Net cevap: Şirket veya hisse satın alan kişi, şirketle birlikte onun geçmişini de devralır. Satıcının, şirket sermayesinin ya da şirket faaliyetinin suç geliriyle bağlantısı ortaya çıkarsa satın alınan paylara el konulabilir (CMK m.128/1-f), şirket yönetimine kayyım atanabilir (CMK m.133), şirket hakkında tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirine ve idari para cezasına hükmedilebilir (TCK m.282/5, m.60; Kabahatler Kanunu m.43/A); ödenen bedel ise bankada bekletilebilir veya hiç gönderilmeyebilir (5549 s.K. m.19/A; Tedbirler Yönetmeliği m.22). Suç geliri olduğunu bilerek bir malvarlığı değerini satın alan veya kabul eden kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla sorumlu olur (TCK m.282/2). Bilmeyen alıcı iyiniyetli üçüncü kişi olarak korunur; ancak durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimse iyiniyet iddiasında bulunamaz (TMK m.3). Alıcının kendini korumasının yolu, satın almadan önce gerçek faydalanıcıyı (Tedbirler Yön. m.17/A) ve paranın kaynağını incelemek, bedeli bankadan ve korumalı yöntemlerle ödemek, sözleşmeye aklama beyanları ile tazminat hükümleri koymaktır.
Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?
Bir şirket veya hisse satın alımı öncesinde misiniz?
Gerçek faydalanıcı ve kaynak incelemesi, pay alım sözleşmesinin aklama hükümleri ve ödeme yapısı için Hukukçular Evi yanınızda.
📞 Hemen Arayın💬 WhatsAppAlıcının Asıl Riski: Şirketle Birlikte Geçmişini de Devralırsınız
Pay devrinde (hisse satın alımında) el değiştiren şey şirketin ortaklık paylarıdır; şirketin tüzel kişiliği, banka hesapları, sözleşmeleri, vergi kayıtları ve hakkındaki olası soruşturmalar olduğu gibi devam eder. Alıcı yeni ortak olarak şirketin bugününü ve dünkü işlemlerinin sonuçlarını birlikte üstlenir. Bu nedenle aklama riski yalnızca “satıcının parası temiz mi?” sorusundan ibaret değildir; şirketin sermayesinin nereden geldiği, şirket hesaplarından geçen paraların kaynağı ve şirketi gerçekte kimin kontrol ettiği de aynı ölçüde önemlidir.
İşletmenin aktiflerini ve pasiflerini birlikte devralmak ise ayrı bir yoldur. Bir malvarlığını veya işletmeyi aktif ve pasifleriyle devralan, bunu alacaklılara bildirdiği veya ilan ettiği tarihten itibaren onların alacaklarından sorumlu olur; devreden de iki yıl süreyle devralanla birlikte müteselsilen sorumlu kalır (TBK m.202). Bu yazı pay devrini esas alır; aşağıdaki tablo, suç geliri bağlantısı ortaya çıktığında alıcının karşılaşabileceği tedbirleri gösterir.
Suç geliri bağlantısı çıkarsa alıcıyı etkileyen tedbirler
| Tedbir | Dayanak | Alıcıya etkisi |
|---|---|---|
| Ortaklık paylarına elkoyma | CMK m.128/1-f; karar şirket yönetimine ve ticaret siciline derhâl bildirilir (m.128/6) | Satın alınan payların devri ve paylar üzerindeki tasarruflar durur |
| Şirket yönetimine kayyım | CMK m.133; aklama (TCK m.282) katalogdadır | Yönetim ve temsil yetkisi, kararın kapsamına göre kayyıma geçer |
| Tüzel kişiye güvenlik tedbiri | TCK m.282/5 ve m.60 | İzne dayalı faaliyette izin iptali; şirket yararına elde edilen kazancın müsaderesi |
| Tüzel kişiye idari para cezası | Kabahatler Kanunu m.43/A | Aklama suçunun şirket yararına işlenmesi hâlinde şirkete idari para cezası |
| Eşya ve kazanç müsaderesi | TCK m.54-55 | Suçtan elde edilen değerler; iyiniyetli üçüncü kişilerin hakları saklıdır |
| Bedelin bankada bekletilmesi | 5549 s.K. m.19/A; Tedbirler Yön. m.18, m.22 | Satış bedelinin transferi ertelenebilir veya yükümlü işlemi gerçekleştirmeyebilir |
| Malvarlığının dondurulması | 6415 s.K.; 7262 s.K. m.3 | Listedeki kişinin payı veya şirket malvarlığı üzerinde tasarruf yapılamaz |
| Alıcının kendi ceza sorumluluğu | TCK m.282/2; m.165 | Suç geliri olduğunu bilerek satın alma veya kabul etme |
Tablodaki tedbirlerin her biri ayrı bir rehberde ayrıntılı anlatılmıştır: şirkete kayyım atanması (CMK m.133), şirket hesabının bloke edilmesi ve işletmenin devamı ve şirket malvarlığının dondurulması. Bu yazı, bu tedbirlerle hiç karşılaşmamak için satın alma öncesinde yapılması gerekenlere odaklanır.
Bu İşlemde Kimler MASAK Yükümlüsü?
Şirket satın alan kişi ya da şirket, kural olarak MASAK yükümlüsü değildir. Ancak işlemin her aşamasında bir yükümlü bulunur ve bunlar alıcıya ve satıcıya kimlik, amaç ve kaynak sorar. Yükümlüler, Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik’in 4. maddesinin birinci fıkrasında sayılmıştır.
