Akaryakıt İstasyonunda Otomasyon Sistemi Cezası 2026: İzinsiz Müdahale, Sisteme Yansımayan Satış, Arıza, Danıştay Kararları ve Savunma Örneği (5015 m.7, m.19, 1240 Sayılı Karar)

Bu rehber, istasyonunda otomasyon denetimi yapılmış, hakkında tutanak tutulmuş ya da soruşturma raporu tebliğ edilmiş akaryakıt bayisi ile bayisi nedeniyle soruşturulan dağıtıcı için yazıldı. Otomasyon sistemini kimin kurduğunu, bayinin ve dağıtıcının yükümlülüklerini, arıza ile izinsiz müdahalenin farkını, Kurumun veriyi hangi tablolardan okuduğunu, 2026 ceza tutarlarını, Danıştay’ın bent ve ispat konusundaki kararlarını, savunmanın dayanacağı belgeleri ve dava yolunu kanun, Kurul kararı ve mahkeme kararı numaralarıyla anlatır. Sayfanın sonunda dağıtıcıdan veri talebi, yazılı savunma ve iptal davası dilekçesi örnekleri yer alır. Dosyanız için Hukukçular Evi’ne 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Akaryakıt istasyonlarında tanklara giren ve pompalardan çıkan her litre, istasyon otomasyon sistemi üzerinden elektronik olarak kaydedilir ve bu kayıtlar dağıtıcı aracılığıyla Enerji Piyasası Düzenleme Kurumuna iletilir. Kurum, istasyona gelmeden önce o istasyonun dağıtıcıdan ne kadar akaryakıt aldığını, tanklarına ne kadar doldurduğunu ve pompalarından ne kadar sattığını bu veriler üzerinden görür. Yerinde denetim çoğu dosyada, masa başında fark edilen bir uyumsuzluğun doğrulanması için yapılır.

Otomasyon dosyalarının iki özelliği vardır. Birincisi, isnat çoğu zaman bir olaya değil bir hesaba dayanır: belirli bir dönemde stok, dolum ve satış verileri birbirini tutmamaktadır. İkincisi, hesabın dayandığı veriyi bayi üretmez; sistemi dağıtıcı ve yetkilendirilmiş otomasyon şirketi kurar, veriyi Kuruma onlar gönderir. Savunmanın ağırlık merkezi bu yüzden iki soruda toplanır: veri doğru mu, fark gerçekten bayinin bir fiilinden mi kaynaklanıyor?

Aşağıda önce sistemin hukuki çerçevesi, sonra Kurumun veriyi nasıl okuduğu, ardından ceza tutarları ve Danıştay kararları anlatılmaktadır. Savunma ve dava bölümleri bu çerçevenin üzerine kuruludur. Enerji piyasasındaki diğer denetim ve yaptırım konuları için Enerji Hukuku Rehberi sayfamıza bakabilirsiniz.

Otomasyon Sistemini Kim Kurar, Kim Sorumludur?

Sistemin kanuni dayanağı 5015 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin altıncı fıkrasıdır. Hükme göre dağıtıcı lisansı sahipleri, Kurum tarafından belirlenen esaslara uygun olarak bayilerinde kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurmak ve uygulamakla yükümlüdür. 29.04.2021 tarihli ve 7318 sayılı Kanunla fıkraya eklenen cümleler uyarınca dağıtıcı, sistemi Kurumca yetkilendirilen tüzel kişiler aracılığıyla kurar ve uygular; yükümlülüklerin yerine getirilmemesinden dağıtıcı ile yetkilendirilen tüzel kişi müştereken sorumludur.

Aynı fıkra iki sonuç daha öngörür. Sistemi kurmadığı ya da Kurumca belirlenen usul ve esaslara uygun denetimi sağlayamadığı tespit edilen dağıtıcılara ve yetkilendirilen tüzel kişilere 19 uncu maddedeki idari para cezası uygulanır. Dağıtıcı, bayi denetim sisteminin kurulmadığı veya kurulan sistemin Kurum düzenlemelerine uygun bulunmadığı tespit edilen bayilere akaryakıt ikmali yapamaz. İkinci sonuç bayiyi doğrudan ilgilendirir: sistem sorunu, ceza gelmeden önce ikmalin kesilmesi olarak hissedilir.

Kanunun çerçevesini iki Kurul kararı doldurur. 1240 sayılı Kurul Kararı, bayi denetim sisteminin usul ve esaslarını ve tarafların yükümlülüklerini düzenler. Karar, bayi denetim sistemini “istasyon otomasyon sistemi aracılığıyla elde edilen elektronik verilerin sürekli olarak uzaktan izlenmesine ve denetlenmesine imkân sağlayan sistem”, istasyon otomasyon sistemini ise bu sistemin akaryakıt istasyonundaki parçası olarak tanımlar (m.3). 10338 sayılı Kurul Kararı, sistemi kuracak şirketlerin yetkilendirilmesini ve yükümlülüklerini düzenler; 5, 7 ve 9 uncu maddeleri 01.01.2022 tarihinde yürürlüğe girmiştir (m.11).

Bayinin lisans alması, dağıtıcı değiştirmesi, tarımsal amaçlı satış tankeri, sabit köy pompası veya demiryolu pompası işletmesi de sisteme bağlıdır: dağıtıcı, bu işlemlerden önce istasyon otomasyon sistemini kurmakla yükümlüdür (Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği m.34/ö). Dağıtıcı değişikliğinde yeni dağıtıcı, tadilin yapıldığı günden itibaren on gün içinde sistemi çalışır hâle getirir (1240 sayılı Karar m.5/1-ç). Tarafların bayi denetim sistemi kapsamındaki yükümlülükleri, bayilik lisansında dağıtıcı değişikliği tadili yapılıncaya ya da lisans sona erinceye veya iptal edilinceye kadar sürer (m.4/2). Petrol piyasasındaki lisans yapısının bütünü petrol piyasası ve akaryakıt hukuku ile petrol piyasasında lisans türleri yazılarımızda anlatılmıştır.

Bayinin Yükümlülükleri: 1240 Sayılı Kararın 5 inci Maddesinin İkinci Fıkrası

Bayiye yöneltilen otomasyon isnatlarının neredeyse tamamı tek bir fıkraya dayanır. Danıştay kararlarına yansıyan dosyalarda Kurum, bayinin 1240 sayılı Kararın 5 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerini ihlal ettiğini ileri sürmüştür. Bu üç bent birbirinden farklı üç davranışı düzenler.

