Trafik kazası sonrası tazminat davası açmaya hazırlanan mağdurların ve hatta uygulamacıların sıkça takıldığı bir soru vardır: Dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu? Bu soru önemsiz bir usul ayrıntısı değildir. Arabuluculuğun dava şartı olduğu bir uyuşmazlıkta arabulucuya başvurmadan dava açılırsa dava usulden reddedilir; buna karşılık arabuluculuğun dava şartı olmadığı bir uyuşmazlıkta gereksiz yere arabuluculuğa gidilmesi haftalar süren bir gecikmeye ve karşı tarafa yüklenemeyecek masraflara yol açabilir. Üstelik trafik kazası dosyalarında davalılar çoğu zaman farklı hukuki statüdedir: zorunlu trafik sigortacısı, araç sürücüsü, araç işleteni, ihtiyari mali mesuliyet sigortacısı veya kaza iş kazası niteliğindeyse işveren.
Bu rehberde 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun ticari davalarda dava şartı arabuluculuğu düzenleyen 5/A maddesini, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 18/A maddesindeki istisnayı, Karayolları Trafik Kanunu m.97’deki sigortacıya başvuru şartını, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’ndaki iş kazası istisnasını ve Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin bu konudaki yaklaşımını açıklıyor; davalıya göre hangi ön adımın atılması gerektiğini tablolarla gösteriyoruz. Dosyanız için doğru yol haritasını belirlemek üzere Hukukçular Evi Ankara’yı 0554 648 37 15 numaralı telefondan arayabilirsiniz.
Beş cümlede özet
- TTK m.5/A uyarınca ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; sigorta hukuku TTK’da düzenlendiğinden sigortacıya karşı açılan davalar mutlak ticari dava sayılır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür.
- Bununla birlikte HUAK m.18/A(18), özel kanunlarda tahkim veya başka bir alternatif uyuşmazlık çözüm yoluna başvurma zorunluluğunun olduğu hâllerde dava şartı olarak arabuluculuğa ilişkin hükümlerin uygulanmayacağını düzenler.
- KTK m.97 zarar görenin zorunlu trafik sigortası sınırları içinde dava yoluna gitmeden önce sigortacıya yazılı başvurmasını zorunlu kılar; Yargıtay 4. Hukuk Dairesi kararlarında bu başvurunun özel bir alternatif çözüm yolu olduğu ve zorunlu trafik sigortacısına karşı açılan davaların dava şartı arabuluculuğa tabi olmadığı kabul edilmiştir.
- Tacir olmayan sürücü ve işletene karşı haksız fiile dayanan tazminat davaları ticari dava niteliğinde olmadığından dava şartı arabuluculuk aranmaz; 7036 sayılı Kanun m.3/3 de iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında arabuluculuk dava şartının uygulanmayacağını düzenler.
- Arabuluculuğa zorunlu olmadığı hâllerde de ihtiyari olarak başvurulabilir; ancak Yargıtay kararlarına göre bu durumda arabuluculuk masrafı yargılama gideri olarak karşı tarafa yüklenemez ve sürelerin ayrıca takip edilmesi gerekir.
Kavramlar: dava şartı arabuluculuk, ihtiyari arabuluculuk, sigortaya başvuru ve uzlaştırma
Trafik kazası dosyalarında birbirine karıştırılan dört farklı kurum vardır. Dava şartı arabuluculuk, kanunun belirli uyuşmazlıklar için dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasını zorunlu kıldığı hâldir; bu şart yerine getirilmeden açılan dava usulden reddedilir. İhtiyari arabuluculuk ise tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri uyuşmazlıklarda kendi istekleriyle arabulucuya başvurmasıdır ve dava açma hakkının ön koşulu değildir. KTK m.97’deki sigortacıya başvuru, zorunlu trafik sigortası sınırları içindeki talepler için öngörülmüş özel bir başvuru şartıdır. Ceza muhakemesindeki uzlaştırma ise CMK m.253 kapsamında şikâyete bağlı suçlarda şüpheli ile mağdur arasında yürütülen ayrı bir süreçtir ve hukuk davasındaki arabuluculukla aynı şey değildir.