Pay devrinde karşılaşılan yükümlüler
| Yükümlü | Dayanak | İşlemdeki rolü |
|---|---|---|
| Bankalar | Tedbirler Yön. m.4/1 | Satış bedelini gönderen ve alan hesaplar; karmaşık ve olağandışı büyüklükteki işlemlerde amacı sorar |
| Noterler | Tedbirler Yön. m.4/1-s | Limited şirket pay devir sözleşmesinde imzaları onaylar; kimlik tespiti yapar |
| Avukatlar | Tedbirler Yön. m.4/1-ş | Şirket kurulması, birleştirilmesi, idaresi, devri ve tasfiyesine ilişkin finansal işlemleri gerçekleştirdiklerinde; savunma hakkı saklıdır |
| Serbest muhasebeci, SMMM ve YMM | Tedbirler Yön. m.4/1-t | Şirketin defterleri, değerleme ve devir işlemlerinde |
| Bağımsız denetim kuruluşları | Tedbirler Yön. m.4/1-u | Finansal piyasalarda denetim yapmakla yetkili olanlar |
| Aracı kurumlar ve portföy yönetim şirketleri | Tedbirler Yön. m.4/1-d | Borsada işlem gören payların alımında |
Burada önemli bir fark vardır. Limited şirkette esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı yapılır ve tarafların imzaları noterce onaylanır (TTK m.595); böylece işlem mutlaka bir yükümlüden, noterden geçer. Anonim şirkette ise nama yazılı paylar ciro ve zilyetliğin devriyle devredilir (TTK m.490/2), devir için noter onayı ve ticaret siciline tescil aranmaz. Anonim şirket satın alımında bu nedenle filtre çoğu zaman yalnızca bedelin geçtiği bankadır. Banka bir şüphe görürse bunu MASAK’a bildirir ve bildirimde bulunduğunu taraflara açıklayamaz (5549 s.K. m.4/2). Taraflar çoğu zaman sorunu ancak ödeme durduğunda öğrenir.
Gerçek Faydalanıcı: Satıcının Arkasında Kim Var?
Gerçek faydalanıcı, işlemi gerçekleştiren gerçek kişiler ile adına işlem yapılan gerçek kişi, tüzel kişi veya tüzel kişiliği olmayan teşekkülü nihai olarak kontrol eden ya da bunlar üzerinde nihai nüfuz sahibi olan gerçek kişi veya kişilerdir (Tedbirler Yön. m.3). Gerçek faydalanıcı her zaman bir gerçek kişidir. Satıcı bir şirketse ya da satılan şirketin ortakları başka şirketlerse, zincirin sonundaki gerçek kişiye ulaşılmadan aklama riski ölçülemez. Yönetmelik’in 17/A maddesi bu tespiti üç kademede yapar.
Gerçek faydalanıcının tespiti (Tedbirler Yön. m.17/A)
| Kademe | Ölçüt | Alıcının isteyeceği belge |
|---|---|---|
| 1. Yüzde 25 ölçütü | Tüzel kişiliğin yüzde yirmi beşini aşan hisseye sahip gerçek kişi ortaklar (m.17/A-2) | Pay defteri, ortaklar listesi, son genel kurul hazır bulunanlar listesi |
| 2. Nihai kontrol | Bu oranda gerçek kişi ortak yoksa ya da ortağın gerçek faydalanıcı olmadığından şüpheleniliyorsa, şirketi nihai olarak kontrol eden gerçek kişiler (m.17/A-3) | Pay sahipleri sözleşmesi, oy anlaşmaları, vekâletnameler, imtiyazlı pay kayıtları |
| 3. Üst düzey yönetici | İlk iki kademede tespit yapılamazsa, ticaret sicilinde kayıtlı en üst düzey icra yetkisine sahip gerçek kişiler (m.17/A-4) | İmza sirküleri, Ticaret Sicili Gazetesi ilanları |
| Tüzel kişi ortaklar | Yüzde yirmi beşi aşan hisseye sahip tüzel kişi ortakların da tespiti; yabancı şirketlerde açık kaynaklardan teyit (m.17/A-7) | Yabancı sicil kaydı, apostilli ortaklık belgesi, grup şeması |
Aynı ölçüt vergi mevzuatında da vardır. VUK Genel Tebliği (Sıra No: 529) uyarınca kurumlar vergisi mükellefleri, gerçek faydalanıcılarını Gelir İdaresi Başkanlığına bildirir; yüzde yirmi beşi aşan hisseye sahip gerçek kişi ortaklar, bulunmazsa şirketi nihai olarak kontrol eden kişiler, o da bulunamazsa en üst düzey icra yetkisine sahip kişiler bildirilir. Satın alma öncesinde satıcıdan şirketin son gerçek faydalanıcı bildirimini istemek, beyan edilen yapı ile gerçek yapıyı karşılaştırmanın en kolay yoludur. Devir tamamlandığında gerçek faydalanıcı değişiyorsa bildirimin güncellenmesi, şirketin yeni yönetiminin ilk işlerinden biridir.
Uygulamada en tehlikeli tablo, kâğıt üzerindeki ortağın gerçek sahip olmamasıdır: ekonomik gücü pay bedeliyle orantısız bir ortak, şirketi geniş yetkili vekâletnameyle yöneten bir üçüncü kişi, kısa aralıklarla el değiştiren paylar. Bu yapılar hem paravan şirket riskinin hem de grup içi para hareketlerinde gerçek faydalanıcı sorununun tipik görünümleridir.