Sistemin güvenliği (a bendi). Bayi, istasyonunda kurulu otomasyon sisteminin güvenliğinden sorumludur. Hüküm bir sonuç sorumluluğu gibi okunmaya elverişlidir; sistemin bulunduğu odaya kimin girdiği, panolara ve kablolara kimin eriştiği bayinin denetimindedir. Buna karşılık cihaz ve ekipmanın yetkisiz kişilerin müdahalesini önleyecek şekilde kurulması dağıtıcı ile otomasyon şirketinin müşterek sorumluluğundadır (10338 sayılı Karar m.5/4-a). Güvenlik isnadında bu iki hükmün birlikte tartışılması gerekir.

İzinsiz müdahale yasağı (b bendi). Karar izinsiz müdahaleyi, bayinin lisansına kayıtlı dağıtıcının yazılı izni dışında istasyon otomasyon sistemini devre dışı bırakan veya sistemin doğru çalışmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her türlü müdahale olarak tanımlar (m.3/1-g). Tanımın iki unsuru vardır: müdahale dağıtıcının yazılı izni olmadan yapılmış olmalı ve sistemi devre dışı bırakmış ya da doğru çalışmasını engellemiş olmalıdır. Dağıtıcının bilgisi ve yazılı talimatıyla yapılan bir bakım ya da parça değişimi bu tanıma girmez; sistemin çalışmasını etkilemeyen bir işlem de girmez.

Çevrim içi olmayan yerde satış ve dolum yasağı (c bendi). Bayi, istasyon otomasyon sisteminin çevrim içi olmadığı yerlerde (tank, geçici tank, pompa ve benzeri) satış, dolum gibi akaryakıt hareketine konu bir eylem gerçekleştiremez. Karar “çevrim içi” kavramını ayrıca tanımlamaz; hükmün bağlamından, ilgili tank veya pompanın sisteme bağlı ve veri üretir durumda olması anlaşılır. Danıştay kararlarına yansıyan dosyalarda bu isnat “kurulu otomasyon sistemine yansımayan akaryakıt satışı veya dolumu yapılması” olarak adlandırılmıştır.

Belge ibrazı (ç bendi). Bayi, satışlarıyla ilgili olarak dağıtıcısının talep ettiği her türlü belgeyi beş gün içinde ibraz eder. Bu hükmün yanında Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinin 38 inci maddesinin (h) bendi durur: bayi, tarımsal amaçlı satış tankeri, sabit köy pompası ve demiryolu pompası satışları dışında, istasyon dışında yaptığı her akaryakıt satışını belgenin düzenlendiği tarihten itibaren en geç on beş gün içinde belgesiyle birlikte dağıtıcısına bildirir. İstasyon dışı satışlar tank ve pompa verisi üretmediğinden, bu bildirim yapılmadığında ya da dağıtıcı bildirimi Kuruma aktarmadığında alış ile satış arasındaki fark “sisteme yansımayan satış” olarak görünür.

Arıza, Tadilat, İzinsiz Müdahale ve Kayıt Dışı İkmal Arasındaki Fark

Otomasyon verisinin eksik ya da tutarsız olmasının dört ayrı hukuki açıklaması olabilir. Karar bu dört durumu ayrı ayrı tanımlar ve her birine farklı sonuç bağlar. Savunmada ilk iş, dosyadaki durumun bunlardan hangisi olduğunu belgeyle ortaya koymaktır.

Arıza ile izinsiz müdahale arasındaki çizgi belgede çizilir. Arıza, kayda geçmiş bir olaydır: bayinin dağıtıcıya ya da çağrı merkezine yaptığı bildirim, servisin geliş saati, değiştirilen parça ve arızanın giderildiği tarih servis formunda yazar. Otomasyon Sistemi Kılavuzu da dağıtıcının, bayilerinin sisteme bağlı olup olmadığını ve bağlantısı kesilen bayilerin arıza takip ayrıntılarını (kesilme zamanı, sıklığı) izlemesini ve bu izlemenin uzaktan erişim sisteminde yer almasını ister. Kayıt bırakmayan, kimseye bildirilmemiş ve uzun süren bir veri kesintisinin arıza olarak kabul ettirilmesi güçtür.

Nitekim Danıştay 13. Dairesinin 26.12.2024 tarihli, E.2022/4522, K.2024/6033 sayılı kararına konu dosyada bayi, üç aylık dönemde dört ayrı tarihte tank ve prob arızası bulunduğunu savunmuş; ancak Kurum kayıtlarında üç ay boyunca tank dolum miktarı sıfır görünürken aynı dönemde 190 bin litreyi aşan satış kaydı bulunması ve stok denkleminin bu süre boyunca sağlanamamasına rağmen düzeltilmemesi karşısında fiil sabit görülmüştür. Aynı kararda ceza başka bir nedenle, uygulanan bendin yanlışlığı nedeniyle iptal edilmiştir; bu konu aşağıda ayrıca anlatılmaktadır.

Kurum Veriyi Nasıl Görür? Otomasyon Tabloları ve Stok Denklemi

Soruşturma raporunu okuyabilmek için raporda geçen tablo kodlarını bilmek gerekir. Kodlar, 1240 sayılı Kararın eki olan Otomasyon Sistemi Kılavuzunda tanımlıdır. Kılavuz 2024, 2025 ve 2026 yıllarında üç kez yenilenmiştir; son hâli 18.03.2026 tarihli ve 14403 sayılı Kurul Kararıyla kabul edilmiş ve 01.07.2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Eski tarihli bir denetimde, denetim döneminde yürürlükte olan kılavuz esas alınmalıdır.

