Vatandaşlık Davasında İstinaf ve Temyiz 2026: İdare Mahkemesi Reddederse Ne Olur, Bölge İdare Mahkemesi Kararı Kesin mi, Danıştay’a Gidilir mi? (İYUK m.45, 46 ve 7589 sayılı Kanun)

Vatandaşlık başvurusunun reddine karşı açılan davayı idare mahkemesi reddettiyse, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf yoluyla başvurabilirsiniz (2577 sayılı İYUK m.45/1). Vatandaşlık davasının konusu para ile ölçülen bir işlem olmadığı için 2026 yılında 55.000 TL olarak uygulanan istinaf kesinlik sınırı bu davaları kapatmaz. Bölge idare mahkemesi istinaf başvurusunu reddederse karar kural olarak kesinleşir; çünkü vatandaşlık davaları İYUK m.46/1’de temyize açık olarak sayılan davalar arasında yer almaz ve 1.661.000 TL’lik temyiz sınırı parasal konusu olmayan bu davalara uygulanmaz. Ancak 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanunla İYUK m.46’ya eklenen ikinci fıkra önemli bir kapı açmıştır: Bölge idare mahkemesi ilk derece kararını kaldırıp davayı yeniden karara bağlarsa, bu yeni karar tebliğden itibaren otuz gün içinde Danıştay’da temyiz edilebilir. Kesinleşen karara karşı otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir. Bu yazı her aşamayı, süreleri ve sık yapılan hataları anlatır; sonunda bir istinaf dilekçesi örneği yer alır.

Kısa Cevap: Vatandaşlık Davasında Kanun Yolu Haritası

Vatandaşlık başvurusunun reddine karşı açılan iptal davası üç aşamalı idari yargı düzeninin içinde ilerler: idare mahkemesi, bölge idare mahkemesi ve sınırlı hâllerde Danıştay. Uygulamada en sık sorulan soru, bölge idare mahkemesinin kararından sonra Danıştay’a gidilip gidilemeyeceğidir. Bu sorunun cevabı, bölge idare mahkemesinin hangi kararı verdiğine bağlıdır. İstinaf başvurusu reddedilmişse dosya kural olarak kapanır; ilk derece kararı kaldırılıp dava yeniden karara bağlanmışsa, 7589 sayılı Kanun’la getirilen yeni hüküm uyarınca temyiz yolu açılır.

İdare Mahkemesi Davayı Reddetti: İstinaf Yolu Açık mı?

Evet. İYUK m.45/1’e göre idare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, başka kanunlarda farklı bir kanun yolu öngörülmüş olsa bile, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir. Vatandaşlık başvurusunun reddine ilişkin işlemler çoğu dosyada İçişleri Bakanlığınca tesis edildiğinden davalar genellikle Ankara’daki idare mahkemelerinde görülür ve istinaf incelemesini de Ankara Bölge İdare Mahkemesinin ilgili idari dava dairesi yapar. Yetkili mahkemenin nasıl belirlendiği yabancılarla ilgili davalarda görev ve yetki rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Aynı fıkranın 7524 sayılı Kanunla değiştirilen ikinci cümlesi, konusu belli bir tutarı geçmeyen vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemlere karşı açılan iptal davalarında verilen kararları kesin sayar. Kanun metnindeki otuz bir bin liralık tutar İYUK ek madde 1 uyarınca her yıl yeniden değerleme oranında artırılır ve 2026 yılı için 55.000 TL olarak uygulanır. Bu sınır, para ile ölçülebilen bir işlem için konulmuştur: idari para cezası, vergi tarhiyatı ya da belli bir alacak gibi. Vatandaşlık başvurusunun reddi parasal değeri olan bir işlem değildir. Görüşümüze göre bu nedenle kesinlik sınırı vatandaşlık davasında istinaf yolunu kapatmaz. Parasal sınırların genel işleyişi için istinaf kesinlik sınırı rehberimize bakabilirsiniz.

İstinaf yolunun kapalı olduğu bir başka durum ivedi yargılama usulüdür (İYUK m.45/8). İvedi yargılama ihale, acele kamulaştırma, özelleştirme gibi kanunda sayılan konulara özgüdür; vatandaşlık davaları bu usule tabi değildir. Bu nedenle vatandaşlık davasında istinaf, kural olarak her ret kararına karşı açık olan olağan kanun yoludur.

