava taşımacılığını kimler yapabilir?

Türkiye’de ticari amaçla yolcu, yük ve posta taşımacılığı, 19 Ekim 1983 tarihli ve 18196 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ile düzenlenir. Kanuna göre ticari hava taşımacılığı yapmak isteyenlerin Ulaştırma Bakanlığından izin almaları ön şarttır (m.18/1); millî güvenliğin veya kamu düzeninin tehlikeye girebileceği durumlarda ya da kurucular veya yetkili yöneticiler hakkında Kanunda sayılan mahkûmiyetlerin varlığı hâlinde izin verilmez (m.18/2). Hat işletmeciliği yapacaklar ayrıca işletme ruhsatı almak zorundadır (m.19). Başvuru belgeleri ve şartlar ise yönetmeliğe bırakılmıştır (m.20). Bu yönetmelik, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün (SHGM) 16 Kasım 2013 tarihli ve 28823 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ticari Hava Taşıma İşletmeleri Yönetmeliğidir (SHY-6A); Yönetmelik en son 26 Temmuz 2024 tarihli ve 32613 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle güncellenmiştir.

SHY-6A, işletmeleri yaptıkları taşımacılığa göre ayırır. Tarifeli ve tarifesiz yolcu ve yük taşıyan havayolu işletmeleri, yalnızca tarifesiz taşıma yapan işletmeler, yalnızca kargo taşıyan işletmeler ve hava taksi işletmeleri için ayrı sermaye ve filo şartları vardır. Bu nedenle yabancı yatırımcının ilk kararı, kurulacak veya satın alınacak işletmenin hangi ruhsat türüne gireceğidir.

Türk kontrolü şartı: çoğunluk, yönetim, oy ve kontrol

Yabancı yatırımcı için temel kural SHY-6A m.9/1’dedir. Buna göre ticari hava taşıma işletmeciliği yapacak şirketlerin payların en az yüzde 51’inin nama yazılı olması; çoğunluk paylarının ve yönetim kurulu üyeleri ile oy hakkı çoğunluğunun ve kontrolünün Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan paydaşlarda bulunması gerekir. 26 Temmuz 2024 değişikliğiyle eklenen bentle ayrıca Türk vatandaşı paydaşların payları üzerinde, işletmenin oy hakkı çoğunluğunu ve kontrolünü ihlal edebilecek nitelikte bir intifa hakkı kurulmamış olması aranır (m.9/1-ç). Böylece Türk ortakların payları üzerinde yabancı lehine kurulacak bir intifa hakkıyla kontrolün fiilen yabancıya geçmesi engellenmiştir.

Kural bir “yabancı sermaye yüzde 49’u geçemez” sınırı şeklinde değil, Türk vatandaşı ortakların çoğunluk ve kontrol şartı şeklinde yazılmıştır. Sonuç bakımından yabancı ortaklar pay, yönetim kurulu ve oy hakkında çoğunluğa ulaşamaz ve şirketin kontrolünü elde edemez. Şirketin payları Borsa İstanbul’da veya uluslararası borsalarda işlem görüyorsa yüzde 51 nama yazılılık şartı aranmaz; ancak işlem gören payların dışında kalan nama yazılı payların çoğunluğunun Türk vatandaşı paydaşlarda olması ve işletmeyi temsil ve idare etmeye yetkili kişilerin çoğunluğunun Türk vatandaşı olması zorunludur (m.9/2). Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti devleti ve vatandaşları bu bakımdan Türk ortak kabul edilir (m.9/3).

Bu Yönetmelik kuralı, Kanunun uçakların Türk tabiiyetine ilişkin hükmüyle uyumludur. 2920 sayılı Kanuna göre ticaret siciline kayıtlı şirketlere ait hava araçlarının Türk sivil hava aracı sayılması için şirketi idare ve temsil etmeye yetkili olanların çoğunluğunun Türk vatandaşı olması ve şirket ana sözleşmesine göre oy çoğunluğunun Türk ortaklarda bulunması gerekir (m.49/b). Türkiye içindeki ticari taşımalar da Türk sivil hava araçlarıyla yapılır (m.31/1). 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu yabancı yatırımcılara eşit muameleyi “uluslararası anlaşmalar ve özel kanun hükümleri tarafından aksi öngörülmedikçe” tanır (m.3/a). Havacılıktaki istisnanın kanuni dayanağı 2920 sayılı Kanunun m.31 ve m.49/b hükümleridir; pay ve kontrol şartları ise bu Kanuna dayanan SHY-6A’da ayrıntılandırılmıştır.