Kılavuzun Genel Koşullar bölümündeki iki kural savunma bakımından belirleyicidir. Birincisi, dağıtıcının Kuruma sunduğu elektronik veriler ile uzaktan erişim sistemi aracılığıyla elde edilen bütün veriler dağıtıcının, yetkilendirilmiş otomasyon şirketinin ve ilgili bayinin beyanı olarak kabul edilir. Bayi, kendisinin göndermediği bir verinin sahibi sayılmaktadır. İkincisi, teknik sebeplerden veya arızadan dolayı elde edilemeyen veriler için raporlarda “0” ya da başka bir sayısal veri yer almamalı; ilgili satıra verinin eksik olduğunu gösteren “EKSİK”, “HATALI”, “BAĞLANTI HATASI”, “TADİLATTA”, “MÜHÜRLÜ” gibi ifadeler yazılmalıdır. Uzaktan erişim verileri sonradan doğru verilerle düzeltilmezse, sunulan veri doğru kabul edilerek değerlendirme yapılır.

Bu iki kuralın sonucu şudur: arıza döneminde sisteme “0” olarak düşmüş bir dolum verisi, düzeltilmediği sürece bayinin o gün hiç dolum yapmadığı yönündeki beyanı gibi işlem görür. Aynı dönemde pompalardan satış kaydı varsa, tablo “dolum olmadan satış” gösterir ve fark sisteme yansımayan dolum olarak yorumlanır. Düzeltme imkânı A-1b tablosundadır ve süresi ertesi ayın yirminci gününde dolar; bu sürenin kullanılıp kullanılmadığı dağıtıcının elindedir.

Danıştay kararlarına yansıyan soruşturma raporlarında Kurumun üç tür karşılaştırma yaptığı görülmektedir. İlki stok denklemidir: dönem başı stoka tanka yapılan dolum eklenir, pompa satışı çıkarılır ve sonucun dönem sonu stoku vermesi beklenir. İkincisi, ödeme kaydedici cihazların mali hafıza raporlarındaki satış miktarının otomasyon satış verisiyle karşılaştırılmasıdır. Üçüncüsü, dağıtıcının bayiye sattığını beyan ettiği miktarın, tank dolumu ile dış satışın toplamıyla karşılaştırılmasıdır. Örneğin Danıştay 13. Dairesinin 17.03.2025 tarihli, E.2023/1528, K.2025/1220 sayılı kararına konu dosyada bayinin dağıtıcıdan aldığı miktar ile dış satış, pompa satışı ve dönem sonu stokunun toplamı arasındaki 66.148 litrelik farkın otomasyon kayıtlarına hiçbir şekilde yansımadığı tespit edilmiş ve ceza hukuka uygun bulunmuştur.

Karşılaştırmada küçük farklar ihlal sayılmaz. Karar, kılavuzdaki tablolar oluşturulurken belirsizlik oranlarının her akaryakıt türü için tablo açıklamalarındaki formüllere göre hesaplanmasını öngörür (m.5/4). Yargı kararlarına konu dosyalarda yüzde üç oranı esas alınmıştır; yürürlükteki kılavuzun A-3 tablosuna ilişkin açıklamasında da fatura satış miktarı ile toplam dolum miktarı arasında yüzde üçü aşan sapma için açıklama yapılması istenmektedir. Raporda farkın belirsizlik oranını aştığı ileri sürülüyorsa, hesabın hangi tank, hangi gün ve hangi formülle yapıldığının gösterilmesi gerekir.

Otomasyon Sisteminde Süreler

Kurul kararlarındaki süreler kısa ve kesindir. Aşağıdaki tablo, bir otomasyon dosyasında karşılaşılan bütün süreleri yükümlüsüyle birlikte gösterir.

Beş günlük veri kuralının bir istisnası vardır: tadilat söz konusuysa ve dağıtıcı tadilata ilişkin belgeyi bildirim sistemi aracılığıyla Kuruma bildirmişse ikmalin kesilmesine ilişkin hüküm uygulanmaz (m.6/1-b). Tadilat altı aydan uzun sürerse ilgili kurumdan yeniden belge alınarak beyanın yenilenmesi gerekir (Kılavuz E-4).

İhtar mı, Doğrudan Soruşturma mı? Düzeltme İmkânı Olan Fiiller Listesi

5015 sayılı Kanun, lisans sahibinin mevzuata aykırı davranışlarını ikiye ayırır. Kurul tarafından belirlenen ve niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olan fiillerde ilgiliye otuz gün içinde aykırılığı gidermesi ihtar edilir; süre sonunda aykırılık sürüyorsa faaliyet altmış gün süreyle geçici olarak durdurulur ve aykırılık yine giderilmezse soruşturma başlatılır (m.20/2-a). Düzeltme imkânı olmayan fiiller ile 5607 sayılı Kanunda belirtilen akaryakıt kaçakçılığına ilişkin fiillerde ise ilgili hakkında doğrudan idari soruşturma başlatılır (m.20/2-b).

Hangi fiilin düzeltilebilir olduğunu Kurul belirler. Petrol piyasası için liste 14.03.2019 tarihli ve 8487-3 sayılı Kurul Kararıyla belirlenmiş, 20.05.2021 tarihli ve 10222-22 sayılı Kurul Kararıyla tadil edilmiştir; yürürlükteki listede otuz beş fiil yer alır. Bir fiil listede yoksa, ihtar usulü o fiil için öngörülmemiş demektir. Otomasyonla ilgili fiillerin listedeki durumu aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Listenin 4 ve 17 numaralı sıralarında bir dipnot bulunur: otuz günlük ihtar süresi içinde aykırılığın giderilmesi için yetkili makamlara başvurulmuş, ancak süre bitiminde işlem henüz sonuçlandırılmamışsa mühürleme yapılmaz. Vaziyet planı ya da ruhsat tadili bekleyen bayi için bu dipnot, faaliyetin durdurulmasını önleyen bir güvencedir; başvurunun tarihli bir örneği saklanmalıdır.

Tablonun bayi bakımından anlamı açıktır. Ruhsat ve vaziyet planı uyumsuzlukları ihtarla başlar ve düzeltilirse dosya kapanır. İzinsiz müdahale ve sisteme yansımayan satış isnadında ise ihtar beklenmemelidir; denetim tutanağından sonra gelecek ilk yazı büyük olasılıkla soruşturma raporudur. Dağıtıcı bakımından ayrım daha incedir: arızayı on günde gidermemek ihtarla düzeltilebilir bir fiilken, bayideki aykırılığı yirmi dört saat içinde bildirmemek doğrudan soruşturma konusudur.