Kaynak İncelemesi: Satın Almadan Önce Neye Bakılmalı?
Klasik hukuki inceleme (due diligence) şirketin borçlarına, davalarına ve sözleşmelerine bakar. Aklama odaklı inceleme ise paranın yolunu izler: sermaye nereden geldi, şirket hesaplarından kimin parası geçti, şirketi gerçekte kim yönetiyor. İki inceleme birlikte yapılmalıdır; borç ve hile riskleri için hisse satın alırken gabin ve hile riski rehberimize bakabilirsiniz. Aşağıdaki liste aklama odaklı incelemenin asgari kapsamıdır.
Aklama odaklı inceleme listesi
| Konu | Neden önemli? | İstenecek belge |
|---|---|---|
| Sermayenin ödenmesi | Kuruluş ve artırım sermayesinin kaynağı, şirketin “temiz başlangıcını” gösterir | Sermaye ödeme dekontları, kuruluş ve artırım kararları |
| Ortaklık geçmişi | Kısa sürede çok el değiştiren paylar, yapının gizlendiğine işaret edebilir | Ticaret Sicili Gazetesi ilanları, pay defteri, genel kurul kararları |
| Hamiline paylar | Kayıt dışı devir riski | Merkezi Kayıt Kuruluşu kayıtları (TTK m.486, m.489) |
| Gerçek faydalanıcı | Satıcının arkasındaki kişinin belirlenmesi | GİB gerçek faydalanıcı bildirimi, ortaklık şeması, imza sirküleri |
| Banka hesapları ve tedbirler | Hesapta bloke, elkoyma veya haciz bulunması | Bankalardan hesap durum yazısı, icra ve haciz sorgusu |
| Vergi durumu | Sahte belge ve vergi incelemesi, aklama soruşturmasının sık başlangıç noktasıdır | Vergi borcu durum yazısı, inceleme ve tarhiyat yazıları |
| Ceza soruşturmaları | Şirket veya yöneticileri hakkında süren soruşturma | Satıcının yazılı beyanı, yöneticilerin adli sicil kayıtları |
| Dondurma kararları | Listedeki kişiyle işlem yasağı | Resmî Gazete’de yayımlanan dondurma kararları ve MASAK’ın internet sitesindeki listeler |
| Müşteri ve tedarikçi yapısı | Gerçek ticari faaliyet olmadan dönen para | En büyük müşteri ve tedarikçi listesi, sözleşmeler, sevk belgeleri |
| Nakit yoğunluğu | Kaynağı belgelenemeyen nakit tahsilat | Kasa hesabı, nakit ve POS tahsilat oranları |
| İlişkili taraf işlemleri | Ortağa ve grup şirketlerine para çıkışı | Ortaklar cari hesabı, grup içi sözleşmeler |
| Değerleme | Bedelin şirketin değeriyle uyumu | Bağımsız değerleme raporu, son mali tablolar |
İnceleme sırasında elde edilen her belgeyi ve sorulan her sorunun cevabını tarihli olarak saklayın. Devirden yıllar sonra bir soruşturma başlarsa alıcının iyiniyetini gösterecek en güçlü delil, satın alma öncesinde gerçekten bir inceleme yapıldığını gösteren bu dosyadır.
Satın almayı düşündüğünüz şirketin kaynak incelemesini yaptırmak mı istiyorsunuz?
Gerçek faydalanıcı, sermaye, hesap ve soruşturma taraması ile alıcının iyiniyet dosyasını birlikte hazırlayalım.
📞 Hemen Arayın💬 WhatsAppPay Türüne Göre Devir Şekli ve MASAK Süzgeci
Pay türüne göre devir
| Pay türü | Devrin şekli | Şirketin onayı | Yükümlü süzgeci |
|---|---|---|---|
| Limited şirket esas sermaye payı | Yazılı sözleşme, imzaların noterce onayı (TTK m.595); pay defteri kaydı ve sicil tescili | Şirket sözleşmesinde aksi yoksa genel kurul onayı; üç ay içinde reddedilmezse onay verilmiş sayılır | Noter ve banka |
| Anonim şirket nama yazılı pay | Ciro ve pay senedinin zilyetliğinin devri (TTK m.490/2); şirkete karşı pay defterine kayıt | Esas sözleşmede öngörülmüşse bağlı paylarda şirket onayı (TTK m.492); bedeli ödenmemiş paylarda şirket onayı (TTK m.491) | Çoğunlukla yalnızca banka |
| Anonim şirket hamiline yazılı pay | Zilyetliğin devri ve devralanın Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirimi (TTK m.489) | Gerekmez | MKK kaydı ve banka |
| Borsada işlem gören pay | Aracı kurum üzerinden borsa işlemi | Gerekmez | Aracı kurum ve banka |
Hamiline yazılı paylarda kanun 7262 sayılı Kanun ile değiştirilmiştir: hamiline yazılı pay senetlerinin devri, şirket ve üçüncü kişiler hakkında ancak zilyetliğin geçirilmesi suretiyle payı devralan tarafından Merkezi Kayıt Kuruluşuna yapılacak bildirimle hüküm ifade eder; bildirim yapılmazsa pay sahibi paya bağlı haklarını bildirim yapılıncaya kadar kullanamaz ve idari para cezası uygulanır (TTK m.489, m.562). Hamiline pay satın alan kişinin, satıcının MKK kaydının doğru olup olmadığını kontrol etmesi ve devri kendisi bildirmesi gerekir. Kayıt dışı dolaşan hamiline pay, aklama bakımından en riskli pay türüdür.
