Şirket veya Hisse Satın Alırken Kara Para Riski 2026: Gerçek Faydalanıcı, Kaynak İncelemesi, Paylara Elkoyma ve Kayyım — Alıcı Ne Yapmalı? (Tedbirler Yön. m.17/A, CMK 128/1-f, 133, TCK 282/2, TMK 3)
15 Kasım 2026

Şirket veya Hisse Satın Alırken Kara Para Riski 2026: Gerçek Faydalanıcı, Kaynak İncelemesi, Paylara Elkoyma ve Kayyım — Alıcı Ne Yapmalı? (Tedbirler Yön. m.17/A, CMK 128/1-f, 133, TCK 282/2, TMK 3)

Net cevap: Şirket veya hisse satın alan kişi, şirketle birlikte onun geçmişini de devralır. Satıcının, şirket sermayesinin ya da şirket faaliyetinin suç geliriyle bağlantısı ortaya çıkarsa satın alınan paylara el konulabilir (CMK m.128/1-f), şirket yönetimine kayyım atanabilir (CMK m.133), şirket hakkında tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirine ve idari para cezasına hükmedilebilir (TCK m.282/5, m.60; Kabahatler Kanunu m.43/A); ödenen bedel ise bankada bekletilebilir veya hiç gönderilmeyebilir (5549 s.K. m.19/A; Tedbirler Yönetmeliği m.22). Suç geliri olduğunu bilerek bir malvarlığı değerini satın alan veya kabul eden kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla sorumlu olur (TCK m.282/2). Bilmeyen alıcı iyiniyetli üçüncü kişi olarak korunur; ancak durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimse iyiniyet iddiasında bulunamaz (TMK m.3). Alıcının kendini korumasının yolu, satın almadan önce gerçek faydalanıcıyı (Tedbirler Yön. m.17/A) ve paranın kaynağını incelemek, bedeli bankadan ve korumalı yöntemlerle ödemek, sözleşmeye aklama beyanları ile tazminat hükümleri koymaktır.

Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?

📞 Ara: +905546483715💬 WhatsApp’tan yaz

Bir şirket veya hisse satın alımı öncesinde misiniz?

Gerçek faydalanıcı ve kaynak incelemesi, pay alım sözleşmesinin aklama hükümleri ve ödeme yapısı için Hukukçular Evi yanınızda.

📞 Hemen Arayın💬 WhatsApp

Alıcının Asıl Riski: Şirketle Birlikte Geçmişini de Devralırsınız

Pay devrinde (hisse satın alımında) el değiştiren şey şirketin ortaklık paylarıdır; şirketin tüzel kişiliği, banka hesapları, sözleşmeleri, vergi kayıtları ve hakkındaki olası soruşturmalar olduğu gibi devam eder. Alıcı yeni ortak olarak şirketin bugününü ve dünkü işlemlerinin sonuçlarını birlikte üstlenir. Bu nedenle aklama riski yalnızca “satıcının parası temiz mi?” sorusundan ibaret değildir; şirketin sermayesinin nereden geldiği, şirket hesaplarından geçen paraların kaynağı ve şirketi gerçekte kimin kontrol ettiği de aynı ölçüde önemlidir.

İşletmenin aktiflerini ve pasiflerini birlikte devralmak ise ayrı bir yoldur. Bir malvarlığını veya işletmeyi aktif ve pasifleriyle devralan, bunu alacaklılara bildirdiği veya ilan ettiği tarihten itibaren onların alacaklarından sorumlu olur; devreden de iki yıl süreyle devralanla birlikte müteselsilen sorumlu kalır (TBK m.202). Bu yazı pay devrini esas alır; aşağıdaki tablo, suç geliri bağlantısı ortaya çıktığında alıcının karşılaşabileceği tedbirleri gösterir.

Suç geliri bağlantısı çıkarsa alıcıyı etkileyen tedbirler

TedbirDayanakAlıcıya etkisi
Ortaklık paylarına elkoymaCMK m.128/1-f; karar şirket yönetimine ve ticaret siciline derhâl bildirilir (m.128/6)Satın alınan payların devri ve paylar üzerindeki tasarruflar durur
Şirket yönetimine kayyımCMK m.133; aklama (TCK m.282) katalogdadırYönetim ve temsil yetkisi, kararın kapsamına göre kayyıma geçer
Tüzel kişiye güvenlik tedbiriTCK m.282/5 ve m.60İzne dayalı faaliyette izin iptali; şirket yararına elde edilen kazancın müsaderesi
Tüzel kişiye idari para cezasıKabahatler Kanunu m.43/AAklama suçunun şirket yararına işlenmesi hâlinde şirkete idari para cezası
Eşya ve kazanç müsaderesiTCK m.54-55Suçtan elde edilen değerler; iyiniyetli üçüncü kişilerin hakları saklıdır
Bedelin bankada bekletilmesi5549 s.K. m.19/A; Tedbirler Yön. m.18, m.22Satış bedelinin transferi ertelenebilir veya yükümlü işlemi gerçekleştirmeyebilir
Malvarlığının dondurulması6415 s.K.; 7262 s.K. m.3Listedeki kişinin payı veya şirket malvarlığı üzerinde tasarruf yapılamaz
Alıcının kendi ceza sorumluluğuTCK m.282/2; m.165Suç geliri olduğunu bilerek satın alma veya kabul etme

Tablodaki tedbirlerin her biri ayrı bir rehberde ayrıntılı anlatılmıştır: şirkete kayyım atanması (CMK m.133), şirket hesabının bloke edilmesi ve işletmenin devamı ve şirket malvarlığının dondurulması. Bu yazı, bu tedbirlerle hiç karşılaşmamak için satın alma öncesinde yapılması gerekenlere odaklanır.