Bu kurumların her biri farklı sonuç doğurur. Örneğin ceza soruşturmasındaki uzlaştırmada varılan anlaşmanın içeriği, tazminat haklarının saklı tutulup tutulmadığına göre hukuk davasını etkileyebilir; sigortacıyla yapılan başvuru sonrası ödeme ise ibraname içeriğine göre bakiye tazminat talebini etkileyebilir. Bu nedenle hangi aşamada hangi kurumla karşı karşıya olunduğu baştan doğru belirlenmelidir. Ceza dosyasındaki uzlaştırma için uzlaştırma teklifine cevap ve tazminat haklarının saklanması ve sigortaya başvuru için trafik kazası tazminatı için sigortaya başvuru yazılarımıza bakabilirsiniz.
Trafik kazası dosyalarında karıştırılan ön çözüm yolları
| Kurum | Dayanak | Niteliği | Yerine getirilmezse |
|---|---|---|---|
| Dava şartı arabuluculuk | TTK m.5/A; HUAK m.18/A | Kanunda sayılan uyuşmazlıklarda zorunlu | Dava usulden reddedilir |
| İhtiyari arabuluculuk | HUAK | Tarafların isteğine bağlı | Dava hakkını etkilemez |
| Sigortacıya yazılı başvuru | KTK m.97 | Zorunlu trafik sigortası talepleri için özel başvuru şartı | Tamamlanabilir dava şartı eksikliği |
| Sigorta Tahkim Komisyonu | 5684 s.K. m.30; KTK m.97 | Başvurudan sonra dava yerine seçilebilen yol | Seçimliktir |
| Ceza uzlaştırması | CMK m.253 | Şikâyete bağlı suçlarda ceza muhakemesi kurumu | Hukuk davasındaki arabuluculuğun yerine geçmez |
TTK m.5/A: ticari davalarda dava şartı arabuluculuk
7155 sayılı Kanun’la Türk Ticaret Kanunu’na eklenen ve 1 Ocak 2019’da yürürlüğe giren 5/A maddesine göre, TTK m.4’te ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri hakkında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; kapsam sonradan itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarını da içerecek biçimde genişletilmiştir. TTK m.4/1-a uyarınca Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenen hususlardan doğan davalar, tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın mutlak ticari davadır. Sigorta hukuku TTK’nın altıncı kitabında düzenlendiğinden, trafik kazası nedeniyle sigortacıya karşı açılan tazminat davaları mutlak ticari dava kabul edilir ve asliye ticaret mahkemesinde görülür.
Bu iki hükmün birlikte okunması, ilk bakışta sigortacıya karşı açılan her tazminat davasında önce arabulucuya gidilmesi gerektiği sonucuna götürür. Nitekim bazı ilk derece ve bölge adliye mahkemesi kararlarında, zorunlu trafik sigortacısına karşı açılan tazminat davaları bakımından da arabuluculuğun dava şartı olduğu kabul edilmiş ve dava arabulucuya başvurulmadığı gerekçesiyle usulden reddedilmiştir. Ancak bu yaklaşım, trafik sigortasına özgü başvuru şartını ve HUAK’taki istisnayı gözden kaçırmaktadır. Görevli mahkemenin belirlenmesi için tazminat davalarında görevli ve yetkili mahkeme yazımıza bakabilirsiniz.
HUAK m.18/A(18) istisnası ve KTK m.97
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun dava şartı arabuluculuk sürecini düzenleyen 18/A maddesinin on sekizinci fıkrası şöyledir: “Özel kanunlarda tahkim veya başka bir alternatif uyuşmazlık çözüm yoluna başvurma zorunluluğunun olduğu veya tahkim sözleşmesinin bulunduğu hâllerde, dava şartı olarak arabuluculuğa ilişkin hükümler uygulanmaz.” Bu hüküm, dava şartı arabuluculuğun sınırını çizer: özel bir kanun zaten bir alternatif çözüm yolunu zorunlu kılmışsa, ayrıca arabuluculuk aranmaz.
KTK m.97 ise zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunmasını zorunlu kılar; sigorta kuruluşunun başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamaması veya verilen cevabın talebi karşılamadığına ilişkin uyuşmazlık olması hâlinde zarar gören dava açabilir veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurabilir. Bu düzenleme, uyuşmazlığın mahkemeye taşınmadan önce taraflar arasında çözülmesini amaçlayan özel bir ön çözüm mekanizmasıdır.