Satış Bedeli Nasıl Ödenmeli? Bekletme, Bloke Hesap ve Kademeli Ödeme
Büyük tutarlı bir pay devri bedeli, banka açısından olağan bir havale değildir. Yükümlüler karmaşık ve olağandışı büyüklükteki işlemlere ve görünürde makul hukuki ve ekonomik amacı bulunmayan işlemlere özel dikkat göstermek ve işlemin amacı hakkında bilgi almak zorundadır (Tedbirler Yön. m.18). Kimlik tespiti yapılamayan veya iş ilişkisinin amacı hakkında yeterli bilgi edinilemeyen durumda yükümlü işlemi gerçekleştirmez (m.22). MASAK da şüpheli bir işlemin gerçekleştirilmesini yedi iş gününe kadar erteleyebilir (5549 s.K. m.19/A). Bu nedenle ödeme yapısı, imzadan önce bankayla birlikte planlanmalıdır.
Satış bedelinin ödenmesinde güvenli yöntemler
| Yöntem | Nasıl işler? | Alıcıyı nasıl korur? |
|---|---|---|
| Yalnızca banka üzerinden ödeme | Bedel alıcının kendi hesabından satıcının kendi hesabına gönderilir; açıklamada sözleşme tarihi ve konusu yazılır | Ödemenin izi ve iyiniyet delili oluşur |
| Bloke hesap (escrow) | Bedel bir bankada taraflar adına açılan bloke hesaba yatırılır; kapanış şartları gerçekleşince serbest bırakılır | Kaynak veya soruşturma sorunu çıkarsa bedel satıcıya geçmemiş olur |
| Kademeli ödeme ve bedelin bir kısmının alıkonulması | Bedelin bir bölümü belirli bir süre boyunca alıcıda veya bloke hesapta tutulur | Devirden sonra ortaya çıkan tedbir ve cezalar bu kısımdan karşılanır |
| Kapanış öncesi şartlar | Ödeme; gerçek faydalanıcı belgeleri, hesap durum yazıları ve satıcı beyanlarının teslimine bağlanır | Eksik bilgiyle ödeme yapılmasını önler |
Kaçınılması gerekenler de bellidir: bedelin bir kısmını nakit ödemek, sözleşmede düşük bedel gösterip farkı ayrıca ödemek, bedeli satıcının gösterdiği üçüncü bir kişinin ya da yurt dışındaki bir şirketin hesabına göndermek ve bedeli birçok küçük parçaya bölmek. Bu yöntemlerin her biri hem bankanın şüphesini artırır hem de alıcının iyiniyet savunmasını zayıflatır. Satıcı tarafının aynı işlemde yaşayabileceği sorunlar için şirket hissemi sattım, devir bedelim bloke edildi rehberimize bakabilirsiniz.
Pay Alım Sözleşmesine Konulacak Aklama Hükümleri
Pay alım sözleşmesinde aklama riskini karşılayan hükümler, incelemenin bulamadığı riskleri satıcıya yükler. Bu hükümler beş grupta toplanır:
- Beyan ve tekeffüller: Sermayenin ve şirket gelirlerinin hukuka uygun kaynaklardan geldiği, şirket ve ortakları hakkında aklama, kaçakçılık, sahte belge veya dolandırıcılık soruşturması bulunmadığı, ortakların ve gerçek faydalanıcıların dondurma listelerinde yer almadığı, beyan edilen gerçek faydalanıcı yapısının tam ve doğru olduğu.
- Tazminat: Devirden önceki bir olaya dayanan elkoyma, müsadere, idari para cezası veya kayyım tedbirinin alıcıya verdiği zararın satıcı tarafından karşılanması.
- Kapanış şartları: Gerçek faydalanıcı belgeleri, hesap durum yazıları ve banka ödemesine ilişkin belgeler teslim edilmeden kapanışın yapılmaması.
- Fesih ve iade: Beyanların gerçeğe aykırı çıkması hâlinde sözleşmeden dönme ve bedelin iadesi.
- Güvence: Tazminat borcunun bloke hesapta tutulan bedel veya teminat mektubuyla güvence altına alınması.
ÖRNEK SÖZLEŞME HÜKMÜ: AKLAMA VE GERÇEK FAYDALANICI BEYANI
Madde X – Satıcının aklamaya ilişkin beyan ve taahhütleri
X.1. Satıcı; devre konu payların bedelinin ve Şirket’in esas sermayesinin hukuka uygun kaynaklardan ödendiğini, Şirket’in banka hesaplarından geçen fonların Şirket’in olağan ticari faaliyetinden kaynaklandığını beyan eder.
X.2. Satıcı; kendisi, Şirket ve Şirket’in yöneticileri hakkında, sözleşme tarihi itibarıyla, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık, sahte belge düzenleme veya dolandırıcılık suçlarından başlatılmış bir soruşturma ya da kovuşturma bulunmadığını ve bu konuda kendisine herhangi bir bildirim yapılmadığını beyan eder.
X.3. Satıcı; Ek-… sayılı belgede gösterilen gerçek faydalanıcı yapısının tam ve doğru olduğunu, kendisinin, Şirket’in ve gerçek faydalanıcıların 6415 ve 7262 sayılı Kanunlar uyarınca verilmiş bir malvarlığı dondurma kararına konu olmadığını beyan eder.
