Türkiye’de Boşandım: Karar Almanya veya Başka Ülkede Nasıl Geçerli Olur? Apostil, FamFG §107 ve CIEC 11

Türkiye’de verilen boşanma kararı yurt dışında kendiliğinden geçerli olmaz; her ülke kendi kurallarına göre tanır. Almanya’da yabancı boşanma kararları kural olarak eyalet adalet yönetiminin tanıma kararıyla etkili olur; ancak karar, boşanma anında iki eşin de yalnız vatandaşı olduğu devletin mahkemesince verilmişse tanıma işlemi gerekmez (FamFG §107/1). Eşlerden biri aynı zamanda Alman vatandaşıysa bu istisna uygulanmaz. Türkiye, Avusturya ve Hollanda, evlilik bağına ilişkin kararların tanınmasına dair 1967 tarihli CIEC 11 numaralı Sözleşme’ye taraftır. Her durumda gerekçeli kararın kesinleşme şerhli onaylı örneği, adalet komisyonundan alınan apostil ve yeminli tercüme hazırlanmalıdır.

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Türkiye’de hazırlanacak belgeler
• Kararın kesinleşmesi: süreler
• Apostil ve tercüme
• Almanya: FamFG §107 tanıma usulü
• Almanya’da yeniden evlenme ve kayıtlar
• Avusturya ve Hollanda: CIEC 11 Sözleşmesi
• İsviçre, Birleşik Krallık ve diğer ülkeler
• Türk davasında yurt dışındaki eşe tebligat
• Nafaka, velayet ve mal rejimi
• Ülkelere göre mevzuat tablosu
• Dilekçe örnekleri
• Örnek senaryolar
• Yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Ters yönde, yani yurt dışındaki kararın Türkiye’de geçerliliği için Almanya’da boşanma kararının Türkiye’de geçerliliği ve yurt dışında boşandık, Türkiye’de geçerli mi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Türkiye’de Hazırlanacak Belgeler

Yabancı makamların ilk istediği belge, gerekçesiyle birlikte tam karardır. Türk mahkemesinin hükmü; tarafların kimlik bilgilerini, iddia ve savunmaların özetini, delillerin değerlendirilmesini, sabit görülen vakıaları ve hukuki sebepleri içeren gerekçe ile hüküm sonucunu kapsar (HMK m.297/1). Hükmün kesinleştiği, ilamın altına veya arkasına tarih ve mahkeme mührüyle yazılır ve hâkim tarafından imzalanır (m.302/4); kanun yollarından geçerek kesinleşen kararlara kesinleşme kaydı verilir ve gerekli bildirimler ilk derece mahkemesince yapılır (m.302/5).

Boşanma kararı çekişmeli yargı kararıdır ve kesinleşince kesin hüküm oluşturur (HMK m.303). Çekişmesiz yargı kararları ise kanunda aksine hüküm yoksa maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmez (m.388). Bu ayrım yurt dışında önemlidir; yabancı makamlar kesinleşmiş bir boşanma kararı arar. Kesinleşmeden sonra mahkeme kararı nüfus müdürlüğüne bildirir; Türk nüfus kaydı bu bildirimle güncellenir.

Kararın Kesinleşmesi: Süreler

Yurt dışındaki işlemlerin hepsi kesinleşmiş karar üzerinden yürür. Avusturya’da ön sorun olarak tanıma yabancı kararın kesinleşmiş olmasını arar (AußStrG §97/1); Almanya’daki eyalet bilgi notları da kesinleşme şerhli kararı ister. Bu nedenle kesinleşme tarihini doğru hesaplamak, yurt dışındaki planlamanın ilk adımıdır.