Bir fiil düzeltme imkânı olan fiiller arasında sayılmış olmasına rağmen ihtar yapılmadan soruşturma açılmışsa bu, usule ilişkin başlı başına bir savunma sebebidir. İstisnası, aynı fiilin tespit tarihinden itibaren iki yıl içinde tekrar edilmesidir; bu durumda ihtar yapılmaksızın faaliyet altmış gün süreyle geçici olarak durdurulur (5015 m.20/2-a).

Bayiye Hangi Bentten Ceza Verilir? Danıştay’ın (f) Bendi Kararları

5015 sayılı Kanunun 19 uncu maddesi, cezaları fiillere göre bentlere ayırır. Otomasyon sistemine müdahale ya da sisteme yansımayan satış, bu bentlerin hiçbirinde adıyla sayılmamıştır. Kurum bir dönem bu fiilleri (f) bendinin 5 numaralı alt bendine bağlamıştır. Bu alt bent, Kanunun 4 üncü maddesinin üçüncü fıkrası ile dördüncü fıkrasının (d) ve (l) bentleri dışında kalan hükümlerinin bayilik lisansı sahiplerince ihlalini cezalandırır. Kurumun kurduğu bağ şöyleydi: bayi, 1240 sayılı Kararın 5 inci maddesinin ikinci fıkrasına aykırı davranmakla, lisansla tanınan hakların mevzuata uygun kullanılmasını öngören 4 üncü maddenin birinci ve ikinci fıkralarını ve Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinin 18 inci maddesini de ihlal etmiş olur.

Danıştay 13. Dairesi bu bağı kabul etmemiştir. Dairenin 26.12.2024 tarihli, E.2022/4522, K.2024/6033 sayılı kararına göre 4 üncü maddenin birinci fıkrası lisans sahibine faaliyette bulunma hakkı verir, ikinci fıkrası bu hakkın mevzuata uygun kullanılmasını öngörür; bu hükümler bir yükümlülükten çok şarta bağlanmış bir hak niteliğindedir ve (f) bendinin 5 numaralı alt bendinde bu iki fıkranın ihlali yer almaz. Aksi yönde bir yorum, ikincil düzenlemelerdeki herhangi bir yükümlülüğü ihlal eden her lisans sahibinin 4 üncü maddeyi ihlal etmiş sayılması ve hepsine aynı alt bentten ceza verilmesi sonucunu doğurur. Daire bunu 19 uncu maddenin düzenleniş biçimi ve amacıyla, ayrıca kanunilik ilkesiyle bağdaşmaz bulmuştur.

Kararın ikinci tespiti de birincisi kadar önemlidir: sisteme yansımayan satış veya dolum fiili için Kanunda özel bir ceza düzenlenmediğinden, Kurum bu fiili, Kanunda özel olarak sayılmayan ihlallere uygulanan (ı) bendi uyarınca değerlendirebilir. Daire aynı sonuca 20.05.2025 tarihli, E.2023/1639, K.2025/2030 sayılı kararında sisteme yansımayan satış ve dolum, 13.10.2025 tarihli, E.2025/2198, K.2025/3058 sayılı kararında ise otomasyon sistemine müdahale isnadı bakımından ulaşmıştır. Bu kararlarda 5326 sayılı Kabahatler Kanununun kanunilik ilkesini düzenleyen 4 üncü maddesine dayanılmış; fiil ile uygulanan idari yaptırımın örtüşmesi gerektiği, ilgiliye kanunda karşılığı olmayan veya fiille örtüşmeyen bir yaptırım uygulanamayacağı vurgulanmıştır.

Kurumun sonraki kararlarında bu fiiller için (ı) bendini uyguladığı, Danıştay’a yansıyan dosyalardan anlaşılmaktadır. Dairenin 12.03.2025 tarihli K.2025/1197, 17.03.2025 tarihli K.2025/1220 ve K.2025/1224, 08.05.2025 tarihli K.2025/1867, K.2025/1868 ve K.2025/1874 sayılı kararlarına konu cezaların tamamı (ı) bendi uyarınca verilmiş ve bu kararlarda davaların reddi onanmıştır.

2026 yılında uygulanacak tutarlar

Cezalar, fiilin işlendiği tarihten bir önceki yılda ilgili lisansa konu petrol piyasası faaliyetinden elde edilen net satış hasılatının bentte gösterilen oranı üzerinden hesaplanır; sonuç bendin alt sınırından az, üst sınırından fazla olamaz. 2026 yılında işlenen fiillere uygulanacak tutarlar aşağıdadır.

Tablonun üçüncü satırı ayrıca dikkat ister. Sisteme müdahale bir düzenekle yapılmışsa, raporda fiilin 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendi kapsamında nitelendirilmesi ihtimali vardır ve bu durumda bayiye uygulanacak cezanın alt sınırı 11,6 milyon lirayı aşar. Bent (l), düzeneğin kaçak akaryakıt veya sahte ulusal marker elde etmeye, satmaya ya da herhangi bir piyasa faaliyetine konu etmeye yarayacak nitelikte olmasını arar. Bu unsurun somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediği savunmada ayrıca tartışılmalıdır.

Ceza hesabında dört kural daha uygulanır. Ceza uygulanan bir fiilin iki yıl geçmeden aynı kişi tarafından tekrar işlenmesi hâlinde idari para cezası iki kat uygulanır (5015 m.19/2). Bir önceki yılda net satış hasılatı yoksa ya da tespit edilemiyorsa Kurul, tespit edeceği ikmal veya satış gibi delillerden, hiçbir tespit yapılamıyorsa emsal bir faaliyetin hasılatından hareketle aynı oran ve sınırlar içinde ceza belirler (m.19, son fıkra). Bir fiille birden fazla kabahat işlenmişse en ağır idari para cezası verilir; aynı kabahat birden fazla işlenmişse her biri için ayrı ceza verilir (5326 m.15). Son olarak, uygulanacak tutar fiilin işlendiği tarihte yürürlükte olan tutardır (5326 m.5).

Son kural, eski tarihli denetimlere dayanan dosyalarda belirleyicidir. Danıştay’a yansıyan kararlarda (ı) bendinden verilen cezalar 2019 yılındaki fiil için 110.000 TL, 2020 yılındaki fiil için 134.838 TL, 2021 yılındaki fiil için 147.121 TL, 2022 yılındaki fiil için 200.378 TL’dir; bunlar ilgili yılların alt sınırına denk gelen tutarlardır. Raporunuz geçmiş bir yıla ait denetime dayanıyorsa, hesap 2026 tutarları üzerinden değil o yılın tutarları üzerinden yapılmalıdır.