Dolaylı ortaklık ve ortaklık zincirinin incelenmesi

SHY-6A, Türk kontrolü şartının dolaylı yollarla aşılmasını da önlemeye çalışır. SHGM gerekli görmesi hâlinde, ortaklık yapısını zincirleme bir surette gerçek kişilere ulaşılıncaya kadar inceleyebilir (m.11). Yönetmelikte, payları yabancılara ait olan bir Türk şirketinin m.9 bakımından “Türk ortak” sayılıp sayılmayacağına dair açık bir hüküm yoktur; bu değerlendirme SHGM’nin zincir incelemesine bırakılmıştır. Bu nedenle yabancı yatırımcının Türk bir holding üzerinden yatırım yapması, tek başına Türk kontrolü şartını karşılamaz; zincirin her halkasında çoğunluğun ve kontrolün kimde olduğu baştan belgelenmelidir.

Uygulamada yabancı azınlık ortaklı Türk havayolları vardır. Örneğin Türk Hava Yolları’nın internet sitesindeki ortaklıklar sayfasına göre SunExpress’in (Güneş Ekspres Havacılık A.Ş.) payları yüzde 50 Türk Hava Yolları, yüzde 49 Lufthansa ve yüzde 1 diğer ortaklar şeklindedir. Bu tür yapılarda yabancı ortağın haklarını korumak için çoğunluk ve kontrol şartını ihlal etmeyecek şekilde kurulmuş pay sahipleri sözleşmeleri kullanılır; ancak veto hakları, yönetim kurulu aday gösterme hakları ve oy anlaşmaları m.9’daki “kontrol” şartı bakımından ayrıca değerlendirilmelidir. Pay sahipleri sözleşmesinin genel kuralları pay sahipleri sözleşmesi yazımızda anlatılmıştır.

Yabancı yatırımcının seçenekleri

Türk kontrolü şartı karşısında yabancı bir havayolu veya yatırımcının önünde birkaç yol vardır. Birincisi, Türk ortaklarla yeni bir havayolu kurmak ve azınlık ortağı olarak kalmaktır. İkincisi, mevcut bir Türk havayolunda SHGM izniyle azınlık payı edinmektir. Üçüncüsü, kendi havayolu şirketiyle Türkiye’ye ikili hava ulaştırma anlaşmaları çerçevesinde sefer düzenlemektir. Dördüncüsü, Türk havayollarına uçak kiralamak, bakım, eğitim veya teknoloji hizmeti sunmaktır; ancak yer hizmetleri ve genel havacılık gibi bazı yan faaliyetlerde de Türk çoğunluğu şartları bulunduğundan bu yolların her biri ayrıca incelenmelidir.

Mevcut bir havayoluna ortak olmak aynı zamanda bir şirket satın alma işlemidir; pay edinimi tek başına veya ortak kontrol sonucunu doğuruyor ve ciro eşikleri aşılıyorsa Rekabet Kurulu izni de gerekir. Yabancı yatırımcının bir Türk şirketini satın alırken alması gereken izinler Türk şirketi satın alan yabancı yatırımcının izin haritası yazımızda topluca anlatılmıştır.

Kuruluş şartları: şirket türü, sermaye, filo ve teminat

SHY-6A, şirket türünü işletilecek uçakların büyüklüğüne bağlar. Yirmiden az koltuklu uçak işletecek şirketler anonim veya limited şirket olarak kurulabilir; yalnızca kargo taşıyacak veya yirmi ve daha fazla koltuklu uçak işletecek şirketler ise anonim şirket olarak kurulur (m.6). Yirmi ve daha fazla koltuklu uçak ve kargo işletmelerinin şirket amacında havacılık ve havacılıkla bağlantılı işler dışında bir faaliyet bulunamaz (m.7) ve işletmenin ticari merkezi Türkiye’de olmalıdır (m.8). Uçaklar mülkiyet veya kira yoluyla işletme adına Türk sivil hava aracı siciline kaydedilmiş olmalıdır.