Hüküm kural olarak yargılamanın sona erdiği duruşmada gerekçesiyle birlikte tefhim edilir; zorunlu hâllerde yalnız hüküm sonucu tefhim edilir ve bu durumda gerekçeli kararın tefhim tarihinden başlayarak bir ay içinde yazılması zorunludur (HMK m.294/4). İstinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır ve ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar (HMK m.345). Bölge adliye mahkemesinin temyizi kabil kararlarına karşı da tebliğden itibaren iki hafta içinde temyize başvurulabilir (HMK m.361). Süreler geçtiğinde veya kanun yolu incelemesi tamamlandığında mahkeme kesinleşme şerhini verir.

Davalı eş yurt dışındaysa gerekçeli kararın ona tebliği de yurt dışı tebligat kurallarına tabidir ve kesinleşme bu tebliğin tamamlanmasını bekler. Yeni evlilik veya yurt dışında kayıt için tarih planlanırken bu bekleme süresi hesaba katılmalıdır (bizim değerlendirmemiz).

Apostil ve Tercüme

Türkiye 1961 tarihli Apostil Sözleşmesi’ne taraftır ve sözleşme Türkiye için 29.09.1985’te yürürlüğe girmiştir. Sözleşmeye taraf ülkelerde kullanılacak Türk mahkeme kararına apostil şerhi, ağır ceza mahkemesi bulunan merkezlerdeki adli yargı adalet komisyonu başkanlıklarınca verilir; idari belgeler ise valilik veya kaymakamlıklarca apostillenir. Apostil, belgenin düzenlendiği ülkenin makamınca verildiğinden yurt dışındaki Türk konsolosluğundan alınamaz. Sözleşmeye taraf olmayan ülkelerde ise belgenin o ülkenin istediği onay zinciriyle hazırlanması gerekir.

Tercümede sıralama önemlidir: önce kesinleşme şerhli karar apostillenir, sonra tercüme edilir. Almanya’da eyalet adalet yönetimleri, yabancı dildeki belgelerin yeminli veya resmî olarak atanmış bir tercüman tarafından doğrudan Almancaya çevrilmesini istemektedir. Bu nedenle tercümenin kararın kullanılacağı ülkedeki yeminli tercümana yaptırılması çoğu zaman en güvenli yoldur (bizim değerlendirmemiz).

Apostilin genel kuralları için apostil nedir, nereden alınır yazımıza bakabilirsiniz.

Almanya: FamFG §107 Tanıma Usulü

Yabancı ülkede evliliği iptal eden veya boşanmaya karar veren kararlar, eyalet adalet yönetimi tanıma şartlarının bulunduğunu tespit ederse Almanya’da tanınır (FamFG §107/1, 1. cümle). Karar, boşanma anında iki eşin de vatandaşı olduğu devletin mahkemesi veya makamınca verilmişse bu tespite gerek yoktur (§107/1, 2. cümle). Eyalet adalet yönetimlerinin bilgi notlarına göre bu istisna iki eşin o devletin yalnız vatandaşı olmasını arar; eşlerden biri aynı zamanda Alman vatandaşıysa istisna uygulanmaz ve tanıma işlemi gerekir.

Başvuruda, eşlerden birinin mutad meskeninin bulunduğu eyaletin adalet yönetimi yetkilidir; hiçbiri Almanya’da yaşamıyorsa yeni evliliğin yapılacağı eyalet, o da yoksa Berlin yetkilidir. Eyaletler bu yetkiyi eyalet yüksek mahkemesi başkanlarına devredebilir (§107/2-3). Tanıma yalnız başvuru üzerine yapılır ve başvurucunun hukuki yararını inandırıcı biçimde göstermesi gerekir (§107/4). Ret kararına karşı başvurucu, kabul kararına karşı başvuruda bulunmayan eş eyalet yüksek mahkemesine başvurabilir (§107/5-7). Tespit, mahkemeleri ve idari makamları bağlar (§107/9).