İlgili kanun hükümleri
| Hüküm | İçerik | Trafik kazası tazminatına etkisi |
|---|---|---|
| TTK m.4/1-a | TTK’da düzenlenen hususlardan doğan davalar mutlak ticari davadır | Sigortacıya karşı dava ticari dava, asliye ticaret mahkemesi |
| TTK m.5/A | Ticari davalarda para alacağı ve tazminat talepleri için arabuluculuk dava şartı | Genel kural olarak sigorta uyuşmazlıklarını kapsar |
| HUAK m.18/A(18) | Özel kanunda alternatif çözüm yolu zorunluysa dava şartı arabuluculuk uygulanmaz | KTK m.97 başvurusu bu kapsamda değerlendirilir |
| KTK m.97 | Zorunlu trafik sigortası sınırları içinde dava öncesi yazılı başvuru; 15 gün | Başvurudan sonra dava veya tahkim |
| 7036 s.K. m.3/3 | İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminatta arabuluculuk dava şartı uygulanmaz | İşverene karşı iş kazası tazminatı |
| 5684 s.K. m.30 | Sigorta Tahkim Komisyonu | Başvurudan sonra seçimlik yol |
Tazminat davanızı açmadan önce hangi davalıya karşı sigorta başvurusu, hangisine karşı arabuluculuk gerektiğini dosyanıza göre birlikte belirleyelim.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin yaklaşımı
Trafik kazasından doğan tazminat davalarında temyiz incelemesi yapan Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 2022 ve 2024 yıllarında verdiği kararlarda HUAK m.18/A(18) ile KTK m.97’yi birlikte değerlendirmiştir. Bu kararlarda, KTK m.97 ile zarar görenin dava açmadan önce sigortacıya başvurmasının öngörüldüğü, bu başvurunun alternatif bir uyuşmazlık çözüm yolu niteliği taşıdığı ve HUAK m.18/A(18) karşısında zorunlu trafik sigortacısına karşı açılan davalarda dava şartı arabuluculuğa ilişkin hükümlerin uygulanma yeri bulmadığı belirtilmiştir. Daire, KTK m.97’deki başvuru şartının yerine getirildiği bir dosyada davanın arabuluculuk yokluğu gerekçesiyle usulden reddedilmesini bozma sebebi saymıştır.
Aynı Dairenin kararlarından üç önemli sonuç daha çıkmaktadır. Birincisi, KTK m.97’deki başvuru yapılmadan dava açılması hâli, HMK m.115/2 uyarınca kesin süre verilerek tamamlanabilecek bir dava şartı eksikliğidir. İkincisi, taraflar zorunlu olmadığı hâlde dava öncesinde ihtiyari olarak arabuluculuğa başvurmuşsa, sigorta şirketi rizikonun gerçekleştiğini ve kapsamını öğrenmiş olacağından KTK m.97 ile amaçlanan durumun gerçekleştiği kabul edilebilir. Üçüncüsü, bu uyuşmazlıklarda arabuluculuk zorunlu olmadığından, arabuluculuk masrafları yargılama gideri olarak davalı sigortacıya yüklenemez. Bu yaklaşım karşısında, zorunlu trafik sigortacısına karşı dava öncesinde asıl yapılması gereken, KTK m.97’ye uygun ve belgeleri eksiksiz bir yazılı başvurudur.
Davalıya göre yol haritası
Trafik kazası tazminat davalarında davalılar arasında çoğunlukla ihtiyari dava arkadaşlığı bulunur; bu nedenle dava şartları her davalı için ayrı ayrı incelenir. Bölge adliye mahkemesi kararlarında da sigortacı ile birlikte gerçek kişi sürücü veya işletene karşı açılan davada, sigortacı dışındaki davalılar yönünden uyuşmazlığın haksız fiilden kaynaklandığı ve ticari dava niteliği taşımadığı kabul edilmiştir. Aşağıdaki tablo, en sık karşılaşılan davalılar bakımından hangi ön adımın gerektiğini göstermektedir.
