Gerekçeli Karar Ne Zaman Yazılır? Boşanma Davasında Karar ve Tebliğ (HMK 294-298, 301, 321)

Boşanma davasında hâkim, yargılamanın sona erdiği duruşmada hükmü verir ve tefhim eder. Tefhim her hâlde hüküm sonucunun tutanağa geçirilip okunmasıyla olur (HMK m.294/2-3). Zorunlu hâllerde yalnız hüküm sonucu, yani kısa karar açıklanabilir. Bu durumda gerekçeli karar tefhimden başlayarak bir ay içinde yazılmalıdır (HMK m.294/4). Bağımsız açılan nafaka ve velayet davaları basit yargılamaya tabidir. Bu davalarda kural, kararın gerekçesiyle açıklanmasıdır; yalnız özet açıklanmışsa gerekçeli karar bir ay içinde yazılıp tebliğe çıkarılır (HMK m.316/1-ç, 321/2). Gerekçeli karar kısa karara aykırı olamaz (HMK m.298/2); aradaki çelişki bozma sebebidir (YİBK, 10.04.1992, E.1991/7, K.1992/4). İstinaf süresi kısa kararın açıklanmasından değil, gerekçeli kararın tebliğinden başlar (HMK m.345). UYAP’ta kararın görüntülenmesi tebliğ sayılmaz. Bir aylık süre aşılırsa mahkemeye yazılı başvuru yapılabilir; aşırı gecikme makul sürede yargılanma hakkının ihlali sayılabilir.

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Kanun ne diyor?
• Kısa karar ve gerekçeli karar
• Bir aylık süre
• Gerekçeli kararın içeriği
• Kısa karar ile gerekçe çelişirse
• Tebliğ
• Gerekçeli kararı takip
• Gecikmede yapılacaklar
• Anlaşmalı boşanmada karar
• Tebliğden sonra kanun yolu
• Tashih, tavzih, tamamlama
• Zaman çizelgesi
• Dilekçe örnekleri
• Örnek senaryolar
• Yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Yargılamanın önceki aşamaları için boşanmada ön inceleme duruşması ve boşanma davasında tahkikat aşaması yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kanun Ne Diyor? Hükmün Verilmesi, Tefhimi ve Gerekçe Yükümlülüğü

Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılır (Anayasa m.141/3). Hukuki dinlenilme hakkı da mahkemenin açıklamaları dikkate alarak değerlendirmesini ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini kapsar (HMK m.27/2-c). Hukuk Muhakemeleri Kanunu bu güvenceyi hükmün verilmesinden tebliğine kadar ayrıntılı kurallarla düzenler.

Hüküm, yargılamanın sona erdiği duruşmada verilir ve tefhim olunur; tefhim her hâlde hüküm sonucunun duruşma tutanağına geçirilerek okunmasıyla olur (HMK m.294/2-3). Hüküm gizli müzakere edilerek hazırlanır ve alenen tefhim olunur (m.295/1). Hükmü, yargılamanın sona erdiği bildirilen duruşmada hazır bulunan hâkim verir (m.295/2). Hükmün içeriği m.297’de, yazılması m.298’de, hâkimin imza edememesi m.299’da, hüküm nüshası ise m.301’de düzenlenmiştir.

Kısa Karar ile Gerekçeli Karar Arasındaki Fark

Kısa karar, duruşmada tutanağa geçirilerek okunan hüküm sonucudur. Boşanmaya, velayete, kişisel ilişkiye, nafakaya, tazminata ve yargılama giderlerine ilişkin sonuçları içerir. Gerekçeli karar ise bu sonuçlara hangi vakıalar, deliller ve hukuki sebeplerle varıldığını açıklayan tam metindir. Kanun yoluna başvurabilmek için tarafın gerekçeyi bilmesi gerekir. Bu nedenle istinaf süresi ilamın tebliğiyle işlemeye başlar (HMK m.345).