Otuz Günlük İstinaf Süresi Nasıl Hesaplanır?

Süre, kararın tebliğini izleyen günden başlar ve otuzuncu günün mesai bitiminde sona erer. Son gün resmî tatile veya hafta sonuna rastlarsa süre, tatili izleyen ilk iş gününün bitimine kadar uzar (İYUK m.8). Bölge idare, idare ve vergi mahkemeleri her yıl 20 Temmuz ile 31 Ağustos arasında çalışmaya ara verir (İYUK m.61); süre bu döneme rastlarsa, ara vermenin sona erdiği günü izleyen günden itibaren yedi gün uzamış sayılır (İYUK m.8). Kararın elektronik tebligatla gönderildiği hâllerde tebligat, 7201 sayılı Tebligat Kanunu’nun 7/a maddesi uyarınca kararın elektronik adrese ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır; otuz gün bu tarihten sonra işlemeye başlar.

Süre hak düşürücüdür. Mahkeme süreyi kendiliğinden gözetir ve süresinden sonra yapılan başvuru reddedilir. Bu nedenle tebliğ zarfını, e-tebligat kaydını veya UYAP bildirimini saklamak, son günü takvime işlemek ve dilekçeyi son güne bırakmamak gerekir.

İstinaf dilekçesi bölge idare mahkemesine hitaben yazılır ve kararı veren idare mahkemesine verilir; avukatlar UYAP üzerinden elektronik olarak da sunabilir. Dilekçedeki hitabın yanlış yazılması dosyayı kaybettirmez: İYUK m.45/2’ye göre istinafa konu olacak kararlara karşı yapılan başvurularda dilekçedeki hitap ve istekle bağlı kalınmaksızın dosya bölge idare mahkemesine gönderilir. Başvuru harcı ve posta gideri yatırılmadan dilekçe işleme konmaz; tutarlar her yıl harç tarifesiyle güncellendiğinden başvuru günü mahkeme veznesinden veya UYAP ekranından teyit edilmelidir.

İstinaf Dilekçesinde Neler Yazılmalı?

İstinaf, temyizin şekil ve usullerine tabidir (İYUK m.45/2). Dilekçe, İYUK m.3’teki dava dilekçesi esaslarına uygun düzenlenmelidir: tarafların ve vekilin kimlik ve adres bilgileri, istinaf edilen kararın tarihi ve sayısı, kararın tebliğ tarihi, istinaf sebepleri ve açık istem. Dilekçe bu esaslara uygun değilse eksikliklerin tamamlanması için süre verilir; süresinde tamamlanmazsa başvuru yapılmamış sayılabilir (İYUK m.48).

Bölge idare mahkemesi yalnızca hukuka uygunluk denetimi yapan bir merci değildir; ilk derece kararını hukuka uygun bulmazsa kararı kaldırır ve işin esası hakkında yeniden karar verir (İYUK m.45/4). Bu nedenle istinaf dilekçesi, ilk derece kararının yalnızca “hatalı” olduğunu söylemekle yetinmemeli; davanın neden kabul edilmesi gerektiğini baştan ve somut olarak ortaya koymalıdır. Vatandaşlık davalarında istinafta en çok işe yarayan başlıklar şunlardır:

• Ret işleminin sebebinin dosyada somut olarak gösterilip gösterilmediği. 5901 sayılı Kanun’un 10. maddesi şartları taşımanın vatandaşlıkta mutlak bir hak sağlamadığını kabul eder; ancak takdir yetkisinin varlığı, işlemin sebep unsurunun yargısal denetimini ortadan kaldırmaz (Anayasa m.125, İYUK m.2/1-a).
• Mahkemenin işlem dosyasını, komisyon mülakat formunu, emniyet ve arşiv araştırması yazılarını isteyip istemediği (İYUK m.20/1). İstenmediyse eksik incelemeyle karar verildiği ileri sürülmelidir.
• İdarenin devletin güvenliği gerekçesiyle vermediği bilgilere dayanılıp dayanılmadığı. İYUK m.20/3’e göre verilmeyen bilgi ve belgelere dayanılarak ileri sürülen savunmaya göre karar verilemez.
• İlk derece kararındaki gerekçenin idarenin ret yazısındaki gerekçeyle aynı olup olmadığı. Mahkemenin işlemde bulunmayan bir sebeple davayı reddetmesi, istinafta ayrıca tartışılmalıdır.
• Ret kararının başvurucunun özel ve aile hayatına etkisi. Anayasa Mahkemesinin A.S. kararı (B. No: 2018/31431, 3/3/2022), iyi ahlak şartının soyut bir değerlendirmeyle uygulanmasının özel hayata saygı hakkını ihlal edebileceğini göstermiştir.

