Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamete dayanan “genel yoldan” Türk vatandaşlığı başvurusu, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 11. maddesindeki yedi şarttan herhangi birinin sağlanmadığı gerekçesiyle reddedilebilir: erginlik, kesintisiz beş yıl ikamet, Türkiye’de yerleşme iradesi, genel sağlık, iyi ahlak, yeterli Türkçe ve geçim, millî güvenlik ile kamu düzeni. Genel yolda ret üç farklı aşamada gelebilir: valilikteki ön incelemede başvurunun hiç kabul edilmemesi (Yönetmelik m.16/2), il komisyonunun şartların taşınmadığı kanaatine varması nedeniyle dosyanın Bakanlığa gönderilmemesi (m.19/5) ve dosya Bakanlığa gittikten sonra Bakanlığın ret kararı (m.15/1). Hangi aşamada ret verildiği, davanın kime karşı ve hangi mahkemede açılacağını belirler. En sık ret sebebi ikamet hesabıdır: 5901 m.15’e göre ikamet, Türk kanunlarına uygun olarak Türkiye’de oturmaktır ve başvurucu aranan süre içinde toplam on iki ayı geçmemek üzere yurt dışında bulunabilir. Yönetmelik ayrıca sığınma, öğrenim, turistik, refakat ve tedavi gibi amaçlarla ikamete bağlanan kişilerin başvurusunun kabul edilmeyeceğini düzenler (m.16/2-c). Ret yazısına karşı yazılı bildirimi izleyen günden itibaren 60 gün içinde iptal davası açılabilir (İYUK m.7). Bu yazı her ret sebebini, komisyon mülakatını ve dava ile yeniden başvuru arasındaki tercihi anlatır.
Beş yıl ikamete dayanan başvurunuz mu reddedildi?
Ret yazınızın hangi aşamadan geldiğini, ikamet hesabınızı ve dava süresini birlikte netleştirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppKısa Cevap: Genel Yolda Ret Üç Aşamada Gelebilir
Genel yolda olumsuz kararın verildiği aşamalar
| Aşama | Dayanak | Karar veren | Yazının içeriği | Dava (görüşümüze göre) |
|---|---|---|---|---|
| Ön inceleme | Yönetmelik m.16/2 | Müracaat makamı: yerleşim yerinin bulunduğu valilik (m.16/1) | Başvurunun kabul edilmediği ve sebebi | Valiliğe karşı, valiliğin bulunduğu yer idare mahkemesinde (İYUK m.32/1) |
| Komisyon incelemesi | 5901 m.18; Yönetmelik m.19/5 | İl vatandaşlık başvuru inceleme komisyonu; tebligatı il müdürlüğü yapar | Şartların taşınmadığı ve dosyanın Bakanlığa gönderilmediği | Valilik nezdindeki işlem olarak valiliğe karşı; ret yazısındaki makam esas alınmalı |
| Bakanlık kararı | 5901 m.19/1; Yönetmelik m.15/1 | İçişleri Bakanlığı | Başvurunun Bakanlıkça reddedildiği | İçişleri Bakanlığına karşı, işlemi yapan merciin bulunduğu yer idare mahkemesinde |
Bu ayrım uygulamada sıkça gözden kaçar. Ön inceleme ve komisyon aşamasındaki olumsuz kararlar il düzeyinde verilir; Bakanlık kararı ise merkezde verilir. Görüşümüze göre davalı ve yetkili mahkeme, ret yazısını düzenleyen ve kararı veren makama göre belirlenmelidir; tereddüt hâlinde ret yazısı ve tebliğ belgesi birlikte incelenmelidir. Görev ve yetki kuralları için yabancılarla ilgili davalarda görev ve yetki rehberimize bakabilirsiniz.
Ret Yazısı Hangi Aşamadan Geldi? Nasıl Anlaşılır?
Davalının doğru belirlenmesi için ret yazısının hangi aşamada verildiğini anlamak gerekir. Görüşümüze göre bunun için yazıda şu unsurlara bakılmalıdır:
- Yazıyı düzenleyen makam: Valilik veya il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğü mü, yoksa İçişleri Bakanlığı mı?
- Yazının içeriği: Başvurunun “kabul edilmediği” mi bildiriliyor (ön inceleme, Yönetmelik m.16/2), şartların taşınmadığı ve dosyanın Bakanlığa gönderilmediği mi (komisyon, m.19/5), yoksa Bakanlığın başvuruyu reddettiği mi?
- Dayanılan hüküm: Yazıda Yönetmelik m.16, m.19 veya Kanun m.11’in belirli bir bendi anılıyor mu?
- Tarih ve sayı: Bakanlık kararına atıf yapılıyorsa, o kararın tarih ve sayısı dava dilekçesinde ayrıca gösterilmelidir.