İhtiyari mali mesuliyet (İMM) sigortacısına, koltuk ferdi kaza sigortacısına veya kasko sigortacısına karşı yöneltilen talepler ise zorunlu trafik sigortasından farklı poliçelere dayandığından, KTK m.97’deki özel başvuru yolunun kapsamı dışında kalabilir. Bu taleplerde TTK m.5/A’nın veya tüketici uyuşmazlıklarına ilişkin arabuluculuk hükümlerinin uygulanması gündeme gelebileceğinden, poliçenin türü ve talebin niteliği ayrıca değerlendirilmeli; tereddüt hâlinde hak kaybını önleyecek ihtiyatlı yol seçilmelidir. İMM sigortası ve limit aşımı için trafik sigortası limitini aşan tazminat ve İMM, koltuk sigortası için koltuk ferdi kaza sigortası tazminat talebi dilekçesi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Davalıya göre dava öncesi yapılması gerekenler
| Davalı | Uyuşmazlığın niteliği | Dava öncesi zorunlu adım | Dayanak ve not |
|---|---|---|---|
| Zorunlu trafik sigortacısı (ZMSS) | Mutlak ticari dava (asliye ticaret) | KTK m.97 yazılı başvuru; 15 gün | HUAK m.18/A(18); Yargıtay 4. HD: arabuluculuk dava şartı değil |
| Tacir olmayan araç sürücüsü | Haksız fiil; ticari dava değil | Zorunlu ön adım yok | Arabuluculuk dava şartı aranmaz |
| Gerçek kişi araç işleteni | Haksız fiil; ticari dava değil | Zorunlu ön adım yok | KTK m.85; arabuluculuk dava şartı aranmaz |
| Şirket işleten (mağdur tacir değil) | Her iki taraf tacir olmadığından nispi ticari dava değil | Zorunlu ön adım yok | Bölge adliye mahkemesi kararları bu yönde |
| İMM veya koltuk ferdi kaza sigortacısı | Sigorta sözleşmesine dayanan talep | Somut olaya göre değerlendirilmeli | TTK m.5/A tartışması; ihtiyatlı yaklaşım |
| İşveren (iş kazası niteliğinde kaza) | İş mahkemesi | Arabuluculuk dava şartı yok | 7036 s.K. m.3/3 |
| Güvence Hesabı | Sigortasız veya tespit edilemeyen araç | Hesaba başvuru | 5684 s.K. m.14; başvuru belgeleri |
| Resmî araç işleteni idare | KTK’dan doğan sorumluluk; adli yargı | Sigortası varsa sigortacıya KTK m.97 başvurusu | KTK m.106, 110 |
KTK m.97 başvurusu nasıl yapılmalı?
Arabuluculuk tartışmasının pratik sonucu, zorunlu trafik sigortacısına karşı açılacak davalarda KTK m.97 başvurusunun doğru yapılmasının belirleyici hâle gelmesidir. Başvuru yazılı olmalı ve sigortacıya ulaştığı tarih belgelenebilmelidir; bu nedenle kayıtlı elektronik posta, noter veya iadeli taahhütlü posta gibi ispatı kolay yöntemler tercih edilmelidir. Başvuruya kaza tespit tutanağı veya ifade tutanakları, kusur durumunu gösteren belgeler, hastane kayıtları ve epikriz, maluliyet raporu, gelir belgeleri, kimlik ve banka hesap bilgileri eklenmelidir. Sigortacı başvuru tarihinden itibaren 15 gün içinde yazılı cevap vermezse veya verilen cevap talebi karşılamazsa dava veya tahkim yoluna gidilebilir.
Başvurunun tarihi ve belgelerin tamlığı yalnızca dava şartı bakımından değil, sigortacının temerrüdü ve faizin başlangıcı bakımından da önem taşır. KTK m.99 uyarınca sigortacı gerekli belgelerin ibrazından itibaren sekiz iş günü içinde ödeme yapmakla yükümlüdür. Sigortacının kısmi ödeme teklifi hâlinde ibranamenin kapsamı dikkatle incelenmeli, fazlaya ilişkin haklar saklı tutulmalıdır. Bu konular için trafik sigortası eksik ödeme yaptı, maluliyet tazminatında faiz başlangıç tarihi ve sigorta ibraname imzalattı: bakiye tazminat istenebilir mi? yazılarımıza bakabilirsiniz.
