Bilirkişi Raporuna İtiraz Dilekçesi Örneği (Aile Davaları): HMK 266-293, Mal Rejimi ve Sosyal İnceleme Raporu

Aile davalarında bilirkişi raporu çoğu zaman sonucu belirler: mal rejimi davasında taşınmazın değeri, velayet davasında sosyal inceleme veya pedagog raporu. Taraflar raporun tebliğinden itibaren iki hafta içinde eksiklerin tamamlatılmasını, belirsiz noktaların açıklattırılmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteyebilir; özel veya teknik çalışma gerekiyorsa bir defaya mahsus iki haftayı geçmeyen ek süre verilebilir (HMK m.281/1). Bilirkişi hukuki değerlendirme yapamaz (HMK m.279/4; 6754 s.K. m.3/2) ve hâkim raporu diğer delillerle serbestçe değerlendirir (HMK m.282). Süresinde itiraz edilmeyen rapor o taraf bakımından kesinleşebilir. Aşağıda üç dilekçe örneği bulunuyor.

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Kanuni çerçeve
• Bilirkişinin sınırı
• Süreler
• İtirazla ne istenir?
• İtiraz edilmezse ne olur?
• Çelişkili raporlar
• Mal rejimi raporları
• Sosyal inceleme ve pedagog raporları
• Ekonomik durum araştırması
• Sağlık ve soybağı raporları
• Uzman görüşü ve keşif
• Bilirkişinin ve uzmanın reddi
• Rapordan sonra talep artırımı
• Ücret ve gider avansı
• Dilekçe örnekleri
• Örnek senaryolar
• Yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Genel kurallar için bilirkişi raporuna itiraz: HMK 281, ev ve araç değeri için mal paylaşımında değer nasıl belirlenir yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kanuni Çerçeve

Mahkeme, çözümü hukuk dışında özel veya teknik bir bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir; hâkimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgiyle çözümlenebilecek konularda bilirkişiye başvurulamaz (HMK m.266). Aile mahkemelerinde ayrıca psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı gibi uzmanlar görev yapar; bunların raporları da velayet ve kişisel ilişki kararlarının temelini oluşturur (4787 s.K. m.5). Bilirkişilik Kanunu, bilirkişinin hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamayacağını temel ilke olarak sayar (6754 s.K. m.3/2).

Bilirkişinin Sınırı: Hukuki Değerlendirme Yasağı

Bilirkişi raporunda ve sözlü açıklamaları sırasında hukuki değerlendirmelerde bulunamaz (HMK m.279/4). Hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir ve kararını gerekçelendirmek zorundadır (HMK m.282). Aile davalarında bu sınır sık aşılır: değer raporunda bir malın “kişisel mal” veya “edinilmiş mal” olarak nitelendirilmesi, sosyal inceleme raporunda “velayetin babaya verilmesi uygundur” denmesi hâkimi bağlamaz.

İtiraz dilekçesinde bu tür ifadeler ayrıca gösterilmeli ve mahkemeden, bilirkişinin yalnız teknik soruları cevaplayan bir ek rapor vermesi istenmelidir. Bilirkişilik Bölge Kurulu da hukuki değerlendirme yapan bilirkişi hakkında 6754 sayılı Kanunun 3. ve 13. maddelerine dayanarak disiplin yaptırımı uygulayabilmektedir.

Süreler

Bilirkişi raporunu en çok üç ay içinde verir; basit yargılama usulüne tabi işlerde bu süre iki aydır; mahkeme gerekçe göstererek aynı süre kadar ek süre verebilir (HMK m.274/1). Rapor duruşmadan önce taraflara tebliğ edilir (HMK m.280); itiraz süresi tebliğden başlar. Taraflar tebliğden itibaren iki hafta içinde talepte bulunur. Talebin bu süre içinde hazırlanması çok zor veya imkânsızsa ya da özel veya teknik bir çalışma gerektiriyorsa, süre içinde başvuran tarafa bir defaya mahsus, iki haftayı geçmemek üzere ek süre verilebilir (HMK m.281/1). Kanun gerekçesi bu süreyi kesin süre olarak nitelendirir.

Yargıtay, itiraz süresi dolmadan karar verilmesini hatalı bulmuş (Y9HD, 06.06.2017, E.2017/21418, K.2017/9928); itiraz için süre isteyen tarafa bu imkân tanınmadan karar verilmesini hukuki dinlenilme hakkına aykırı saymıştır (Y11HD, 14.06.2017, E.2016/1238, K.2017/3744).