- Tebliğ şekli: Yazının kim tarafından ve hangi tarihte tebliğ edildiği süre hesabının dayanağıdır.
Yazı bu unsurlar bakımından açık değilse, işlemi yapan makamı tespit etmek için bilgi talebi yapılabilir; ancak süre işlemeye devam ettiğinden, tereddüt hâlinde dava dilekçesinde işlemin hangi makamca verildiğine ilişkin bilgi ve belgelerin getirtilmesi de istenmelidir.
Genel Yolun Şartları ve Yönetmelikteki Tanımlar
5901 m.11/1 yedi şart sayar; Yönetmelik’in 15. maddesi bu şartların bir kısmını ayrıntılı olarak tanımlar. Ret yazısındaki ifade genellikle bu bentlerden birine karşılık gelir.
5901 m.11 şartları ve Yönetmelik m.15 tanımları
| Kanun | Şart | Yönetmelik’teki açıklama | Ret riski |
|---|---|---|---|
| m.11/1-a | Ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak | Kendi millî kanununa, vatansız ise Türk Medenî Kanunu’na göre | Düşük |
| m.11/1-b | Başvuru tarihinden geriye doğru kesintisiz beş yıl ikamet | İkamet Türk kanunlarına uygun oturmadır; toplam on iki ayı geçmeyen yurt dışı süre dâhil (Kanun m.15) | Yüksek |
| m.11/1-c | Yerleşmeye karar verdiğini davranışlarıyla teyit etmek | Taşınmaz edinmek, iş kurmak, yatırım yapmak, ticaret ve iş merkezini Türkiye’ye nakletmek, çalışma izniyle çalışmak ve benzeri davranışlar; veya Türk vatandaşıyla evlenmek, ailece müracaat etmek, Türk vatandaşı ana, baba, kardeş veya çocuk sahibi olmak, eğitimini Türkiye’de tamamlamak (m.15/1-c) | Orta |
| m.11/1-ç | Genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden hastalığı bulunmamak | Sağlık Bakanlığınca usul ve esasları belirlenmiş sağlık raporu (m.17/1-e) | Düşük |
| m.11/1-d | İyi ahlak sahibi olmak | Toplum içinde sorumluluk duygusuyla davranmak, çevresine güven vermek, toplumca hoş karşılanmayan ve toplum değerlerine aykırı kötü alışkanlığı bulunmamak (m.15/1-d) | Orta |
| m.11/1-e | Yeteri kadar Türkçe konuşabilmek | Toplumsal yaşama uyum sağlayabilecek düzeyde (m.15/1-e) | Orta |
| m.11/1-f | Geçimini sağlayacak gelire veya mesleğe sahip olmak | Çalışma izni, vergi levhası, taahhütname veya benzeri belge (m.17/1-f) | Orta |
| m.11/1-g | Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmamak | Emniyet soruşturması (m.18/1-a) ve arşiv araştırması (m.35/2) | Belirsiz |
Yönetmelik m.15/2 ayrıca, bu şartlarla birlikte başvurucunun taşıdığı devlet vatandaşlığından çıkma şartının da aranabileceğini ve bu takdirin kullanılmasına ilişkin esasların tespitinin Bakanlar Kurulunun yetkisinde olduğunu düzenler. Kanun ise şartları taşımanın mutlak hak sağlamadığını açıkça belirtir (m.10).
Ön İncelemede “Başvurunuz Kabul Edilmez” Yazısı
Yönetmelik m.16/2’ye göre müracaat makamı ön inceleme yapar ve aşağıdaki kişilerin başvurusu kabul edilmez; bu husus yazılı olarak ilgilisine bildirilir. Bu aşamadaki olumsuz yazı, başvurunun esastan incelenmediği anlamına gelir.