Anayasa Mahkemesi de gerekçesi açıklanmamış bir hükmün tefhim edilmiş sayılamayacağı yaklaşımını benimsemiştir. İstinaf süresinin gerekçesiz kısa kararın tefhiminden başlatılmasını öngörülemez bularak mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir (İhsan Yücel ve Necmiye Anaç, 14.09.2022; RG 25.10.2022, 31994; icra hukuku kaynaklı; ikincil kaynak). Hukuk Genel Kurulu ise kısa kararın başka bir karara atıf yapılmadan, tek başına infaza elverişli açıklıkta yazılması gerektiğini belirtmiştir (E.2021/411, K.2021/826; ikincil kaynak).

Gerekçeli Karar Ne Zaman Yazılır? Bir Aylık Süre (HMK 294/4, 321/2)

Boşanma davası, basit yargılamaya tabi dava ve işleri sayan HMK m.316’da yer almadığından yazılı yargılama usulüne göre görülür. Bu usulde zorunlu nedenlerle yalnız hüküm sonucu tefhim edilmişse gerekçeli kararın tefhim tarihinden başlayarak bir ay içinde yazılması gerekir (HMK m.294/4). Her çeşit nafaka davaları ile velayete ilişkin dava ve işler ise basit yargılama usulüne tabidir (HMK m.316/1-ç). Bu davalarda kararın tefhimi, hükme ilişkin bütün hususların gerekçesiyle birlikte açıklanmasıyla gerçekleşir. Zorunlu hâllerde hâkim sebebini tutanağa geçirerek yalnız hüküm özetini açıklayabilir; bu durumda gerekçeli kararın bir ay içinde yazılıp tebliğe çıkarılması gerekir (HMK m.321/2). Boşanma davasıyla birlikte istenen nafaka ve velayet ise boşanmanın usulüne bağlı kalır.

Kanun, bir aylık sürenin aşılmasına kararı geçersiz kılan bir sonuç bağlamamıştır; ancak gecikme kanun yolu sürecini ve kesinleşmeyi erteler. Hükmü veren hâkim gerekçeli kararı imzalayamadan ölür veya imza edemeyecek hâle gelirse, yerine gelen hâkim tefhim edilen hükme uygun olarak gerekçeli kararı bizzat yazar ve imzalar (HMK m.299). Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğünün 19.07.2016 tarihli yazısında da bir ay içinde kararı yazamayacak hâkimin kararının görevlendirilen hâkim tarafından HMK m.299’a göre yazılacağı belirtilmiştir.

Bağımsız davalarda usulün ayrıntısı için velayet davası ne kadar sürer ve basit yargılama usulü yazılarımıza bakabilirsiniz.

Gerekçeli Kararda Neler Bulunmalı? (HMK 297)

Hüküm “Türk Milleti Adına” verilir. Kararda mahkemenin adı, hâkimin ve zabıt kâtibinin ad ve sicil numaraları, tarafların kimlikleri ve T.C. kimlik numaraları, vekilleri ve adresleri bulunur. Ayrıca iddia ve savunmaların özeti, uzlaşılan ve uzlaşılamayan hususlar, delillerin tartışılması ve değerlendirilmesi, sabit görülen vakıalar ve hukuki sebepler yer alır. Hüküm sonucu, yargılama giderleri, harcanmayan avansın iadesi, varsa kanun yolu ve süresi, hükmün tarihi, imzalar ve gerekçeli kararın yazıldığı tarih de kararda gösterilir (HMK m.297/1). Hüküm sonucunda gerekçeye ait sözler tekrar edilmeden her talep hakkında verilen hüküm ile taraflara yüklenen borç ve tanınan haklar sıra numarası altında, açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde gösterilir (m.297/2).

Boşanma kararında gerekçenin en önemli bölümü kusur belirlemesidir. Hukuk Genel Kurulu, kusur belirlemesinin gerekçede yer aldığını ve boşanma hüküm fıkrasından bağımsız olarak kanun yoluna konu edilebileceğini kabul etmiştir (17.09.2025, E.2024/2-128, K.2025/521; ikincil kaynak). Tazminat ve nafaka bu belirlemeye dayandığından, hangi davranışın hangi delille sabit görüldüğünün gerekçede tek tek gösterilmesi gerekir.