Tanıma; kararı veren mahkemenin Alman hukukuna göre yetkisiz olması, davaya katılmayan tarafa dava açan belgenin usulüne uygun veya zamanında tebliğ edilmemesi, kararın önceki bir kararla bağdaşmaması veya sonucun Alman hukukunun esaslı ilkeleriyle açıkça bağdaşmaması hâllerinde reddedilir (FamFG §109/1). Kararın hukuka uygunluğu ayrıca incelenmez (§109/5).

Almanya’da Yeniden Evlenme, Kayıtlar ve Belgeler

Tanımanın en sık gündeme geldiği durum Almanya’da yeniden evlenmedir. Peru’daki Alman Büyükelçiliğinin bilgi notu, tanımanın yeni bir evlilikten önce tamamlanması gerektiğini ve yalnız yabancı hukuka göre boşanmış bir Alman’ın yeniden evlenmesinin Alman hukuku bakımından çift evlilik sayılacağını belirtmektedir. Bekarlık soyadına dönüş gibi işlemler için de tanıma önce tamamlanmalıdır.

Schleswig-Holstein Adalet Bakanlığının bilgi notuna göre başvuruya evlilik belgesi, boşanma kararının gerekçeli ve kesinleşme şerhli aslı, yeminli tercümeler, kimlik ve gelir belgesi eklenir; diğer eşin güncel adresi de bildirilmelidir. Fotokopi ve basit örnekler kabul edilmez. Yazılı yürütülen işlem çoğu zaman birkaç ay sürer. Türkiye’de de yeniden evlenmek isteyen kadın için bekleme süresi ayrıca değerlendirilmelidir.

Türkiye’deki bekleme süresi için boşanır boşanmaz yeniden evlenebilir miyim, Almanya’daki boşanma seçenekleri için Almanya’da yaşayan Türkler boşanmayı hangi ülkede açmalı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Avusturya ve Hollanda: CIEC 11 Sözleşmesi

Uluslararası Nüfus Komisyonu’nun (CIEC) 8 Eylül 1967’de Lüksemburg’da imzaya açılan, evlilik bağına ilişkin kararların tanınmasına dair 11 numaralı Sözleşmesi Türkiye ve Avusturya için 10.12.1977’de, Hollanda için 30.07.1981’de yürürlüğe girmiştir. Türkiye, sözleşme bakımından yetkili makamın Ankara’daki adli makam olduğunu bildirmiştir. Sözleşmeye göre boşanma ve evliliğin iptaline ilişkin kararlar; kesin bir kararla çelişmemek, iki tarafa da iddia ve savunmasını sunma imkânı tanınmış olmak ve kamu düzenine açıkça aykırı olmamak şartıyla diğer akit devletlerde tanınır (m.1). Kararı veren makamın yetkisizliği, iki eş de tanımanın istendiği devletin vatandaşı değilse tek başına ret sebebi olamaz (m.2) ve karar esastan incelenmez (m.5).

Avusturya’da yabancı boşanma kararı kesinleşmişse ve ret sebebi yoksa özel bir işleme gerek olmadan ön sorun olarak tanınır; ret sebepleri kamu düzenine açık aykırılık, eşin dinlenme hakkının ihlali, çelişen karar ve Avusturya hukukuna göre milletlerarası yetkinin bulunmamasıdır (AußStrG §97). CIEC eki, Avusturya’da 1 Mart 2001’den beri yetkili makamın bölge mahkemeleri olduğunu belirtir. Hollanda bakımından ise boşanmaların tanınması için özel bir usul bulunmadığı, nüfus memurunun yeni evliliği reddetmesi hâlinde mahkemenin karar vereceği belirtilmiştir.

Avusturya’dan Türkiye’ye yönelik süreç için Avusturya’da boşanma ve Türkiye’de tanınması yazımıza bakabilirsiniz.