KTK m.97 başvurusunda kontrol listesi
| Adım | Yapılacak | Önemi |
|---|---|---|
| Başvurunun şekli | Yazılı; KEP, noter veya iadeli taahhütlü posta | Başvuru tarihinin ispatı |
| Kaza belgeleri | Tespit tutanağı, ifade ve olay yeri tutanakları | Rizikonun gerçekleştiğinin gösterilmesi |
| Sağlık belgeleri | Epikriz, raporlar, maluliyet raporu | Zararın kapsamının gösterilmesi |
| Gelir belgeleri | Bordro, vergi kayıtları, SGK dökümü | Tazminat hesabının dayanağı |
| Hak sahipliği ve banka bilgisi | Kimlik, vekâletname, IBAN | Ödemenin yapılabilmesi |
| 15 günlük süre | Cevap veya sürenin dolması beklenir | Dava veya tahkim hakkı |
| Teklifin değerlendirilmesi | İbraname kapsamı ve fazlaya ilişkin haklar | Bakiye tazminat hakkının korunması |
İhtiyari arabuluculuk ne zaman işe yarar?
Arabuluculuğun dava şartı olmadığı uyuşmazlıklarda da taraflar isteğe bağlı olarak arabulucuya başvurabilir. Trafik kazası dosyalarında bu yol özellikle zorunlu trafik sigortası limitini aşan zarar ve manevi tazminat için kusurlu sürücü ve işletenle, uzun bir yargılamaya girmeden anlaşma aranan durumlarda faydalı olabilir. HUAK m.18 uyarınca taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladıkları anlaşma belgesi icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır; bu da anlaşmanın uygulanmasını kolaylaştırır.
Bununla birlikte ihtiyari arabuluculuğun bazı sınırları gözetilmelidir. Yargıtay kararlarına göre arabuluculuğun zorunlu olmadığı uyuşmazlıklarda arabuluculuk masrafı yargılama gideri olarak karşı tarafa yüklenemez. Dava şartı arabuluculuk için kanunda öngörülen zamanaşımının durmasına ilişkin güvence ihtiyari süreçte aynı biçimde düşünülmemeli; zamanaşımı ve hak düşürücü süreler ayrıca takip edilmelidir. Mağdur vesayet altındaysa anlaşma için TMK m.462/8 uyarınca vesayet makamının izni gerekir. Anlaşma belgesinde hangi zarar kalemlerinin karşılandığı, faiz ve vekâlet ücretinin durumu ve fazlaya ilişkin hakların akıbeti açıkça yazılmalıdır. Zamanaşımı için tazminat davalarında zamanaşımı ve vesayet için ağır maluliyette vasi ve kayyım atanması talebi dilekçesi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Dava şartı arabuluculuğun uygulandığı hâllerde süreç
Trafik kazası dosyasında bir talep dava şartı arabuluculuk kapsamına giriyorsa, HUAK m.18/A ve TTK m.5/A’daki kurallar uygulanır. Arabulucuya başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa dava, herhangi bir işlem yapılmaksızın dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir. Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış örneği dava dilekçesine eklenmelidir; eklenmemesi hâlinde mahkemenin verdiği kesin süre içinde sunulmazsa dava usulden reddedilir. Ticari davalarda arabulucu, başvurunun kendisine ulaşmasından itibaren altı hafta içinde süreci sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabilir.
Dava şartı arabuluculukta arabulucuya başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. Taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmazsa, son tutanakta bu durum belirtilir ve bu taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur, lehine vekâlet ücretine hükmedilmez. Anlaşmaya varılamaması hâlinde kanunda öngörülen süre için arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır ve yargılama giderlerinden sayılır. Avukatın arabuluculuk aşamasındaki ücreti için maluliyet tazminatı davasında avukatlık ücreti yazımıza bakabilirsiniz.
Dava şartı arabuluculukta temel kurallar
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Başvurmadan dava açılması | Herhangi bir işlem yapılmaksızın usulden ret | HUAK m.18/A |
| Son tutanak | Dava dilekçesine eklenmeli; eksikse kesin süre, sunulmazsa ret | HUAK m.18/A |
| Süre (ticari davalar) | Altı hafta; zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatma | TTK m.5/A |
| Zamanaşımı | Başvurudan son tutanağa kadar durur; hak düşürücü süre işlemez | HUAK m.18/A |
| İlk toplantıya katılmama | Haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamı; vekâlet ücreti yok | HUAK m.18/A |
| Anlaşmazlıkta ücret | Kanunda öngörülen süre için Bakanlık bütçesinden; yargılama gideri | HUAK m.18/A |
| Anlaşma belgesi | Taraflar, avukatlar ve arabulucu imzalarsa ilam niteliğinde | HUAK m.18 |
Sigortacıyla, sürücüyle veya işletenle dava öncesi uzlaşma ihtimalini değerlendirirken arabuluculuk ve sulh anlaşmasının hak kaybı yaratmayacak biçimde kurulması için birlikte çalışalım.