Kısa Karar ile Gerekçeli Karar Çelişirse (HMK 298/2; YİBK 1992)

Gerekçeli karar, tefhim edilen hüküm sonucuna aykırı olamaz (HMK m.298/2). Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulu, kısa kararla gerekçeli kararın çelişik olmasının bozma nedeni oluşturduğuna oybirliğiyle karar vermiştir. Bozmadan sonra mahkemenin önceki kısa kararla bağlı olmaksızın, çelişkiyi giderecek biçimde vicdani kanaatine göre karar verebileceğini ise üçte iki çoğunlukla kabul etmiştir (10.04.1992, E.1991/7, K.1992/4). Kararın gerekçesi yargılamanın aleniyetine ve mahkeme kararlarına duyulan güvene dayanır.

Daire kararları da bu ilkeyi uygular. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, kısa kararda reddedilen manevi tazminat talebi hakkında gerekçeli kararda hüküm kurulmamasını bozma sebebi saymıştır (17.09.2018, E.2016/22755, K.2018/9244; ikincil kaynak). Tutar farkı, lehe ve aleyhe sonuçların yer değiştirmesi ya da kısa kararda bulunmayan bir hükmün gerekçeli karara eklenmesi aynı sonuca yol açar. Bu tür bir çelişki tashih yoluyla giderilemez; çünkü tashih yalnız yazı ve hesap hataları ile benzeri açık hatalar içindir (HMK m.304/1). Çelişki istinaf dilekçesinde ayrıca ileri sürülmelidir.

Gerekçeli Karar Kime ve Nasıl Tebliğ Edilir?

Hüküm yazılıp imzalandıktan ve mahkeme mührüyle mühürlendikten sonra nüshaları taraflara verilir ve tebliğ edilir; taraflardan her birine verilen hüküm nüshası ilamdır (HMK m.301/1-2). Vekille takip edilen işlerde tebligat vekile yapılır (Tebligat K. m.11). Avukatlara tebligat elektronik yolla yapılır ve muhatabın elektronik tebligat adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (Tebligat K. m.7/a; Elektronik Tebligat Yönetmeliği m.9/6). Avukatı olmayan tarafa elektronik tebligat adresi yoksa kâğıt ortamında tebligat yapılır.

Kararın UYAP’ta görüntülenmesi tebliğ değildir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, UYAP’taki “okundu” kaydının kanundaki anlamda tebliğ veya tefhim niteliği taşımadığını belirtmiştir (31.03.2026, E.2026/356, K.2026/1760; RG 18.07.2026). Adresi bulunamayan davalıya gerekçeli karar ilan yoluyla da tebliğ edilebilir. İstinaf süresi her taraf için kendi tebliğ tarihinden ayrı ayrı işler (HMK m.345).

Tebligatın ayrıntısı için e-tebligat geldi, süre ne zaman başlar, davalı eşe ulaşılamıyorsa tebligat ve yurt dışındaki eşe tebligat yazılarımıza bakabilirsiniz.

Gerekçeli Kararın Yazılıp Yazılmadığını Nasıl Takip Edersiniz?

Dosyanızı e-Devlet şifresiyle UYAP Vatandaş Portalı’ndan, avukatınız ise UYAP Avukat Portalı’ndan izleyebilir. Kısa karar açıklandıktan sonra dosyanın “karar verildi” aşamasına geçtiği görülür. Bu, gerekçeli kararın yazıldığı anlamına gelmez. Gerekçeli karar yazılıp hâkim tarafından elektronik imzayla onaylandığında dosyanın evrakları arasında yer alır; kararın yazıldığı tarih metnin içinde de gösterilir (HMK m.297/1-e).