Ret gerekçesini hâlâ bilmiyorsanız istinaf dilekçesinde bu eksikliği açıkça işaret etmek ve bölge idare mahkemesinden ara kararla işlem dosyasının istenmesini talep etmek gerekir. Gerekçenin nasıl öğrenileceği ret gerekçesini öğrenme rehberimizde, güvenlik soruşturmasına dayanan retler ise güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması rehberimizde ele alınmıştır.

Bölge İdare Mahkemesi Hangi Kararları Verebilir? (7589 Sonrası)

7589 sayılı Kanun İYUK m.45’i de değiştirmiştir. Yeni düzenlemeyle bölge idare mahkemesi, sonucu hukuka uygun bulduğu bir kararın gerekçesi hatalı veya eksikse gerekçeyi değiştirerek ya da maddi yanlışlığı düzelterek istinaf başvurusunu reddedebilir. Kararın kaldırılıp dosyanın ilk derece mahkemesine geri gönderilmesi ise kanunda sınırlı olarak sayılan hâllere özgülenmiştir; keşif, bilirkişi incelemesi veya duruşma eksikliği gibi noktaları bölge idare mahkemesi kendisi tamamlayıp işin esası hakkında karar verir. Bu değişikliğin vatandaşlık davaları bakımından anlamı şudur: eksik inceleme şikâyeti artık çoğu dosyada “geri gönderme” ile değil, bölge idare mahkemesinin kendi incelemesiyle sonuçlanır. Bu da istinaf dilekçesinde talep edilecek ara kararların (işlem dosyası, mülakat kaydı, araştırma yazıları) baştan ve açıkça yazılmasını önemli hâle getirir.

İstinaf Reddedilirse Karar Kesinleşir mi?

Kural olarak evet. İYUK m.45/6, bölge idare mahkemelerinin 46. maddeye göre temyize açık olmayan kararlarının kesin olduğunu söyler. Hangi kararların temyize açık olduğu ise İYUK m.46/1’de sayma yoluyla belirlenmiştir: düzenleyici işlemlere karşı açılan iptal davaları; konusu kanundaki parasal sınırı aşan vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemler hakkında açılan davalar; belli bir ticari faaliyeti engelleyen işlemler ile kıyı tesisleri, yap-işlet-devret, serbest bölgeler, toprak koruma ve düzenleyici ve denetleyici kurulların piyasa kararları gibi kanunda tek tek sayılan konular. Vatandaşlık başvurusunun reddine ilişkin iptal davaları bu listede yer almaz.

Parasal temyiz sınırı 2026 yılı için 1.661.000 TL’dir; bu tutar İYUK ek madde 1 uyarınca 2025 yılındaki 1.324.000 TL’lik sınırın yüzde 25,49 yeniden değerleme oranıyla artırılmasıyla bulunur. Ancak bu sınır, konusu para ile ölçülen davalar içindir. Görüşümüze göre konusu para olmayan bir vatandaşlık davası, “konusu sınırı aşan dava” olarak temyize taşınamaz. Kamuoyunda dolaşan ve “kimlik, pasaport, vatandaşlık gibi statü işlemlerinin İYUK m.46/1-b uyarınca temyize açık olduğu” yönündeki anlatımların kanunda karşılığı yoktur; (b) bendi parasal bir ölçüt koyar, statü davalarına özgü bir temyiz bendi bulunmamaktadır.

Kesin karara karşı yine de temyiz dilekçesi verilirse, kararı veren merci kesin bir karar hakkında yapılan temyiz isteminin reddine karar verir (İYUK m.48). Bu yol yalnızca zaman kaybettirmez; Anayasa Mahkemesine başvuru süresini de tehlikeye atabilir. Anayasa Mahkemesi uygulamasında etkili olmayan bir başvuru yoluna gidilmesi, otuz günlük bireysel başvuru süresini kural olarak uzatmaz. Bu nedenle istinaf reddi kararı tebliğ edildiği gün, bir sonraki adım ve son gün birlikte belirlenmelidir.