İtirazla Ne İstenir?

Kanun üç talep sayar: raporda eksik görülen hususların bilirkişiye tamamlattırılması, belirsizlik gösteren hususlarda açıklama yaptırılması ve yeni bilirkişi atanması (HMK m.281/1). Mahkeme eksiklik veya belirsizliği gidermek için bilirkişiden ek rapor alabilir, bilirkişiyi duruşmada sözlü açıklama yapmak üzere çağırabilir (HMK m.281/2); gerçeğin ortaya çıkması için gerekli görürse yeni görevlendireceği bilirkişiye yeniden inceleme yaptırabilir (HMK m.281/3). Yargıtay, teknik itirazlar karşılanmadan rapora dayanılmasını bozma sebebi saymış ve HMK m.281/2 uyarınca ek rapor alınması gerektiğini belirtmiştir (Y6HD, E.2022/2141, K.2023/2237).

Soyut “rapora itiraz ediyoruz” ifadesi işe yaramaz. Her itiraz, raporun ilgili sayfasına ve dosyadaki bir delile bağlanmalıdır.

İtiraz Edilmezse Ne Olur?

Hukuk Genel Kurulu, bilirkişi raporuna itiraz etmeyen taraf bakımından raporun kesinleştiğini ve sonraki rapor itiraz edenin aleyhine ağırlaşmışsa ilk rapora göre karar verilmesi gerektiğini kabul etmiştir (YHGK, 18.02.2021, E.2018/21-94, K.2021/111). Aynı Kurul başka bir kararında, hükme esas alınmaya elverişli olmayan bir rapora itiraz edilmemiş olmasının usuli kazanılmış hak doğurmayacağını ve hâkimin gerekirse yeni rapor alabileceğini belirtmiştir (YHGK, 15.03.2023, E.2022/3-508, K.2023/226).

Mal rejimi davalarında değer bakımından ayrı bir kural vardır: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, malların karara en yakın güncel sürüm değerinin esas alınması kuralının emredici olduğunu ve bu nedenle değer bakımından usuli kazanılmış hak oluşmayacağını belirtmiştir (2. HD, 26.11.2025, E.2024/6615, K.2025/10316; derlemede aktarıldığına göre). Bu güvence emsal, nitelik ve hesap hatalarını kapsamaz.

Çelişkili Raporlar

Aynı konuda birbiriyle çelişen raporlar varsa hâkim çelişkiyi gidermeden karar veremez. Yargıtay, raporlar arasındaki fahiş fark ve çelişkiler giderilmeden hüküm kurulmasını doğru bulmamış ve uzman heyetten yeni inceleme yaptırılması gerektiğini belirtmiştir (Y15HD, 18.01.2018, E.2017/2390, K.2018/107); çelişkinin önceki bilirkişiler dışındaki bir uzmanla giderilmesini istemiştir (Y3HD, 28.12.2017, E.2016/12074, K.2017/18411). Aile davalarında da iki sosyal inceleme raporu arasında farklı değerlendirmeler bulunduğunda yeni rapor alınması gerektiği kabul edilmiştir (2. HD, 27.11.2018, E.2018/5593, K.2018/13599).

Mal Rejimi Raporları

Katılma alacağı davasında bilirkişi raporu iki tarihi doğru kurmak zorundadır. Hangi malların hesaba gireceği mal rejiminin sona erdiği dava tarihine göre belirlenir (TMK m.225/2); edinilmiş mallar ise tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır (TMK m.235/1). Yargıtay, karara en yakın tarih itibarıyla uzman bilirkişiden sürüm değeri tespit ettirilmesini istemiş (8. HD, 02.03.2021, E.2019/584, K.2021/1817), vergi veya emlak değerinin değil sürüm değerinin esas alınacağını vurgulamıştır (2. HD, 06.06.2022, E.2021/8011, K.2022/5371). Kişisel mal denkleştirmesinde taşınmazın edinme tarihindeki nitelik ve aşamasına göre değer belirlenmeden eksik rapora dayanılması bozma sebebidir (2. HD, 22.04.2025, E.2024/5000, K.2025/4213).