Dağıtıcının ve Otomasyon Şirketinin Sorumluluğu

Bir istasyondaki otomasyon uyumsuzluğu çoğu zaman tek bir soruşturmayla kapanmaz. Aynı tespitten bayi, dağıtıcı ve yetkilendirilmiş otomasyon şirketi hakkında üç ayrı soruşturma doğabilir. Bayi bakımından bunun pratik sonucu, diğer iki dosyada verilen beyanların kendi dosyasında delil olarak kullanılabilmesidir.

Dağıtıcı. Danıştay kararlarına yansıyan dosyalarda dağıtıcıya yöneltilen isnat, “bayisinin otomasyon sisteminin doğru ve tutarlı veriler içermemesi ve bayide tespit edilen aykırılıkların Kuruma bildirilmemesi”dir ve ceza 19 uncu maddenin (ç) bendinin 2 numaralı alt bendi uyarınca verilmiştir. Danıştay 13. Dairesinin 24.03.2025 tarihli, E.2023/598, K.2025/1323 sayılı kararına konu dosyada tanklardaki fizikî ölçüm ile otomasyon verisinin tutarsız olduğu, ödeme kaydedici cihaz verileri ile otomasyon verileri arasında 32.900 litre fark bulunduğu ve dağıtıcının bu konuda Kuruma hiçbir aykırılık bildiriminde bulunmadığı tespit edilmiş; dağıtıcının, bayisindeki sistemin doğru ve sağlıklı çalışmasını sağlayacak tedbirleri almadığı gerekçesiyle davanın reddi onanmıştır.

Dağıtıcının sorumluluğu lisansının yürürlükte olduğu ve ilgili bayinin dağıtıcısı olduğu dönemle sınırlıdır. Danıştay 13. Dairesinin 28.05.2025 tarihli, E.2023/3009, K.2025/2144 sayılı kararında, dağıtıcı lisansının iptal edildiği ve bayinin başka bir dağıtıcıya geçtiği dönem de tespitlere dâhil edilerek verilen ceza hukuka aykırı bulunmuştur. Kurum, Dairenin ara kararına verdiği cevapta lisansı iptal edilen dağıtıcıların mevzuat kapsamında yükümlü kılınmadığını bildirmiştir. Dağıtıcı değişikliği yaşanmış istasyonlarda, hangi günün hangi dağıtıcının sorumluluğunda olduğu tespit dönemi içinde tek tek ayrılmalıdır. Dağıtıcının lisansı iptal edildiğinde bayinin otuz günlük tadil süresi ve tadile kadar satış yasağı dağıtıcının lisansı iptal edildi: bayi ne yapmalı yazımızda ele alınmıştır.

Yetkilendirilmiş otomasyon şirketi. Danıştay 13. Dairesinin 22.12.2025 tarihli, E.2024/3533, K.2025/4042 sayılı kararına konu dosyada, bir tankta fiilen akaryakıt bulunmasına rağmen otomasyon sisteminde iki ayı aşkın süre hiçbir dolum ve satış hareketi görünmediği, denetimden önce Kuruma aykırılık ya da arıza bildirimi yapılmadığı tespit edilmiş ve otomasyon şirketine (h) bendi uyarınca ceza verilmiştir. Bölge idare mahkemesi, otomasyon şirketlerinin aykırılıkları Kuruma bildirmesine ilişkin açık bir düzenleme bulunmadığı gerekçesiyle cezayı hukuka aykırı bulmuş; Daire ise sistemin doğru ve tutarlı çalışmasını sağlama yükümlülüğünün bildirim sorumluluğunu da içerdiği gerekçesiyle bu kararı bozmuştur. Aynı kararda, dağıtıcının kendi savunma yazısındaki açıklamaların bayideki aykırılığı doğruladığı kabul edilmiştir.

Otomasyon şirketine uygulanan cezanın dağıtıcıya uygulananın onda biri olması Anayasa Mahkemesinin önüne de gelmiştir. Mahkeme, 21.04.2022 tarihli, E.2021/66, K.2022/52 sayılı kararında (Resmî Gazete 05.07.2022, sayı 31887) iptal talebini oybirliğiyle reddetmiştir. Karara göre otomasyon şirketleri petrol piyasasında faaliyet göstermeyen, bayi denetim sisteminin kurulmasında ve işletilmesinde dağıtıcıya teknik destek veren tüzel kişilerdir; dağıtıcıyla müştereken sorumlu olmaları, uygulanacak cezanın aynı olmasını zorunlu kılmaz.

Para Cezasının Ötesi: İkmalin Kesilmesi, Geçici Durdurma ve Lisans Riski

Otomasyon isnadının istasyon üzerindeki ilk etkisi çoğu zaman para cezası değildir. Kanun, bayi denetim sisteminin kurulmadığı veya düzenlemelere uygun bulunmadığı tespit edilen bayiye dağıtıcının akaryakıt ikmali yapmasını yasaklar (5015 m.7/6). 1240 sayılı Karar bu yasağı iki noktada somutlaştırır: dağıtıcı, sistem usul ve esaslara uygun şekilde çevrim içi olana kadar bayiye ikmal yapamaz (m.5/1-b) ve bir bayiye ait verileri birbirini izleyen beş gün boyunca Kuruma sağlayamazsa o bayiye ikmali keser (m.6/1-b). İkmali kesen dağıtıcı kendi yükümlülüğünü yerine getirmektedir; bu nedenle sorun sözleşme hukukundan önce sistemin yeniden çalışır hâle getirilmesiyle çözülür. İkmalin kesilmesinin bayilik sözleşmesindeki sonuçları akaryakıt bayilik uyuşmazlıkları yazımızda, sözleşmedeki münhasırlık hükümleri akaryakıt bayilik sözleşmelerinde rekabet yasağı yazımızda ele alınmıştır.