7589 Sayılı Kanunla Gelen Yeni Temyiz Yolu: Bölge İdare Mahkemesi Kararı Kaldırırsa

Bu fıkra vatandaşlık davaları için önemlidir; çünkü yukarıda açıklandığı gibi bu davalar m.46/1 kapsamında değildir ve tam olarak yeni ikinci fıkranın hedeflediği gruba girer. Uygulamada iki ihtimal öne çıkar. İlkinde idare mahkemesi davayı reddetmiş, bölge idare mahkemesi istinafı kabul ederek kararı kaldırmış ve ret işlemini iptal etmiştir; bu durumda İçişleri Bakanlığı Danıştay’a temyiz yoluna başvurabilir. İkincisinde idare mahkemesi ret işlemini iptal etmiş, bölge idare mahkemesi idarenin istinafını kabul ederek kararı kaldırmış ve davayı reddetmiştir; bu kez başvurucu Danıştay’a gidebilir. Her iki durumda da önceki düzenlemede dosya bölge idare mahkemesinde kapanırdı.

Yeni fıkra bazı davaları açıkça dışarıda bırakır. Bunlar idare ve vergi mahkemelerinde tek hâkimle görülen davalar; 4081 sayılı Çiftçi Mallarının Korunması Hakkında Kanun, 3091 sayılı Taşınmaz Mal Zilyetliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanun ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’ndan doğan davalar; konusu temyiz sınırının altında kalan davalarda ilk derece kararı ile bölge idare mahkemesi kararı arasındaki farkın istinaf sınırını aşmadığı kararlar ve yalnızca vekâlet ücreti ile yargılama giderine ilişkin kararlardır. Vatandaşlık davaları 5901 sayılı Kanun’dan doğar; 6458 sayılı Kanun’a ilişkin istisna onları kapsamaz. Buna karşılık vatandaşlık reddinin ardından açılan ikamet izni, sınır dışı etme veya idari gözetim davaları 6458 sayılı Kanun’dan doğduğu için bu yeni temyiz yolundan yararlanamaz. Bu davaların kendi usulü için vatandaşlık reddi sonrası ikamet ve sınır dışı riski rehberimize bakabilirsiniz.

Tek hâkim istisnası da dikkatle okunmalıdır. 7589 sayılı Kanun 2576 sayılı Kanun’un 7. maddesini değiştirerek tek hâkimle görülecek davaları yeniden belirlemiştir: konusu 486.000 TL’yi aşmayan iptal ve tam yargı davaları ile miktardan bağımsız olarak sayılan bazı konular (öğrenci disiplin ve burs işlemleri, kamu görevlilerinin geçici görevlendirme, yolluk, lojman ve izin işlemleri, uyarma cezası, mesleki faaliyeti engellemeyen meslek kuruluşu disiplin cezaları ve 2022 sayılı Kanun uyuşmazlıkları). Vatandaşlık davası bu konular arasında sayılmamıştır ve konusu belli bir parayı içeren bir işleme karşı açılmadığı için görüşümüze göre kural olarak kurul hâlinde görülür. Yine de kararın başlığında ve hüküm fıkrasında “tek hâkim” ibaresi varsa temyiz imkânı ayrıca değerlendirilmelidir. Tek hâkime ilişkin yeni kural, 31.07.2026’dan sonra açılan davalara uygulanır.

İptal Kararına Karşı İdare İstinafa Giderse Ne Olur?

İdare mahkemesi ret işlemini iptal ettiyse İçişleri Bakanlığı da otuz gün içinde istinafa başvurabilir. Ancak İYUK m.52/1’e göre istinaf veya temyiz yoluna başvurulmuş olması, mahkeme kararlarının yürütülmesini durdurmaz. İdare, İYUK m.28/1 uyarınca kararın icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmek zorundadır ve bu süre kararın idareye tebliğinden başlayarak hiçbir şekilde otuz günü geçemez. İptal kararı vatandaşlığı doğrudan kazandırmaz; başvurunun karar ışığında yeniden değerlendirilmesini sağlar.