Değer tespitinin ayrıntıları için mal paylaşımında ev ve araç değeri, katılma alacağının hesabı için ev hanımı boşanınca mal paylaşımından ne alır yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sosyal İnceleme ve Pedagog Raporları

Velayet ve kişisel ilişki davalarında rapor çoğunlukla aile mahkemesi uzmanınca hazırlanır (4787 s.K. m.5). Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Yönetmeliği raporun görüşme ve sosyal ortam incelemesiyle hazırlanmasını düzenler (ADM Yön. m.58/3). Yargıtay, yalnız bir tarafla görüşülerek hazırlanan raporun yetersiz olduğunu ve diğer ebeveynle de görüşülüp yaşadığı ortam görülerek yeniden rapor alınması gerektiğini belirtmiştir (2. HD, 19.02.2014, E.2013/20745, K.2014/3215). İki rapor arasında farklı değerlendirmeler varsa yeni rapor alınmalıdır (2. HD, 27.11.2018, E.2018/5593, K.2018/13599).

Bu raporların sınırı da aynıdır: uzman çocuğun gelişimi, ebeveynlerle ilişkisi ve yaşam ortamı hakkında görüş bildirir; velayetin kime verileceği hukuki bir değerlendirmedir ve hâkime aittir (HMK m.279/4). Velayetin değiştirilmesi gibi çekişmesiz işlerde mahkeme gerçeği kendiliğinden araştırır (HMK m.385) ve hâkim raporu diğer delillerle serbestçe değerlendirir (HMK m.282); bu nedenle süresinde itiraz edilmemiş bir rapordaki açık eksiklik de değerlendirmede gözetilebilir.

Raporun bağlayıcılığı için pedagog ve uzman raporunun bağlayıcılığı, inceleme süreci için sosyal inceleme raporu (SİR) ve velayet davasında psikolojik değerlendirme yazılarımıza bakabilirsiniz.

Nafaka ve Tazminatta Ekonomik Durum Araştırması

Nafaka ve tazminat taleplerinde tarafların geliri çoğunlukla kolluk eliyle yapılan sosyal ve ekonomik durum araştırmasıyla dosyaya girer. Bu araştırma özel veya teknik bilgi gerektiren bir bilirkişi incelemesi değildir; komşu beyanı, görünüş ve tarafın kendi açıklamasına dayanan tespitler içerir. Bu nedenle gelirin gerçek boyutu SGK kayıtları, bordrolar, vergi kayıtları ve banka hareketleriyle ispat edilir; araştırmadaki hatalı tespitler bu belgelerle çürütülür. Süre konusunda ihtiyatlı davranıp tebliğden itibaren iki hafta içinde beyanda bulunmak güvenlidir.

Gelir tespiti için bilirkişi gerekiyorsa, örneğin serbest meslek veya şirket gelirinin hesaplanması söz konusuysa, mali müşavir bilirkişi incelemesi istenebilir (HMK m.266). Bu raporlara itirazda da HMK m.281 uygulanır.

Banka ve iletişim kayıtlarının getirtilmesi için boşanmada banka kayıtları getirtilebilir mi, dava sürerken nafakanın değiştirilmesi için tedbir kararının değiştirilmesi dilekçesi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sağlık ve Soybağı Raporları

Aile davalarında hastane ve sağlık kurulu raporları da bilirkişi raporu gibi değerlendirilir. Soybağının tespiti amacıyla, bilimsel verilere uygun ve sağlık yönünden tehlike oluşturmamak şartıyla herkes vücudundan kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır; haklı bir sebep olmaksızın uyulmazsa hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir (HMK m.292/1). Velayet davasında ebeveynin psikolojik teste zorla götürülmesini öngören benzer bir hüküm yoktur; görüşmeye gelmeme raporda belirtilir ve serbestçe değerlendirilir (HMK m.282).

Sağlık raporuna itirazda raporun hangi uzmanlık dalından alındığı, dosyadaki soruyu cevaplayıp cevaplamadığı ve muayene yapılıp yapılmadığı denetlenir. Hastane raporlarında soruların ara kararda açıkça yazılmasını istemek, sonradan eksik rapor sorununu önler.

Uzman Görüşü ve Keşif

Taraflar dava konusu olayla ilgili olarak uzman kişiden bilimsel mütalaa alıp dosyaya sunabilir (HMK m.293/1); mahkeme talep üzerine veya kendiliğinden uzmanın dinlenmesine karar verebilir (HMK m.293/2). Uzman görüşü bilirkişi raporunun yerine geçmez; ama itirazın teknik dayanağını kurar ve yeni bilirkişi talebini güçlendirir. Taşınmazın değeri tartışılıyorsa keşif talep üzerine veya mahkemece kendiliğinden yapılır (HMK m.288); evin fiziki durumu görülmeden verilen değer, itirazın en güçlü konularından biridir.