Kararı görmeniz kanun yolu süresini başlatmaz. Süre, tebligatın size veya avukatınıza usulüne uygun ulaşmasıyla başlar. Bu nedenle kararı UYAP’ta gördüğünüz gün ile tebligatın yapıldığı günü ayrı ayrı not edin. Elektronik süreçler için online boşanma, e-Devlet ve UYAP yazımıza bakabilirsiniz.

Gerekçeli Karar Gecikirse Ne Yapılır?

Bir aylık süre geçtiği hâlde gerekçeli karar yazılmamışsa ilk adım, kararı veren mahkemeye yazılı başvuruda bulunarak kararın yazılmasını ve tebliğe çıkarılmasını istemektir. Hâkim başka bir yere atanmış veya görevden ayrılmışsa karar HMK m.299’a göre yerine gelen hâkim tarafından yazılır. Gecikme sürerken boşanma kesinleşmemiştir; taraflar hukuken evlidir ve dava sırasında hükmedilen tedbir nafakası devam eder.

Anayasa Mahkemesi, bir işe iade davasında kısa kararın tefhiminden gerekçeli kararın yazılmasına kadar geçen yaklaşık bir yıl üç aylık sürenin makul olmadığını ve makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini kabul etmiştir. Mahkeme, gerekçeli kararın yazılmasının başvurucunun tutumuna bağlı olmadığını belirtmiştir (Hatice Akgül, B.No: 2018/35900, 25.02.2021; ikincil kaynak). Yargılamanın makul sürede sonuçlandırılmadığı iddiasıyla dava sürerken de İnsan Hakları Tazminat Komisyonuna başvurulabilir (6384 s.K. m.5/A).

Makul süre müracaatının ayrıntısı için makul sürede yargılanma hakkı ve Tazminat Komisyonu yazımıza bakabilirsiniz.

Anlaşmalı Boşanmada Karar, Gerekçe ve Kesinleşme

Anlaşmalı boşanmada hâkim tarafları bizzat dinler, iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirir ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulursa boşanmaya karar verir. Hâkim tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek bu düzenlemede gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir (TMK m.166/3). Karar çoğu zaman aynı duruşmada kısa karar olarak açıklanır; gerekçeli karar ise sonradan yazılıp tebliğ edilir.

Protokoldeki velayet, kişisel ilişki, nafaka ve mal paylaşımı hükümlerinin hüküm fıkrasında açıkça yer alıp almadığı gerekçeli karar geldiğinde kontrol edilmelidir. Hâkimin protokolde değişiklik yapması hâlinde tarafların bu değişikliği kabul edip etmediği de önem taşır. Taraflar gerekçeli kararın tebliğinden sonra istinaftan feragat ederek kararı hızla kesinleştirebilir (HMK m.349/1). Tebliğden önce verilen “istinaf etmeyeceğiz” beyanı bu sonucu doğurmaz.

Gerekçeli Karar Tebliğ Edildikten Sonra: İstinaf, Feragat, Kesinleşme

Gerekçeli kararın tebliğinden sonra her taraf için iki haftalık istinaf süresi işler (HMK m.345). Taraflar tebliğden önce istinaf hakkından feragat edemez; tebliğden sonra iki taraf da feragat ederse karar süre beklenmeden kesinleşir (HMK m.349/1). Karşı taraf, kendisine tebliğ edilen istinaf dilekçesine cevap verirken başvuru süresini geçirmiş olsa bile katılma yoluyla istinafa başvurabilir (HMK m.348).

Kanun yoluna yalnız bazı hükümler götürülebilir. Hukuk Genel Kurulu, boşanma hükmü istinaf edilmediğinde bu bölümün kesinleştiğini, kesinleşmenin süresinde kanun yoluna başvurulmamasından kaynaklandığını ve bölge adliye mahkemesinin yalnız tazminat ve nafaka talepleri bakımından hüküm kurması gerektiğini kabul etmiştir (17.09.2025, E.2024/2-128, K.2025/521; ikincil kaynak). Bu yüzden istinaf dilekçesinde hangi hükme itiraz edildiği açıkça yazılmalıdır.