Güncel metne göre sermaye ve filo şartları şöyledir; 26 Temmuz 2024 değişikliği temel sermaye tutarlarını değiştirmemiş, uçak sayısına bağlı ek sermaye şartlarını kaldırmış ve hava taksi sermayesini uçak başına olmaktan çıkarmıştır. 100 ve daha fazla koltuklu uçaklarla tarifeli ve tarifesiz taşımacılık yapacak havayolu işletmesi için asgari ödenmiş sermaye 15 milyon ABD doları ve filo en az beş uçaktır (m.15/1-a). 20-99 koltuklu uçaklarla çalışacak işletmede sermaye 5 milyon ABD doları, filo en az iki uçaktır (m.15/1-b). Yalnızca tarifesiz taşıma yapacak işletmede sermaye 10 milyon ABD doları ve 100 ve daha fazla koltuklu uçaklarda filo en az üç uçaktır; işletme iki uçakla, ruhsat ücretinin yüzde 50 fazlasını ödeyerek bir yıllık ruhsatla başlayabilir (m.16). Kargo işletmesinde sermaye 5 milyon ABD doları, filo en az iki uçaktır ve yolcu uçağı bulundurulamaz (m.17). Hava taksi işletmesinde sermaye en az 150.000 ABD doları ve filo en az bir hava aracıdır (m.18). Filosu elli ve daha fazla uçaktan oluşan işletmelerin her elli uçak için en az birine malik olması gerekir (m.19/1-l). Asgari ödenmiş sermaye şartları ruhsatlandırılmış işletmelerden aranmaz (m.45/5); ancak yıl sonu onaylı mali tablolara göre ödenmiş sermayenin tamamı yitirilmemiş olmalıdır (m.45/3).

Havayolu ve tarifesiz işletmeler ayrıca 500.000 ABD doları değerinde kesin ve süresiz banka teminat mektubu verir (m.19/1-d). Üçüncü kişilere karşı sorumluluk sigortası yaptırılması, üç aylık işletme giderlerinin karşılanabildiğinin gösterilmesi ve işletmenin ve paydaşlarının vergi ve SGK prim borcunun bulunmaması da şarttır (m.19/1-c, ç, g). Yabancıların Türkiye’de şirket kurma sürecindeki belgeler ve apostil kuralları yabancıların Türkiye’de şirket kurması yazımızda anlatılmıştır.

Ön izin ve işletme ruhsatı

Başvuru iki aşamada ilerler. İlk aşamada SHGM’ye başvurularak ön izin alınır; ön izin altı ay geçerlidir ve bu sürede asıl ruhsat dosyasının sunulması gerekir; süre zorunlu nedenlerle bir defaya mahsus en fazla üç ay uzatılabilir (SHY-6A m.31/3). İkinci aşamada işletme ruhsatı verilir: havayolu işletmelerinde ruhsat Bakan onayıyla, hava taksi işletmelerinde Genel Müdür onayıyla yürürlüğe girer ve süresiz olarak verilir; ruhsat, gereklilikler karşılandığı sürece geçerlidir (m.36/1, m.36/3). Tarifesiz işletmeye iki uçakla verilen bir yıllık ruhsat bunun istisnasıdır (m.16). Ruhsatı alan işletmenin altı ay içinde uçuşa başlaması gerekir (m.36/6). Uçuş operasyonlarının teknik yeterliliği ayrıca SHGM’nin uçuş operasyonlarına ilişkin talimatları çerçevesinde değerlendirilir.

İzin aşamasında Bakanlık, millî güvenliğin veya kamu düzeninin tehlikeye girebileceği durumlarda ya da kurucular veya yetkili yöneticiler hakkında Kanunda sayılan mahkûmiyetler bulunduğunda izin vermez (2920 m.18/2). Yönetmelik de kurucuların ve temsil ve ilzama yetkili yöneticilerin 2920 sayılı Kanunun 18. maddesinde belirlenen suçlardan kesin hüküm giymemiş olmasını ve haklarında iflas veya konkordato kararı bulunmamasını arar (SHY-6A m.9/1-c). Bu nedenle ortaklık zincirindeki gerçek kişilerin ve yöneticilerin geçmişi başvuru öncesinde incelenmelidir.

Pay devri, birleşme ve yönetim değişikliği

Havacılıkta pay devirleri sıkı bir izin rejimine tabidir. Ön izin alan veya işletme ruhsatına sahip olan işletmelerde mevcut hissedarlardan herhangi birinin nama yazılı hissesinin tamamını veya bir kısmını devretmesi ya da mevcut hisse oranını artırması, işlem yapılmadan önce SHGM’den izin alınmasını gerektirir; halka arzdan önce de izin alınır (SHY-6A m.10/1). Bu izin için bir oran eşiği yoktur; küçük bir pay devri de önceden izne tabidir. Özelleştirme mevzuatı kapsamındaki işlemler saklıdır. Pay devralacak yeni ortak, kurucular için istenen belgelerin tamamını sunar (m.10/2) ve paylar Yönetmelikte sayılan engelleri taşıyan kişilere devredilemez (m.10/3).