Ön incelemede başvurunun kabul edilmediği hâller (Yönetmelik m.16/2)
| Bent | Hâl | Ne yapmalı |
|---|---|---|
| (a) | Kendi millî kanununa veya Türk Medenî Kanunu’na göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmayan | Erginlik koşulu sağlandığında yeniden başvurmak |
| (b) | Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmeyen | Süre hesabını kontrol etmek; hata varsa itiraz veya dava, yoksa süre dolunca yeniden başvurmak |
| (c) | Yasal ikamet izni olmaksızın veya yasal olmakla birlikte yerleşme niyetini göstermeyen; sığınma veya iltica başvuru sahibi, sığınmacı, öğrenim, turistik, öğrenim gören çocuğuna refakat, tedavi gibi amaçlarla ikamete bağlandığı anlaşılan | İkamet türünü yerleşmeye yönelik bir türe dönüştürmek; ikamet amacının yanlış değerlendirildiği durumda dava |
| (ç) | Herhangi bir suçtan dolayı yargılaması devam eden veya hükümlü ya da tutuklu olan | Dosyanın sonuçlanmasını beklemek; lehe karar kesinleşince yeniden başvurmak |
| (d) | Gerekli belgeleri ibraz edemeyen | Eksik belgeyi tamamlayarak yeniden başvurmak |
Görüşümüze göre ön incelemede kabul edilmeyen başvurularda dava, ancak valiliğin olguyu yanlış değerlendirdiği durumlarda anlamlıdır; örneğin ikamet süresi yanlış hesaplanmışsa veya ikamet izninin amacı hatalı nitelendirilmişse. Şartın gerçekten eksik olduğu durumlarda (süre dolmamış, belge eksik) en hızlı yol eksikliği giderip yeniden başvurmaktır. Öğrenci ve kısa dönem ikamet izinleri için öğrenci ikamet izni ve kısa dönem ikamet izni rehberlerimize bakabilirsiniz.
Başvurunuz ön incelemede mi geri çevrildi?
Eksikliğin giderilip giderilemeyeceğini veya valiliğin olguyu yanlış değerlendirip değerlendirmediğini birlikte inceleyelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppİkamet Süresi Hesabı: En Sık Ret Sebebi
5901 m.15/1’e göre bir yabancı için ikamet, Türk kanunlarına uygun olarak Türkiye’de oturmaktır. Türk vatandaşlığını kazanma talebinde bulunan yabancı, başvuru için aranan ikamet süresi içinde toplam on iki ayı geçmemek üzere Türkiye dışında bulunabilir; Türkiye dışında geçirilen bu süreler ikamet süresi içinde değerlendirilir. Hüküm 19.10.2017 tarihli ve 7039 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Başvuru dosyasında il emniyet müdürlüğünden alınacak, yurda giriş ve çıkış tarihlerini gösteren belge yer alır (Yönetmelik m.17/1-g); emniyet soruşturmasında da başvurucunun hangi tarihte Türkiye’ye geldiği, ikamet izninin hangi amaçla verildiği, ne kadar süre ikamet ettiği ve yurt dışına çıkışlarının tarih ve süresi tespit edilir (m.18/1-c).
İkamet hesabında sık karşılaşılan durumlar (görüşümüze göre)
| Durum | Değerlendirme | Ne yapmalı |
|---|---|---|
| Beş yıl içinde toplam on iki aydan az yurt dışı | Süre ikamete dâhil edilir (5901 m.15/1) | Giriş-çıkış belgesiyle hesabı gösterin |
| Beş yıl içinde toplam on iki ayı aşan yurt dışı | Kesintisizlik şartı tartışmalı hâle gelir | Süre dolduktan sonra yeni beş yıllık dönem üzerinden yeniden başvuru |
| İkamet izinleri arasında boşluk | Türk kanunlarına uygun oturma şartı tartışılır | Boşluğun nedeni ve süresi belgelenmeli; uzatma başvurusunun zamanında yapıldığı gösterilmeli |
| Öğrenci veya turistik ikamet dönemleri | Yönetmelik m.16/2-c bu amaçlarla ikamete bağlananların başvurusunun kabul edilmeyeceğini düzenler | Başvuru anındaki ikamet türünün yerleşmeye yönelik olması sağlanmalı |
| Uluslararası koruma başvurusu sahibi olarak geçen dönem | m.16/2-c kapsamında değerlendirilebilir | Statü değişikliği ve sonraki yasal ikamet ayrıca planlanmalı |
Hesap yaparken başvuru tarihinden geriye doğru sayılması gerektiği unutulmamalıdır (5901 m.11/1-b). İkamet izninin süresi dolmadan uzatma başvurusunun yapılması, ikamet boşluğu oluşmasını engellemenin temel yoludur; bu konuda ikamet izni uzatma rehberimize bakabilirsiniz. Ayrıntılı hesap örnekleri beş yıl ikamet rehberimizde yer almaktadır.
Emniyet Soruşturması: Neler Araştırılır?