Bu İşlemde Kimler MASAK Yükümlüsü?

Şirket satın alan kişi ya da şirket, kural olarak MASAK yükümlüsü değildir. Ancak işlemin her aşamasında bir yükümlü bulunur ve bunlar alıcıya ve satıcıya kimlik, amaç ve kaynak sorar. Yükümlüler, Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik’in 4. maddesinin birinci fıkrasında sayılmıştır.

Pay devrinde karşılaşılan yükümlüler

YükümlüDayanakİşlemdeki rolü
BankalarTedbirler Yön. m.4/1Satış bedelini gönderen ve alan hesaplar; karmaşık ve olağandışı büyüklükteki işlemlerde amacı sorar
NoterlerTedbirler Yön. m.4/1-sLimited şirket pay devir sözleşmesinde imzaları onaylar; kimlik tespiti yapar
AvukatlarTedbirler Yön. m.4/1-şŞirket kurulması, birleştirilmesi, idaresi, devri ve tasfiyesine ilişkin finansal işlemleri gerçekleştirdiklerinde; savunma hakkı saklıdır
Serbest muhasebeci, SMMM ve YMMTedbirler Yön. m.4/1-tŞirketin defterleri, değerleme ve devir işlemlerinde
Bağımsız denetim kuruluşlarıTedbirler Yön. m.4/1-uFinansal piyasalarda denetim yapmakla yetkili olanlar
Aracı kurumlar ve portföy yönetim şirketleriTedbirler Yön. m.4/1-dBorsada işlem gören payların alımında

Burada önemli bir fark vardır. Limited şirkette esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı yapılır ve tarafların imzaları noterce onaylanır (TTK m.595); böylece işlem mutlaka bir yükümlüden, noterden geçer. Anonim şirkette ise nama yazılı paylar ciro ve zilyetliğin devriyle devredilir (TTK m.490/2), devir için noter onayı ve ticaret siciline tescil aranmaz. Anonim şirket satın alımında bu nedenle filtre çoğu zaman yalnızca bedelin geçtiği bankadır. Banka bir şüphe görürse bunu MASAK’a bildirir ve bildirimde bulunduğunu taraflara açıklayamaz (5549 s.K. m.4/2). Taraflar çoğu zaman sorunu ancak ödeme durduğunda öğrenir.

Avukatın konumu: Serbest avukatlar yalnızca Yönetmelik’te sayılan finansal işlemler bakımından yükümlüdür; savunma hakkı ve meslek sırrı kapsamındaki bilgiler bu yükümlülüğün dışındadır (Tedbirler Yön. m.4/1-ş). Hukuki inceleme yapmak ve sözleşme hazırlamak ile satış bedelini avukat hesabından geçirmek farklı sonuçlar doğurur. Bedelin avukat aracılığıyla değil, bankalar arasında ve korumalı bir yapıyla ödenmesi genellikle daha sağlıklıdır.

Gerçek Faydalanıcı: Satıcının Arkasında Kim Var?

Gerçek faydalanıcı, işlemi gerçekleştiren gerçek kişiler ile adına işlem yapılan gerçek kişi, tüzel kişi veya tüzel kişiliği olmayan teşekkülü nihai olarak kontrol eden ya da bunlar üzerinde nihai nüfuz sahibi olan gerçek kişi veya kişilerdir (Tedbirler Yön. m.3). Gerçek faydalanıcı her zaman bir gerçek kişidir. Satıcı bir şirketse ya da satılan şirketin ortakları başka şirketlerse, zincirin sonundaki gerçek kişiye ulaşılmadan aklama riski ölçülemez. Yönetmelik’in 17/A maddesi bu tespiti üç kademede yapar.

Gerçek faydalanıcının tespiti (Tedbirler Yön. m.17/A)

KademeÖlçütAlıcının isteyeceği belge
1. Yüzde 25 ölçütüTüzel kişiliğin yüzde yirmi beşini aşan hisseye sahip gerçek kişi ortaklar (m.17/A-2)Pay defteri, ortaklar listesi, son genel kurul hazır bulunanlar listesi
2. Nihai kontrolBu oranda gerçek kişi ortak yoksa ya da ortağın gerçek faydalanıcı olmadığından şüpheleniliyorsa, şirketi nihai olarak kontrol eden gerçek kişiler (m.17/A-3)Pay sahipleri sözleşmesi, oy anlaşmaları, vekâletnameler, imtiyazlı pay kayıtları
3. Üst düzey yöneticiİlk iki kademede tespit yapılamazsa, ticaret sicilinde kayıtlı en üst düzey icra yetkisine sahip gerçek kişiler (m.17/A-4)İmza sirküleri, Ticaret Sicili Gazetesi ilanları
Tüzel kişi ortaklarYüzde yirmi beşi aşan hisseye sahip tüzel kişi ortakların da tespiti; yabancı şirketlerde açık kaynaklardan teyit (m.17/A-7)Yabancı sicil kaydı, apostilli ortaklık belgesi, grup şeması