Birleşme, bütün aktif ve pasifin devri, devralma veya bölünme gibi işlemlerde, gerekiyorsa Rekabet Kurumundan izin alındıktan sonra SHGM’nin izni alınır ve bir yıllık iş planı sunulur (m.12). Yönetim kurulundaki değişiklikler on dört gün içinde SHGM’ye bildirilir (m.13/2). Kurucu ortaklarda veya temsil ve idareye yetkili yöneticilerde Yönetmeliğe aykırılık doğarsa SHGM süre verir; giderilmezse iki ay süreyle kısmi kısıtlamalar uygulanır, ardından işletme ruhsatı askıya alınır veya iptal edilir (m.13/3). Bu nedenle yabancı yatırımcının pay alım sözleşmesinde SHGM izni kapanış şartı olarak yazılmalı ve yönetim kurulu yapısı, m.9’daki Türk çoğunluğu şartını kapanıştan sonra da koruyacak şekilde kurulmalıdır. Rekabet Kurulu izni hakkında genel bilgi birleşme ve devralmalarda Rekabet Kurulu izni yazımızdadır.

Uçak tescili, kabotaj ve kiralık uçak

Türk sivil hava araçları için Bakanlıkça bir sicil tutulur (2920 m.50) ve ticaret siciline kayıtlı bir şirkete ait uçağın Türk sivil hava aracı sayılması, şirketi idare ve temsile yetkililerin çoğunluğunun Türk vatandaşı olmasına ve oy çoğunluğunun Türk ortaklarda bulunmasına bağlıdır (m.49/b). Türkiye Cumhuriyeti ülkesi içinde iki nokta arasında havayoluyla ticari amaçla yolcu, posta ve yük taşımaları Türk sivil hava araçlarıyla yapılır (m.31/1). Bu kabotaj kuralı, yabancı havayollarının kendi adlarına Türkiye’de iç hat taşımacılığı yapmasını engeller.

2023’te 7491 sayılı Kanunla m.31’e eklenen fıkra ile bu taşımaların, Türk taşıyıcılar tarafından SHGM’nin belirleyeceği usul ve esaslar çerçevesinde kiralanan yabancı tescilli hava araçlarıyla da yapılabilmesine imkân tanındı (m.31/2). SHGM’nin kiralama talimatına (SHT-KİRALAMA) göre yabancı tescilli uçakların iç hatlarda kullanılması 100 ve daha fazla koltuklu veya yalnızca kargo uçaklarıyla sınırlıdır; önce yurt içinden kiralama imkânı araştırılır, ekipli kiralamada kabin ekibinin çoğunluğu ve kabin amiri Türk vatandaşı olur, ekipli kiralama onayları bir defada en çok sekiz ay için verilir ve uzatma için yeniden başvurulur ve ekipli kiralanabilecek uçak sayısı filonun büyüklüğüne göre sınırlandırılır. Ekipsiz kiralamada ise 83bis anlaşması aranır ve süre on iki ay içinde en çok yedi aydır. Bu kurallar, yabancı kiralama şirketlerinin Türk havayollarına uçak vermesinin çerçevesini çizer.

Sorumlu müdür, pilotlar ve kabin ekibi

SHY-6A’da sorumlu müdür için uyruk şartı yoktur: sorumlu müdür genel müdür veya doğrudan genel müdüre bağlı olup en az beş yıllık tecrübeye sahip kişidir (m.21). Uyruk şartı yönetim kurulu ve temsile yetkililer düzeyinde, m.9 ve m.9/2 üzerinden uygulanır. Yabancı bir yöneticinin Türkiye’de fiilen çalışması ise çalışma iznine bağlıdır; bu konu yabancı Türk şirketinde yönetim kurulu üyesi veya müdür olabilir mi yazımızda anlatılmıştır.