İsviçre, Birleşik Krallık ve Diğer Ülkeler

İsviçre’de yabancı boşanma kararları, eşlerden birinin yerleşim yeri, mutad meskeni veya vatandaşlık devletinde verilmişse ya da bu devletlerden birinde tanınıyorsa tanınır (IPRG m.65/1). Yabancı karar, kanton denetim makamının kararıyla nüfus kayıtlarına işlenir (IPRG m.32). Türk vatandaşı eşlerden biri için Türk mahkemesinin kararı bu nedenle kural olarak tanınabilir niteliktedir. Ancak karar, eşlerden hiçbirinin veya yalnız davacı eşin vatandaşı olduğu devlette verilmişse IPRG m.65/2 ek şartlar arar; davalı eş Türk vatandaşı değilse ve İsviçre’de yaşıyorsa durum ayrıca incelenmelidir.

Birleşik Krallık’ta yargısal işlemle elde edilen yabancı boşanma, verildiği ülkede geçerliyse ve eşlerden biri o ülkede mutad meskene veya yerleşim yerine sahipse ya da o ülkenin vatandaşıysa tanınır (Family Law Act 1986, s.46/1). Diğer ülkelerde nüfus kayıtlarına işleme ve yeniden evlenme işlemleri o ülkenin kendi kurallarına tabidir; başvurudan önce yerel uygulama teyit edilmelidir.

Bu ülkelerden Türkiye’ye yönelik süreç için İsviçre’de boşanma ve İngiltere’de boşanma yazılarımıza bakabilirsiniz.

Türk Davasında Yurt Dışındaki Eşe Tebligat

Türkiye’de verilen kararın yurt dışında tanınmasının en sık reddedilme sebebi, davalı eşe dava belgelerinin usulüne uygun tebliğ edilmemesidir. Almanya’da davaya katılmayan tarafa dava açan belgenin usulüne uygun veya zamanında tebliğ edilmemesi ret sebebidir (FamFG §109/1 Nr.2); CIEC 11 Sözleşmesi iki tarafa da iddia ve savunmasını sunma imkânı tanınmasını arar (m.1); Avusturya’da da eşin dinlenme hakkının ihlali ret sebebidir (AußStrG §97/2).

Yabancı memlekette tebligat o memleketin yetkili makamı aracılığıyla, yabancı memlekette bulunan Türk vatandaşlarına ise o yerdeki Türk siyasi memuru veya konsolosu aracılığıyla da yapılabilir (Tebligat Kanunu m.25). 1965 Lahey Tebligat Sözleşmesi Türkiye için 28.04.1972’de, Almanya için 26.06.1979’da, Hollanda için 02.01.1976’da, Avusturya için 12.09.2020’de yürürlüğe girmiştir. Eşi yurt dışında olan kişi, Türk davasında tebligatın bu kanallardan yapılmasını sağlamalı ve ilanen tebligatla yetinmemelidir (bizim değerlendirmemiz).

Ayrıntılar için yurt dışındaki eşe tebligat yazımıza bakabilirsiniz.

Nafaka, Velayet ve Mal Rejimi

Boşanma kararındaki velayet hükmü, iki ülke de 1996 Lahey Çocukların Korunması Sözleşmesi’ne tarafsa kendiliğinden tanınır (m.23/1); sözleşme Türkiye için 01.02.2017’de, Almanya için 01.01.2011’de yürürlüğe girmiştir. Çocuk nafakasında 2007 Lahey Nafaka Sözleşmesi Türkiye için 01.02.2017’de, Danimarka dışındaki AB üyeleri adına onaylayan Avrupa Birliği için 01.08.2014’te yürürlüğe girmiştir; Türk nafaka kararının Almanya’da tanınması ve icrası bu sözleşmeyle kolaylaşır. İsviçre ise 2007 Lahey Nafaka Sözleşmesi’ne taraf değildir; İsviçre’de icra edilecek nafaka kararı için başka yollar ayrıca değerlendirilmelidir. 1996 Lahey Sözleşmesi ise İsviçre için 01.07.2009’da, Avusturya için 01.04.2011’de, Hollanda için 01.05.2011’de, Birleşik Krallık için 01.11.2012’de yürürlüğe girmiştir.