X.4. Bu maddedeki beyanlardan birinin gerçeğe aykırı çıkması veya kapanış tarihinden önceki bir olaya dayanarak paylara, Şirket’in hesaplarına veya malvarlığına elkoyma, dondurma, kayyım, müsadere ya da idari para cezası tedbiri uygulanması hâlinde Satıcı, Alıcı’nın ve Şirket’in bu nedenle uğradığı her türlü zararı ilk yazılı talepte öder. Bu yükümlülük, bloke hesapta tutulan bedelden öncelikle karşılanır.
X.5. Alıcı, bu maddedeki beyanlardan birinin gerçeğe aykırı olduğunu öğrenmesi hâlinde sözleşmeden dönme ve ödediği bedelin iadesini isteme hakkına sahiptir.
Not: Hüküm, işlemin büyüklüğüne, pay türüne ve tarafların durumuna göre uyarlanmalıdır.
Sözleşmede böyle bir hüküm yoksa alıcının elinde genel hükümler kalır. Satıcının aldatması sonucu sözleşme yapan taraf sözleşmeyle bağlı değildir (TBK m.36); ancak bu hak, aldatmanın öğrenildiği andan itibaren bir yıl içinde kullanılmazsa sözleşme onanmış sayılır (TBK m.39). Bu kısa süre, sözleşmeye açık beyan ve tazminat hükmü konulmasını daha da önemli hâle getirir. Sözleşme uyuşmazlıkları ve tahkim için pay alım sözleşmesi uyuşmazlıkları rehberimize bakabilirsiniz.
Alıcı Ne Zaman Suç İşlemiş Olur? TCK m.282/2, m.165 ve İyiniyet
Aklama suçunun ikinci fıkrasına göre, birinci fıkradaki suçun işlenmesine iştirak etmeksizin, bu suçun konusunu oluşturan malvarlığı değerini bu özelliğini bilerek satın alan, kabul eden, bulunduran veya kullanan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır (TCK m.282/2). Suçtan elde edilen eşya veya malvarlığı değerini o suça iştirak etmeksizin satan, devreden, satın alan veya kabul eden kişi ise altı aydan üç yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır (TCK m.165). Bu ayrımın ayrıntıları suç eşyasının satın alınması rehberimizde anlatılmıştır.
Her iki suç da kast gerektirir; paranın veya payın suçtan geldiğini bilmeyen alıcı bu suçlardan sorumlu değildir. Ne var ki soruşturmada bilginin varlığı, çoğu zaman dış olgulardan çıkarılır: piyasa değerinin çok altındaki bedel, nakit ödeme, satıcının kimliğini veya yapının arkasındaki kişiyi sormamak, bankanın sorularına cevap vermekten kaçınmak. Yapılmış bir kaynak incelemesi, alıcının bilmediğini ve bilmesi için gereken özeni gösterdiğini ortaya koyan en somut belgedir.
Müsadere bakımından da iyiniyet belirleyicidir. Eşya müsaderesi iyiniyetli üçüncü kişilere ait olmamak koşuluyla uygulanır (TCK m.54/1); kazanç müsaderesinde de mağdurun ve iyiniyetli üçüncü kişilerin hakları korunur (TCK m.55). İyiniyetin genel ölçüsü Medeni Kanun’dadır: kanunun iyiniyete hukuki sonuç bağladığı durumlarda asıl olan iyiniyetin varlığıdır; ancak durumun gereklerine göre kendisinden beklenen özeni göstermeyen kimse iyiniyet iddiasında bulunamaz (TMK m.3). Büyük bir şirket satın alımında “durumun gerekleri” makul bir inceleme yapılmasını kapsar. Müsaderenin infazı ve üçüncü kişinin hakları müsadere rehberimizde ayrıca ele alınmıştır.
Satın Alma Öncesi Adım Adım Yol Haritası
- Satıcıyı ve gerçek faydalanıcıyı tanıyın. Kimlik, imza sirküleri, pay defteri, ortaklık şeması ve GİB gerçek faydalanıcı bildirimiyle zincirin sonundaki gerçek kişiye ulaşın.
- Sermaye ve para akışını inceleyin. Sermaye ödeme dekontlarını, son yılların büyük para hareketlerini, nakit tahsilatları ve ilişkili taraf işlemlerini gözden geçirin.
- Tedbir ve soruşturma taraması yapın. Hesap durum yazılarını, haciz kayıtlarını, dondurma kararlarını ve satıcının yazılı soruşturma beyanını alın.
- Bedeli değerlemeyle destekleyin. Bağımsız değerleme raporu ve mali tablolarla bedelin şirketin değeriyle uyumlu olduğunu belgeleyin.
- Ödeme yapısını bankayla planlayın. Bedeli yalnızca bankadan, kendi hesabınızdan satıcının kendi hesabına ödeyin; mümkünse bloke hesap ve kademeli ödeme kullanın.
- Sözleşmeye aklama hükümlerini koyun. Beyan ve tekeffül, tazminat, kapanış şartı, dönme hakkı ve teminat hükümlerini ekleyin.
- Devri usulüne göre tamamlayın. Limited şirkette noter onayı ve genel kurul kararı, anonim şirkette ciro ve pay defteri kaydı, hamiline payda MKK bildirimi yapın.
- Devirden sonra kayıtları güncelleyin. Gerçek faydalanıcı bildirimini, imza yetkilerini ve banka kayıtlarını yenileyin; inceleme dosyasını saklayın.
Devirden Sonra Soruşturma Çıkarsa Alıcı Ne Yapar?