İdare, istinaf dilekçesinde kararın yürütülmesinin durdurulmasını da isteyebilir. Bölge idare mahkemesi bu talebi teminat karşılığında kabul edebilir; iptal davalarında teminat istenmeyebilir, idareden ise teminat alınmaz. İstinaf ve temyiz incelemesi sırasında yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlar kesindir (İYUK m.52). Bu nedenle iptal kararı alan başvurucu, idarenin istinaf dilekçesine verilecek cevapta yürütmenin durdurulması talebine karşı da beyanda bulunmalı ve kararın uygulanmasını il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğü ile Bakanlık nezdinde yazılı olarak takip etmelidir. İptal kararından sonra idarenin aynı gerekçeyle yeniden ret vermesi hâlinde izlenecek yol iptal davası rehberimizin “İptal Kararı Çıkınca Ne Olur?” bölümünde anlatılmıştır.

Kesinleşen Karara Karşı Ne Yapılabilir?

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru

Kesinleşen karara karşı, Anayasa’da güvence altına alınan ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında da korunan bir temel hakkın ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir (Anayasa m.148). Başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır (6216 sayılı Kanun m.47). Vatandaşlık davalarında bireysel başvurunun sınırı iyi bilinmelidir: Türk vatandaşlığını kazanma, Anayasa veya Sözleşme’de doğrudan güvenceye bağlanmış bir hak olarak kabul edilmez. Başvuru ancak ret kararının özel hayata veya aile hayatına saygı hakkına somut bir müdahale oluşturduğu ya da yargılamada başka bir temel hakkın ihlal edildiği iddiasıyla anlam kazanır.

Anayasa Mahkemesi A.S. başvurusunda (B. No: 2018/31431, 3/3/2022), başvurucunun evlilik dışı birlikteliğinden hareketle “iyi ahlak sahibi olma” şartını taşımadığı gerekçesiyle vatandaşlık talebinin reddedilmesini ve bu yöndeki mahkeme kararını özel hayata saygı hakkının ihlali olarak değerlendirmiştir. Buna karşılık evlenme yoluyla yapılan bir başvurunun işlemden kaldırıldığı başka bir dosyada, başvurucunun mevcut ikamet izniyle Türkiye’de yaşamaya devam ettiği ve kararın sosyal ve aile hayatına bir etkisinin bulunmadığı gerekçesiyle başvuruyu açıkça dayanaktan yoksun bularak kabul edilemez saymıştır. Bu iki karar, bireysel başvuruda ret kararının hayatınıza somut etkisinin belgelenmesinin belirleyici olduğunu gösterir. Usul için bireysel başvuru rehberimize bakabilirsiniz.

Anayasa Mahkemesi ihlal kararı verir ve ihlal mahkeme kararından kaynaklanırsa, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için dosya yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilir (6216 sayılı Kanun m.50). Anayasa Mahkemesinin kararından sonra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuru süresi dört aydır.

Kanun yararına temyiz

Bölge idare mahkemelerinin kesin kararlarından niteliği bakımından yürürlükteki hukuka aykırı bir sonucu ifade edenler, ilgili bakanlıkların göstereceği lüzum üzerine veya kendiliğinden Danıştay Başsavcısı tarafından kanun yararına temyiz edilebilir (İYUK m.51/1). Başvurucu bu yolu doğrudan kullanamaz; ancak Başsavcılığa yazılı talepte bulunabilir. En önemli nokta şudur: kanun yararına bozma kararı, daha önce kesinleşmiş olan kararın hukuki sonuçlarını kaldırmaz (İYUK m.51/2). Yani kanun yararına bozma, kaybedilen vatandaşlık davasını sizin lehinize çevirmez; yalnızca benzer dosyalar için içtihat oluşturur. Bu nedenle bireysel başvuru süresi beklenirken kanun yararına temyiz talebine güvenilmemelidir.