Yönetmelik m.17/2’ye göre dosyası tamamlanan yabancı hakkında il emniyet müdürlüğünden soruşturma yapılması istenir. Emniyet, m.18/1’e göre başvurucunun millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından vatandaşlık kazanmasına engel bir hâlinin bulunup bulunmadığını, iyi ahlak sahibi olup olmadığını ve ikametine ilişkin tarih, amaç ve süreleri tespit ederek soruşturma formuna yazar. Soruşturması tamamlanan dosya il müdürlüğüne iade edilir ve komisyona gönderilir (m.18/2). Ayrıca Kanunun 11. maddesi kapsamındaki başvurularda MİT ve Emniyet Genel Müdürlüğünden arşiv araştırması istenir (m.35/2). Hangi kayıtların bu incelemelerde nasıl değerlendirildiği güvenlik soruşturması ve kayıtlar rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Komisyon Mülakatı
5901 m.18’e göre genel yoldan başvuranların şartları taşıyıp taşımadığının tespiti illerde oluşturulan vatandaşlık başvuru inceleme komisyonu tarafından yapılır. Yönetmelik m.19/1’e göre komisyon başvurucuyu; başvuruda aranan şartları taşıyıp taşımadığı, soy durumu, Türkçe konuşma yeterliliği, geçimini ne şekilde sağladığı ve Türkiye’nin toplumsal yaşamına uyum sağlayıp sağlamadığı hususlarının tespiti için mülakata tabi tutar; mülakat sonucunda oluşan kanaat vatandaşlık mülakat formuna açık bir şekilde yazılır. Komisyon ayrıca gerekli belgelerin dosyada bulunup bulunmadığını tespit eder.
Yönetmelik m.19/2’ye göre soy durumu; Türk kültürüne yakınlık, örf ve adet birlikteliği ile gelinen bölge ve ana veya babanın soyu esas alınarak “Türk soylu”, “yabancı soylu” veya “soyu tespit edilemeyen” şeklinde belirlenir. Konuşamayan ve duyamayan başvurucuların mülakatı, doktor raporuyla tespit edilmesi hâlinde işaretlerinden anlayanlar aracılığıyla ya da okuma yazma biliyorlarsa yazılı olarak yapılır (m.19/3). Komisyon şartların taşındığı kanaatine varırsa dosya karar için Bakanlığa gönderilir (m.19/4); taşınmadığı kanaatine varırsa dosya Bakanlığa gönderilmez ve il müdürlüğünce ilgilisine tebligat yapılır (m.19/5).
Mülakata hazırlık
- Türkçe: Yönetmelik “toplumsal yaşama uyum sağlayabilecek düzeyde” Türkçe arar (m.15/1-e); ileri düzey dil bilgisi değil, günlük hayatı sürdürebilecek iletişim kurabilmek esastır. Günlük konuşma pratiği yapın.
- Geçim: Gelirinizi ve kimlere baktığınızı açık ve tutarlı anlatın; belgeleri yanınızda bulundurun.
- Toplumsal uyum: Türkiye’deki iş, aile, komşuluk, çocukların eğitimi ve sosyal hayatınız hakkında somut bilgi verin.
- Yerleşme iradesi: Taşınmaz, iş yeri, uzun süreli iş ilişkisi veya Türk vatandaşı akrabalar gibi bağları belgeleyin.
- Mülakat formunun içeriğini sonradan öğrenmek için bilgi edinme başvurusu yapılabileceğini ve davada formun istenebileceğini unutmayın.
Ret Gerekçesine Göre Savunma
Genel yolda ret gerekçeleri ve savunma
| Ret gerekçesi | Toplanacak belgeler | Ana argüman |
|---|---|---|
| Kesintisiz beş yıl ikamet yok (m.11/1-b) | Giriş-çıkış belgesi, ikamet izinleri, uzatma başvuru kayıtları | Yurt dışı sürelerin toplam on iki ayı aşmadığı (m.15); ikametin yasal olduğu |
| Yerleşme iradesi yok (m.11/1-c) | Tapu, kira sözleşmesi, iş sözleşmesi, SGK kaydı, vergi kayıtları, çocukların okul kayıtları, Türk vatandaşı akrabaların kayıtları | Yönetmelik m.15/1-c’de sayılan davranışlardan en az birinin gerçekleştiği |
| İyi ahlak yok (m.11/1-d) | Kesinleşmiş ceza kararları, adli sicil belgesi, işveren ve komşu beyanları | Kaydın niteliği, sonucu ve tarihi; masumiyet karinesi (Anayasa m.38/4) |
| Yeterli Türkçe yok (m.11/1-e) | Mülakat formu, varsa dil belgesi | Ölçütün toplumsal yaşama uyum düzeyi olduğu; formdaki değerlendirmenin somut olmaması |
| Geçim yok (m.11/1-f) | Bordrolar, vergi levhası, çalışma izni, banka hesap özetleri, taahhütname | Gelirin kendisi ve bakmakla yükümlü olduklarının geçimine yettiği |
| Sağlık (m.11/1-ç) | Güncel sağlık raporu | Raporun Sağlık Bakanlığı usulüne uygun olduğu |
| Millî güvenlik ve kamu düzeni (m.11/1-g) | Tüm soruşturma ve kovuşturma dosyalarının sonuçları | Sebebin somut olmaması; İYUK m.20/3 |
Millî güvenlik ve kamu düzeni gerekçesine karşı dava argümanları kamu düzeni ve millî güvenlik gerekçeli ret rehberimizde, iyi ahlak şartı bakımından uyuşturucu kaydının etkisi uyuşturucu kaydı ve vatandaşlık yazımızda ele alınmıştır.
