Sigorta İbraname İmzalattı: Bakiye Tazminat İstenebilir mi? (KTK m. 111)

Ölümlü ve ağır yaralamalı kazalarda tekrarlanan bir sahne vardır. Kazadan birkaç hafta sonra sigorta şirketi aileye ulaşır, bir tutar teklif eder ve önüne bir belge koyar. Aile, hem sürecin karmaşıklığı hem de acil nakit ihtiyacı nedeniyle imzalar.

Aylar sonra gerçek zararın ödenen tutarın kat kat üzerinde olduğu anlaşıldığında verilen cevap hep aynıdır: “Siz ibraname imzaladınız, dosya kapandı.”

Bu cevap çoğu zaman doğru değildir. Karayolları Trafik Kanunu’nun 111. maddesi, tam da bu durumu önlemek için konulmuş özel bir hükümdür. Yetersiz olduğu açıkça belli olan bir anlaşma, iki yıl içinde iptal edilebilir; yetersiz ibraname borcu sona erdirmez, yalnızca ödenenle sınırlı bir makbuz hükmündedir.

KTK m. 111: İki Ayrı Kural

Madde iki fıkradan oluşur ve her fıkra farklı bir durumu düzenler. Bu ayrımın kurulması, dosyanın kaderini belirler.

Uygulamada karşılaşılan belgelerin büyük çoğunluğu ikinci fıkra kapsamındadır: zarar doğmuş, sigorta bir ödeme yapmış ve karşılığında belge almıştır. Bu belge iki yıl içinde iptal edilebilir.

Belgenin Adı Önemli Değildir

Sigorta şirketleri bu belgeyi farklı adlarla düzenler. Adı ne olursa olsun, tazminat miktarına ilişkin bir anlaşma niteliği taşıyorsa KTK m. 111/2 uygulanır.

Burada uygulanacak olan özel kanun hükmüdür. Genel hükümlerdeki ibra düzenlemesi değil, KTK m. 111/2 esas alınır.

En Kritik Ayrım: İmzaladınız mı, İmzalamadınız mı?

İki yıllık hak düşürücü süre, ortada gerçekten bir anlaşma varsa işler. Sigorta şirketinin hasar dosyası üzerinden tek taraflı bir ödeme yapması ve mağdurun herhangi bir belge imzalamamış olması hâlinde anlaşma değil, eksik ödeme vardır.

İkinci satır çok sayıda dosyada gözden kaçar. Ortada anlaşma yoksa iki yıllık süre hiç başlamaz; bakiye tazminat, kazaya ilişkin zamanaşımı süresi içinde her zaman istenebilir. Yaralanmalı ve ölümlü kazalarda uzamış ceza zamanaşımı uygulandığından bu süre çoğunlukla yıllarca açık kalır.

Bu nedenle ilk yapılacak iş, dosyada imzalanmış bir belge bulunup bulunmadığının tespitidir. Sigorta şirketinden hasar dosyasının örneği istenmelidir.

Ayrı Bir İptal Davası Açmak Gerekmez

Yaygın bir yanlış, ibranamenin iptali için önce ayrı bir dava açılması gerektiğidir. Yargıtay uygulaması bu yönde değildir.

İbranamenin imzalandığı tarihten itibaren iki yıl içinde açılan tazminat davası, ibranamenin hükümlerinin kabul edilmediğine ilişkin bir irade açıklaması sayılır. Bu nedenle destekten yoksun kalma, bedensel zarar veya değer kaybı davası açılırken ibranamenin iptalinin ayrıca talep edilmesi zorunlu değildir.

Dördüncü satır usul bakımından değerlidir: yargılama sırasında bilirkişi raporuyla ödemenin yetersizliği ortaya çıktığında, davacının anlaşmanın iptalini ileri sürmesi iddianın genişletilmesi olarak nitelendirilemez. Davacı burada bir defi ileri sürmektedir.

İbraname Kimi Bağlar? Sigorta Kapsamıyla Sınırlıdır

Sigorta şirketine verilen ibranamedeki irade açıklaması, ancak sigorta teminatı kapsamı ile sınırlı olarak sonuç doğurur. Bu ilkenin iki önemli sonucu vardır.

İkinci satır uygulamada sıkça atlanır: sigortadan ödeme alırken ibraname veren kişinin, zararın kalan bölümünü işletenden ve sürücüden isteme hakkı devam eder. İbranamede “tüm borçlarından ibra edilmiştir” benzeri genel ifadeler bulunması bu sonucu değiştirmez.

Üçüncü satır da aynı ölçüde önemlidir: manevi tazminat zorunlu trafik sigortası teminatı içinde olmadığından, sigortaya verilen ibraname manevi tazminat talebini kapatmaz.

Yetersizlik Nasıl Belirlenir?