İkinci risk geçici durdurmadır. Kurum, lisans sahibinin piyasa faaliyetini, niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olmayan, kötüniyet veya tehlikeli eylem sonucunu doğuran fiilleri nedeniyle geçici olarak durdurabilir (5015 m.20/2-b). Hüküm Kuruma takdir yetkisi tanır; her otomasyon isnadında faaliyet durdurulmaz, ancak müdahalenin bir düzenekle ve süreklilik gösterecek biçimde yapıldığı ileri sürülen dosyalarda bu ihtimal hesaba katılmalıdır.

Üçüncü ve en ağır risk, dosyanın kaçakçılık boyutu kazanmasıdır. Otomasyon isnadı tek başına lisans iptali sonucunu doğurmaz. Buna karşılık raporda sisteme yansımayan dolumun dağıtıcı dışından geldiği ya da kaçak akaryakıt olduğu ileri sürülüyorsa tablo değişir: 5607 sayılı Kanunda belirtilen kaçakçılık fiillerinin işlendiği tespit edilen tesiste lisansa tabi bütün faaliyetler, kovuşturmaya yer olmadığına dair karar veya mahkeme kararı kesinleşinceye kadar geçici olarak durdurulur ve bu sürede tesis için başka bir kişiye lisans verilmez; kesinleşmiş mahkeme kararına göre lisans iptal edilir (5015 m.20/2-c). Kaçak ürün ikmal edenlerin lisansı iptal edilir (m.20/2-f). Bu sürecin ceza yargılaması yönü kaçakçılık soruşturması yazımızda, lisans yönü petrol piyasasında lisans iptali ve EPDK lisans iptaline karşı hukuki yollar yazılarımızda anlatılmıştır.

Dördüncü boyut vergidir. Otomasyon verisi ile ödeme kaydedici cihaz kayıtları arasındaki fark, vergi idaresi bakımından kayıt dışı satış şüphesi anlamına gelir. Süreç tersinden de işleyebilir: Danıştay 13. Dairesinin 30.01.2025 tarihli, E.2023/3658, K.2025/433 sayılı kararına konu dosyada soruşturma, Vergi Denetim Kurulunun ödeme kaydedici cihazlara ilişkin tespitlerini Kuruma bildirmesi üzerine başlatılmıştır. Akaryakıt sektöründeki vergi yükümlülükleri akaryakıt sektöründe vergilendirme yazımızda ayrıca incelenmiştir.

Denetimin kim tarafından yapıldığı da bu çok boyutluluğun parçasıdır. Kurum piyasa faaliyetlerini kendi personeli ya da gerektiğinde diğer kamu kurum ve kuruluşlarının personeli eliyle denetler (Denetim Yönetmeliği m.6). Yargı kararlarına konu dosyalarda otomasyon tespitlerinin il jandarma komutanlığı, il emniyet müdürlüğü, gümrük muhafaza kaçakçılık ve istihbarat müdürlüğü ve vergi denetim ekiplerince düzenlenen tutanaklara dayandığı görülmektedir. Bu kurumların düzenlediği ve mevzuat ihlali tespiti içeren tutanaklar Kuruma iletilir ve soruşturmanın dayanağı olur (m.13).

Savunma Nerede Kurulur? On İki Nokta

Otomasyon dosyasında savunmanın ana ekseni, isnat edilen fiilin gerçekleşmediğini belgeyle göstermektir. Aşağıdaki noktalar, mevzuatın ve yukarıda anılan kararların işaret ettiği inceleme sırasını izler. Her dosyada hepsi bulunmaz; ancak hiçbiri kontrol edilmeden savunma yazılmamalıdır.

1. Veriyi görmeden savunma yazmayın. Dağıtıcıdan, isnada konu döneme ait otomasyon tablolarını, arıza ve bağlantı kesilme kayıtlarını ve varsa aykırılık beyanını yazılı olarak isteyin (1240 sayılı Karar m.5/1-f). Soruşturma raporunun tebliğ edilen nüshasında raporun dayandığı tablo dökümleri yoksa bunların gönderilmesini Kurumdan talep edin. Savunma süresi belge beklenirken dolacaksa ek süre isteyin; bu talebin nasıl yapılacağı EPDK yazılı savunma istedi yazımızda örneğiyle yer almaktadır.

2. Farkı kaynağına göre ayırın. Raporda gösterilen litre farkı tek bir nedenden doğmayabilir. Farkın ne kadarının arıza döneminde oluşan veri eksikliğine, ne kadarının istasyon dışı satışlara, ne kadarının ölçüm ve belirsizlik payına, ne kadarının hatalı bir kayda denk geldiğini gün gün ayıran bir döküm hazırlayın. Açıklanamayan miktar küçüldükçe isnat zayıflar.

3. Arızayı kayıtla ispat edin. Arıza savunması; bayinin dağıtıcıya yaptığı yazılı bildirim, çağrı merkezi kaydı, servis formu ve arızanın giderildiği tarihi gösteren belgeyle birlikte ileri sürülmelidir. Arıza süresince ilgili tanka dolum yapılmadığı ve ilgili pompadan satış yapılmadığı, ödeme kaydedici cihaz kayıtları ve sevk irsaliyeleriyle gösterilmelidir. Kayıtsız arıza beyanının, uzun süren ve düzeltilmemiş veri tutarsızlığı karşısında kabul görmediği yukarıda anılan K.2024/6033 sayılı karardan anlaşılmaktadır.

4. İstasyon dışı satışları belgeleyin. Dağıtıcıdan alınan akaryakıtın bir bölümü tanka girmeden doğrudan müşteriye teslim edilmişse, bu miktar tank dolumunda ve pompa satışında görünmez. Bu satışların belgelerini ve belgelerin on beş gün içinde dağıtıcıya bildirildiğini gösteren kayıtları sunun (Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği m.38/h). Bildirim yapılmış, ancak dağıtıcı A-4 tablosuna işlememişse, eksiklik bayinin fiili değildir.