Aynı ölçüt vergi mevzuatında da vardır. VUK Genel Tebliği (Sıra No: 529) uyarınca kurumlar vergisi mükellefleri, gerçek faydalanıcılarını Gelir İdaresi Başkanlığına bildirir; yüzde yirmi beşi aşan hisseye sahip gerçek kişi ortaklar, bulunmazsa şirketi nihai olarak kontrol eden kişiler, o da bulunamazsa en üst düzey icra yetkisine sahip kişiler bildirilir. Satın alma öncesinde satıcıdan şirketin son gerçek faydalanıcı bildirimini istemek, beyan edilen yapı ile gerçek yapıyı karşılaştırmanın en kolay yoludur. Devir tamamlandığında gerçek faydalanıcı değişiyorsa bildirimin güncellenmesi, şirketin yeni yönetiminin ilk işlerinden biridir.

Uygulamada en tehlikeli tablo, kâğıt üzerindeki ortağın gerçek sahip olmamasıdır: ekonomik gücü pay bedeliyle orantısız bir ortak, şirketi geniş yetkili vekâletnameyle yöneten bir üçüncü kişi, kısa aralıklarla el değiştiren paylar. Bu yapılar hem paravan şirket riskinin hem de grup içi para hareketlerinde gerçek faydalanıcı sorununun tipik görünümleridir.

Kaynak İncelemesi: Satın Almadan Önce Neye Bakılmalı?

Klasik hukuki inceleme (due diligence) şirketin borçlarına, davalarına ve sözleşmelerine bakar. Aklama odaklı inceleme ise paranın yolunu izler: sermaye nereden geldi, şirket hesaplarından kimin parası geçti, şirketi gerçekte kim yönetiyor. İki inceleme birlikte yapılmalıdır; borç ve hile riskleri için hisse satın alırken gabin ve hile riski rehberimize bakabilirsiniz. Aşağıdaki liste aklama odaklı incelemenin asgari kapsamıdır.

Aklama odaklı inceleme listesi

KonuNeden önemli?İstenecek belge
Sermayenin ödenmesiKuruluş ve artırım sermayesinin kaynağı, şirketin “temiz başlangıcını” gösterirSermaye ödeme dekontları, kuruluş ve artırım kararları
Ortaklık geçmişiKısa sürede çok el değiştiren paylar, yapının gizlendiğine işaret edebilirTicaret Sicili Gazetesi ilanları, pay defteri, genel kurul kararları
Hamiline paylarKayıt dışı devir riskiMerkezi Kayıt Kuruluşu kayıtları (TTK m.486, m.489)
Gerçek faydalanıcıSatıcının arkasındaki kişinin belirlenmesiGİB gerçek faydalanıcı bildirimi, ortaklık şeması, imza sirküleri
Banka hesapları ve tedbirlerHesapta bloke, elkoyma veya haciz bulunmasıBankalardan hesap durum yazısı, icra ve haciz sorgusu
Vergi durumuSahte belge ve vergi incelemesi, aklama soruşturmasının sık başlangıç noktasıdırVergi borcu durum yazısı, inceleme ve tarhiyat yazıları
Ceza soruşturmalarıŞirket veya yöneticileri hakkında süren soruşturmaSatıcının yazılı beyanı, yöneticilerin adli sicil kayıtları
Dondurma kararlarıListedeki kişiyle işlem yasağıResmî Gazete’de yayımlanan dondurma kararları ve MASAK’ın internet sitesindeki listeler
Müşteri ve tedarikçi yapısıGerçek ticari faaliyet olmadan dönen paraEn büyük müşteri ve tedarikçi listesi, sözleşmeler, sevk belgeleri
Nakit yoğunluğuKaynağı belgelenemeyen nakit tahsilatKasa hesabı, nakit ve POS tahsilat oranları
İlişkili taraf işlemleriOrtağa ve grup şirketlerine para çıkışıOrtaklar cari hesabı, grup içi sözleşmeler
DeğerlemeBedelin şirketin değeriyle uyumuBağımsız değerleme raporu, son mali tablolar

İnceleme sırasında elde edilen her belgeyi ve sorulan her sorunun cevabını tarihli olarak saklayın. Devirden yıllar sonra bir soruşturma başlarsa alıcının iyiniyetini gösterecek en güçlü delil, satın alma öncesinde gerçekten bir inceleme yapıldığını gösteren bu dosyadır.

Satın almayı düşündüğünüz şirketin kaynak incelemesini yaptırmak mı istiyorsunuz?

Gerçek faydalanıcı, sermaye, hesap ve soruşturma taraması ile alıcının iyiniyet dosyasını birlikte hazırlayalım.