Ödemenin yetersiz olup olmadığı soyut bir değerlendirmeyle değil, bilirkişi incelemesiyle saptanır. Yargıtay uygulamasında izlenen yöntem iki aşamalıdır.

Birinci aşama atlanırsa karar denetlenebilir olmaz. Ödemenin yapıldığı tarihteki verilere göre bir hesap yapılmadan, doğrudan güncel hesaptan ödemenin düşülmesi bozma sebebidir.

Değerlendirmede kusur oranı, maluliyet durumu, zararın niteliği ve miktarı birlikte gözetilir. Ödeme ile gerçek zarar arasındaki oransızlık açıkça belli oluyorsa ibraname makbuz hükmünde sayılır.

Mahsupta güncel rejim

Klasik uygulamada, yapılan ödemeye hesaplama tarihine kadar yasal faiz uygulanarak mahsup yapılırdı. 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren düzenlemeyle birlikte, bedensel zarar ve destekten yoksun kalma tazminatlarında ifa amaçlı ön ödemelerin oransal olarak mahsup edileceği kuralı getirilmiştir.

Bu değişiklik, kaza ve ödeme tarihine göre farklı sonuçlar doğurabileceğinden, mahsup yönteminin dosya bazında güncel duruma göre değerlendirilmesi gerekir. Aynı düzenlemeyle faiz rejimi de değişmiş; bedensel zararlarda faizin bilinen dönem için olay tarihinden, bilinemeyen dönem için karar tarihinden işletileceği kabul edilmiştir.

Beş Somut Senaryo

Senaryo 1 — Aile kaza sonrası düşük tutar karşılığı belge imzaladı. Ödeme tarihi üzerinden iki yıl geçmemişse tazminat davası açılır; ibranamenin iptali ayrıca talep edilmek zorunda değildir. Dava, kabul etmeme iradesi sayılır.

Senaryo 2 — İki yıl geçti. İkinci fıkra bakımından hak düşürücü süre dolmuştur. Ancak sigortaya verilen ibraname sürücü ve işletene karşı talepleri, manevi tazminatı ve teminat dışı kalemleri kapatmaz; bu yönler ayrıca değerlendirilmelidir.

Senaryo 3 — Belge imzalanmadı, sigorta kendiliğinden ödeme yaptı. Ortada anlaşma yoktur; iki yıllık süre işlemez. Bakiye tazminat, kazaya ilişkin zamanaşımı süresi içinde istenebilir.

Senaryo 4 — Belge kazadan hemen sonra, zarar belli olmadan imzalatıldı. Henüz doğmamış zararlara ilişkin ibra, birinci fıkra kapsamında kesin hükümsüzdür. Bu hâlde iki yıllık süre tartışması dahi doğmaz.

Senaryo 5 — Dava sırasında ödemenin yetersizliği anlaşıldı. Davacı bu hususu defi olarak ileri sürer; bu, iddianın genişletilmesi sayılmaz ve karşı tarafın onamına bağlı değildir.

Sık Yapılan Beş Hata

1. “İmzaladık, bitti” diyerek hiç başvurmamak. Yetersiz ibraname borcu sona erdirmez; makbuz hükmündedir.
2. Önce ayrı iptal davası açmaya çalışmak. İki yıl içinde açılan tazminat davası yeterlidir.
3. Belgenin adına bakmak. Sulhname, feragatname veya makbuz — hepsi KTK m. 111/2 kapsamındadır.
4. İki yıl geçti diye tümüyle vazgeçmek. Sürücü ve işletene karşı talepler ile manevi tazminat ibranameden etkilenmez.
5. İmzalanmış belge olmadığı hâlde süre işlediğini sanmak. Tek taraflı eksik ödemede iki yıllık süre başlamaz.

Süreç: Ne Yapmalı?

Birinci adım belirleyicidir ve çoğu dosyada hiç yapılmaz. Ailenin elinde belgenin bir örneği bulunmadığında, gerçekte ne imzalandığı ancak hasar dosyası getirtildiğinde anlaşılır.

Muhatap Ayrımı

Bu tablo, “iki yıl geçti” denilen dosyalarda dahi açık kalan yolları gösterir. Zorunlu sigorta yönünden süre dolmuş olsa bile, sorumlulara yöneltilecek talepler ayrı bir zamanaşımı rejimine tabidir.