Uzman görüşü dilekçesinin yapısı için uzman görüşü sunulması dilekçesi yazımıza bakabilirsiniz.

Bilirkişinin ve Uzmanın Reddi

Hâkimin reddi sebepleri bilirkişiye de uygulanır; ret talebi ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren en geç bir hafta içinde yapılır (HMK m.272/3). Ret talebinin reddine ilişkin karara karşı ayrıca kanun yoluna gidilmez; itiraz esas hükümle birlikte ileri sürülür (HMK m.272/4). Aile mahkemesi uzmanları da hâkimin reddine ilişkin sebeplere göre reddedilebilir (4787 s.K. m.5/3). Ret, rapora itirazın yerine geçmez: rapor geldikten sonra öğrenilen bir ret sebebi varsa ikisi birlikte ileri sürülmelidir.

Rapordan Sonra Talep Artırımı

Mal rejimi davalarında bilirkişi raporu çoğu zaman talep edilen miktarı aşar. 7589 sayılı Kanunla eklenen hükme göre alacağın bir kısmının dava edildiği hâllerde talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere artırılabilir (HMK m.109/4). Belirsiz alacak davası olarak açılan dava 31.07.2026’dan önce açılmışsa kaldırılan HMK m.107 bu dava bakımından uygulanmaya devam eder (7589 s.K. geçici m.1/10). Rapora itiraz ile talep artırımı birbirinin alternatifi değildir: değerin eksik hesaplandığına itiraz edilirken, raporun kesinleşen kısmı için talep artırımı yapılabilir.

Ayrıntılar için katılma alacağı talep artırım dilekçesi yazımıza bakabilirsiniz.

Ücret ve Gider Avansı

Taraflardan her biri ikamesini istediği delil için mahkemece belirlenen avansı verilen kesin süre içinde yatırmak zorundadır; avans yatırılmazsa diğer taraf yatırabilir, aksi hâlde o delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır (HMK m.324/1-2). Ancak tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işler hakkındaki hükümler saklıdır (HMK m.324/3); velayet gibi kendiliğinden araştırılan konularda bu sonuç aynı katılıkla uygulanmaz. 2026 Bilirkişilik Asgari Ücret Tarifesine göre aile mahkemelerinde bilirkişi ücretinin alt sınırı 2.800 TL’dir (RG 26.12.2025, 33119).

Dava masrafları için mal paylaşımı davası ne kadar sürer, masrafı ne kadar ve velayet davası masrafı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Dilekçe Örnekleri

1. Katılma alacağı davasında değer raporuna itiraz (HMK 281, 288, 293; TMK 235)

2. Velayet davasında sosyal inceleme raporuna itiraz (HMK 279, 281; 4787 s.K. m.5)

3. Ek rapora itiraz ve yeni bilirkişi heyeti talebi (HMK 281/3)

Delillerin listelenmesi için tanık ve delil listesi örneği, karşı tarafın beyanlarına cevap için replik ve düplik dilekçesi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Örnek Senaryolar

Senaryo 1: Dava tarihi değeri. Katılma alacağı davasında bilirkişi, evin değerini üç yıl önceki dava tarihine göre belirlemiş.

Senaryo 2: Tek taraflı sosyal inceleme. Uzman yalnız annenin evini görmüş; babayla kısa bir görüşme yapmış.

Senaryo 3: İtiraz edilmeyen rapor. Davalı ilk rapora itiraz etmemiş; ek rapor davalı aleyhine değişince itiraz ediyor.

Yol Haritası

1. Tebliğ tarihini not edin. İki haftalık süre buradan başlar (HMK m.281/1).
2. Ek süre gerekiyorsa erken isteyin. Talep iki hafta içinde yapılmalıdır.
3. Raporu soruya göre okuyun. Ara karardaki sorular cevaplandı mı?
4. Hukuki değerlendirmeleri işaretleyin. Nitelendirme ve velayet önerisi hâkime aittir (HMK m.279/4).
5. Somut itiraz yazın. Sayfa, hesap ve delil göstererek.
6. Uzman görüşü alın. Teknik itirazı bilimsel mütalaayla destekleyin (HMK m.293).
7. Keşif ve yeni bilirkişi isteyin. Gerekiyorsa farklı uzmanlıktan heyet (HMK m.281/3, 288).
8. Talebinizi güncelleyin. Rapordan sonra talep artırımını unutmayın (HMK m.109/4).