Ayrıntılar için boşanmada istinaf dilekçesi ve kesinleşme şerhi nasıl alınır yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kararda Hata, Belirsizlik veya Eksik Hüküm: Tashih, Tavzih, Tamamlama

Hükümdeki yazı ve hesap hataları ile benzeri açık hatalar mahkemece kendiliğinden veya taraflardan birinin talebi üzerine düzeltilebilir. Hüküm tebliğ edilmişse hâkim tarafları dinlemeden düzeltme yapamaz; davet üzerine gelmezlerse dosya üzerinden karar verilebilir (HMK m.304/1). Hüküm yeterince açık değilse, icrasında tereddüt uyandırıyorsa veya birbirine aykırı fıkralar içeriyorsa icra tamamlanıncaya kadar tavzih istenebilir. Tavzih yoluyla hüküm fıkrasında tanınan haklar ve yüklenen borçlar sınırlandırılamaz, genişletilemez ve değiştirilemez (HMK m.305).

Yargılamada ileri sürüldüğü hâlde hakkında karar verilmeyen bir talep varsa, taraflar nihai kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ek karar verilmesini, yani hükmün tamamlanmasını isteyebilir; bu karara karşı kanun yoluna başvurulabilir (HMK m.305/A). Boşanma dosyalarında kişisel ilişkinin bayram ve tatil düzeninin belirsiz bırakılması tavzihe, talep edilen bir nafaka veya tazminat hakkında hiç karar verilmemesi tamamlamaya konu olabilir. Esasa ilişkin bir değerlendirme hatası ise bu yollarla değil, istinafla giderilir.

Bu yolların genel kuralları için hüküm, kesin hüküm, tavzih ve tamamlama yazımıza bakabilirsiniz.

Kısa Karardan Kesinleşmeye Zaman Çizelgesi

Aşağıdaki tablo, kanunda öngörülen süreleri sırasıyla gösterir. Gerçek süre; tebligatın yapılma biçimine, tarafların kanun yoluna başvurup başvurmamasına ve mahkemenin iş yüküne göre değişir. Adli tatil gibi sürelerin uzamasına yol açan durumlar ayrıca dikkate alınmalıdır.

Kesinleşmeden sonraki adımlar için boşanma kararının kesinleşme şerhi yazımıza bakabilirsiniz.

Dilekçe Örnekleri

1. Gerekçeli kararın yazılması ve tebliğe çıkarılması talebi (HMK 294/4, 299)

2. Kişisel ilişki hükmünün tavzihi ve atlanan talep yönünden hükmün tamamlanması talebi (HMK 305, 305/A)

3. Kısa karar ile gerekçeli karar çelişkisine dayanan istinaf dilekçesi (HMK 298/2; YİBK 1992)

Örnek Senaryolar

Senaryo 1: Beş ay geçti, gerekçeli karar yok. Çekişmeli boşanmada kısa karar mart ayında açıklanıyor. Ağustos sonunda dosyada gerekçeli karar hâlâ görünmüyor; hâkim başka bir yere atanmış.

Senaryo 2: Tutarlar farklı. Kısa kararda aylık iştirak nafakası bir tutar, gerekçeli kararda başka bir tutar olarak yazılmış. Kadın, mahkemeden “düzeltme” istemeyi düşünüyor.

Senaryo 3: UYAP’ta gördüm, iki hafta geçti. Erkek, gerekçeli kararı UYAP’ta görüyor ama istinaf etmiyor. Avukatı olmayan erkeğe kâğıt tebligat iki gün sonra yapılıyor.