📞 Hemen Arayın💬 WhatsApp

Pay Türüne Göre Devir Şekli ve MASAK Süzgeci

Pay türüne göre devir

Pay türüDevrin şekliŞirketin onayıYükümlü süzgeci
Limited şirket esas sermaye payıYazılı sözleşme, imzaların noterce onayı (TTK m.595); pay defteri kaydı ve sicil tesciliŞirket sözleşmesinde aksi yoksa genel kurul onayı; üç ay içinde reddedilmezse onay verilmiş sayılırNoter ve banka
Anonim şirket nama yazılı payCiro ve pay senedinin zilyetliğinin devri (TTK m.490/2); şirkete karşı pay defterine kayıtEsas sözleşmede öngörülmüşse bağlı paylarda şirket onayı (TTK m.492); bedeli ödenmemiş paylarda şirket onayı (TTK m.491)Çoğunlukla yalnızca banka
Anonim şirket hamiline yazılı payZilyetliğin devri ve devralanın Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirimi (TTK m.489)GerekmezMKK kaydı ve banka
Borsada işlem gören payAracı kurum üzerinden borsa işlemiGerekmezAracı kurum ve banka

Hamiline yazılı paylarda kanun 7262 sayılı Kanun ile değiştirilmiştir: hamiline yazılı pay senetlerinin devri, şirket ve üçüncü kişiler hakkında ancak zilyetliğin geçirilmesi suretiyle payı devralan tarafından Merkezi Kayıt Kuruluşuna yapılacak bildirimle hüküm ifade eder; bildirim yapılmazsa pay sahibi paya bağlı haklarını bildirim yapılıncaya kadar kullanamaz ve idari para cezası uygulanır (TTK m.489, m.562). Hamiline pay satın alan kişinin, satıcının MKK kaydının doğru olup olmadığını kontrol etmesi ve devri kendisi bildirmesi gerekir. Kayıt dışı dolaşan hamiline pay, aklama bakımından en riskli pay türüdür.

Satış Bedeli Nasıl Ödenmeli? Bekletme, Bloke Hesap ve Kademeli Ödeme

Büyük tutarlı bir pay devri bedeli, banka açısından olağan bir havale değildir. Yükümlüler karmaşık ve olağandışı büyüklükteki işlemlere ve görünürde makul hukuki ve ekonomik amacı bulunmayan işlemlere özel dikkat göstermek ve işlemin amacı hakkında bilgi almak zorundadır (Tedbirler Yön. m.18). Kimlik tespiti yapılamayan veya iş ilişkisinin amacı hakkında yeterli bilgi edinilemeyen durumda yükümlü işlemi gerçekleştirmez (m.22). MASAK da şüpheli bir işlemin gerçekleştirilmesini yedi iş gününe kadar erteleyebilir (5549 s.K. m.19/A). Bu nedenle ödeme yapısı, imzadan önce bankayla birlikte planlanmalıdır.

Satış bedelinin ödenmesinde güvenli yöntemler

YöntemNasıl işler?Alıcıyı nasıl korur?
Yalnızca banka üzerinden ödemeBedel alıcının kendi hesabından satıcının kendi hesabına gönderilir; açıklamada sözleşme tarihi ve konusu yazılırÖdemenin izi ve iyiniyet delili oluşur
Bloke hesap (escrow)Bedel bir bankada taraflar adına açılan bloke hesaba yatırılır; kapanış şartları gerçekleşince serbest bırakılırKaynak veya soruşturma sorunu çıkarsa bedel satıcıya geçmemiş olur
Kademeli ödeme ve bedelin bir kısmının alıkonulmasıBedelin bir bölümü belirli bir süre boyunca alıcıda veya bloke hesapta tutulurDevirden sonra ortaya çıkan tedbir ve cezalar bu kısımdan karşılanır
Kapanış öncesi şartlarÖdeme; gerçek faydalanıcı belgeleri, hesap durum yazıları ve satıcı beyanlarının teslimine bağlanırEksik bilgiyle ödeme yapılmasını önler

Kaçınılması gerekenler de bellidir: bedelin bir kısmını nakit ödemek, sözleşmede düşük bedel gösterip farkı ayrıca ödemek, bedeli satıcının gösterdiği üçüncü bir kişinin ya da yurt dışındaki bir şirketin hesabına göndermek ve bedeli birçok küçük parçaya bölmek. Bu yöntemlerin her biri hem bankanın şüphesini artırır hem de alıcının iyiniyet savunmasını zayıflatır. Satıcı tarafının aynı işlemde yaşayabileceği sorunlar için şirket hissemi sattım, devir bedelim bloke edildi rehberimize bakabilirsiniz.

Pay Alım Sözleşmesine Konulacak Aklama Hükümleri

Pay alım sözleşmesinde aklama riskini karşılayan hükümler, incelemenin bulamadığı riskleri satıcıya yükler. Bu hükümler beş grupta toplanır:

  • Beyan ve tekeffüller: Sermayenin ve şirket gelirlerinin hukuka uygun kaynaklardan geldiği, şirket ve ortakları hakkında aklama, kaçakçılık, sahte belge veya dolandırıcılık soruşturması bulunmadığı, ortakların ve gerçek faydalanıcıların dondurma listelerinde yer almadığı, beyan edilen gerçek faydalanıcı yapısının tam ve doğru olduğu.
  • Tazminat: Devirden önceki bir olaya dayanan elkoyma, müsadere, idari para cezası veya kayyım tedbirinin alıcıya verdiği zararın satıcı tarafından karşılanması.
  • Kapanış şartları: Gerçek faydalanıcı belgeleri, hesap durum yazıları ve banka ödemesine ilişkin belgeler teslim edilmeden kapanışın yapılmaması.
  • Fesih ve iade: Beyanların gerçeğe aykırı çıkması hâlinde sözleşmeden dönme ve bedelin iadesi.
  • Güvence: Tazminat borcunun bloke hesapta tutulan bedel veya teminat mektubuyla güvence altına alınması.