Uçuş personelinde ise Türk vatandaşı ağırlığı aranır. İşletmeler, çalışma izni alınması koşuluyla geçici olarak yabancı uçuş ekibi ve teknik personel çalıştırabilir; ancak yirmi ve daha fazla koltuklu uçak işleten işletmelerde işletme ruhsatı tarihinden itibaren en geç bir yıl içinde pilotların, teknisyenlerin, uçuş harekât uzmanlarının ve kabin memurlarının çoğunluğunun Türk vatandaşı olması gerekir (SHY-6A m.22/2). Bu koşul faaliyet süresince korunmalıdır. Yabancı uçuş ekibi, sivil havacılık mevzuatı sınavından yüzün üzerinden en az 75 puan almalıdır; ancak EASA’ya tam üye ülkelerce lisanslandırılmış personele sınav uygulanmayabilir (m.22/3). Kabin ekibinin tamamının Türk vatandaşı olması esastır; dış hat seferlerinde istihdam edilecek yabancı kabin ekibine ilişkin gereklilikler SHGM tarafından ayrıca düzenlenir (m.22/5). Olağanüstü hâllere ilişkin geçici hükümler saklıdır. Yönetmelik çalışma izni bakımından hâlâ 4817 sayılı Kanuna atıf yapmaktadır; bu Kanun 2016’da 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ile yürürlükten kaldırıldığından, bugün çalışma izinleri 6735 sayılı Kanuna göre alınır.

Yabancı havayollarının Türkiye seferleri

Yabancı bir havayolunun Türkiye’ye sefer yapması, Türk şirketi kurmayı gerektirmez; ancak bu seferlerin hukuki çerçevesi ikili anlaşmalardır. 2920 sayılı Kanuna göre yabancı ülkeler ile Türkiye arasında hava ulaştırma hizmeti görecek yabancı uyruklu işletmelere uygulanacak hükümler, Türkiye’nin taraf olduğu ikili ve çok taraflı anlaşmalar uyarınca ve karşılıklılık ilkesi gözetilerek Bakanlıkça belirlenir (m.33). SHGM, Türkiye’nin taraf olduğu ikili hava ulaştırma anlaşmalarını kendi mevzuat sayfasında yayımlar. Tarifeli ve tarifesiz seferler kural olarak SHGM izniyle yapılır; başvuru süreleri ve izin usulü Türkiye’nin havacılık bilgi yayınında (AIP) duyurulur ve başvuru tarihinde güncel AIP esas alınmalıdır.

Yabancı havayolları kendi adlarına Türkiye içindeki iki nokta arasında ticari taşımacılık yapamaz; bu taşımalar Türk sivil hava araçlarına ayrılmıştır (m.31/1). Ancak yabancı bir havayolu, uçağını ekibiyle birlikte bir Türk taşıyıcıya kiralayarak, Türk taşıyıcının ruhsatı altında ve SHT-KİRALAMA şartlarıyla iç hatlarda kullandırabilir. Yer hizmetleri bakımından ise tarifeli sefer yapan yabancı havayolları B grubu çalışma ruhsatı alarak temsil, gözetim ve yönetim, yolcu hizmetleri, yük kontrolü ve haberleşme, uçak hat bakım, uçuş operasyon ile kargo ve posta hizmetlerinin tamamını veya bir kısmını kendileri için yapabilir (SHY-22 m.9/1-a); başka şirketlere hizmet veren C grubu yetki ise yabancı hava taşıyıcılarına kapalıdır.

Yer hizmetleri, genel havacılık, eğitim ve havalimanları

Havayolu dışındaki havacılık faaliyetlerinde de Türk çoğunluğu kuralları vardır. Havalimanları Yer Hizmetleri Yönetmeliğine (SHY-22) göre A, C ve D grubu çalışma ruhsatı alacak şirketlerde payların en az yüzde 51’inin nama yazılı olması, şirketi idare ve temsil etmeye yetkili olanların çoğunluğunun Türk vatandaşı olması ve oy çoğunluğunun Türk ortaklarda bulunması zorunludur (m.7/1-e). A grubu yetki için ayrıca 3 milyon ABD doları ödenmiş sermaye ve 1 milyon ABD doları teminat aranır; A, C ve D grubu yetkililerde pay devirleri SHGM’nin önceden iznine tabidir (m.7/1-g).

Genel havacılık ve eğitim faaliyetlerini düzenleyen SHY-6B’ye göre gerçek kişilerin Türk vatandaşı olması; tüzel kişilerde ise payların en az yüzde 51’inin nama yazılı olması, şirketi idare ve temsile yetkililerin çoğunluğunun Türk vatandaşı olması ve çoğunluk hissesinin Türk ortaklarda bulunması gerekir (m.13/3). Bu işletmelerde ortaklık değişiklikleri önceden izne değil, en geç bir ay içinde bildirime tabidir (m.13/2). Havalimanları ise kural olarak Devlet veya kamu tüzel kişileri tarafından kurulur ve işletilir; özel kişiler Bakanlık izniyle havalimanı kurup işletebilir ve bu izin Genelkurmay Başkanlığının olumlu görüşüne bağlıdır (2920 m.34). Kanunun bu maddesinde uyruk şartı yer almaz; ancak millî güvenliğin, kamu düzeninin ve sağlığın tehlikeye girebileceği kanaatini haklı kılacak nedenlerin varlığı hâlinde izin verilmez (m.34).