5. Hatalı kaydı tek tek gösterin. Danıştay 13. Dairesinin 19.09.2024 tarihli, E.2021/4240, K.2024/3452 sayılı bozma kararına konu dosyada Kurum, ödeme kaydedici cihazların mali hafıza raporundaki satış toplamının alış faturalarının çok üzerinde olduğundan hareketle ceza vermiştir. Dosyadaki bir günlük raporda iki işlemle toplam 680.406,19 litre satış ve bu satış karşılığında yalnızca 251,37 TL tutar göründüğü, aynı raporda iletişim hatası kaydı bulunduğu saptanmıştır. Hatalı kayıt çıkarıldığında tutanaklardaki miktarlar birbiriyle uyumlu hâle gelmiş; Daire, farkın nereden kaynaklandığı ve yüzde üçü aşan belirsizliğin hangi formülle hesaplandığı ortaya konulmadan verilen cezayı eksik incelemeye dayalı bulmuştur. Bozmaya uyularak verilen iptal kararı Dairenin 08.05.2025 tarihli, E.2025/887, K.2025/1872 sayılı kararıyla onanmıştır.

6. Belirsizlik hesabının gösterilmesini isteyin. Raporda farkın belirsizlik oranını aştığı yazıyorsa, hesabın hangi tank, hangi gün ve hangi formülle yapıldığını sorun (1240 sayılı Karar m.5/4). Hesabı gösterilmeyen bir oran aşımı, yukarıdaki kararda olduğu gibi eksik inceleme itirazının dayanağıdır.

7. İzinsiz müdahale isnadında tanımın iki unsurunu tartışın. Müdahalenin dağıtıcının yazılı izni dışında yapıldığı ve sistemi devre dışı bıraktığı ya da doğru çalışmasını engellediği somut olarak gösterilmelidir (m.3/1-g). Tutanakta müdahalenin nasıl tespit edildiği, hangi parçanın ne işe yaradığı ve test satışlarının sonucu yazılı olmalıdır. Tutanakta anılan parça ya da bağlantının otomasyon sistemiyle ilgisi yoksa, bunu yetkilendirilmiş otomasyon şirketinin servis raporu gibi teknik bir belgeyle ortaya koyun.

8. Dönemi ve dağıtıcıyı kontrol edin. Tespit dönemi içinde dağıtıcı değişikliği, lisans tadili ya da tadilat varsa, her günün hangi sistemin ve hangi dağıtıcının sorumluluğunda olduğunu ayırın. Dağıtıcı değişikliğinde yeni dağıtıcının sistemi çalışır hâle getirmesi için on günlük süre vardır (m.5/1-ç). Tadilat dönemine ait veri eksikliği, tadilat beyanı yapılmışsa ihlal olarak değerlendirilmemelidir.

9. Tebligatı ve savunma hakkını inceleyin. Savunma istem yazısının usulüne uygun tebliğ edilmemesi, cezanın iptali için tek başına yeterli görülmüştür. Danıştay 13. Dairesinin 30.01.2025 tarihli, E.2023/3375, K.2025/444 sayılı kararına konu dosyada savunma istem yazısı, şirket yetkilisinin iş yerinde bulunmadığına dair kayıt düşülmeden bir çalışana tebliğ edilmiş; aynı tarihli, E.2023/3658, K.2025/433 sayılı kararına konu dosyada ise tebliğ mazbatasında tebliğ alan kişinin adı, soyadı ve imzası bulunmamıştır. Her iki dosyada savunma hakkının kısıtlandığı gerekçesiyle verilen iptal kararları onanmıştır. Bugün lisansı yürürlükte olan bayiye tebligat öncelikle Kuruma bildirdiği elektronik tebligat adresine yapılır; lisansı sona ermiş ya da iptal edilmiş olanlara 7201 sayılı Tebligat Kanunu uygulanır (5015 m.19/3; Denetim Yönetmeliği m.29).

10. Bendi kontrol edin. Raporda (f) bendinin 5 numaralı alt bendi gösterilmişse, yukarıda anılan üç Danıştay kararına dayanarak bendin fiille örtüşmediğini ileri sürün. Raporda 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendine dayanılmışsa, düzeneğin kaçak akaryakıt veya sahte ulusal marker elde etmeye ya da satmaya yarayacak nitelikte olup olmadığını tartışın.

11. Zamanaşımını hesaplayın. Soruşturma zamanaşımı dolmuşsa idari para cezasına karar verilemez. Süre, yüz bin Türk lirası veya daha fazla idari para cezasını gerektiren kabahatlerde beş yıl, nispî idari para cezasını gerektiren kabahatlerde sekiz yıldır ve fiilin işlendiği tarihte başlar (5326 m.20). Otomasyon dosyalarında denetim ile ceza kararı arasında yıllar geçebildiğinden, tespit döneminin başlangıcı ve bitişi bu yönden de incelenmelidir.

12. Ceza hesabını ayrıca denetleyin. Fiilin gerçekleşmediği yönündeki savunmanın yanında, kabul anlamına gelmemek kaydıyla, cezanın hangi yılın tutarı ve hangi hasılat üzerinden hesaplandığını, tekrar hükmünün koşullarının bulunup bulunmadığını kontrol edin.

Denetim Günü: Tutanak Tutulurken Yapılması Gerekenler

Soruşturma raporu, büyük ölçüde denetim günü tutulan tutanağa dayanır. Tutanakta yazmayan bir açıklamayı aylar sonra dosyaya kabul ettirmek, o gün yazdırmaktan çok daha zordur. Denetlenen bayinin yükümlülükleri Denetim Yönetmeliğinin 7 nci maddesinde sayılmıştır: tesisini ve yasal defter ve belgelerini denetime sunmak, numune alınmasını sağlamak, istenen bilgi ve belgelerin aslını ibraz etmek, yazılı veya sözlü bilgi vermek ve düzenlenen tutanakları imzalamak. Gizlilik gerekçesiyle bilgi, belge ve numune vermekten kaçınılamaz. Bilgi ve belge vermek, tutanakları imzalamak ve görevlilerin tesiste inceleme yapmasına izin vermek aynı zamanda kanuni bir yükümlülüktür (5015 m.4/4-g).

Yargı kararlarına yansıyan tutanaklardan, otomasyon denetiminde hangi işlemlerin yapıldığı anlaşılmaktadır: pompadan test satışı yapılarak satışın sisteme yansıyıp yansımadığına bakılır; tanklar cetvelle ölçülerek sonuç otomasyon verisiyle karşılaştırılır; ödeme kaydedici cihazlardan mali hafıza raporu alınır; alış faturaları ve dolum irsaliyeleri istenir; prob başlıkları, elektrik panosu ve kablo bağlantıları kontrol edilir.