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara. Telefon: 0554 648 37 15
Sigorta Tahkim Komisyonu ile ilişkisi
KTK m.97, sigortacıya yapılan başvurunun karşılanmaması hâlinde zarar görene dava açma veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurma seçeneği tanır. Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvuru için de sigortacıya önceden başvurulmuş olması gerekir; tahkim yolunda arabuluculuk dava şartı söz konusu değildir. HUAK m.18/A(18) da tahkim zorunluluğunun veya tahkim sözleşmesinin bulunduğu hâllerde dava şartı arabuluculuk hükümlerinin uygulanmayacağını ayrıca belirtir.
Tahkim yolu yalnızca sigortacıya karşı ve poliçe limitiyle sınırlı talepler için kullanılabilir. Manevi tazminat ve sigorta limitini aşan zarar için sürücü ve işletene karşı mahkemede dava açılması gerekir; bu davalarda da arabuluculuk dava şartı aranmaz. Dolayısıyla ağır maluliyet dosyalarında sık görülen yapı şudur: sigortacıya KTK m.97 başvurusu yapılır; sonuç alınamazsa sigortacıya karşı tahkim veya asliye ticaret mahkemesinde dava, sürücü ve işletene karşı ise doğrudan dava yoluna gidilir. Yol seçimi için tahkim mi dava mı? yol seçimi rehberi yazımıza bakabilirsiniz.
Tartışmalı durumlarda hak kaybını önleyen yaklaşım
Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin kararları zorunlu trafik sigortacısına karşı davalarda yol göstericidir; ancak aksi yönde verilmiş bölge adliye mahkemesi kararları da bulunduğundan ve poliçe türüne göre farklı değerlendirmeler yapılabildiğinden, hak kaybını önleyen bir yaklaşım benimsenmelidir. Zorunlu trafik sigortacısına karşı taleplerde KTK m.97 başvurusunun eksiksiz yapılması ve belgelenmesi temel adımdır. İMM, koltuk ferdi kaza veya kasko gibi farklı poliçelere dayanan taleplerde ise poliçenin türü ve uyuşmazlığın niteliği dava öncesinde incelenmeli, arabuluculuk dava şartı olabilecekse süreler kaçırılmadan başvuru planlanmalıdır.
Birden fazla davalıya karşı açılacak davalarda her davalı yönünden dava şartları ayrı ayrı gözetilmeli; sigortacı yönünden bir eksiklik bulunsa bile sürücü ve işleten yönünden davanın usulden reddedilmesinin doğru olmadığı hatırlanmalıdır. Mahkemenin dava şartı eksikliği gerekçesiyle ret kararı vermesi hâlinde kanun yolu süreleri takip edilmelidir; bunun için trafik kazası tazminat davasında istinaf dilekçesi yazımıza bakabilirsiniz. Dava açma maliyeti için ise maluliyet tazminatı davasında harç ve masraflar rehberimiz yol gösterir.
Örnek senaryolar
Aşağıdaki senaryolar, farklı dosya yapılarında hangi ön adımların atılacağını özetler. Her dosyanın kendine özgü koşulları ayrıca değerlendirilmelidir. Maluliyet tazminatının tutarı ve kalemleri için maluliyet tazminatı ne kadar?, dava dilekçesi için trafik kazası tazminat dava dilekçesi örneği, iş kazası niteliği için trafik kazası aynı zamanda iş kazası mı?, sigortasız araç için Güvence Hesabı, resmî araç kazası için polis, asker ve kamu görevlisi trafik kazasında vazife malullüğü, faiz için maluliyet tazminatında faiz ve maluliyet raporu için maluliyet raporu nasıl alınır? yazılarımıza bakabilirsiniz.