Dava mı, Yeniden Başvuru mu?
Genel yolda ret sebeplerinin bir kısmı objektif ve giderilebilir niteliktedir; bir kısmı ise idarenin değerlendirmesine dayanır. Karar bu ayrıma göre verilmelidir. 5901 m.11, reddedilen başvurudan sonra yeniden başvuru için bekleme süresi öngörmez. Yeni başvurunun zamanlaması ve dosyanın nasıl güçlendirileceği için yeniden başvuru rehberimize bakabilirsiniz.
Ret sebebine göre tercih (görüşümüze göre)
| Ret sebebi | Tercih | Neden |
|---|---|---|
| Süre gerçekten dolmamış | Süre dolunca yeniden başvuru | Dava, eksik şartı tamamlamaz |
| Süre yanlış hesaplanmış | Dava veya işlemi yapan makama başvuru | Hesap hatası belgeyle gösterilebilir |
| Belge eksikliği | Belgeyi tamamlayıp yeniden başvuru | En hızlı yol |
| Devam eden yargılama | Dosya sonuçlanınca yeniden başvuru | Yönetmelik m.16/2-ç |
| Türkçe veya uyum değerlendirmesi | Dava (form somut değilse) veya hazırlıkla yeniden başvuru | Mülakat formunun içeriğine bağlıdır |
| İyi ahlak, millî güvenlik veya kamu düzeni | Dava | Aynı değerlendirme yeni başvuruda tekrarlanır |
Dava: Süre, Davalı ve İşlem Dosyası
Ret yazısına karşı dava, yazılı bildirimi izleyen günden itibaren altmış gün içinde açılır (İYUK m.7). İşlemi yapan makama süre içinde yapılan başvuru süreyi durdurur; otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre kaldığı yerden işler (İYUK m.11). Davalı ve yetkili mahkeme, yukarıda açıklandığı gibi ret yazısının hangi aşamada ve hangi makamca verildiğine göre belirlenir (İYUK m.32/1).
Genel yol davalarında işlem dosyasından istenecek temel belgeler, emniyet soruşturma formu (Yönetmelik m.18/1), vatandaşlık mülakat formu (m.19/1) ve komisyon kararıdır. Mahkeme bu belgeleri isteyebilir (İYUK m.20/1); idare devletin güvenliğine ilişkin bilgileri vermezse, verilmeyen bilgi ve belgelere dayanılarak ileri sürülen savunmaya göre karar verilemez (m.20/3). Danıştay 10. Dairesi, vatandaşlık davalarında sebep unsurunun dosyada somut olarak bulunmasını arayan kararlar vermiştir; örneğin mülakat formu ile inceleme raporunun uyuşmadığı bir dosyada iptal kararını onamıştır (02.11.2020, E.2016/16078, K.2020/4353). Buna karşılık ispat yükünün davacıda olduğu bir dosyada iptal kararını bozmuştur (19.11.2020, E.2015/502, K.2020/5158); ikamet süresi gibi objektif şartlarda belgeyle ispat bu nedenle belirleyicidir.
Davanın aşamaları için iptal davası rehberimize, gerekçeyi dava öncesinde öğrenme yolları için ret gerekçesi rehberimize, hazır dilekçe için dava dilekçesi örneğimize bakabilirsiniz.
Komisyon kararına mı itiraz edeceksiniz?
Mülakat formu ve emniyet soruşturma formu davanın anahtarıdır. Dosyanızın getirtilmesini ve davanın doğru makama karşı açılmasını birlikte planlayalım. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppDavada Kullanılacak Argümanlar
Aşağıdaki başlıklar, genel yoldan yapılan başvurunun reddine karşı açılacak davada ret gerekçesine göre seçilerek kullanılabilecek hukuki sebeplerdir. Her başlık dayandığı hükümle başlar.
1- 5901 m.15/1 bakımından ikamet süresinin hatalı hesaplanması. Başvurucunun beş yıllık dönem içinde yurt dışında geçirdiği toplam süre on iki ayı aşmıyorsa, bu süre ikamete dâhildir. İdare kesintisizlik şartının bozulduğunu savunabilir; ancak Kanun on iki aya kadar yurt dışı süreyi açıkça ikamet süresine saymaktadır. Giriş-çıkış belgesiyle gün gün hesap dilekçeye eklenmelidir.