Mal rejimine ilişkin para alacağı hükümleri Almanya’da aile çekişmeli işlerine girer ve FamFG §109/4’e göre bu işlerde karşılıklılık güvence altında değilse tanıma yapılmaz. Bu nedenle Türk mahkemesinin katılma alacağına ilişkin kararının Almanya’da icrası için karşılıklılığın ayrıca değerlendirilmesi gerekir (bizim değerlendirmemiz).

Velayet kararlarının tanınması için yabancı velayet kararının tanınması, Türkiye’deki ev için gurbetçi çiftin Türkiye’deki evi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Ülkelere Göre Mevzuat Tablosu

Ülkelerin kuralları farklı olsa da incelenen konular büyük ölçüde aynıdır: kararı veren mahkemenin yetkisi, davalı eşin dinlenme hakkı, çelişen bir kararın bulunmaması ve kamu düzeni. Almanya’da yetki, Alman hukukunun yetki kurallarının yabancı devlete uygulanmasıyla değerlendirilir (FamFG §109/1 Nr.1). Alman hukuku eşlerden birinin Alman olmasını veya evlenme sırasında Alman olmuş olmasını boşanma davasında yetki bağlantısı saydığından (FamFG §98/1 Nr.1), eşlerden birinin Türk vatandaşı olduğu davada Türk mahkemesinin yetkisi kural olarak bu ölçüte uyar (bizim değerlendirmemiz). Asıl risk çoğu zaman yetkide değil, tebligattadır.

Yurt dışından vekâletname ile yürütülen davalar için yurt dışından boşanma vekâletnamesi yazımıza bakabilirsiniz.

Dilekçe Örnekleri

1. Yurt dışında kullanılmak üzere kesinleşme şerhli gerekçeli karar örneği talebi

2. Almanya’daki davalıya usulüne uygun tebligat yapılması talebi

3. Almanya’da tanıma başvurusu (Türkçe taslak; Almanca sunulmalıdır)

Örnek Senaryolar

Senaryo 1: Türk-Alman çifte vatandaş, Münih’te yeniden evlenmek istiyor. Türk ve Alman vatandaşı bir erkek, Türk vatandaşı eşinden İzmir’de anlaşmalı olarak boşanmıştır. Karar kesinleşmiştir. Münih’te yeniden evlenmek istemektedir.

Senaryo 2: Viyana’da yaşayan iki Türk vatandaşı. Viyana’da yaşayan iki Türk vatandaşı Ankara’da anlaşmalı olarak boşanmış, ortak çocuğun velayeti anneye verilmiş ve babanın çocuk nafakası ödemesine karar verilmiştir.

Adım Adım Yol Haritası

1. Kararın kesinleşmesini bekleyin. Kesinleşmemiş karar yurt dışında kullanılamaz.
2. Gerekçeli kararı kesinleşme şerhiyle alın. Kanun yolu kararlarını ve tebligat belgelerini de isteyin.
3. Nüfus kaydınızı kontrol edin. Boşanmanın Türk nüfus kaydına işlendiğinden emin olun.
4. Apostil alın. Adli yargı adalet komisyonu başkanlığından.
5. Tercümeyi yaptırın. Kararın kullanılacağı ülkedeki yeminli tercümana.
6. Ülkenin kuralını belirleyin. Almanya’da tanıma işlemi gerekip gerekmediğini vatandaşlık durumuna göre belirleyin.
7. Başvuruyu yapın. Diğer eşin güncel adresini ve gelir belgenizi ekleyin.
8. Yeni evliliği tanımadan sonraya planlayın. Türkiye’deki bekleme süresini de hesaba katın.

Sık Yapılan Hatalar

Sıkça Sorulan Sorular

Türkiye’de aldığım boşanma kararı Almanya’da kendiliğinden geçerli mi?