ÖRNEK SÖZLEŞME HÜKMÜ: AKLAMA VE GERÇEK FAYDALANICI BEYANI

Madde X – Satıcının aklamaya ilişkin beyan ve taahhütleri

X.1. Satıcı; devre konu payların bedelinin ve Şirket’in esas sermayesinin hukuka uygun kaynaklardan ödendiğini, Şirket’in banka hesaplarından geçen fonların Şirket’in olağan ticari faaliyetinden kaynaklandığını beyan eder.

X.2. Satıcı; kendisi, Şirket ve Şirket’in yöneticileri hakkında, sözleşme tarihi itibarıyla, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık, sahte belge düzenleme veya dolandırıcılık suçlarından başlatılmış bir soruşturma ya da kovuşturma bulunmadığını ve bu konuda kendisine herhangi bir bildirim yapılmadığını beyan eder.

X.3. Satıcı; Ek-… sayılı belgede gösterilen gerçek faydalanıcı yapısının tam ve doğru olduğunu, kendisinin, Şirket’in ve gerçek faydalanıcıların 6415 ve 7262 sayılı Kanunlar uyarınca verilmiş bir malvarlığı dondurma kararına konu olmadığını beyan eder.

X.4. Bu maddedeki beyanlardan birinin gerçeğe aykırı çıkması veya kapanış tarihinden önceki bir olaya dayanarak paylara, Şirket’in hesaplarına veya malvarlığına elkoyma, dondurma, kayyım, müsadere ya da idari para cezası tedbiri uygulanması hâlinde Satıcı, Alıcı’nın ve Şirket’in bu nedenle uğradığı her türlü zararı ilk yazılı talepte öder. Bu yükümlülük, bloke hesapta tutulan bedelden öncelikle karşılanır.

X.5. Alıcı, bu maddedeki beyanlardan birinin gerçeğe aykırı olduğunu öğrenmesi hâlinde sözleşmeden dönme ve ödediği bedelin iadesini isteme hakkına sahiptir.

Not: Hüküm, işlemin büyüklüğüne, pay türüne ve tarafların durumuna göre uyarlanmalıdır.

Sözleşmede böyle bir hüküm yoksa alıcının elinde genel hükümler kalır. Satıcının aldatması sonucu sözleşme yapan taraf sözleşmeyle bağlı değildir (TBK m.36); ancak bu hak, aldatmanın öğrenildiği andan itibaren bir yıl içinde kullanılmazsa sözleşme onanmış sayılır (TBK m.39). Bu kısa süre, sözleşmeye açık beyan ve tazminat hükmü konulmasını daha da önemli hâle getirir. Sözleşme uyuşmazlıkları ve tahkim için pay alım sözleşmesi uyuşmazlıkları rehberimize bakabilirsiniz.

Alıcı Ne Zaman Suç İşlemiş Olur? TCK m.282/2, m.165 ve İyiniyet

Aklama suçunun ikinci fıkrasına göre, birinci fıkradaki suçun işlenmesine iştirak etmeksizin, bu suçun konusunu oluşturan malvarlığı değerini bu özelliğini bilerek satın alan, kabul eden, bulunduran veya kullanan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır (TCK m.282/2). Suçtan elde edilen eşya veya malvarlığı değerini o suça iştirak etmeksizin satan, devreden, satın alan veya kabul eden kişi ise altı aydan üç yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır (TCK m.165). Bu ayrımın ayrıntıları suç eşyasının satın alınması rehberimizde anlatılmıştır.

Her iki suç da kast gerektirir; paranın veya payın suçtan geldiğini bilmeyen alıcı bu suçlardan sorumlu değildir. Ne var ki soruşturmada bilginin varlığı, çoğu zaman dış olgulardan çıkarılır: piyasa değerinin çok altındaki bedel, nakit ödeme, satıcının kimliğini veya yapının arkasındaki kişiyi sormamak, bankanın sorularına cevap vermekten kaçınmak. Yapılmış bir kaynak incelemesi, alıcının bilmediğini ve bilmesi için gereken özeni gösterdiğini ortaya koyan en somut belgedir.

Müsadere bakımından da iyiniyet belirleyicidir. Eşya müsaderesi iyiniyetli üçüncü kişilere ait olmamak koşuluyla uygulanır (TCK m.54/1); kazanç müsaderesinde de mağdurun ve iyiniyetli üçüncü kişilerin hakları korunur (TCK m.55). İyiniyetin genel ölçüsü Medeni Kanun’dadır: kanunun iyiniyete hukuki sonuç bağladığı durumlarda asıl olan iyiniyetin varlığıdır; ancak durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimse iyiniyet iddiasında bulunamaz (TMK m.3). Büyük bir şirket satın alımında “durumun gerekleri” makul bir inceleme yapılmasını kapsar. Müsaderenin infazı ve üçüncü kişinin hakları müsadere rehberimizde ayrıca ele alınmıştır.

Devirden sonra şüpheli bir durum fark ederseniz: Aklama suçu nedeniyle kovuşturma başlamadan önce suç konusu malvarlığı değerlerinin ele geçirilmesini sağlayan veya bulunduğu yeri yetkili makamlara haber vererek ele geçirilmesini kolaylaştıran kişi hakkında bu suçtan cezaya hükmolunmaz (TCK m.282/6). Şüpheyi fark ettikten sonra paraları başka hesaplara taşımak veya payları hızla elden çıkarmak ise en kötü seçenektir; önce hukuki değerlendirme yaptırın.