Sık Yapılan Hatalar

Sıkça Sorulan Sorular

Bilirkişi raporuna itiraz süresi ne kadar?

Raporun tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.281/1). Kanun gerekçesi bu süreyi kesin süre olarak nitelendirir.

İtiraz için ek süre alınabilir mi?

Evet. Talebin hazırlanması çok zor veya imkânsızsa ya da özel veya teknik çalışma gerektiriyorsa, süre içinde başvuran tarafa bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre verilebilir (HMK m.281/1; 7251 s.K. m.24).

İtirazla mahkemeden ne isteyebilirim?

Eksik hususların tamamlattırılmasını, belirsiz hususlarda açıklama yaptırılmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteyebilirsiniz (HMK m.281/1). Mahkeme ek rapor alabilir, bilirkişiyi dinleyebilir veya yeni inceleme yaptırabilir (HMK m.281/2-3).

Hâkim bilirkişi raporuna uymak zorunda mı?

Hayır. Hâkim raporu diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m.282).

Bilirkişi bir malın edinilmiş mal olduğunu söyleyebilir mi?

Hayır. Bilirkişi hukuki değerlendirmede bulunamaz (HMK m.279/4; 6754 s.K. m.3/2). Nitelendirme mahkemeye aittir.

Rapora itiraz etmezsem ne olur?

Rapor o taraf bakımından kesinleşebilir (YHGK, E.2018/21-94, K.2021/111). Ancak hükme elverişsiz rapor usuli kazanılmış hak doğurmaz (YHGK, E.2022/3-508, K.2023/226).

Mal paylaşımında değer hangi tarihe göre belirlenir?

Edinilmiş mallar tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır (TMK m.235/1); Yargıtay karara en yakın tarihli sürüm değerini esas alır (8. HD, E.2019/584, K.2021/1817).

Vergi değeri kullanılabilir mi?

Hayır. Sürüm değeri esas alınır (2. HD, E.2021/8011, K.2022/5371).

Sosyal inceleme raporu yalnız karşı tarafın evinde yapıldıysa?

Yargıtay yalnız bir tarafla görüşülerek hazırlanan raporu yetersiz bulmuş ve diğer ebeveynin yaşadığı ortamın da görülmesini istemiştir (2. HD, E.2013/20745, K.2014/3215).

Uzman “velayet anneye verilsin” diyebilir mi?

Uzman çocuğun durumu hakkında görüş bildirir; velayetin kime verileceği hukuki değerlendirmedir ve hâkime aittir (HMK m.279/4).

İki rapor birbiriyle çelişiyorsa?

Çelişki giderilmeden hüküm kurulamaz; uzman heyetten yeni inceleme yaptırılmalıdır (Y15HD, E.2017/2390, K.2018/107). Sosyal inceleme raporlarında da yeni rapor alınır (2. HD, E.2018/5593, K.2018/13599).

Kendi uzmanımdan rapor sunabilir miyim?

Evet. Uzmandan bilimsel mütalaa alınıp dosyaya sunulabilir; mahkeme uzmanın dinlenmesine karar verebilir (HMK m.293).

Bilirkişiyi reddedebilir miyim?

Hâkimin reddi sebepleri varsa ret sebebini öğrenmeden itibaren en geç bir hafta içinde (HMK m.272/3). Aile mahkemesi uzmanı da reddedilebilir (4787 s.K. m.5/3).

Bilirkişi ücretini kim öder?

İkamesini isteyen taraf avansı kesin süre içinde yatırır; yatırılmazsa delilden vazgeçilmiş sayılır (HMK m.324). Aile mahkemelerinde bilirkişi ücretinin alt sınırı 2026 tarifesine göre 2.800 TL’dir.

Rapor talebimden yüksek çıktı; ne yapmalıyım?

Kısmi davada talebinizi bir defaya mahsus artırabilirsiniz (HMK m.109/4). 31.07.2026’dan önce açılmış belirsiz alacak davasında HMK m.107 uygulanmaya devam eder (7589 s.K. geçici m.1/10).

Rapora itiraz süresi dolmadan karar verilebilir mi?

Verilmemelidir. Yargıtay itiraz süresi dolmadan karar verilmesini hatalı bulmuştur (Y9HD, E.2017/21418, K.2017/9928).