Dilekçe Örneği

Bu konuda hazırlanmış örnek dilekçeye aşağıdan ulaşabilirsiniz:

• 📄 İbranameye rağmen bakiye tazminat dava dilekçesi örneği (KTK m. 111)

Hesaplama Araçları

• 🧮 Trafik kazası tazminatı hesaplama
• 🧮 Zamanaşımı hesaplayıcı
• 🧮 Maluliyet oranı hesaplama

İlgili Rehberler

• Çoklu mağdurlu kazada teminat limiti nasıl paylaşılır? (KTK m. 96)
• Trafik Kazası Tazminat Süreci: Kazadan Ödemeye Adım Adım Rehber
• Sigorta eksik ödedi: bakiye tazminat nasıl alınır?
• Sigortaya başvuru zorunluluğu (KTK m. 97)
• Teminat limiti yetmedi: aşan tazminat kimden alınır?
• Trafik kazasında manevi tazminat
• Eski kaza için hâlâ dava açabilir miyim?
• Tahkim mi dava mı? Yol seçimi
• Araçtaki yolcu ve yakınlar tazminat alabilir mi? (KTK m. 92)
• Ağır maluliyette yaşam boyu giderler
• Tedavi giderlerini kim öder? (KTK m. 98)
• Destekten yoksun kalma tazminatını kimler isteyebilir?
• Maddi tazminat kalemleri (TBK m. 53-54)

Dayanak Mevzuat

• 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 90, m. 92, m. 97, m. 109, m. 111
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 54, m. 55, m. 56, m. 132
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 109/4
• 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m. 30 (tahkim)

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. İbranamenin niteliği, tarihi ve kapsamı dosyaya göre değişeceğinden belgenin incelenmesi gerekir.

Sigorta Neden İbraname İster?

İbraname sigortacı için meşru bir araçtır: ödeme yapılan bir dosyanın kapanmasını ve aynı zarar için ikinci bir talep gelmemesini sağlar. Sorun kurumun kendisinde değil, ödemenin zarar netleşmeden yapılmasındadır.

Ağır yaralanmalı dosyalarda gerçek zarar ancak tedavi tamamlanıp maluliyet raporu alındığında belli olur. Bu süreç aylarca, bazen yıllarca sürer. Kazadan birkaç hafta sonra yapılan bir hesap, henüz var olmayan verilere dayanamaz.

Tablonun kalın yazılmış satırları, ağır dosyalarda tazminatın gövdesini oluşturan kalemlerdir ve hiçbiri erken dönemde bilinemez. Bu nedenle erken imzalanan bir anlaşmanın yetersiz çıkma ihtimali yüksektir; kanun koyucunun iki yıllık iptal imkânı tanımasının sebebi de budur.

İmzalamadan Önce Kontrol Listesi

Henüz imzalamadıysanız, aşağıdaki soruların cevabı süreci belirler.

Sonuncu satır özellikle önemlidir. Belgede sürücü ve işletenin de ibra edildiğine dair ifadeler bulunabilir. Bu ifadelerin üçüncü kişiler bakımından sonuç doğurmayacağı kabul edilse de, metnin baştan sınırlandırılması sonradan çıkacak tartışmayı önler.

Acil nakit ihtiyacı nedeniyle ödeme almak zorunda kalınıyorsa, belgenin ödenen tutarla sınırlı bir makbuz olarak düzenlenmesi ve fazlaya ilişkin hakların saklı tutulduğunun yazılması istenebilir.

Karşı Tarafın Tipik Savunmaları

Birinci satır bu dosyalardaki en yaygın bozma sebebidir: mahkemenin, ibranameye dayanarak talebi reddetmeden önce ödemenin yetersiz olup olmadığını bilirkişi incelemesiyle araştırması gerekir.

Süre: İki Ayrı Saat İşliyor

Bu dosyalarda birbirine karıştırılmaması gereken iki ayrı süre vardır.

İlk süre hak düşürücüdür ve resen dikkate alınır; ikincisi zamanaşımıdır ve defi olarak ileri sürülmedikçe dikkate alınmaz. Ölümlü ve yaralanmalı kazalarda üçüncü satır devreye girdiğinden tazminat talebi bakımından süre çoğunlukla uzun kalır.

Bu ayrımın pratik sonucu şudur: iki yıllık iptal süresi dolmuş olsa dahi, tazminat talebi bakımından süre işlemeye devam edebilir ve ibranameden etkilenmeyen yollar açık kalır.

Tahkim Yolu ve İbraname

Bakiye tazminat talebi, şartları varsa Sigorta Tahkim Komisyonu’na da götürülebilir. İbranamenin varlığı tahkim yolunu kendiliğinden kapatmaz; yetersizlik iddiası hakem heyeti önünde de ileri sürülür.

Ağır maluliyet ve ölümlü dosyalarda ilk üç satır belirleyicidir: manevi tazminat ve limiti aşan zarar tahkimde istenemediğinden, bu dosyalarda dava yolu çoğu zaman daha uygundur. Yol seçimi baştan yapılmalıdır.

Ölümlü Dosyalarda Özel Durum

Ölüm hâlinde ibraname çoğu zaman hak sahiplerinden yalnız biri tarafından imzalanır. Bu durum önemli bir sonuç doğurur.