Satın Alma Öncesi Adım Adım Yol Haritası

  1. Satıcıyı ve gerçek faydalanıcıyı tanıyın. Kimlik, imza sirküleri, pay defteri, ortaklık şeması ve GİB gerçek faydalanıcı bildirimiyle zincirin sonundaki gerçek kişiye ulaşın.
  2. Sermaye ve para akışını inceleyin. Sermaye ödeme dekontlarını, son yılların büyük para hareketlerini, nakit tahsilatları ve ilişkili taraf işlemlerini gözden geçirin.
  3. Tedbir ve soruşturma taraması yapın. Hesap durum yazılarını, haciz kayıtlarını, dondurma kararlarını ve satıcının yazılı soruşturma beyanını alın.
  4. Bedeli değerlemeyle destekleyin. Bağımsız değerleme raporu ve mali tablolarla bedelin şirketin değeriyle uyumlu olduğunu belgeleyin.
  5. Ödeme yapısını bankayla planlayın. Bedeli yalnızca bankadan, kendi hesabınızdan satıcının kendi hesabına ödeyin; mümkünse bloke hesap ve kademeli ödeme kullanın.
  6. Sözleşmeye aklama hükümlerini koyun. Beyan ve tekeffül, tazminat, kapanış şartı, dönme hakkı ve teminat hükümlerini ekleyin.
  7. Devri usulüne göre tamamlayın. Limited şirkette noter onayı ve genel kurul kararı, anonim şirkette ciro ve pay defteri kaydı, hamiline payda MKK bildirimi yapın.
  8. Devirden sonra kayıtları güncelleyin. Gerçek faydalanıcı bildirimini, imza yetkilerini ve banka kayıtlarını yenileyin; inceleme dosyasını saklayın.

Devirden Sonra Soruşturma Çıkarsa Alıcı Ne Yapar?

Satın almadan sonra satıcı ya da şirketin eski yönetimi hakkında bir soruşturma başlarsa alıcının ilk işi, karşılaştığı tedbirin türünü ve dayanağını öğrenmektir; çünkü her tedbirin başvuru mercii ve süresi farklıdır.

Tedbire göre alıcının başvuru yolu

TedbirKarar verenAlıcının yapacağı
Paylara veya şirket hesaplarına elkoymaSulh ceza hâkimliği veya mahkeme (CMK m.128)İki hafta içinde itiraz (CMK m.268/1); payların şüpheliye ait olmadığını ve devrin gerçek olduğunu belgeleme
Şirkete kayyım atanmasıHâkim veya mahkeme (CMK m.133)Kararın kapsamının daraltılmasını ve şirketin faaliyetinin sürdürülmesini isteme; suçun hâlen şirket faaliyeti çerçevesinde işlenmediğini gösterme
Satış bedelinin ertelenmesiMASAK (5549 s.K. m.19/A)Erteleme süresi içinde işlemin amacını ve kaynağını belgelerle açıklama
Malvarlığının dondurulmasıCumhurbaşkanı kararı veya ilgili bakanların kararı (6415, 7262)Dondurmanın hangi maddeye dayandığını tespit edip o rejimin başvuru yolunu kullanma
Satıcıya karşı haklarSözleşme; hakem veya mahkemeBeyan ihlali nedeniyle tazminat, bloke hesaptan tahsil, gerekirse sözleşmeden dönme

Elkoyma kararına karşı itiraz hazırlarken satın alma öncesinde oluşturulan inceleme dosyası doğrudan delil olarak kullanılır: değerleme raporu, banka ödemeleri, gerçek faydalanıcı belgeleri ve satıcının yazılı beyanları. Benzer bir durumda bahis şüphelisinden mal satın alan iyiniyetli alıcının izleyeceği yol iyiniyetli alıcı rehberimizde, kurumsal başvuru örnekleri ise MASAK kurumsal dilekçe setinde yer alır.

Satın aldığınız şirketin paylarına el mi konuldu?

Elkoymaya itiraz, kayyım kararının kapsamı ve satıcıya karşı haklarınız için süreleri kaçırmadan harekete geçelim.

📞 Hemen Arayın💬 WhatsApp

Uyarı İşaretleri: Hangi Durumlar Satın Almayı Durdurmalı?

Satın alma sürecindeki uyarı işaretleri

Uyarı işaretiNeden önemli?Ne istenmeli?
Satıcı gerçek faydalanıcıyı açıklamak istemiyorTedbirler Yön. m.22 uyarınca yükümlü işlemi yapmayabilirAçıklama yapılmadan işleme devam edilmemesi
Bedelin üçüncü kişiye veya yurt dışına ödenmesi isteniyorParanın gerçek alıcısı gizlenebilirBedelin yalnızca satıcının kendi hesabına ödenmesi
Bedelin bir kısmının nakit ödenmesi isteniyorKaynak ve vergi boşluğuTamamının bankadan ödenmesi
Paylar son bir yılda birkaç kez el değiştirmişKatmanlama işareti olabilirHer devrin bedelini ve ödeme belgesini görmek
Şirketin geliri faaliyetiyle orantısızGerçek faaliyet olmadan para dönüyor olabilirMüşteri sözleşmeleri, sevk belgeleri, personel ve tesis kanıtı
Şirket hesaplarında yakın tarihte bloke olmuşBankanın veya MASAK’ın önceki şüphesiBlokenin dayanağı ve nasıl kaldırıldığı
Satıcı acele ediyor, incelemeye süre vermiyorİncelemeden kaçınmaİncelemenin tamamlanmasına bağlı kapanış şartı
Yönetim geniş yetkili vekâletnameyle yürütülüyorKâğıt üzerindeki ortak gerçek sahip olmayabilirVekâletnameyi verenin ve alanın kimliği, aralarındaki ilişki