Satın almadan sonra satıcı ya da şirketin eski yönetimi hakkında bir soruşturma başlarsa alıcının ilk işi, karşılaştığı tedbirin türünü ve dayanağını öğrenmektir; çünkü her tedbirin başvuru mercii ve süresi farklıdır.
Tedbire göre alıcının başvuru yolu
| Tedbir | Karar veren | Alıcının yapacağı |
|---|---|---|
| Paylara veya şirket hesaplarına elkoyma | Sulh ceza hâkimliği veya mahkeme (CMK m.128) | İki hafta içinde itiraz (CMK m.268/1); payların şüpheliye ait olmadığını ve devrin gerçek olduğunu belgeleme |
| Şirkete kayyım atanması | Hâkim veya mahkeme (CMK m.133) | Kararın kapsamının daraltılmasını ve şirketin faaliyetinin sürdürülmesini isteme; suçun hâlen şirket faaliyeti çerçevesinde işlenmediğini gösterme |
| Satış bedelinin ertelenmesi | MASAK (5549 s.K. m.19/A) | Erteleme süresi içinde işlemin amacını ve kaynağını belgelerle açıklama |
| Malvarlığının dondurulması | Cumhurbaşkanı kararı veya ilgili bakanların kararı (6415, 7262) | Dondurmanın hangi maddeye dayandığını tespit edip o rejimin başvuru yolunu kullanma |
| Satıcıya karşı haklar | Sözleşme; hakem veya mahkeme | Beyan ihlali nedeniyle tazminat, bloke hesaptan tahsil, gerekirse sözleşmeden dönme |
Elkoyma kararına karşı itiraz hazırlarken satın alma öncesinde oluşturulan inceleme dosyası doğrudan delil olarak kullanılır: değerleme raporu, banka ödemeleri, gerçek faydalanıcı belgeleri ve satıcının yazılı beyanları. Benzer bir durumda bahis şüphelisinden mal satın alan iyiniyetli alıcının izleyeceği yol iyiniyetli alıcı rehberimizde, kurumsal başvuru örnekleri ise MASAK kurumsal dilekçe setinde yer alır.
Satın aldığınız şirketin paylarına el mi konuldu?
Elkoymaya itiraz, kayyım kararının kapsamı ve satıcıya karşı haklarınız için süreleri kaçırmadan harekete geçelim.
📞 Hemen Arayın💬 WhatsAppUyarı İşaretleri: Hangi Durumlar Satın Almayı Durdurmalı?
Satın alma sürecindeki uyarı işaretleri
| Uyarı işareti | Neden önemli? | Ne istenmeli? |
|---|---|---|
| Satıcı gerçek faydalanıcıyı açıklamak istemiyor | Tedbirler Yön. m.22 uyarınca yükümlü işlemi yapmayabilir | Açıklama yapılmadan işleme devam edilmemesi |
| Bedelin üçüncü kişiye veya yurt dışına ödenmesi isteniyor | Paranın gerçek alıcısı gizlenebilir | Bedelin yalnızca satıcının kendi hesabına ödenmesi |
| Bedelin bir kısmının nakit ödenmesi isteniyor | Kaynak ve vergi boşluğu | Tamamının bankadan ödenmesi |
| Paylar son bir yılda birkaç kez el değiştirmiş | Katmanlama işareti olabilir | Her devrin bedelini ve ödeme belgesini görmek |
| Şirketin geliri faaliyetiyle orantısız | Gerçek faaliyet olmadan para dönüyor olabilir | Müşteri sözleşmeleri, sevk belgeleri, personel ve tesis kanıtı |
| Şirket hesaplarında yakın tarihte bloke olmuş | Bankanın veya MASAK’ın önceki şüphesi | Blokenin dayanağı ve nasıl kaldırıldığı |
| Satıcı acele ediyor, incelemeye süre vermiyor | İncelemeden kaçınma | İncelemenin tamamlanmasına bağlı kapanış şartı |
| Yönetim geniş yetkili vekâletnameyle yürütülüyor | Kâğıt üzerindeki ortak gerçek sahip olmayabilir | Vekâletnameyi verenin ve alanın kimliği, aralarındaki ilişki |
Örnek Olaylar
Limited şirket payının noterde devri. Bir alıcı, bir lojistik şirketinin tüm paylarını satın almak için noterde pay devir sözleşmesi imzaladı. Satıcı, bedelin bir bölümünü kardeşinin hesabına gönderilmesini istedi. Noter ve banka yükümlüdür; bu talep her ikisinin de dikkatini çeker ve ödeme bekletilebilir. Doğru olan, bedelin tamamının satıcının kendi hesabına ödenmesi ve satıcının kardeşiyle ilişkisini kendi hesabından çözmesidir.
Anonim şirketin sessiz devri. Bir yatırımcı, bir anonim şirketin nama yazılı paylarını ciro yoluyla satın aldı; noter ve sicil işlemi gerekmediğinden süreç birkaç günde tamamlandı. Altı ay sonra eski ortak hakkında başlayan bir sahte belge ve aklama soruşturmasında şirkete kayyım atanması gündeme geldi. Yatırımcının elindeki tek güçlü delil, satın almadan önce aldığı değerleme raporu, banka ödemeleri ve satıcının yazılı beyanlarıydı. Bu belgeler hem kayyım kararına itirazda hem de satıcıya karşı tazminat talebinde kullanıldı.
Yabancı şirket üzerinden satıcı. Satılan şirketin tek ortağı, yurt dışında kurulu bir şirketti ve bu şirketin ortakları açıklanmadı. Alıcının bankası, ödeme talimatında gerçek faydalanıcıyı sordu. Yabancı şirketin ortaklık belgeleri ve nihai kontrol eden kişi bilgisi verilmeden yükümlü işlemi gerçekleştirmeyebilir (Tedbirler Yön. m.22). Alıcı, ortaklık belgelerinin apostilli suretlerinin teslimini kapanış şartına bağlayarak işlemi güvenle tamamladı.
Değerinin çok altında satış. Bir satıcı, yüksek cirolu bir şirketi kısa sürede ve değerinin çok altında satmak istedi. Bu durum hem gabin hem de aklama yönünden uyarı işaretidir: satıcı bir tedbirden kaçıyor ya da şirketin bilinmeyen bir sorunu olabilir. Alıcının yapması gereken, acele etmeden inceleme yapmak ve indirimin gerekçesini belgelemektir.
Sık Yapılan Hatalar
Hata ve doğrusu
| Hata | Sonucu | Doğrusu |
|---|---|---|
| Yalnızca borç ve dava incelemesi yapmak | Kaynak ve gerçek faydalanıcı riski görülmez | Aklama odaklı incelemeyi de yapmak |
| Sözleşmede düşük bedel gösterip farkı ayrıca ödemek | Kaynak boşluğu, vergi riski ve iyiniyet kaybı | Gerçek bedeli yazmak ve bankadan ödemek |
| Bedeli satıcının gösterdiği başka hesaba göndermek | Ödeme bekletilebilir; aklama şüphesi doğar | Yalnızca satıcının kendi hesabına ödeme |
| Hamiline payı MKK bildirimi yapmadan almak | Paya bağlı haklar kullanılamaz; idari para cezası | Devralanın MKK bildirimini yapması (TTK m.489) |
| Sözleşmeye aklama beyanı koymamak | Satıcıya başvuru imkânı daralır; aldatma için süre bir yıldır | Beyan, tazminat ve teminat hükümleri |
| İnceleme belgelerini saklamamak | Yıllar sonra iyiniyet ispatlanamaz | Tarihli inceleme dosyasını uzun süre saklamak |
Sıkça Sorulan Sorular
Şirket satın alan kişi MASAK yükümlüsü müdür?
Kural olarak hayır. Yükümlüler Tedbirler Yönetmeliği m.4/1’de sayılmıştır. Ancak işlemi yürüten banka, limited şirket devrinde noter, finansal işlemi yürüten avukat, mali müşavir ve borsa işlemlerinde aracı kurum yükümlüdür; bunlar alıcıya kimlik, amaç ve kaynak sorabilir.
Satın aldığım şirketin eski ortağı hakkında aklama soruşturması başlarsa paylarıma el konulabilir mi?
Elkoymanın konusu kural olarak şüpheli veya sanığa ait malvarlığı değerleridir ve şirketteki ortaklık payları bunlar arasındadır (CMK m.128/1-f). Payları gerçek bir bedelle ve iyiniyetle satın aldıysanız, payların artık şüpheliye ait olmadığını ve devrin gerçek olduğunu belgelerle göstererek iki haftalık süre içinde itiraz edebilirsiniz (CMK m.268/1).
Satın aldığım şirkete kayyım atanabilir mi?
Evet, aklama dahil CMK m.133/4’te sayılan suçlarda, suçun şirketin faaliyeti çerçevesinde işlenmekte olduğuna dair kuvvetli şüphe varsa ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için gerekliyse hâkim veya mahkeme kayyım atayabilir. Devirden sonra yönetimin değiştiğini ve suçun şirket faaliyeti içinde sürmediğini göstermek önemlidir.
Gerçek faydalanıcı nasıl belirlenir?
Önce şirketin yüzde yirmi beşini aşan hisseye sahip gerçek kişi ortaklarına bakılır; böyle bir ortak yoksa veya ortağın gerçek faydalanıcı olmadığından şüpheleniliyorsa şirketi nihai olarak kontrol eden gerçek kişiler, onlar da tespit edilemezse ticaret sicilinde kayıtlı en üst düzey icra yetkisine sahip kişiler gerçek faydalanıcı kabul edilir (Tedbirler Yön. m.17/A).
Satıcı gerçek faydalanıcıyı açıklamazsa ne olur?
Yükümlüler kimlik tespiti yapamadıkları veya iş ilişkisinin amacı hakkında yeterli bilgi edinemedikleri durumda işlemi gerçekleştirmez (Tedbirler Yön. m.22). Alıcı açısından da bilgi verilmeyen bir satın alma, iyiniyet savunmasını zayıflatan ciddi bir uyarı işaretidir.
Paranın suç geliri olduğunu bilmeden şirket alırsam suç işlemiş olur muyum?
Hayır. TCK m.282/2 ve m.165 kast gerektirir. Ancak bilgi, piyasa değerinin çok altındaki bedel, nakit ödeme veya hiç soru sormamak gibi dış olgulardan çıkarılabilir. Bu yüzden satın alma öncesinde yapılan inceleme ve saklanan belgeler önemlidir.
Anonim şirket hisse devri neden daha riskli görülüyor?
Nama yazılı paylar ciro ve zilyetliğin devriyle devredilir (TTK m.490/2); noter onayı ve ticaret siciline tescil gerekmez. Bu nedenle işlemi inceleyen bir yükümlü çoğu zaman yalnızca bedelin geçtiği bankadır. Limited şirkette ise devir sözleşmesinde imzalar noterce onaylanır (TTK m.595).