Adım Adım Yol Haritası

1. Kısa kararı tutanaktan aynen alın. Her bendi not edin.
2. Bir aylık süreyi takvime işleyin. Tefhim tarihinden itibaren.
3. UYAP’ta gerekçeli kararı izleyin. Görmek tebliğ değildir.
4. Tebliğ tarihini kesinleştirin. E-tebligatta beşinci gün kuralı.
5. Gerekçeli kararı kısa kararla karşılaştırın. Tutar, velayet, kişisel ilişki, giderler.
6. Belirsizlik ve eksiklikleri ayırın. Tavzih mi, tamamlama mı, istinaf mı?
7. İki haftalık istinaf süresini kaçırmayın. Kapsamı açık yazın.
8. Gecikme sürerse yazılı başvuru yapın. Gerekirse makul süre müracaatı.

Sık Yapılan Hatalar

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanma davasında gerekçeli karar ne zaman yazılır?

Yalnız hüküm sonucu açıklanmışsa tefhim tarihinden itibaren bir ay içinde (HMK m.294/4).

Kısa karar ile gerekçeli karar arasındaki fark nedir?

Kısa karar hüküm sonucudur; gerekçeli karar bu sonuca hangi vakıa, delil ve hukuki sebeple varıldığını açıklar (HMK m.297).

Kısa kararla boşanmış sayılır mıyım?

Hayır. Boşanma ancak karar kesinleşince sonuç doğurur; bunun için gerekçeli kararın tebliği ve sürelerin dolması gerekir.

Nafaka veya velayet davasında süre farklı mı?

Bağımsız nafaka ve velayet davalarında kural gerekçeli tefhimdir; yalnız özet açıklanırsa bir ay içinde yazılıp tebliğe çıkarılır (HMK m.321/2).

Bir ay geçti, gerekçeli karar yazılmadı; karar geçersiz mi?

Kanun bu gecikmeye geçersizlik sonucu bağlamamıştır; mahkemeye yazılı başvuru yapılabilir.

Hâkim tayin oldu; gerekçeli kararı kim yazar?

Yerine gelen hâkim, tefhim edilen hükme uygun olarak yazar ve imzalar (HMK m.299).

Gerekçeli karar kısa karardan farklıysa ne olur?

Gerekçeli karar kısa karara aykırı olamaz (HMK m.298/2); çelişki bozma sebebidir (YİBK, E.1991/7, K.1992/4).

İstinaf süresi ne zaman başlar?

Gerekçeli kararın her tarafa usulen tebliğinden itibaren iki hafta (HMK m.345).

Kararı UYAP’ta gördüm; süre başladı mı?

Hayır. UYAP’taki “okundu” kaydı tebliğ veya tefhim sayılmaz (Y3HD, E.2026/356, K.2026/1760).

E-tebligat ne zaman tebliğ edilmiş sayılır?

Elektronik tebligat adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda (Tebligat K. m.7/a).

Gerekçeli kararda neler bulunmalı?

Taraflar, iddia ve savunma özeti, deliller ve değerlendirme, gerekçe, her talep hakkında hüküm, giderler, kanun yolu ve süresi (HMK m.297).

Kusur belirlemesine ayrıca itiraz edebilir miyim?

Evet. Kusur belirlemesi boşanma hüküm fıkrasından bağımsız olarak kanun yoluna konu edilebilir (YHGK, K.2025/521; ikincil kaynak).

Kararda hesap hatası varsa ne yapılır?

Yazı ve hesap hataları ile benzeri açık hatalar tashih yoluyla düzeltilir (HMK m.304).

Talebim hakkında hiç karar verilmemişse?

Tebliğden itibaren bir ay içinde hükmün tamamlanmasını isteyebilirsiniz (HMK m.305/A).

Gerekçeli karar aylarca yazılmazsa ne yapabilirim?

Mahkemeye yazılı başvuru yapın; gecikme ağırsa İnsan Hakları Tazminat Komisyonuna makul süre müracaatı yapılabilir (6384 s.K. m.5/A).

Gerekçeli karar gelene kadar tedbir nafakası ödenir mi?

Evet. Dava sırasında hükmedilen tedbir nafakası boşanma kesinleşinceye kadar devam eder.