Örnek Olaylar

Limited şirket payının noterde devri. Bir alıcı, bir lojistik şirketinin tüm paylarını satın almak için noterde pay devir sözleşmesi imzaladı. Satıcı, bedelin bir bölümünü kardeşinin hesabına gönderilmesini istedi. Noter ve banka yükümlüdür; bu talep her ikisinin de dikkatini çeker ve ödeme bekletilebilir. Doğru olan, bedelin tamamının satıcının kendi hesabına ödenmesi ve satıcının kardeşiyle ilişkisini kendi hesabından çözmesidir.

Anonim şirketin sessiz devri. Bir yatırımcı, bir anonim şirketin nama yazılı paylarını ciro yoluyla satın aldı; noter ve sicil işlemi gerekmediğinden süreç birkaç günde tamamlandı. Altı ay sonra eski ortak hakkında başlayan bir sahte belge ve aklama soruşturmasında şirkete kayyım atanması gündeme geldi. Yatırımcının elindeki tek güçlü delil, satın almadan önce aldığı değerleme raporu, banka ödemeleri ve satıcının yazılı beyanlarıydı. Bu belgeler hem kayyım kararına itirazda hem de satıcıya karşı tazminat talebinde kullanıldı.

Yabancı şirket üzerinden satıcı. Satılan şirketin tek ortağı, yurt dışında kurulu bir şirketti ve bu şirketin ortakları açıklanmadı. Alıcının bankası, ödeme talimatında gerçek faydalanıcıyı sordu. Yabancı şirketin ortaklık belgeleri ve nihai kontrol eden kişi bilgisi verilmeden yükümlü işlemi gerçekleştirmeyebilir (Tedbirler Yön. m.22). Alıcı, ortaklık belgelerinin apostilli suretlerinin teslimini kapanış şartına bağlayarak işlemi güvenle tamamladı.

Değerinin çok altında satış. Bir satıcı, yüksek cirolu bir şirketi kısa sürede ve değerinin çok altında satmak istedi. Bu durum hem gabin hem de aklama yönünden uyarı işaretidir: satıcı bir tedbirden kaçıyor ya da şirketin bilinmeyen bir sorunu olabilir. Alıcının yapması gereken, acele etmeden inceleme yapmak ve indirimin gerekçesini belgelemektir.

Sık Yapılan Hatalar

Hata ve doğrusu

HataSonucuDoğrusu
Yalnızca borç ve dava incelemesi yapmakKaynak ve gerçek faydalanıcı riski görülmezAklama odaklı incelemeyi de yapmak
Sözleşmede düşük bedel gösterip farkı ayrıca ödemekKaynak boşluğu, vergi riski ve iyiniyet kaybıGerçek bedeli yazmak ve bankadan ödemek
Bedeli satıcının gösterdiği başka hesaba göndermekÖdeme bekletilebilir; aklama şüphesi doğarYalnızca satıcının kendi hesabına ödeme
Hamiline payı MKK bildirimi yapmadan almakPaya bağlı haklar kullanılamaz; idari para cezasıDevralanın MKK bildirimini yapması (TTK m.489)
Sözleşmeye aklama beyanı koymamakSatıcıya başvuru imkânı daralır; aldatma için süre bir yıldırBeyan, tazminat ve teminat hükümleri
İnceleme belgelerini saklamamakYıllar sonra iyiniyet ispatlanamazTarihli inceleme dosyasını uzun süre saklamak

Sıkça Sorulan Sorular

Şirket satın alan kişi MASAK yükümlüsü müdür?

Kural olarak hayır. Yükümlüler Tedbirler Yönetmeliği m.4/1’de sayılmıştır. Ancak işlemi yürüten banka, limited şirket devrinde noter, finansal işlemi yürüten avukat, mali müşavir ve borsa işlemlerinde aracı kurum yükümlüdür; bunlar alıcıya kimlik, amaç ve kaynak sorabilir.

Satın aldığım şirketin eski ortağı hakkında aklama soruşturması başlarsa paylarıma el konulabilir mi?

Elkoymanın konusu kural olarak şüpheli veya sanığa ait malvarlığı değerleridir ve şirketteki ortaklık payları bunlar arasındadır (CMK m.128/1-f). Payları gerçek bir bedelle ve iyiniyetle satın aldıysanız, payların artık şüpheliye ait olmadığını ve devrin gerçek olduğunu belgelerle göstererek iki haftalık süre içinde itiraz edebilirsiniz (CMK m.268/1).

Satın aldığım şirkete kayyım atanabilir mi?

Evet, aklama dahil CMK m.133/4’te sayılan suçlarda, suçun şirketin faaliyeti çerçevesinde işlenmekte olduğuna dair kuvvetli şüphe varsa ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için gerekliyse hâkim veya mahkeme kayyım atayabilir. Devirden sonra yönetimin değiştiğini ve suçun şirket faaliyeti içinde sürmediğini göstermek önemlidir.

Gerçek faydalanıcı nasıl belirlenir?