Senaryolara göre dava öncesi yol haritası
| Senaryo | Sigortacı yönünden | Sürücü ve işleten yönünden | Sonraki adım |
|---|---|---|---|
| Yaya, özel otomobilin çarpması sonucu %20 maluliyet | KTK m.97 başvurusu, 15 gün | Ön adım gerekmez | Sigortacıya dava veya tahkim; limit aşımı ve manevi için sürücü ve işletene dava |
| Otobüs yolcusu, ağır maluliyet | ZMSS için KTK m.97 başvurusu; koltuk sigortası için poliçe incelemesi | Taşımacı işletene karşı ön adım gerekmez | Koltuk sigortası talebinde arabuluculuk tartışmasını gözetmek |
| Servis aracıyla işe giderken kaza | ZMSS için KTK m.97 başvurusu | İşverene karşı iş kazası tazminatında arabuluculuk yok | İş mahkemesi ve ZMSS yolları birlikte planlanır |
| Kusurlu araç sigortasız ve sürücü kaçmış | Güvence Hesabı başvurusu | Tespit edilirse sürücüye dava | Hesabın ret veya eksik ödemesinde yargı yolu |
| Resmî araç kazası | Aracın sigortası varsa KTK m.97 başvurusu | İşleten idareye karşı adli yargıda dava | KTK m.110 uyarınca adliye mahkemesi |
Sık yapılan hatalar
Ön çözüm yollarındaki hatalar, haklı bir tazminat talebinin esasına hiç girilmeden reddine yol açabilir.
Arabuluculuk ve sigorta başvurusu konusunda sık yapılan hatalar
| Hata | Olası sonucu | Doğru yaklaşım |
|---|---|---|
| Zorunlu trafik sigortacısına KTK m.97 başvurusu yapmadan dava açmak | Dava şartı eksikliği ve süre kaybı | Belgeli yazılı başvuru ve 15 günün beklenmesi |
| Sigortaya başvuru yerine yalnızca arabuluculuğun yeterli olduğunu varsaymak | Mahkemeye göre tartışma çıkabilmesi | KTK m.97 başvurusunu ayrıca yapmak |
| Arabuluculuk masrafını karşı taraftan alacağını düşünmek | Zorunlu olmayan arabuluculukta masrafın yüklenememesi | İhtiyari arabuluculuğun maliyetini hesaba katmak |
| Sürücü ve işletene karşı dava için arabuluculuk beklemek | Gereksiz gecikme | Doğrudan dava açmak |
| İMM veya koltuk sigortası taleplerinde poliçe türünü incelememek | Dava şartı tartışması | Poliçeye göre ön adımı belirlemek |
| İş kazası niteliğindeki kazada iş mahkemesinde arabuluculuk beklemek | Gereksiz gecikme | 7036 s.K. m.3/3 istisnasını gözetmek |
| İhtiyari süreçte zamanaşımını takip etmemek | Hak kaybı | Süreleri ayrıca izlemek |
| Ceza uzlaştırmasını hukuk arabuluculuğuyla karıştırmak | Tazminat haklarının zayi olması | Uzlaştırma metninde tazminat haklarını saklı tutmak |
Sıkça Sorulan Sorular
Trafik kazası tazminat davası açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Davalıya göre değişir. Zorunlu trafik sigortacısına karşı davalarda KTK m.97 uyarınca yazılı başvuru zorunludur; Yargıtay 4. Hukuk Dairesi kararlarına göre HUAK m.18/A(18) karşısında ayrıca arabuluculuk dava şartı değildir. Tacir olmayan sürücü ve işletene karşı davalarda da arabuluculuk aranmaz.
Sigorta şirketine karşı dava ticari dava değil mi, neden arabuluculuk gerekmiyor?
Sigorta hukuku TTK’da düzenlendiğinden dava mutlak ticari davadır ve TTK m.5/A genel kural olarak arabuluculuğu dava şartı sayar. Ancak HUAK m.18/A(18), özel kanunda alternatif çözüm yolu zorunluysa dava şartı arabuluculuk hükümlerinin uygulanmayacağını düzenler; KTK m.97’deki sigortacıya başvuru bu kapsamda değerlendirilmektedir.
KTK m.97’ye göre sigortaya nasıl başvurulur?
Zarar gören, zorunlu trafik sigortası sınırları içinde dava yoluna gitmeden önce sigortacıya yazılı başvuru yapar. Sigortacı başvuru tarihinden itibaren 15 gün içinde yazılı cevap vermezse veya cevap talebi karşılamazsa dava açılabilir veya Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir.
Sigortaya başvurmadan dava açtım, davam reddedilir mi?