Ruhsatın askıya alınması, iptali ve idari para cezaları

Kanun, işletmenin yükümlülüklerine aykırılığı hâlinde gerekçeli bildirime rağmen aykırılık giderilmezse işletilen hatların bazılarına veya tümüne ilişkin iznin geçici olarak geri alınabileceğini veya ruhsatın derhal iptal edileceğini öngörür (2920 m.30). SHY-6A’ya göre kurucu ortaklarda veya temsil ve idareye yetkili yöneticilerde Yönetmeliğe aykırılık doğarsa SHGM’nin vereceği sürede giderilmesi gerekir; giderilmezse iki ay kısmi sınırlama, ardından ruhsatın askıya alınması veya iptali gelir (m.13/3). Ruhsat ise gereklilikler karşılandığı sürece geçerlidir (m.36/3); ruhsat koşullarının bir kısmının kaybedildiği tespit edilirse en fazla üç ay süre verilir, ardından ruhsat askıya alınır veya iptal edilir (m.47/3-5; 2920 m.30). Bu nedenle bir pay devrinin m.9’daki Türk çoğunluğunu ve kontrolünü bozması, doğrudan işletme ruhsatını riske atar.

Sivil havacılık mevzuatına aykırılıklarda ayrıca 2920 sayılı Kanunun 143 ve 144. maddelerine dayanan idari para cezaları uygulanır. Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranında artırılır; 1 Ocak 2026’dan itibaren 2025 yılı yeniden değerleme oranı olan yüzde 25,49 uygulanarak belirlenen tutarlar Resmî Gazete’de ilan edilmiştir (RG 29.12.2025, sayı 33122). Usul kuralları SHGM’nin İdari Para Cezaları Yönetmeliğinde (SHY-İPC) yer alır.

Kontrol listesi

Sık yapılan hatalar

• Yüzde 49’luk bir sermaye sınırı olduğunu sanmak. Kural yalnızca pay oranı değildir; pay çoğunluğu, yönetim kurulu çoğunluğu, oy hakkı çoğunluğu ve kontrol birlikte Türk vatandaşı ortaklarda olmalıdır (SHY-6A m.9/1-b).
• Küçük pay devirlerini izinsiz yapmak. Ön izin veya ruhsat sahibi işletmede her nama yazılı pay devri ve artışı, oran aranmaksızın SHGM’nin önceden iznine tabidir (m.10/1).
• Kontrolü intifa hakkı veya oy anlaşmasıyla yabancıya geçirmek. Türk paydaşların payları üzerinde kontrolü bozacak intifa hakkı kurulamaz ve kontrol Türk ortaklarda kalmalıdır (m.9/1-b, ç).
• Türk holding kurmayı yeterli saymak. SHGM ortaklık zincirini gerçek kişilere kadar inceleyebilir (m.11).
• Eski sermaye kurallarına göre plan yapmak. 26 Temmuz 2024 değişikliği uçak sayısına bağlı ek sermaye şartlarını kaldırmış ve hava taksi sermayesini uçak başına olmaktan çıkarmıştır; güncel asgari tutarlar 15, 5, 10, 5 milyon ve 150.000 ABD dolarıdır (m.15-18).
• Yabancı havayolu olarak kendi adına iç hat uçuşu planlamak. İç hatlar Türk sivil hava araçlarına ayrılmıştır; kiralık yabancı tescilli uçaklar ancak SHGM esasları çerçevesinde kullanılabilir (2920 m.31).
• Uçuş ekibini kalıcı olarak yabancılardan oluşturmak. Yirmi ve daha fazla koltukta bir yıl içinde uçuş personelinin çoğunluğu Türk vatandaşı olmalı, kabin ekibinin tamamının Türk vatandaşı olması esastır (SHY-6A m.22).
• Yer hizmetlerini serbest saymak. A, C ve D grubu yer hizmeti yetkilerinde de Türk yönetim ve oy çoğunluğu aranır (SHY-22 m.7).

Sıkça Sorulan Sorular

Yabancılar Türkiye’de havayolu şirketi kurabilir mi?