2- Yönetmelik m.16/2-c bakımından ikamet amacının yanlış nitelendirilmesi. Başvurucu başvuru tarihinde yerleşmeye yönelik bir ikamet iznine sahipse, geçmişteki öğrenci veya turistik ikamet dönemleri nedeniyle başvurunun kabul edilmemesi görüşümüze göre hükmün lafzını aşan bir uygulamadır; hüküm ikamete “bağlandığı anlaşılan” kişilerden söz eder.
3- Yönetmelik m.15/1-c bakımından yerleşme iradesinin gösterilmiş olması. Yönetmelik yerleşme iradesini gösteren davranışları sayar ve bunların “ve benzeri davranışlar” olduğunu belirtir. Başvurucu bunlardan birini gerçekleştirmişse, yerleşme iradesinin bulunmadığı sonucuna somut bir gerekçe olmadan varılamaz.
4- Yönetmelik m.15/1-e bakımından Türkçe ölçütünün yanlış uygulanması. Aranan düzey toplumsal yaşama uyum sağlayabilecek Türkçedir. Mülakat formunda bu ölçüte göre somut bir değerlendirme yoksa veya form genel ifadelerden ibaretse, işlemin sebep unsuru denetlenemez.
5- Yönetmelik m.15/1-d ve Anayasa m.38/4 bakımından iyi ahlak değerlendirmesi. İyi ahlak şartı, başvurucunun davranışlarıyla çevresine güven vermesi ve toplumca hoş karşılanmayan kötü alışkanlığının bulunmaması olarak tanımlanmıştır. Beraat veya takipsizlikle sonuçlanmış bir dosya, tek başına bu şartın yokluğunu göstermez.
6- Yönetmelik m.17/1-f bakımından geçim belgelerinin dikkate alınmaması. Yönetmelik geçimin çalışma izni, vergi levhası, taahhütname veya benzeri belgeyle ispatlanabileceğini kabul eder. Sunulan belgelerin neden yetersiz bulunduğu gerekçede gösterilmemişse, değerlendirme denetlenemez.
7- 5901 m.10 ve İYUK m.2/1-a bakımından takdir yetkisinin sınırları. Şartları taşımak mutlak hak doğurmaz; ancak takdir yetkisi somut bir sebebe dayanmak zorundadır. Komisyon ve Bakanlık değerlendirmesinin hangi olguya dayandığı dosyada gösterilmelidir.
8- İYUK m.20 bakımından işlem dosyasının getirtilmesi. Emniyet soruşturma formu, mülakat formu, komisyon kararı ve arşiv araştırması sonuçları istenmelidir; idare bilgileri devletin güvenliği gerekçesiyle vermezse m.20/3 uygulanır.
Örnek Senaryolar
Aşağıdaki senaryolar gerçek kişilere ait değildir; ret sebeplerine göre izlenecek yolu göstermek için hazırlanmıştır.
Senaryo 1: Yurt dışı süre hesabı
Başvurucu beş yıl içinde birkaç kez yurt dışına çıkmış; toplam süre on bir ay. Ön incelemede kesintisiz beş yıl ikamet şartının sağlanmadığı gerekçesiyle başvuru kabul edilmemiş. 5901 m.15/1’e göre toplam on iki ayı geçmeyen süre ikamete dâhil olduğundan, giriş-çıkış belgesiyle gün gün hesap yapılarak işlemi yapan makama başvurulabilir veya dava açılabilir.
Senaryo 2: Öğrenciyken başlayan ikamet
Başvurucu Türkiye’ye öğrenci olarak gelmiş, mezun olduktan sonra çalışma izniyle çalışmaya başlamış. Başvuru tarihinde çalışma izni bulunuyor. Görüşümüze göre bu durumda başvuru anındaki ikamet yerleşmeye yöneliktir ve eğitimini Türkiye’de tamamlamak Yönetmelik m.15/1-c’de yerleşme iradesinin göstergeleri arasında sayılmıştır. Ancak öğrenci ikameti dönemlerinin beş yıllık hesapta nasıl değerlendirileceği tartışmalı olabileceğinden, başvuru zamanlaması ve hesap önceden yapılmalıdır.
Senaryo 3: Türkçe yetersizliği gerekçesiyle komisyon reddi
Komisyon, Türkçe konuşma yeterliliğinin bulunmadığı kanaatiyle dosyayı Bakanlığa göndermemiş. Mülakat formunda somut bir değerlendirme yoksa dava açılabilir; formda somut ve gerçekçi tespitler varsa, dil hazırlığı yapılarak yeniden başvurmak daha hızlı bir yol olabilir.
Senaryo 4: Bakanlıkça kamu düzeni gerekçesiyle ret
Komisyon olumlu kanaatle dosyayı Bakanlığa göndermiş, Bakanlık ise kamu düzeni gerekçesiyle başvuruyu reddetmiş. Bu durumda davalı İçişleri Bakanlığıdır; olumlu mülakat formu ile ret gerekçesi arasındaki çelişki ve sebep unsurunun somut olmaması davanın ana eksenini oluşturur.