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi kararlarına göre KTK m.97 başvurusu yapılmadan dava açılması, HMK m.115/2 uyarınca kesin süre verilerek tamamlanabilecek bir dava şartı eksikliğidir. Mahkemenin verdiği süre içinde başvuru yapılıp belgelenmelidir; aksi hâlde sigortacı yönünden dava usulden reddedilebilir.
Sürücüye ve araç sahibine karşı dava için arabuluculuk gerekir mi?
Hayır. Tacir olmayan sürücü ve işletene karşı haksız fiile dayanan tazminat davaları ticari dava niteliğinde olmadığından dava şartı arabuluculuk aranmaz. Birden fazla davalı varsa dava şartları her davalı için ayrı ayrı incelenir.
Araç bir şirkete aitse arabuluculuk zorunlu olur mu?
Nispi ticari dava için her iki tarafın tacir olması ve uyuşmazlığın ticari işletmeleriyle ilgili olması gerekir. Tacir olmayan mağdurun şirket işletene karşı açtığı haksız fiil davası bu kapsamda değildir; bölge adliye mahkemesi kararları da bu yöndedir.
Kaza iş kazasıysa işverene karşı arabuluculuk gerekir mi?
Hayır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/3, iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında arabuluculuk dava şartına ilişkin hükmün uygulanmayacağını düzenler.
Arabuluculuğa gidersem masrafı sigorta şirketinden alabilir miyim?
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi kararlarına göre zorunlu trafik sigortacısına karşı uyuşmazlıklarda arabuluculuk zorunlu olmadığından, arabuluculuk masrafları yargılama gideri olarak davalı sigortacıya yüklenemez. İhtiyari arabuluculuğa bu maliyet dikkate alınarak başvurulmalıdır.
Arabuluculukta anlaşırsam anlaşma belgesi ne işe yarar?
HUAK m.18 uyarınca taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladıkları anlaşma belgesi icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Belgede karşılanan zarar kalemleri, faiz, vekâlet ücreti ve fazlaya ilişkin haklar açıkça yazılmalıdır.
İMM veya koltuk sigortasına karşı da arabuluculuk gerekmez mi?
Bu poliçeler zorunlu trafik sigortasından farklı olduğundan KTK m.97’deki özel başvuru yolunun kapsamı dışında kalabilir ve TTK m.5/A’nın uygulanması tartışılabilir. Poliçenin türü ve talebin niteliği dava öncesinde incelenmeli, tereddüt hâlinde hak kaybını önleyecek ihtiyatlı yol seçilmelidir.
Dava şartı arabuluculukta zamanaşımı işler mi?
Dava şartı arabuluculukta arabulucuya başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. İhtiyari arabuluculukta aynı güvence varsayılmamalı, süreler ayrıca takip edilmelidir.
Ceza davasındaki uzlaştırma ile hukuk davasındaki arabuluculuk aynı mı?
Hayır. Uzlaştırma CMK m.253 kapsamında şikâyete bağlı suçlarda ceza muhakemesinde yürütülür; arabuluculuk ise hukuk uyuşmazlıklarına ilişkindir. Uzlaştırma metninde tazminat haklarının saklı tutulmaması hukuk davasını etkileyebileceğinden içerik dikkatle incelenmelidir.
📘 İlgili Rehberler
- Tazminat Hukuku Rehberi (Ana Rehber)
- Trafik Kazasında Kalıcı Maluliyet Tazminatı 2026
- Trafik Kazası Tazminatı İçin Sigortaya Başvuru
- Tahkim mi Dava mı? Yol Seçimi
- Tazminat Davalarında Görevli ve Yetkili Mahkeme
- Uzlaştırma ve Tazminat Haklarının Saklanması
- Maluliyet Tazminatı Davasında Harç ve Masraflar
- Maluliyet Tazminatında Avukatlık Ücreti
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; 6102 sayılı TTK (m.4, 5/A), 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (m.18, 18/A), 2918 sayılı KTK (m.85, 97, 99, 106, 110), 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu (m.14, 30), 6100 sayılı HMK m.115, 5271 sayılı CMK m.253 ve Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 2022 ve 2024 yıllarındaki kararlarına dayanır. Konuda farklı yönde bölge adliye mahkemesi kararları bulunduğundan somut dosyada poliçe türü ve davalı ayrıca değerlendirilmelidir. Somut durumunuz için Hukukçular Evi Ankara ile 0554 648 37 15 numaralı telefondan iletişime geçin.