Yargılamanın yenilenmesi

İYUK m.53, Danıştay ile bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinin kararları hakkında yargılamanın yenilenmesini sınırlı sebeplere bağlar. Vatandaşlık davalarında en çok gündeme gelebilecek olanlar; zorlayıcı sebepler dolayısıyla veya lehine karar verilen tarafın eyleminden doğan bir sebeple elde edilemeyen bir belgenin karardan sonra ele geçirilmesi, karara esas alınan belgenin sahteliğinin anlaşılması, karara esas alınan bir ilam hükmünün kesinleşen bir mahkeme kararıyla ortadan kalkması ve hükmün Sözleşme’nin ihlali suretiyle verildiğinin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesince tespit edilmesidir. Süre, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararına dayanan istemlerde bir yıl, kanunda on yıl öngörülen özel sebep dışında kalan sebepler için altmış gündür ve dayanılan sebebin istemde bulunan yönünden gerçekleştiği tarihi izleyen günden başlar (İYUK m.53/3). İstem, esas kararı vermiş olan mahkemece karara bağlanır.

Örneğin ret kararı başvurucu hakkındaki bir mahkûmiyete dayanıyorsa ve bu mahkûmiyet daha sonra yargılamanın yenilenmesi sonucunda ortadan kalkarsa, “karara esas alınan ilamın kesinleşen bir kararla ortadan kalkması” sebebi gündeme gelebilir. Bu değerlendirme dosyaya özgüdür ve altmış günlük süre kaçırılmamalıdır.

Yeniden başvuru

5901 sayılı Kanun’un genel yolu düzenleyen 11. maddesi ve evlenme yolunu düzenleyen 16. maddesi, reddedilen başvurudan sonra yeniden başvuru için bekleme süresi öngörmez. Ret sebebi zamanla veya bir belgeyle ortadan kalkmışsa, kesinleşen olumsuz karar yeni bir başvuruya engel değildir. Hangi ret gerekçesinde yeniden başvurunun mantıklı olduğu yeniden başvuru rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Kanun Yollarında Bütün Süreler Tek Tabloda

Vatandaşlık davasında süreler birbirine bağlıdır; birinde yapılan hata sonraki aşamayı da etkiler. Aşağıdaki tablo, dava açılmasından kesinleşme sonrasına kadar karşılaşılabilecek süreleri toplar. Dava açma süresi ve ilk derece aşaması için iptal davası kontrol listemiz ayrıca kullanılabilir.

Masraf, Vekâlet Ücreti ve Adli Yardım

İstinaf ve temyiz başvurusunda başvuru harcı ve posta gideri yatırılır. Kanun yolu başvurusu reddedilirse karşı taraf lehine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne göre vekâlet ücretine hükmedilebilir; idare kendisini avukat veya hukuk müşaviri aracılığıyla temsil ettiğinde bu risk somuttur. Tutarlar her yıl güncellendiğinden başvuru öncesinde ayrıca hesaplanmalıdır.

Masrafları karşılayamayacak durumdaki başvurucular için İYUK m.31 yollamasıyla Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki adli yardım hükümleri uygulanır. Adli yardım talebi, gelir durumunu gösteren belgelerle ve iddianın açıkça dayanaktan yoksun olmadığını gösteren açıklamayla birlikte yapılmalıdır. Adli yardımdan yararlananlardan yürütmenin durdurulması için teminat da alınmaz (İYUK m.52/3).

Karar Tebliğ Edildikten Sonraki İlk Otuz Gün: Yol Haritası

İkamet izninizin süresi dava sürerken dolacaksa uzatma başvurusunu ayrıca ve süresinde yapmanız gerekir. Evlilik yoluyla başvurularda aile birliğinin fiilen devam ettiğini gösteren belgeleri istinaf aşamasında da güncel tutun; bu konudaki ayrıntılar evlilik yoluyla vatandaşlık reddi rehberimizde yer almaktadır.

Vatandaşlık Davasında İstinaf Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki metin, idare mahkemesinin davayı reddettiği bir genel yol dosyası için hazırlanmış örnektir. Köşeli parantez içindeki yerler dosyanıza göre doldurulmalıdır. Örnek, her dosyanın kendi ret gerekçesine ve ilk derece kararının içeriğine göre yeniden yazılmalıdır; doğrudan kopyalanarak kullanılması önerilmez. Dava dilekçesi örneği için iptal dava dilekçesi örneğimize bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Bölge idare mahkemesinin istinaf reddi kararına karşı Danıştay’a temyiz dilekçesi vermek ve bu arada Anayasa Mahkemesine başvuru süresini kaçırmak.
• Bölge idare mahkemesinin kararı kaldırıp yeniden karar verdiği dosyada, 7589 sayılı Kanunla açılan otuz günlük temyiz süresini bilmemek.
• 1.661.000 TL’lik temyiz sınırının vatandaşlık davasına uygulanacağını düşünerek yanlış kanun yolu seçmek.
• E-tebligatta beş günlük tebliğ karinesini hesaba katmadan süreyi yanlış başlatmak ya da çalışmaya ara verme dönemindeki uzamayı gözden kaçırmak.
• İstinaf dilekçesinde yalnızca dava dilekçesini tekrar etmek; ilk derece kararının gerekçesine somut olarak karşı çıkmamak.
• İşlem dosyasının getirtilmesi, duruşma veya bilirkişi gibi talepleri istinaf dilekçesine yazmamak.
• Kanun yararına temyiz talebinin kesinleşmiş kararı ortadan kaldıracağını sanmak.
• Vatandaşlık davası sürerken ikamet izni süresini takip etmemek; ikamet ve sınır dışı davalarının ayrı bir kanun yolu düzenine tabi olduğunu gözden kaçırmak.