Destekten yoksun kalma tazminatı, ölenden mirasçılara geçen bir hak değildir; her hak sahibinin şahsında ayrı ayrı doğar. Bu nedenle bir hak sahibinin verdiği ibraname, diğer hak sahiplerinin kendi taleplerini kapatmaz.

Son iki satır ayrıca dikkat gerektirir: ibra gibi hak sahibinin aleyhine sonuç doğuran işlemler bakımından temsil yetkisinin kapsamı özel olarak incelenir. Küçükler adına yapılan işlemlerde ise ek koruma kuralları gündeme gelebilir.

Dilekçede Kurulması Gereken Dört Nokta

1. Belgenin niteliği. Belgenin tazminat miktarına ilişkin bir anlaşma olduğu ve KTK m. 111/2 kapsamında bulunduğu belirtilmelidir. Zarar doğmadan alınmışsa birinci fıkraya dayanılarak kesin hükümsüzlük ileri sürülür.
2. Oransızlığın açıkça belli olduğu. Ödenen tutar ile gerçek zarar arasındaki fark somut olarak gösterilmeli, bilirkişi incelemesi talep edilmelidir.
3. Hesap yönteminin doğru kurulması. Ödeme tarihindeki verilere göre önce bir hesap yapılması, yetersizlik hâlinde bakiye zararın güncel verilerle saptanması ve mahsubun buna göre yapılması istenmelidir.
4. İbranın kapsamı. İbranın yalnız sigorta teminatı kapsamında sonuç doğuracağı, sürücü ve işletene karşı talepler ile manevi tazminatın bundan etkilenmediği ayrıca yazılmalıdır.

Başvuruda Sunulacak Belgeler

İlk ve üçüncü satır birbirini tamamlar: ailenin elinde belgenin örneği bulunmadığında gerçekte ne imzalandığı ancak hasar dosyası getirtildiğinde anlaşılır. Bu talep dava dilekçesinde açıkça yapılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

İbraname imzaladım, artık tazminat isteyemez miyim?

İsteyebilirsiniz. KTK m. 111/2 uyarınca tazminat miktarına ilişkin olup yetersiz olduğu açıkça belli olan anlaşmalar, yapıldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde iptal edilebilir. Yetersiz ibraname borcu sona erdirmez; ödenenle sınırlı makbuz hükmündedir.

İbranamenin iptali için ayrı dava açmam gerekir mi?

Gerekmez. İki yıl içinde açılan tazminat davası, ibranamenin hükümlerinin kabul edilmediğine ilişkin irade açıklaması sayılır. Bu husus dava sırasında defi yoluyla da ileri sürülebilir ve iddianın genişletilmesi sayılmaz.

İki yıllık süre her durumda işler mi?

Hayır. Süre, ortada gerçekten bir anlaşma varsa işler. Sigorta şirketinin hasar dosyası üzerinden tek taraflı ödeme yaptığı ve hiçbir belge imzalanmadığı hâllerde anlaşma değil eksik ödeme vardır; bu durumda kazaya ilişkin zamanaşımı süresi uygulanır.

Belgenin adı ibraname değil, sulhname. Fark eder mi?

Etmez. Sulhname, feragatname, mutabakat tutanağı veya makbuz — tazminat miktarına ilişkin anlaşma niteliği taşıyan her belge KTK m. 111/2 kapsamındadır. Burada uygulanacak olan özel kanun hükmüdür.

İki yıl geçtiyse hiçbir şey yapılamaz mı?

Zorunlu sigorta yönünden hak düşürücü süre dolmuş olabilir. Ancak sigortaya verilen ibraname yalnızca sigorta teminatı kapsamıyla sınırlı sonuç doğurur; sürücü ve işletene karşı talepler ile teminat dışındaki manevi tazminat bundan etkilenmez.

İbranamede ‘tüm haklarımdan feragat ediyorum’ yazıyor. Bu bağlar mı?

Sigortaya verilen ibranamedeki genel ifadeler, sürücü ve işleten gibi üçüncü kişiler bakımından sonuç doğurmaz. Ayrıca manevi tazminat zorunlu teminat kapsamında olmadığından bu yönden de ibranın etkisi bulunmaz.

Ödemenin yetersiz olduğu nasıl belirlenir?

Bilirkişi incelemesiyle. Yargıtay uygulamasında önce ödeme tarihindeki verilere göre hesap yapılarak ödemenin o gün yeterli olup olmadığı belirlenir; yetersizse bakiye zarar güncel verilerle saptanır ve yapılan ödeme denkleştirme ilkesi gereği mahsup edilir.

Kaza hemen sonrasında, zarar belli olmadan imzaladım. Durum farklı mı?

Farklıdır. Henüz doğmamış zararlara ilişkin olarak sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşmalar KTK m. 111/1 uyarınca kesin hükümsüzdür. Bu hâlde iki yıllık süre tartışması doğmaz.