Önce şirketin yüzde yirmi beşini aşan hisseye sahip gerçek kişi ortaklarına bakılır; böyle bir ortak yoksa veya ortağın gerçek faydalanıcı olmadığından şüpheleniliyorsa şirketi nihai olarak kontrol eden gerçek kişiler, onlar da tespit edilemezse ticaret sicilinde kayıtlı en üst düzey icra yetkisine sahip kişiler gerçek faydalanıcı kabul edilir (Tedbirler Yön. m.17/A).

Satıcı gerçek faydalanıcıyı açıklamazsa ne olur?

Yükümlüler kimlik tespiti yapamadıkları veya iş ilişkisinin amacı hakkında yeterli bilgi edinemedikleri durumda işlemi gerçekleştirmez (Tedbirler Yön. m.22). Alıcı açısından da bilgi verilmeyen bir satın alma, iyiniyet savunmasını zayıflatan ciddi bir uyarı işaretidir.

Paranın suç geliri olduğunu bilmeden şirket alırsam suç işlemiş olur muyum?

Hayır. TCK m.282/2 ve m.165 kast gerektirir. Ancak bilgi, piyasa değerinin çok altındaki bedel, nakit ödeme veya hiç soru sormamak gibi dış olgulardan çıkarılabilir. Bu yüzden satın alma öncesinde yapılan inceleme ve saklanan belgeler önemlidir.

Anonim şirket hisse devri neden daha riskli görülüyor?

Nama yazılı paylar ciro ve zilyetliğin devriyle devredilir (TTK m.490/2); noter onayı ve ticaret siciline tescil gerekmez. Bu nedenle işlemi inceleyen bir yükümlü çoğu zaman yalnızca bedelin geçtiği bankadır. Limited şirkette ise devir sözleşmesinde imzalar noterce onaylanır (TTK m.595).

Hamiline yazılı pay satın alırken neye dikkat etmeliyim?

Devir, zilyetliğin geçirilmesi ve devralanın Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirimiyle hüküm ifade eder; bildirim yapılmazsa paya bağlı haklar bildirim yapılıncaya kadar kullanılamaz ve idari para cezası uygulanır (TTK m.489, m.562). Satıcının MKK kaydını kontrol edin ve bildirimi kendiniz yapın.

Satış bedelini bloke hesapta tutmak zorunlu mu?

Kanunen zorunlu değildir; tarafların sözleşmeyle kuracağı bir güvencedir. Ancak büyük tutarlı ve kaynak incelemesinin tam yapılamadığı devirlerde, bedelin kapanış şartları gerçekleşinceye kadar bloke hesapta tutulması alıcıyı en iyi koruyan yöntemlerden biridir.

Banka satış bedelinin gönderilmesini erteleyebilir mi?

Banka, işlemin amacı hakkında yeterli bilgi edinemezse işlemi gerçekleştirmeyebilir (Tedbirler Yön. m.22). MASAK ise şüpheli bir işlemin gerçekleştirilmesini yedi iş gününe kadar erteleyebilir (5549 s.K. m.19/A). Ödeme yapısını imzadan önce bankayla planlamak bu riski azaltır.

Satıcı beni aldattıysa sözleşmeyi ne kadar sürede ortadan kaldırabilirim?

Aldatma sonucu sözleşme yapan taraf sözleşmeyle bağlı değildir (TBK m.36); ancak aldatmayı öğrendiği andan itibaren bir yıl içinde bağlı olmadığını bildirmez veya verdiğini geri istemezse sözleşmeyi onamış sayılır (TBK m.39). Onama, tazminat hakkını ortadan kaldırmaz.

Şirket hakkında aklama nedeniyle idari para cezası verilebilir mi?

Evet. Aklama suçunun bir özel hukuk tüzel kişisinin organ veya temsilcisi tarafından tüzel kişi yararına işlenmesi hâlinde şirkete idari para cezası verilir (Kabahatler Kanunu m.43/A). Ayrıca tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirleri uygulanır (TCK m.282/5, m.60). Bu nedenle devirden önceki olaylara ilişkin tazminat hükmü önemlidir.

Satın aldığım şirketin ortağının malvarlığı dondurulmuşsa ne olur?

Dondurma kararları Resmî Gazete’de yayımlanır ve malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisini kaldırır (6415 ve 7262 sayılı Kanunlar). Listedeki kişiden pay satın almak bu nedenle hukuken sorunludur; satın almadan önce satıcının ve gerçek faydalanıcıların listelerde olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Devirden sonra gerçek faydalanıcı bildirimi yapılmalı mı?

Devirle birlikte şirketin yüzde yirmi beşi aşan hisseye sahip gerçek kişi ortakları veya nihai kontrol değişiyorsa, şirketin Gelir İdaresi Başkanlığına verdiği gerçek faydalanıcı bildiriminin güncellenmesi gerekir (VUK Genel Tebliği Sıra No: 529). Bankalar da yeni ortaklık yapısına göre kimlik ve gerçek faydalanıcı bilgilerini yeniler.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için 0554 648 37 15 numaralı telefondan Hukukçular Evi Ankara ile görüşebilirsiniz. Yazar: Av. Fatma Öztürk.

Bu içerik Ceza Hukuku alanındadır.

Ceza Hukuku Rehberi  ·  Bu alandaki tüm rehberler  ·  Tüm hukuk dalları

Bu konuda hukuki destek almak için

📞 Ara: +905546483715💬 WhatsApp’tan yaz

Post by Av. Fatma Öztürk