İki eş de boşanma anında yalnız Türk vatandaşıysa ayrı bir tanıma işlemi gerekmez; diğer hâllerde eyalet adalet yönetiminin tanıma kararı gerekir (FamFG §107/1).

Türk ve Alman vatandaşıyım; ne yapmalıyım?

İstisna yalnız Türk vatandaşı olan eşler için uygulandığından tanıma başvurusu yapmalısınız.

Almanya’da tanıma başvurusu nereye yapılır?

Eşlerden birinin mutad meskeninin bulunduğu eyaletin adalet yönetimine; yetki devredilmişse eyalet yüksek mahkemesi başkanlığına (FamFG §107/2-3).

Tanıma ne kadar sürer, ücreti nedir?

Eyalet bilgi notlarına göre işlem çoğu zaman birkaç ay sürer; ücret 15 ile 305 avro arasındadır.

Kesinleşme şerhi nedir?

Kararın kesinleştiğinin ilamın altına tarih ve mahkeme mührüyle yazılıp hâkimce imzalanmasıdır (HMK m.302/4).

Boşanma kararına apostili nereden alırım?

Ağır ceza mahkemesi bulunan yerlerdeki adli yargı adalet komisyonu başkanlığından; yurt dışındaki Türk konsolosluğu apostil veremez.

Tercümeyi Türkiye’de yaptırabilir miyim?

Almanya’da belgelerin yeminli tercüman tarafından doğrudan Almancaya çevrilmesi istenmektedir; tercümeyi o ülkede yaptırmak çoğu zaman en güvenli yoldur.

Avusturya’da ayrıca işlem gerekir mi?

Kural olarak hayır. Kesinleşmiş yabancı boşanma kararı ret sebebi yoksa ön sorun olarak tanınır (AußStrG §97); Türkiye ve Avusturya CIEC 11 Sözleşmesi’ne de taraftır.

Hollanda’da Türk boşanma kararı nasıl tanınır?

Özel bir usul yoktur; CIEC 11 Sözleşmesi uygulanır ve nüfus memuru reddederse mahkeme karar verir.

İsviçre’de Türk boşanma kararı tanınır mı?

Eşlerden birinin vatandaşlık veya yerleşim devletinde verilen karar kural olarak tanınır (IPRG m.65/1); kayıt kanton denetim makamının kararıyla yapılır (IPRG m.32).

İngiltere’de Türk boşanma kararı geçerli mi?

Karar Türkiye’de geçerliyse ve eşlerden biri Türk vatandaşıysa veya Türkiye’de yaşıyorsa tanınır (Family Law Act 1986 s.46/1).

Eşim davaya gelmedi; karar yurt dışında tanınır mı?

Dava dilekçesi usulüne uygun ve zamanında tebliğ edildiyse tanınabilir. Adres bilinirken ilanen tebligat yapılması tanımanın reddi riskini doğurur (FamFG §109/1).

Türk nafaka kararı Almanya’da icra edilebilir mi?

Çocuk nafakasında 2007 Lahey Nafaka Sözleşmesi Türkiye ve Avrupa Birliği bakımından yürürlüktedir; tanıma ve icra bu sözleşmeyle kolaylaşır.

Velayet kararı yurt dışında tanınır mı?

İki ülke de 1996 Lahey Çocukların Korunması Sözleşmesi’ne tarafsa velayet kararı kendiliğinden tanınır (m.23/1).

Almanya’da tanıma reddedilirse ne yapılır?

Başvurucu eyalet yüksek mahkemesine başvurabilir (FamFG §107/5).

Tanıma olmadan Almanya’da evlenirsem ne olur?

Alman hukuku bakımından önceki evlilik devam ediyor sayılabileceğinden yeni evlilik çift evlilik riski taşır; önce tanıma tamamlanmalıdır.