Yabancılar bir Türk havayoluna ortak olabilir; ancak çoğunluk paylarının, yönetim kurulu üyeleri ile oy hakkı çoğunluğunun ve kontrolün Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan paydaşlarda bulunması gerekir (SHY-6A m.9/1-b). Bu nedenle yabancı ortaklar ancak azınlık payına sahip olabilir ve şirketi kontrol edemez.

Havayolunda yabancı payı için bir yüzde sınırı var mı?

Kural bir yüzde sınırı olarak değil, Türk vatandaşı ortakların çoğunluk ve kontrol şartı olarak yazılmıştır. Pay, yönetim kurulu ve oy hakkı çoğunluğu ile kontrol Türk vatandaşlarında olmalıdır; ayrıca payların en az yüzde 51’i nama yazılı olmalıdır (SHY-6A m.9/1).

Borsada işlem gören havayolu şirketlerinde kural farklı mı?

Payları Borsa İstanbul’da veya uluslararası borsalarda işlem gören şirketlerde yüzde 51 nama yazılılık şartı aranmaz. Ancak işlem gören payların dışında kalan nama yazılı payların çoğunluğunun Türk vatandaşı paydaşlarda olması ve işletmeyi temsil ve idareye yetkililerin çoğunluğunun Türk vatandaşı olması zorunludur (SHY-6A m.9/2).

Türk holding üzerinden yatırım yapmak yeterli mi?

Tek başına yeterli değildir. SHGM gerekli gördüğünde ortaklık yapısını zincirleme olarak gerçek kişilere ulaşılıncaya kadar inceleyebilir (SHY-6A m.11). Yabancı sermayeli bir Türk şirketinin “Türk ortak” sayılıp sayılmayacağı Yönetmelikte açıkça düzenlenmediğinden, zincirin her halkasında çoğunluk ve kontrol belgelenmelidir.

Havayolu kurmak için ne kadar sermaye gerekir?

Asgari ödenmiş sermaye, 100 ve daha fazla koltuklu uçaklarla tarifeli ve tarifesiz taşıma için 15 milyon ABD doları, 20-99 koltuklu uçaklar için 5 milyon ABD doları, yalnızca tarifesiz işletme için 10 milyon ABD doları, kargo işletmesi için 5 milyon ABD doları ve hava taksi için 150.000 ABD dolarıdır (SHY-6A m.15-18).

Kaç uçakla havayolu kurulabilir?

100 ve daha fazla koltuklu uçaklarla havayolu için en az beş, 20-99 koltuklu uçaklarda en az iki, tarifesiz işletmede 100 ve daha fazla koltuklu en az üç uçak gerekir; tarifesiz işletme iki uçakla bir yıllık ruhsatla başlayabilir. Kargo işletmesinde en az iki, hava takside en az bir hava aracı aranır (SHY-6A m.15-18).

Havayolu ruhsatı nasıl alınır?

Ticari hava taşımacılığı için Bakanlık izni ön şarttır (2920 m.18). SHGM’den alınan ön izin altı ay geçerlidir ve bir defaya mahsus en fazla üç ay uzatılabilir; işletme ruhsatı havayolunda Bakan onayıyla yürürlüğe girer, süresiz verilir ve şartlar sürdükçe geçerlidir. Ruhsattan itibaren altı ay içinde uçuşa başlanmalıdır (SHY-6A m.31/3, m.36).

Havayolunda pay devri için izin gerekir mi?

Evet. Ön izin veya işletme ruhsatı sahibi işletmede herhangi bir hissedarın nama yazılı payının tamamını veya bir kısmını devretmesi ya da pay oranını artırması, işlemden önce SHGM izni gerektirir; halka arzdan önce de izin alınır. Bu izin için oran eşiği yoktur (SHY-6A m.10/1).

Havayolu birleşmesinde hangi izinler gerekir?

Birleşme, bütün aktif ve pasifin devri, devralma veya bölünme işlemlerinde gerekiyorsa Rekabet Kurumundan izin alınır, ardından SHGM izni alınır ve bir yıllık iş planı sunulur (SHY-6A m.12). Yönetim kurulu değişiklikleri ise on dört gün içinde bildirilir (m.13/2).

Yabancı havayolu Türkiye’de iç hat seferi yapabilir mi?

Kendi adına yapamaz. Türkiye içinde iki nokta arasında ticari amaçla yolcu, posta ve yük taşımaları Türk sivil hava araçlarıyla yapılır (2920 m.31/1). Türk taşıyıcılar ise SHGM esasları çerçevesinde kiraladıkları yabancı tescilli uçakları iç hatlarda kullanabilir (m.31/2); yabancı havayolu bu yolla, uçağını ekibiyle birlikte bir Türk taşıyıcıya kiralayabilir.