Ailece Başvuru: Eş ve Çocuklar
Yönetmelik m.15/1-c, ailece müracaat etmeyi yerleşme iradesinin göstergeleri arasında sayar. 5901 m.20/2’ye göre vatandaşlığı kazanan ana veya babanın velayeti kendisinde bulunan çocukları, diğer eşin muvafakat etmesi hâlinde Türk vatandaşlığını kazanır; birlikte işlem görmeyen çocuklar hakkında ise 11. madde hükümleri uygulanır (m.20/3). Başvuru dosyasında eş ve çocukların aile bağını kanıtlayan belgeler yer alır (Yönetmelik m.17/1-c). Ret kararı bu nedenle aileyi bir bütün olarak etkiler; davada aile üyelerinin durumu ve talepleri ayrı ayrı ve tutarlı biçimde gösterilmelidir.
Süre Takvimi
Ret yazısının 1 Ekim 2026’da tebliğ edildiği varsayımıyla
| Olay | Kanuni süre | Örnek |
|---|---|---|
| Dava açma süresinin son günü | 60 gün (İYUK m.7, m.8) | 30 Kasım 2026 Pazartesi |
| İşlemi yapan makama başvuru | Süreyi durdurur; 30 gün cevapsız kalırsa reddedilmiş sayılır (İYUK m.11) | Başvuru tarihine göre |
| İdarenin savunması | Tebliğden itibaren 30 gün (İYUK m.16) | Dava açıldıktan sonra |
| İstinaf | Kararın tebliğinden itibaren 30 gün (İYUK m.45/1) | Karar tebliğine göre |
Sık Yapılan Hatalar
- Ret yazısının valilikten mi Bakanlıktan mı geldiğine bakmadan davayı yanlış makama karşı açmak.
- Yurt dışında geçen süreyi giriş-çıkış belgesiyle hesaplamadan başvurmak.
- İkamet izni uzatmasını geciktirip ikamet boşluğu oluşmasına yol açmak.
- Öğrenci veya turistik ikamet izniyle başvurmak; Yönetmelik m.16/2-c bu başvuruların kabul edilmeyeceğini düzenler.
- Devam eden bir ceza dosyası varken başvurmak (m.16/2-ç).
- Süre gerçekten dolmamışken dava açıp zaman kaybetmek; süre dolunca yeniden başvurmak daha hızlıdır.
- Mülakata Türkçe pratiği yapmadan ve geçim belgelerini yanında bulundurmadan gitmek.
Sıkça Sorulan Sorular
Genel yoldan vatandaşlık başvurusu neden reddedilir?
5901 m.11’deki şartlardan birinin sağlanmaması nedeniyle: erginlik, kesintisiz beş yıl ikamet, yerleşme iradesi, sağlık, iyi ahlak, yeterli Türkçe, geçim ya da millî güvenlik ve kamu düzeni.
Ret yazısı valilikten geldi, davayı kime açmalıyım?
Ön inceleme ve komisyon aşamasındaki olumsuz kararlar il düzeyinde verilir (Yönetmelik m.16/2, m.19/5). Görüşümüze göre bu durumda dava, kararı veren valiliğe karşı ve valiliğin bulunduğu yer idare mahkemesinde açılmalıdır (İYUK m.32/1).
Beş yıl içinde ne kadar süre yurt dışında kalabilirim?
Toplam on iki ayı geçmemek üzere; bu süreler ikamet süresine dâhil edilir (5901 m.15/1, 7039 sayılı Kanunla değişik).
Öğrenci ikamet izniyle vatandaşlık başvurusu yapılabilir mi?
Yönetmelik m.16/2-c’ye göre öğrenim, turistik, tedavi gibi amaçlarla ikamete bağlandığı anlaşılanların başvurusu kabul edilmez. Başvuru anındaki ikamet türünün yerleşmeye yönelik olması gerekir.
Yerleşme iradesi nasıl gösterilir?
Yönetmelik m.15/1-c’ye göre taşınmaz edinmek, iş kurmak, yatırım yapmak, çalışma izniyle çalışmak gibi davranışlarla veya Türk vatandaşıyla evlenmek, ailece başvurmak, Türk vatandaşı ana, baba, kardeş ya da çocuk sahibi olmak veya eğitimini Türkiye’de tamamlamak yoluyla.
İyi ahlak şartı ne demek?
Yönetmelik m.15/1-d’ye göre toplum içinde sorumluluk duygusuyla davranmak, çevresine güven vermek ve toplumca hoş karşılanmayan kötü alışkanlığı bulunmamaktır.