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?

Hukukçular Evi Ankara olarak vatandaşlık davalarında ilk derece kararının tebliğinden sonra kararın gerekçesini, idarenin ret yazısını ve dosyaya girmemiş belgeleri birlikte inceliyor; istinaf dilekçesini ret gerekçesine ve bölge idare mahkemesinin yeni yetkilerine göre kuruyoruz. Bölge idare mahkemesinin kararı geldiğinde kararın türüne göre Danıştay temyizi veya Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru seçeneğini sürelerle birlikte değerlendiriyor, iptal kararı alınan dosyalarda kararın idarece uygulanmasını takip ediyoruz. Dosyanızı değerlendirmek için 0554 648 37 15 numarasından bize ulaşabilirsiniz. Sonuç hiçbir dosyada önceden garanti edilemez; ancak her aşamada hangi yolun açık olduğunu ve riskleri açıkça paylaşırız.

Sıkça Sorulan Sorular

Vatandaşlık davasında idare mahkemesi kararına istinaf yolu açık mı?

Evet. Kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine istinaf yoluyla başvurulabilir (İYUK m.45/1). Vatandaşlık davasının konusu para ile ölçülmediği için 55.000 TL’lik kesinlik sınırı bu davaları kapatmaz.

İstinaf süresi ne zaman başlar, son gün tatile denk gelirse ne olur?

Süre kararın tebliğini izleyen gün başlar. Son gün tatile rastlarsa izleyen iş günü sona erer; süre 20 Temmuz–31 Ağustos arasındaki çalışmaya ara verme dönemine rastlarsa ara vermenin bittiği günü izleyen günden itibaren yedi gün uzar (İYUK m.8, m.61).

Bölge idare mahkemesi istinafı reddederse Danıştay’a gidebilir miyim?

Kural olarak hayır. Vatandaşlık davaları İYUK m.46/1’de temyize açık olarak sayılmadığından istinaf başvurusunun reddine ilişkin karar kesindir (İYUK m.45/6).

7589 sayılı Kanunla vatandaşlık davalarında ne değişti?

İYUK m.46’ya eklenen ikinci fıkra uyarınca, bölge idare mahkemesi ilk derece kararını kaldırıp davayı yeniden karara bağlarsa bu karar tebliğden itibaren otuz gün içinde Danıştay’da temyiz edilebilir. Değişiklik 31.07.2026’dan sonra verilen bölge idare mahkemesi kararlarına uygulanır.

1.661.000 TL temyiz sınırı vatandaşlık davasına uygulanır mı?

Görüşümüze göre hayır. Bu sınır konusu para ile ölçülen vergi, tam yargı ve idari işlem davaları içindir; parasal konusu olmayan vatandaşlık davası bu sınır üzerinden temyize taşınamaz.

Kesin karara rağmen temyiz dilekçesi verirsem ne olur?

Kararı veren merci, kesin bir karar hakkında yapılan temyiz isteminin reddine karar verir (İYUK m.48). Bu arada Anayasa Mahkemesine başvuru süresi kural olarak işlemeye devam eder.

İdare mahkemesi iptal kararı verdi, idare istinafa gitti; karar uygulanmaz mı?

İstinafa başvurulması kararın yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz (İYUK m.52/1). İdare kararı tebliğden itibaren en geç otuz gün içinde uygulamak zorundadır (İYUK m.28/1); ancak bölge idare mahkemesi kararın yürütülmesini durdurabilir.

Anayasa Mahkemesine ne zaman ve hangi gerekçeyle başvurabilirim?

Başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde (6216 s.K. m.47). Vatandaşlık kazanma doğrudan güvence altında bir hak sayılmadığından başvuru, ret kararının özel veya aile hayatına somut etkisi ya da yargılamadaki başka bir hak ihlali üzerine kurulmalıdır.

Kanun yararına temyiz kaybettiğim davayı kurtarır mı?

Hayır. Kanun yararına bozma kararı daha önce kesinleşmiş kararın hukuki sonuçlarını kaldırmaz (İYUK m.51/2); yalnızca içtihat oluşturur.

Dava kesinleştikten sonra yeni belge bulursam ne yapabilirim?

Zorlayıcı sebeplerle veya karşı tarafın eylemiyle elde edilemeyen bir belge karardan sonra ele geçirilmişse yargılamanın yenilenmesi istenebilir; süre kural olarak altmış gündür (İYUK m.53).

Dava kaybedilirse yeniden vatandaşlık başvurusu yapabilir miyim?

Evet. 5901 sayılı Kanun’un 11. ve 16. maddeleri ret sonrası yeniden başvuru için bekleme süresi öngörmez; ancak ret sebebi ortadan kalkmadan yapılan başvuru aynı sonucu doğurabilir.

Vatandaşlık davası ile ikamet veya sınır dışı davası aynı kanun yoluna mı tabi?

Hayır. İkamet izni ve sınır dışı etme davaları 6458 sayılı Kanun’dan doğar ve 7589 sayılı Kanunla açılan yeni temyiz yolunun açıkça dışında bırakılmıştır.

İlgili Rehberler

• Vatandaşlık Başvurusu Reddi Rehberi (küme rehberi)
• Vatandaşlık Reddine Karşı İptal Davası Kazanılır mı?
• Vatandaşlık Reddine İptal Dava Dilekçesi Örneği
• Vatandaşlık Reddi İptal Davası Kontrol Listesi ve Müvekkil Değerlendirme Formu (PDF)
• Vatandaşlık Ret Kararında Gerekçe Yok: Ret Sebebi Nasıl Öğrenilir?
• Kamu Düzeni ve Millî Güvenlik Gerekçesiyle Vatandaşlık Reddi
• Evlilik Yoluyla Vatandaşlık Başvurusu Reddedildi: Dört Ret Sebebi
• Genel Yoldan (5 Yıl İkamet) Vatandaşlık Başvurusu Reddedildi
• Vatandaşlık Başvurusunda Güvenlik Soruşturması: Hangi Kayıtlar Ret Sebebi Olur?
• Yatırım Yoluyla Vatandaşlık Reddedildi: Yatırımcı Ne Yapmalı?
• Vatandaşlık Reddedildikten Sonra Yeniden Başvuru
• Vatandaşlık Reddi Sonrası İkamet İzni, Sınır Dışı ve Tahdit Kodu Riski
• Vatandaşlık Başvurum Yıllardır Sonuçlanmadı: Ne Yapmalıyım?
• Danışıklı Evlilik Şüphesi: Mülakat, Ret ve Vatandaşlığın İptali
• İdari Yargılama Usulünde İstinaf ve Temyiz
• İstinaf Kesinlik Sınırı 2026: Hangi Kararlara İstinaf Kapalı?
• Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru
• Yabancılarla İlgili Davalarda Görev ve Yetki
• Türk Vatandaşlığı Nasıl Alınır? 2026 Rehberi
• Yabancılar Hukuku Rehberi

Mevzuat ve kaynaklar: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (m.8, 17, 20, 27, 28, 31, 45, 46, 48, 51, 52, 53, 61, ek m.1; 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanun, 28/7/2024 tarihli ve 7524 sayılı Kanun ve 7589 sayılı Kanun değişiklikleriyle); 7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG 31/7/2026, 33326); 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun m.7; 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.10, 11, 16; 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun m.45-50; 7201 sayılı Tebligat Kanunu m.7/a; Anayasa m.20, 36, 41, 125, 148; Anayasa Mahkemesi, A.S. başvurusu, B. No: 2018/31431, 3/3/2022; 2026 yılı parasal sınırları için yeniden değerleme oranı yüzde 25,49.