Türk havayoluna yabancı tescilli uçak kiralanabilir mi?

Evet, SHGM’nin kiralama talimatı çerçevesinde. İç hatlarda yabancı tescilli kiralık uçak 100 ve daha fazla koltuklu veya kargo uçağı olmalıdır; ekipli kiralama onayları bir defada en çok sekiz ay için verilir, ekipsiz kiralamada 83bis anlaşması aranır ve süre on iki ayda en çok yedi aydır (2920 m.31/2; SHT-KİRALAMA).

Türk havayolunda yabancı pilot çalışabilir mi?

Çalışma izniyle geçici olarak çalışabilir. Ancak yirmi ve daha fazla koltuklu uçak işleten havayolunda, ruhsattan itibaren bir yıl içinde pilotların, teknisyenlerin, uçuş harekât uzmanlarının ve kabin memurlarının çoğunluğu Türk vatandaşı olmalıdır; yabancı ekip mevzuat sınavından en az 75 puan almalıdır; EASA tam üyesi ülkelerce lisanslandırılmış personele sınav uygulanmayabilir (SHY-6A m.22/2-3).

Kabin ekibi yabancı olabilir mi?

SHY-6A’ya göre kabin ekibinin tamamının Türk vatandaşı olması esastır; dış hat seferlerinde istihdam edilecek yabancı kabin ekibine ilişkin gereklilikler SHGM tarafından ayrıca düzenlenir (m.22/5). Ekipli kiralanan yabancı tescilli uçaklarla iç hat uçuşlarında kabin ekibinin çoğunluğunun ve kabin amirinin Türk vatandaşı olması aranır (SHT-KİRALAMA).

Sorumlu müdürün Türk vatandaşı olması gerekir mi?

SHY-6A’da sorumlu müdür için uyruk şartı yoktur; sorumlu müdür genel müdür veya ona doğrudan bağlı, en az beş yıllık tecrübeye sahip kişidir (m.21). Uyruk şartı yönetim kurulu ve temsile yetkililer düzeyinde, m.9 üzerinden uygulanır.

Yabancı havayolu Türkiye’ye nasıl sefer yapar?

Yabancı havayollarının Türkiye seferleri, Türkiye’nin taraf olduğu ikili ve çok taraflı anlaşmalar uyarınca ve karşılıklılık ilkesi gözetilerek Bakanlıkça belirlenen esaslara göre yapılır (2920 m.33). Tarifeli ve tarifesiz seferler için kural olarak SHGM izni alınır; usul ve süreler havacılık bilgi yayınında (AIP) duyurulur.

Yer hizmetleri şirketine yabancılar ortak olabilir mi?

A, C ve D grubu yer hizmetleri çalışma ruhsatlarında payların en az yüzde 51’inin nama yazılı olması, idare ve temsile yetkililerin çoğunluğunun Türk vatandaşı olması ve oy çoğunluğunun Türk ortaklarda bulunması zorunludur (SHY-22 m.7/1-e). Tarifeli yabancı havayolları ise Yönetmelikte sayılan yer hizmetlerini B grubu ruhsatla kendileri için yürütebilir (m.9/1-a).

İlgili Rehberler

• Yabancı Yatırımcılar İçin Türkiye Hukuk Rehberi — şirket, borsa, maden, enerji, gayrimenkul, vergi ve tahkim
• Türk Şirketi Satın Alan Yabancı Yatırımcı Hangi İzinleri Almalı? — Rekabet Kurulu ve sektör izinleri
• Birleşme ve Devralmalarda Rekabet Kurulu İzni — kapanıştan önceki son kapı
• Yabancılar TV, Radyo veya İnternet Yayın Kuruluşuna Ortak Olabilir mi? — yabancı ortaklığa sınır konulan bir başka sektör
• Pay Sahipleri Sözleşmesi — veto hakları, kilitlenme ve çıkış
• Yabancıların Türkiye’de Şirket Kurması — sermaye, belgeler ve kuruluş
• Yabancı Türk Şirketinde Yönetim Kurulu Üyesi veya Müdür Olabilir mi? — yabancı yönetici ve çalışma izni
• Uçuş İptali ve Rötarda Yolcu Hakları (SHY-Yolcu) — havayolunun yolculara karşı yükümlülükleri
• Yabancılar Türkiye’de Gemi İşletmeciliği Yapabilir mi? — denizcilikte kabotaj, Türk gemisi şartları ve TUGS kaydı