Ne kadar Türkçe bilmem gerekir?
Toplumsal yaşama uyum sağlayabilecek düzeyde Türkçe konuşabilmek aranır (Yönetmelik m.15/1-e). Değerlendirme komisyon mülakatında yapılır (m.19/1-c).
Komisyon mülakatında neler sorulur?
Yönetmelik m.19/1’e göre başvuru şartları, soy durumu, Türkçe konuşma yeterliliği, geçimin nasıl sağlandığı ve toplumsal yaşama uyum hususları değerlendirilir; kanaat mülakat formuna yazılır.
Mülakat formunu görebilir miyim?
Bilgi edinme başvurusuyla isteyebilir, davada işlem dosyasıyla birlikte getirtilmesini talep edebilirsiniz (İYUK m.20/1).
Geçim şartı için hangi belgeler gerekir?
Çalışma izni, vergi levhası, taahhütname veya benzeri belge (Yönetmelik m.17/1-f); uygulamada bordro ve banka kayıtları da destekleyici olur.
Hakkımda devam eden bir dava var, başvurabilir miyim?
Yönetmelik m.16/2-ç’ye göre herhangi bir suçtan dolayı yargılaması devam eden veya hükümlü ya da tutuklu olanların başvurusu kabul edilmez.
Ret sonrası ne zaman yeniden başvurabilirim?
5901 m.11 bekleme süresi öngörmez; ancak ret sebebi giderilmeden yapılan başvurunun aynı sonuçla karşılaşması muhtemeldir.
Dava süresi ne kadar?
Yazılı bildirimi izleyen günden itibaren altmış gün (İYUK m.7).
Şartları taşıyorsam vatandaşlık verilmek zorunda mı?
Hayır. 5901 m.10’a göre şartları taşımak mutlak hak sağlamaz; ancak ret kararının sebebi somut ve denetlenebilir olmalıdır.
Vatandaşlığımdan çıkmam istenebilir mi?
Yönetmelik m.15/2’ye göre taşınan devlet vatandaşlığından çıkma şartı da aranabilir; bu takdirin kullanılmasına ilişkin esasların tespiti Bakanlar Kurulunun yetkisindedir.
Başvurum ön incelemede kabul edilmedi, bu da bir ret midir?
Evet, olumsuz bir idari işlemdir; Yönetmelik m.16/2’ye göre başvurunun kabul edilmediği yazılı olarak bildirilir ve bu yazıya karşı da dava açılabilir. Ancak şart gerçekten eksikse eksikliği giderip yeniden başvurmak çoğu zaman daha hızlıdır.
Komisyon dosyamı Bakanlığa göndermedi, ne yapmalıyım?
Yönetmelik m.19/5’e göre bu durumda il müdürlüğünce tebligat yapılır. Tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içinde dava açılabilir; davada mülakat formu ve komisyon kararının getirtilmesi istenmelidir.
Giriş-çıkış belgesini nereden alırım?
Yönetmelik m.17/1-g’ye göre başvuru dosyasında il emniyet müdürlüğünden alınacak, yurda giriş ve çıkış tarihlerini gösteren belge yer alır. İkamet hesabını bu belgeye göre yapmak gerekir.
Uzun dönem ikamet izni olan genel yoldan başvurabilir mi?
Uzun dönem ikamet izni yerleşmeye yönelik bir ikamet türüdür; diğer şartlar da sağlanıyorsa genel yoldan başvuru yapılabilir. Uzun dönem ikamet izni için ayrı rehberimize bakabilirsiniz.
İlgili Rehberler
- Vatandaşlık Başvurusu Reddi Rehberi (küme rehberi)
- Türk Vatandaşlığına Başvuru: 5 Yıl İkamet ve Şartlar
- Türk Vatandaşlığının Kazanılması (5901 sayılı Kanun)
- Kamu Düzeni ve Millî Güvenlik Gerekçesiyle Vatandaşlık Reddi
- Güvenlik Soruşturması: Hangi Kayıtlar Ret Sebebi Olur?
- Vatandaşlık Reddine Karşı İptal Davası Kazanılır mı?
- Vatandaşlık Ret Kararında Gerekçe Yok
- Evlilik Yoluyla Vatandaşlık Başvurusu Reddedildi
- Yatırım Yoluyla Vatandaşlık Reddedildi
- Vatandaşlık Reddedildikten Sonra Yeniden Başvuru: Ne Zaman?
- Uzun Dönem İkamet İzni
- Yabancılar Hukuku Rehberi
Genel yoldan vatandaşlık reddinde hukuki destek
İkamet hesabı, mülakat formu, emniyet soruşturması ve dava yolu için dosyanızı birlikte değerlendirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsApp