Kimlik Tespiti ve Müşterini Tanı İlkesi 2026: 185.000 ve 15.000 TL Eşikleri, Kişi Türüne Göre Tespit ve Teyit Usulü, Gerçek Faydalanıcı (m.17/A) ve Yüzde Yirmi Beş Ölçütü, Uzaktan Kimlik Tespiti, Sıkılaştırılmış Tedbirler ve İşlemin Reddi

Müşterini tanı ilkesi, MASAK mevzuatının bütün yükümlüleri bağlayan çekirdeğidir. Kimlik tespiti tek bir işlem değil, birbirine bağlı dört halkadan oluşur: bilgilerin alınması, alınan bilgilerin teyidi, başkası hesabına hareket edilip edilmediğinin araştırılması ve gerçek faydalanıcının ortaya çıkarılması. Bu rehber, Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik çerçevesinde 185.000 ve 15.000 TL eşiklerini, kişi türüne göre alınacak bilgileri ve teyit yöntemlerini, gerçek faydalanıcı tespitinde yüzde yirmi beş ölçütünü, uzaktan kimlik tespitini, özel dikkat gerektiren işlemleri, muhabirlik ilişkisini ve riskli ülkeleri, sıkılaştırılmış ve basitleştirilmiş tedbirleri, işlemin reddi ile iş ilişkisinin sona erdirilmesini ve ihlalin 2026 yılı yaptırımını anlatır.

Dayanak: Hangi Yönetmelik Neyi Düzenler?

Müşterini tanı yükümlülüğünün kanuni dayanağı 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun m.3’tür. Madde, yükümlülere kendileri nezdinde yapılan veya aracılık ettikleri işlemlerde işlem yapılmadan önce, işlem yapanlar ile nam veya hesaplarına işlem yapılanların kimliklerini tespit etme ve gerekli diğer tedbirleri alma yükümlülüğü getirir; usul ve esasların yönetmelikle belirleneceğini de ekler. Bu yetkiye dayanan düzenleme, 9 Ocak 2008 tarihli ve 26751 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik’tir; kısaca Tedbirler Yönetmeliği denir ve dayanağını 5549 sayılı Kanun m.27’den alır.

Uygulamada iki yönetmelik sık sık karıştırılır. Tedbirler Yönetmeliği işlem düzeyindeki yükümlülükleri, yani kimlik tespitini, bildirimi, saklamayı ve risk tedbirlerini düzenler ve Kanun m.2’de sayılan bütün yükümlüleri bağlar. Uyum Programı Hakkında Yönetmelik ise kurumsal yapıyı düzenler ve yalnızca orada sayılan kuruluşlara uygulanır. Bir kuyumcunun uyum görevlisi atama yükümlülüğü yoktur ama kimlik tespiti yükümlülüğü, bir bankanınkiyle aynı maddeye dayanır. Kurumsal katmanın ayrıntısı MASAK uyum programı ve uyum görevlisi rehberinde ele alınmıştır.

Tedbirler Yönetmeliği’nin yanında MASAK Genel Tebliğleri de bağlayıcıdır. Kimlik tespiti uygulamasının ayrıntıları 5 Sıra No.lu Genel Tebliğ’de, uzaktan kimlik tespitine ilişkin yöntemler ise 19 Sıra No.lu Genel Tebliğ’de düzenlenmiştir. Bir uyum dosyası hazırlanırken yalnızca Yönetmeliğe atıf yapılması eksiktir; tebliğ hükümlerinin de prosedüre yansıtılmış olması beklenir.

Kimlik Tespiti Hangi Hâllerde Zorunludur?

Tedbirler Yönetmeliği m.5, kimlik tespiti yapılacak hâlleri sayar. Buradaki mantık iki başlıklıdır: bir yanda süreklilik, diğer yanda tutar. Sürekli iş ilişkisi kurulurken tutara hiç bakılmaz; çünkü ilişki devam edecek, işlem sayısı artacak ve müşteri profilinin baştan bilinmesi gerekecektir. Sürekli iş ilişkisi dışındaki tekil işlemlerde ise eşik devreye girer.

Eşikler 14 Ocak 2023 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan ve 1 Şubat 2023’te yürürlüğe giren değişiklikle güncellenmiştir: genel eşik 85.000 TL’den 185.000 TL’ye, elektronik transfer eşiği 7.500 TL’den 15.000 TL’ye çıkarılmıştır. Aynı tarihte 5 Sıra No.lu Genel Tebliğ’de de paralel değişiklik yapılmıştır. Bu tutarlar idari para cezalarından farklı olarak her yıl kendiliğinden artmaz; ancak yeni bir yönetmelik değişikliğiyle değişir. Bu nedenle prosedürlerde eşiklerin sabit yazılması yerine, dayanak maddeye atıf yapılması ve yıllık gözden geçirme takvimine alınması yerinde olur.

Bağlantılı işlem kavramı, uygulamada en çok tartışılan noktadır. Eşiğin hemen altında kalan ardışık işlemler, aralarında zaman, taraf ya da ekonomik amaç bakımından bağ bulunduğunda tek işlem sayılır. Bir müşterinin aynı gün içinde birkaç kalemde yaptığı ve toplamı eşiği aşan alımlarında kimlik tespiti yapılmaması, denetimde her bir işlem için ayrı ihlal olarak raporlanabilir. Bu risk özellikle nakit yoğun sektörlerde, kuyumculuk ve araç ticaretinde yüksektir; ilgili sektör riskleri MASAK yükümlülükleri ve idari para cezası rehberinde ayrıntılandırılmıştır.

Kimlik Tespitinin Zamanı: İşlemden Önce Kuralı

Kimlik tespitinin, iş ilişkisi tesisinden veya işlem yapılmadan önce tamamlanması gerekir. Bu kural yalnızca bir sıralama tercihi değildir; yükümlülüğün özüdür. İşlem gerçekleştikten sonra alınan kimlik bilgisi, aklama riskini önleme işlevini yerine getirmez ve denetimde ihlali ortadan kaldırmaz. Sonradan tamamlanan tespit, olsa olsa düzeltici tedbir olarak dikkate alınır ve kademeli yaptırım tartışmasında lehe bir unsur oluşturur.

Kimlik tespiti iki aşamalıdır: bilgilerin alınması ve alınan bilgilerin teyidi. Bilgilerin alınması beyana dayanır; teyit ise belge ve veri tabanı sorgusuyla yapılır. Uygulamada en sık rastlanan eksiklik, bilgilerin alınmış ama teyit adımının atlanmış olmasıdır. Müşteri beyanının kayda geçirilmesi tek başına kimlik tespiti sayılmaz.

Kişi Türüne Göre Alınacak Bilgiler ve Teyit Yöntemleri

Tedbirler Yönetmeliği, kimlik tespitini kişi türüne göre ayrı maddelerde düzenler: gerçek kişiler, ticaret siciline kayıtlı tüzel kişiler, dernek ve vakıflar, sendikalar ve konfederasyonlar, siyasi partiler, yabancı ülkede kurulmuş tüzel kişiler, tüzel kişiliği olmayan teşekküller ve kamu kurumları için alınacak bilgiler ve bunların hangi kayıttan teyit edileceği ayrı ayrı gösterilmiştir. 24 Şubat 2021 tarihli değişiklikle gerçek kişilerde alınması zorunlu bilgiler arasına iş ve meslek bilgisi de eklenmiştir.

Temsilci ve vekiller bakımından ayrı bir kural işler: adına işlem yapılan kişinin kimliği tespit edilirken, işlemi fiilen yapan temsilcinin kimliği de ayrıca tespit edilir ve temsil yetkisinin dayanağı belgelenir. Vekâletnamenin kapsamının işlemi kapsayıp kapsamadığı kontrol edilmeden yapılan işlem, hem kimlik tespiti hem yetki bakımından eksik sayılır.

Başkası Hesabına Hareket Edenler ve İşyerine Asılacak Duyuru

Tedbirler Yönetmeliği m.17, yükümlülere bir başkası hesabına hareket edilip edilmediğini tespit etmek için gerekli tedbirleri alma yükümlülüğü getirir. Müşteriye bu yönde soru sorulması ve cevabın kayda geçirilmesi, tedbirin en temel biçimidir. Kendi adına ancak başkası hesabına hareket eden kişilere sorumluluklarını hatırlatmak amacıyla, yükümlülerin hizmet verdikleri tüm işyerlerine müşterilerin rahatça görebileceği şekilde duyuru asmaları gerekir.

Bu duyuru yükümlülüğü, denetimde en kolay tespit edilen ve en kolay giderilen eksikliklerdendir. Şubesi bulunan kuruluşlarda duyurunun her işyerinde asılı olduğunun periyodik olarak kontrol edilmesi ve fotoğrafla belgelenmesi, ihtar aşamasında ciddi zaman kazandırır. Dijital kanallarda hizmet veren yükümlülerde aynı bilgilendirmenin arayüzde görünür biçimde yer alması beklenir.

Gerçek Faydalanıcının Tespiti ve Yüzde Yirmi Beş Ölçütü

Gerçek faydalanıcı, Tedbirler Yönetmeliği m.3/1-(h)’de, yükümlü nezdinde işlem gerçekleştiren gerçek kişileri, adına işlem yapılan gerçek kişi, tüzel kişi veya tüzel kişiliği olmayan teşekkülleri nihai olarak kontrolünde bulunduran ya da bunlar üzerinde nihai nüfuz sahibi olan gerçek kişi veya kişiler olarak tanımlanır. Tespit usulü m.17/A’da düzenlenmiştir ve 24 Şubat 2021 tarihli değişiklikle kapsamı genişletilmiştir.

Ticaret siciline kayıtlı tüzel kişilerle sürekli iş ilişkisi tesisinde, tüzel kişiliğin yüzde yirmi beşi aşan hisseye sahip gerçek kişi ortaklarının kimliği gerçek kişilere ilişkin madde uyarınca tespit edilir; yüzde yirmi beşi aşan hisseye sahip tüzel kişi ortakların kimliği ise tüzel kişilere ilişkin madde uyarınca tespit edilir. Bu oran bir eşiktir, sonuç değildir: yüzde yirmi beşi aşan ortağın gerçek faydalanıcı olmadığından şüphelenilmesi hâlinde araştırma, kontrolü elinde bulunduran gerçek kişiye ulaşılana kadar sürdürülür. Hiçbir gerçek kişiye ulaşılamadığında en üst düzey icra yetkisine sahip gerçek kişi gerçek faydalanıcı kabul edilir.

Gerçek faydalanıcı tespitinin belgelenmesi, tespitin kendisi kadar önemlidir. Ortaklık yapısının hangi tarihte, hangi kayda dayanılarak incelendiği dosyada görünmüyorsa, denetimde tespit yapılmamış sayılır. Karmaşık ortaklık zincirlerinde şema çıkarılması ve şemanın tarihlenmesi, hem denetimde hem sonradan açılan iptal davasında en güçlü savunma belgesidir.

Uzaktan Kimlik Tespiti

24 Şubat 2021 tarihli ve 31405 ikinci mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle gerçek kişilerde uzaktan kimlik tespitine imkân tanınmıştır. Kural şudur: yükümlünün asli faaliyet alanıyla ilgili mevzuatta, müşteriyle yüz yüze gelinmeksizin kimliğin doğrulanmasına imkân verecek yöntemlerle sözleşme kurulmasına izin verilmiş olması hâlinde, gerçek kişilerle sürekli iş ilişkisi tesisinde uzaktan kimlik tespiti yöntemleri kullanılabilir. Yani uzaktan kimlik tespiti, MASAK mevzuatının tek başına verdiği bir imkân değil, sektörel mevzuatın izin vermesine bağlı bir imkândır.

Uzaktan kimlik tespitinde uygulanacak yöntemleri ve bu yöntemin kullanılabileceği diğer işlem türlerini yükümlü grupları itibarıyla belirleme yetkisi Hazine ve Maliye Bakanlığındadır; bu yetki 19 Sıra No.lu MASAK Genel Tebliği ile kullanılmıştır. Bankacılık tarafında ayrıca BDDK’nın uzaktan kimlik tespiti düzenlemesi işler. Uygulamada görüntülü görüşme, kimlik belgesinin çipli doğrulaması, canlılık testi ve ilk işlemin müşteri adına açılmış bir hesaptan yapılması gibi adımlar aranır.

Uzaktan kimlik tespitinin kaydının saklanması özel önem taşır. Görüntülü görüşme kayıtlarının, doğrulama adımlarının ve başarısız denemelerin kayda alınmaması, tespitin hiç yapılmamış sayılmasına yol açabilir. Ayrıca uzaktan tespitle kurulan ilişkiler, yüz yüze olmayan işlem niteliği taşıdığı için risk sınıflandırmasında ayrıca değerlendirilir.

Özel Dikkat Gerektiren İşlemler ve Teknolojik Riskler

Tedbirler Yönetmeliği m.18, karmaşık ve olağandışı büyüklükteki işlemlerle görünür bir hukuki ve ekonomik amacı bulunmayan işlemlere özel dikkat gösterilmesini, bu işlemler hakkında mümkün olduğu ölçüde bilgi edinilmesini ve elde edilen bilgilerin kayda geçirilmesini öngörür. Buradaki ölçüt tutar değil, işlemin müşterinin bilinen profiline uygun olup olmadığıdır. Profiline uymayan bir işlem, eşiğin çok altında kalsa bile özel dikkat gerektirir.

Aynı Yönetmeliğin 20 nci maddesi teknolojik risklere karşı tedbir alınmasını düzenler. Yeni ve gelişen teknolojilerin, yeni dağıtım kanallarının ve yeni ürünlerin sunduğu imkânların aklama ve terörün finansmanı amacıyla kullanılması riskine karşı özel dikkat gösterilmesi ve önleyici tedbirlerin alınması gerekir. Yüz yüze olmayan işlem imkânı veren sistemler üzerinden yapılan işlemlerin yakından izlenmesi, tutar ve işlem sayısı limiti belirlenmesi dâhil etkili tedbirlerin uygulanması beklenir.

Yeni ürün ve kanalların devreye alınmadan önce aklama riski bakımından değerlendirilmesi, uygulamada ürün onay süreçlerine uyum biriminin dâhil edilmesiyle sağlanır. Ürün devreye alındıktan sonra yapılan risk değerlendirmesi, denetimde tedbirin sonradan alındığı yönünde bulgu doğurur.

Muhabirlik İlişkisi, Tabela Banka Yasağı ve Riskli Ülkeler

Tedbirler Yönetmeliği m.23, muhabirlik ilişkisinde güçlendirilmiş tedbirleri düzenler. Yurt dışında yerleşik bir finansal kuruluşla muhabirlik ilişkisi kurulmadan önce karşı kuruluşun faaliyet konusu, itibarı, denetim durumu ve aklama ile mücadele düzeninin yeterliliği araştırılır; ilişkinin kurulması üst yönetim onayına bağlanır ve tarafların sorumlulukları yazılı olarak belirlenir. Fiziki hizmet ofisi bulunmayan, tam gün çalışan personel istihdam etmeyen ve resmî bir otoritenin denetimine tabi olmayan tabela bankalarla ilişki kurulması yasaktır; hesaplarının tabela bankalarca kullanılmasına izin verdiği bilinen kuruluşlarla da ilişki kurulmaz. Aktarmalı muhabir hesap ve yuvalanmış hesap hizmeti verilmesi de bu yasağın kapsamındadır.

Yönetmeliğin 25 inci maddesi riskli ülkelerle ilişkileri düzenler. Aklama ve terörün finansmanıyla mücadelede yeterli düzenlemelere sahip olmayan, bu düzenlemeleri etkin biçimde uygulamayan ya da uluslararası kuruluşlarca riskli kabul edilen ülkelerle yapılan işlemlere özel dikkat gösterilir. Bu ülkelerde yerleşik kişilerle kurulan ilişkilerde ilave araştırma yapılır, güçlendirilmiş onay mekanizması işletilir ve işlemler yakından izlenir. Düzenleme ve denetim fonksiyonları asgari düzeyde bulunan serbest bölgeler ve finans merkezleriyle ilişkili müşteriler bakımından da aynı yaklaşım geçerlidir.

Elektronik Transfer Mesajlarında Aranan Bilgiler

Tedbirler Yönetmeliği m.24, yurt içi ve yurt dışı elektronik transfer mesajlarında işletilecek kuralları düzenler. 1 Şubat 2023’ten itibaren bu kuralların işletiminde esas alınan parasal tutar 15.000 TL’dir. Bu tutar ve üzerindeki transferlerde gönderene ilişkin bilgilerin mesajda yer alması ve doğruluğunun teyit edilmiş olması, alıcıya ilişkin bilgilerin de mesajda bulunması gerekir. Eksik bilgiyle gelen transferlerde alıcı kuruluşun bilgiyi tamamlatması ya da işlemi reddetmesi beklenir.

Transfer mesajı kuralları, kripto varlık transferlerinde de karşılığını bulmuştur. Kripto varlık hizmet sağlayıcıları bakımından gönderen ve alıcı bilgilerinin transfer boyunca taşınmasına ilişkin yükümlülükler, platformların kimlik tespiti altyapısını doğrudan etkiler. Bu alanın lisans ve uyum boyutu kripto varlık hizmet sağlayıcıları rehberinde incelenmiştir.

Sıkılaştırılmış ve Basitleştirilmiş Tedbirler

Risk temelli yaklaşımın iki yönü vardır. Yüksek riskli durumlarda sıkılaştırılmış, düşük riskli durumlarda basitleştirilmiş tedbirler uygulanır. Sıkılaştırılmış tedbirler, özel dikkat gerektiren işlemlerde, teknolojik risk taşıyan hâllerde, riskli ülkelerle ilişkilerde ve risk derecelendirmesi sonucunda yüksek riskli belirlenen gruplarda devreye girer. MASAK’ın sıkılaştırılmış tedbirlere ilişkin rehberi, tespit edilen riskle orantılı olarak bu tedbirlerden bir veya birkaçının ya da tamamının uygulanmasını öngörür.

Basitleştirilmiş tedbirlerin uygulanabilmesi için düşük riskin belgelenmiş olması gerekir. Risk değerlendirmesi yapılmadan doğrudan basitleştirilmiş tedbire geçilmesi, tedbirin hiç uygulanmaması gibi sonuç doğurur. Ayrıca şüphe doğduğu anda risk sınıflandırması ne olursa olsun tam kimlik tespiti ve sıkılaştırılmış tedbirler devreye girer.

Siyasi nüfuz sahibi kişiler bakımından yürütülen kontrol, sıkılaştırılmış tedbirlerin tipik uygulama alanıdır. Müşterinin ya da gerçek faydalanıcının bu kapsamda olup olmadığının belirlenmesi, fon ve malvarlığı kaynağının araştırılması, ilişkinin kurulması ve sürdürülmesinin üst yönetim onayına bağlanması ve ilişkinin yakından izlenmesi beklenir. Bu kontrolün hangi kaynak üzerinden ve hangi sıklıkla yapıldığının prosedürde yazılı olması gerekir.

İşlemin Reddi ve İş İlişkisinin Sona Erdirilmesi

Tedbirler Yönetmeliği m.22, kimlik tespitinin yapılamadığı veya iş ilişkisinin amacı hakkında yeterli bilgi edinilemediği durumlarda iş ilişkisinin tesis edilemeyeceğini ve talep edilen işlemin gerçekleştirilemeyeceğini düzenler. Bu bir takdir yetkisi değil, yasaktır. Daha önce elde edilen müşteri kimlik bilgilerinin yeterliliği ve doğruluğu konusunda şüphe duyulması nedeniyle yapılması gereken kimlik tespiti ve teyidinin yapılamadığı hâllerde ise iş ilişkisi sona erdirilir.

Maddenin ikinci yönü çoğu zaman gözden kaçar: bu hâllerin şüpheli işlem oluşturup oluşturmadığı ayrıca değerlendirilir. Yani işlemin reddedilmiş olması, bildirim yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Uygulamada en sık yapılan hata, kimlik tespiti yapılamadığı için işlemin reddedilmesi ve konunun orada kapatılmasıdır. Reddedilen işlemlerin de bir kayıt defterinde tutulması ve bildirim değerlendirmesinin sonucunun yazılması gerekir.

İş ilişkisinin sona erdirilmesi, bankacılık tarafında hesabın kapatılması sonucunu doğurur ve müşteri açısından ağır bir sonuçtur. Bu nedenle fesih kararının dayanağının dosyada açıkça gösterilmesi, hem yükümlü hem müşteri bakımından önemlidir. Müşteri tarafında doğan sonuçlar ve başvuru yolları banka hesabının kapatılması ve yeni hesap açılamaması rehberinde ele alınmıştır.

E-Ticaret Pazaryerleri ve Yeni Yükümlü Grupları

25 Aralık 2024 tarihli ve 32763 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tedbirler Yönetmeliği değişikliğiyle, orta, büyük ve çok büyük ölçekli elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcılar, elektronik ticaret hizmet sağlayıcılarla gerçekleştirdikleri işlemler bakımından yükümlü statüsüne alınmıştır. Bu kuruluşlar için sürekli iş ilişkisi tesisinde tutar gözetilmeksizin, tekil işlemlerde 185.000 TL, elektronik transferlerde 15.000 TL eşikleri aynen geçerlidir. Pazaryerlerine, satıcı konumundaki hizmet sağlayıcıların kimlik tespitini gerçekleştirebilmek için altyapı kurma yükümlülüğü getirilmiş ve geçiş süresi tanınmıştır.

Aynı dönemde kripto varlık hizmet sağlayıcıları ve bunların üye işyerleri, risk derecelendirmesi bakımından yüksek riskli grup olarak konumlandırılmıştır. Bu konumlandırmanın pratik sonucu, söz konusu müşteri gruplarında sıkılaştırılmış tedbirlerin asgari düzeyde uygulanmasının zorunlu hâle gelmesidir. Kimlik tespiti gerektirmeyen ön ödemeli kart uygulamalarının kapsamı da daraltılmış, belirli mecralarda bu kartların kullanılabilmesi tam kimlik tespiti şartına bağlanmıştır.

İhlalin Yaptırımı

Müşterinin tanınması yükümlülüğünün ihlali, 5549 sayılı Kanun m.13/1 uyarınca her bir ihlal için ayrı idari para cezası doğurur. Kanundaki maktu tutar 30.000 TL’dir ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/7 uyarınca her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır; hesaplamada bir Türk lirasının küsuru dikkate alınmaz. Yükümlünün banka, finansman şirketi, faktoring şirketi, finansal kiralama şirketi, sigorta ve reasürans şirketi, emeklilik şirketi, sermaye piyasası kurumu, yetkili müessese ile ödeme ve elektronik para kuruluşu gibi finansal kuruluşlardan olması hâlinde ceza, işlem tutarının yüzde beşinden az olmamak üzere iki kat uygulanır.

Cezanın her bir ihlal için ayrı kesilmesi, kimlik tespiti eksikliğini diğer ihlallerden ayıran en önemli özelliktir. Sistematik bir eksiklik, örneğin bir şubede aylarca eşik üstü işlemlerde teyit adımının atlanması, tek bir ceza değil işlem sayısı kadar ceza doğurabilir. Yıllık üst sınır bu noktada tek gerçek fren olarak kalır. Bu nedenle denetim öncesi kendi kendine yapılan örnekleme kontrolleri, olası ceza tutarını hesaplamak bakımından da değerlidir. Konuyla ilgili sorularınız için 0554 648 37 15 numaralı hattımızdan avukatlarımıza ulaşabilirsiniz.

Kontrol Listesi

Sık Yapılan Hatalar

Birincisi, bilgilerin alınıp teyit adımının atlanmasıdır. Müşteri beyanının forma yazılması kimlik tespiti sayılmaz; teyidin belgeye ya da resmî veri tabanına dayanması gerekir. İkincisi, eşiğin yalnızca tekil işlem üzerinden hesaplanması ve bağlantılı işlemlerin toplanmamasıdır. Üçüncüsü, sürekli iş ilişkisinde tutar eşiği aranmasıdır; bu ilişkide tutara hiç bakılmaz. Dördüncüsü, gerçek faydalanıcı araştırmasının yüzde yirmi beş eşiğinde durdurulması ve kontrolün araştırılmamasıdır.

Beşincisi, temsilci ve vekil işlemlerinde yalnızca asilin kimliğinin tespit edilip işlemi fiilen yapanın kimliğinin atlanmasıdır. Altıncısı, uzaktan kimlik tespiti kayıtlarının saklanmamasıdır. Yedincisi, kimlik tespiti yapılamadığı için reddedilen işlemin şüpheli işlem bakımından hiç değerlendirilmemesidir. Sekizincisi, yüksek riskli müşteride sıkılaştırılmış tedbirin uygulandığının yazılı olarak gösterilememesidir. Dokuzuncusu, işyerlerine asılması gereken duyurunun bulunmamasıdır.

Bu hataların ortak yanı, çoğunun denetim sırasında değil, denetim öncesi basit bir örnekleme kontrolüyle tespit edilebilir olmasıdır. Eşik üstü işlemlerden rastgele seçilecek elli dosyanın tespit ve teyit adımları bakımından kontrol edilmesi, olası ihlallerin büyük kısmını ortaya çıkarır. Denetim yazısı geldikten sonra yapılacak düzeltmelerin ihlali ortadan kaldırmayacağı, buna karşılık kademeli yaptırımın ilk basamağında lehe değerlendirileceği unutulmamalıdır. MASAK’ın bilgi ve belge talebine nasıl cevap verileceği ayrı bir rehberde anlatılmıştır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kimlik tespiti hangi tutarlarda zorunlu?

Tedbirler Yönetmeliği m.5 uyarınca sürekli iş ilişkisi tesisinde tutar gözetilmeksizin; diğer işlemlerde işlem tutarı ya da birbiriyle bağlantılı birden fazla işlemin toplam tutarı 185.000 TL veya üzerinde olduğunda; elektronik transferlerde ise bu tutar 15.000 TL veya üzerinde olduğunda kimlik tespiti zorunludur. Ayrıca şüpheli işlem bildirimini gerektiren durumlarda ve daha önce alınan kimlik bilgilerinin yeterliliği veya doğruluğu konusunda şüphe bulunduğunda tutara bakılmaksızın kimlik tespiti yapılır.

Bu eşikler ne zamandan beri yürürlükte?

14 Ocak 2023 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan ve 1 Şubat 2023’te yürürlüğe giren değişiklikle, genel eşik 85.000 TL’den 185.000 TL’ye, elektronik transfer eşiği 7.500 TL’den 15.000 TL’ye yükseltilmiştir. Eşikler kanunla değil Yönetmelikle belirlendiği için yeniden değerleme oranına bağlı otomatik bir artış söz konusu değildir; değişiklik ancak yeni bir yönetmelik düzenlemesiyle olur.

Kimlik tespiti işlemden sonra yapılabilir mi?

Hayır. Kimlik tespitinin iş ilişkisi tesisinden veya işlem yapılmadan önce tamamlanması gerekir. Sonradan tamamlanan tespit, denetimde ihlalin ortadan kalkmasını sağlamaz; yalnızca düzeltici tedbir olarak değerlendirilir.

Bağlantılı işlem ne demek?

Eşiğin altında kalmak amacıyla bölünmüş ya da aralarında ekonomik bütünlük bulunan işlemlerdir. Aynı müşterinin aynı gün ya da kısa aralıklarla yaptığı ve toplamı eşiği aşan işlemler tek işlem gibi değerlendirilir. Bu nedenle sistemlerin yalnızca tekil işlem tutarına değil, toplama da bakması gerekir.

Gerçek faydalanıcı kimdir?

Tedbirler Yönetmeliği m.3/1-(h)’ye göre, yükümlü nezdinde işlem gerçekleştiren gerçek kişileri, adına işlem yapılan gerçek kişi, tüzel kişi veya tüzel kişiliği olmayan teşekkülleri nihai olarak kontrolünde bulunduran ya da bunlar üzerinde nihai nüfuz sahibi olan gerçek kişi veya kişilerdir. Tespit usulü m.17/A’da düzenlenmiştir.

Şirketlerde yüzde kaç pay gerçek faydalanıcı sayılır?

Ticaret siciline kayıtlı tüzel kişilerle sürekli iş ilişkisi tesisinde, tüzel kişiliğin yüzde yirmi beşi aşan hisseye sahip gerçek kişi ortaklarının kimliği tespit edilir. Yüzde yirmi beşi aşan tüzel kişi ortakların kimliği de ayrıca tespit edilir. Bu oranın tek başına yeterli olmadığı, yani ortağın gerçek faydalanıcı olmadığından şüphelenildiği hâllerde kontrolü elinde bulunduran kişiye ulaşılana kadar araştırma sürdürülür.

Uzaktan kimlik tespiti her yükümlü için mümkün mü?

Hayır. Yükümlünün asli faaliyet alanına ilişkin mevzuatta müşteriyle yüz yüze gelinmeksizin kimliğin doğrulanmasına imkân veren yöntemlerle sözleşme kurulmasına izin verilmiş olması gerekir. Uzaktan kimlik tespitinde uygulanacak yöntemleri ve bu yöntemin kullanılabileceği işlem türlerini yükümlü grupları itibarıyla belirleme yetkisi Hazine ve Maliye Bakanlığındadır.

Kimlik tespiti yapılamazsa ne olur?

Tedbirler Yönetmeliği m.22 uyarınca kimlik tespitinin yapılamadığı veya iş ilişkisinin amacı hakkında yeterli bilgi edinilemediği durumlarda iş ilişkisi tesis edilemez ve talep edilen işlem gerçekleştirilemez. Daha önce alınan kimlik bilgilerinin yeterliliği veya doğruluğu konusunda şüphe nedeniyle tespit ve teyit yapılamıyorsa iş ilişkisi sona erdirilir. Ayrıca durumun şüpheli işlem oluşturup oluşturmadığı değerlendirilir.

Tabela bankayla ilişki kurulabilir mi?

Kurulamaz. Herhangi bir ülkede fiziki hizmet ofisi bulunmayan, tam gün çalışan personel istihdam etmeyen ve işlemleri ile kayıtları bakımından resmî bir otoritenin denetim ve iznine tabi olmayan bankalarla muhabirlik ilişkisine girilemez; hesaplarının bu tür bankalarca kullanılmasına izin veren kuruluşlarla da ilişki kurulmaz.

Siyasi nüfuz sahibi kişi kontrolü zorunlu mu?

Müşterinin veya gerçek faydalanıcının bu kapsamda olup olmadığının belirlenmesi, risk temelli yaklaşımın gereğidir. Bu kapsamdaki kişilerle iş ilişkisi kurulması ya da sürdürülmesi üst yönetim onayına bağlanır, fon ve malvarlığı kaynağı hakkında makul araştırma yapılır ve iş ilişkisi sürekli olarak yakından izlenir.

E-ticaret pazaryerleri kimlik tespiti yapmak zorunda mı?

25 Aralık 2024 tarihli ve 32763 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle orta, büyük ve çok büyük ölçekli elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcılar, elektronik ticaret hizmet sağlayıcılarla gerçekleştirdikleri işlemler bakımından yükümlü statüsüne alınmıştır. Bu kapsamda kimlik tespiti altyapısının kurulması için geçiş süresi öngörülmüştür.

Kimlik tespiti ihlalinin cezası ne kadar?

5549 sayılı Kanun m.13/1 uyarınca müşterinin tanınması yükümlülüğünün her bir ihlali için maktu idari para cezası uygulanır. Kanundaki maktu tutar 30.000 TL olup her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırılır; 2026 yılı için uygulanan tutar yaklaşık 284.000 TL düzeyindedir. Banka, ödeme ve elektronik para kuruluşu, yetkili müessese, sigorta şirketi, sermaye piyasası kurumu gibi finansal kuruluşlarda ceza, işlem tutarının yüzde beşinden az olmamak üzere iki kat uygulanır ve 2026 için yaklaşık 568.890 TL düzeyine karşılık gelir.