Hamiline yazılı pay satın alırken neye dikkat etmeliyim?
Devir, zilyetliğin geçirilmesi ve devralanın Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirimiyle hüküm ifade eder; bildirim yapılmazsa paya bağlı haklar bildirim yapılıncaya kadar kullanılamaz ve idari para cezası uygulanır (TTK m.489, m.562). Satıcının MKK kaydını kontrol edin ve bildirimi kendiniz yapın.
Satış bedelini bloke hesapta tutmak zorunlu mu?
Kanunen zorunlu değildir; tarafların sözleşmeyle kuracağı bir güvencedir. Ancak büyük tutarlı ve kaynak incelemesinin tam yapılamadığı devirlerde, bedelin kapanış şartları gerçekleşinceye kadar bloke hesapta tutulması alıcıyı en iyi koruyan yöntemlerden biridir.
Banka satış bedelinin gönderilmesini erteleyebilir mi?
Banka, işlemin amacı hakkında yeterli bilgi edinemezse işlemi gerçekleştirmeyebilir (Tedbirler Yön. m.22). MASAK ise şüpheli bir işlemin gerçekleştirilmesini yedi iş gününe kadar erteleyebilir (5549 s.K. m.19/A). Ödeme yapısını imzadan önce bankayla planlamak bu riski azaltır.
Satıcı beni aldattıysa sözleşmeyi ne kadar sürede ortadan kaldırabilirim?
Aldatma sonucu sözleşme yapan taraf sözleşmeyle bağlı değildir (TBK m.36); ancak aldatmayı öğrendiği andan itibaren bir yıl içinde bağlı olmadığını bildirmez veya verdiğini geri istemezse sözleşmeyi onamış sayılır (TBK m.39). Onama, tazminat hakkını ortadan kaldırmaz.
Şirket hakkında aklama nedeniyle idari para cezası verilebilir mi?
Evet. Aklama suçunun bir özel hukuk tüzel kişisinin organ veya temsilcisi tarafından tüzel kişi yararına işlenmesi hâlinde şirkete idari para cezası verilir (Kabahatler Kanunu m.43/A). Ayrıca tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirleri uygulanır (TCK m.282/5, m.60). Bu nedenle devirden önceki olaylara ilişkin tazminat hükmü önemlidir.
Satın aldığım şirketin ortağının malvarlığı dondurulmuşsa ne olur?
Dondurma kararları Resmî Gazete’de yayımlanır ve malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisini kaldırır (6415 ve 7262 sayılı Kanunlar). Listedeki kişiden pay satın almak bu nedenle hukuken sorunludur; satın almadan önce satıcının ve gerçek faydalanıcıların listelerde olup olmadığı kontrol edilmelidir.
Devirden sonra gerçek faydalanıcı bildirimi yapılmalı mı?
Devirle birlikte şirketin yüzde yirmi beşi aşan hisseye sahip gerçek kişi ortakları veya nihai kontrol değişiyorsa, şirketin Gelir İdaresi Başkanlığına verdiği gerçek faydalanıcı bildiriminin güncellenmesi gerekir (VUK Genel Tebliği Sıra No: 529). Bankalar da yeni ortaklık yapısına göre kimlik ve gerçek faydalanıcı bilgilerini yeniler.
📚 İlgili Rehberler
- 🧭 MASAK Rehberi (Hub)Dört tedbir, süre tablosu, konuma göre başlangıç noktası
- Şirket Hissemi Sattım, Devir Bedelim Bloke Edildi
- Hisse Satın Alırken Gabin ve Hile Riski
- Offshore, Kabuk ve Paravan Şirket Yapıları
- Şirkete Kayyım Atanması (CMK 133)
- Birleşme ve Devralma (M&A) ve Hukuki Durum Tespiti
- Kimlik Tespiti ve Müşterini Tanı İlkesi
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için 0554 648 37 15 numaralı telefondan Hukukçular Evi Ankara ile görüşebilirsiniz. Yazar: Av. Fatma Öztürk.
Bu içerik Ceza Hukuku alanındadır.
Ceza Hukuku Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları
İlgili Rehberler
- 📚 Ana Rehber: Ceza Hukuku Rehberi
- ▸ Devlet Desteğinde Sahte Fatura 2026: KOSGEB, TKDK-IPARD ve TÜBİTAK’ta Nitelikli Dolandırıcılık (TCK 158/1-e), VUK 359, Etkin Pişmanlık (TCK 168) ve Destek İadesi
- ▸ Genelev Ruhsatı ve Genel Kadın Tescili Ne Olacak? AYM’nin 1593 Sayılı Kanun m.128 İptali Sonrası Kayıt Silme, Mühür ve Dava Yolları (E.2025/144, K.2026/164) 2026
- ▸ KKTC’de Kumarhaneden Kazanılan Parayı Türkiye’ye Getirmek 2026: Banka, MASAK, Gümrükte Nakit, Vergi ve Aklama Riski — Hangi Belgeler Gerekir? (5549 m.16, Kabahatler K. m.6 ve 34, TBK 604-606, TCK 282)
- ▸ Yat, Tekne, Lüks Araç, Sanat Eseri ve Antika Satışında MASAK 2026: Satış Bedeli Bloke Olursa Ne Yapılır? Tedbirler Yönetmeliği m.4/1-o ve ö, Gerçek Faydalanıcı (m.17/A), TCK 282/2, 165 ve TMK 989
Bu konuda hukuki destek almak için