Bu işlemler sırasında bayinin dikkat edeceği noktalar şunlardır:

• İstenen alış faturalarını, sevk irsaliyelerini ve dış satış belgelerini denetim sırasında ibraz edin. Yargıya yansıyan birden fazla dosyada tutanağa, bu belgelerin denetim esnasında ibraz edilemediği yazılmıştır.
• Devam eden ya da yakın tarihte giderilmiş bir arıza varsa, arıza bildirimini ve servis formunu görevlilere gösterin ve tutanağa geçirilmesini isteyin.
• Tank ölçümünün hangi yöntemle, hangi tankta ve hangi saatte yapıldığının tutanağa yazıldığından emin olun. Ölçüm yapılamayan tank varsa nedeni tutanakta yer almalıdır.
• Test satışlarının sonucunu, yani hangi pompadan yapılan satışın sisteme yansıdığını ya da yansımadığını tutanakta arayın.
• Tutanağı imzalamaktan kaçınmayın; katılmadığınız tespitler varsa bunları ve açıklamanızı imzanızın yanına yazın. Tutanağın bir örneğini alın.
• Denetimden sonra aynı gün, sistemin durumunu ve denetimde yapılan işlemleri dağıtıcıya yazılı olarak bildirin ve ilgili döneme ait verileri isteyin.

Soruşturma Raporu Tebliğ Edildiğinde

İzinsiz müdahale ve sisteme yansımayan satış isnatlarında ihtar yapılmadığından, denetimden sonra gelen yazı soruşturma raporunun tebliğidir. Raporda aykırılık tespit edilmişse rapor ilgiliye tebliğ edilir ve otuz gün içinde yazılı savunma istenir; talep hâlinde on beş güne kadar ek süre verilebilir (Denetim Yönetmeliği m.23). Süreler tebliğ tarihini izleyen günden başlar (m.28). Soruşturma raporunun, soruşturma açılmasına karar verildikten sonra en geç altı ay içinde tamamlanması gerekir; bu süre bir defaya mahsus üç aya kadar uzatılabilir (m.21).

Kurul, soruşturma konusu üzerinde yapacağı inceleme sonunda soruşturma raporuyla bağlı olmaksızın karar verir (m.24/1). Bu, raporda gösterilen bendin Kurul kararında değişebileceği anlamına da gelir; savunmada yalnızca raporda yazan bende değil, fiilin kendisine cevap verilmesi bu nedenle önemlidir. Savunma süresinin hesaplanması, ek süre talebi, tebligat türleri ve savunmanın yapısı EPDK yazılı savunma istedi yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Ceza Kararından Sonra: Ödeme, Teminat Mektubu ve Dava

Ödeme süresi. İdari para cezası, kararın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenir. Süresinde ödenmeyen ceza, 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsil edilmek üzere ilgili vergi dairesine gönderilir (5015 m.19/4). Cezayı kanun yoluna başvuru süresi dolmadan ödeyen kişiden dörtte üçü tahsil edilir ve peşin ödeme dava açma hakkını etkilemez (5326 m.17/6).

Dava tahsili durdurmaz; teminat mektubu durdurur. Cezaya karşı yargı yoluna başvurulması tahsil işlemlerini durdurmaz. Tek istisna, ilgili vergi dairesine idari para cezasına ilişkin banka teminat mektubu verilmesidir (5015 m.19/5). Teminat mektubunun koşulları 14.03.2019 tarihli ve 8487-4 sayılı Kurul Kararıyla belirlenmiştir: mektup dava açma süresi içinde vergi dairesine sunulmalı; kesin, süresiz, limit dışı ve idari para cezası tutarında olmalıdır. Ceza ödenmemişken süresinde dava açılmazsa ya da açılan dava Kurum lehine kesinleşirse mektup paraya çevrilir.

Dava süresi ve mahkeme. İdari yaptırım kararlarına karşı yetkili idare mahkemesinde dava açılır ve Kurul kararlarına karşı açılan davalar öncelikli işlerden sayılır (5015 m.21/3). Dava açma süresi kararın tebliğini izleyen günden itibaren altmış gündür (2577 m.7). Kanunda ayrıca bir yetki kuralı bulunmadığından yetkili mahkeme, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (2577 m.32/1); Kurumun merkezi Ankara’dadır.

Yürütmenin durdurulması. Dava açılması işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda yürütmenin durdurulmasına karar verebilir (2577 m.27/2). Yanlış bentten verilmiş bir ceza ya da usulsüz tebligat nedeniyle savunma alınmadan verilmiş bir karar, açık hukuka aykırılık koşulunun tartışılabileceği başlıca hâllerdir.

Duruşma talebi. İptal davalarında taraflardan birinin isteği üzerine duruşma yapılır (2577 m.17/1). Danıştay 13. Dairesi 17.09.2025 tarihli, E.2025/1657, K.2025/2714 sayılı kararında, otomasyon sistemine yansımayan satış nedeniyle verilen cezaya karşı açılan davada dava dilekçesindeki duruşma istemi karşılanmadan karar verilmesini bozma sebebi saymıştır. Teknik veri tartışması içeren otomasyon dosyalarında duruşma talebi dilekçede açıkça yer almalıdır.

İstinaf ve temyiz. İdare mahkemesi kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf başvurusu yapılabilir (2577 m.45/1). Düzenleyici ve denetleyici kurulların görevli oldukları piyasa veya sektörle ilgili olarak aldıkları kararlara karşı açılan davalarda bölge idare mahkemesi kararları, tebliğden itibaren otuz gün içinde Danıştay’da temyiz edilebilir (2577 m.46/1-n). Bu yazıda anılan Danıştay kararları bu yoldan 13. Dairenin önüne gelmiştir. Görevli yargı yeri konusundaki genel kurallar enerji uyuşmazlıklarında görev ve yetki yazımızda yer almaktadır. Dava dilekçesinin genel yapısı için EPDK idari para cezası iptal dava dilekçesi örneği sayfamıza, dava yolunun bütünü için EPDK kararlarına karşı dava yazımıza bakabilirsiniz.

Veri Talebi, Yazılı Savunma ve İptal Davası Dilekçesi Örnekleri

Aşağıdaki örnekler genel çerçeveyi göstermek için hazırlanmıştır ve olayları varsayımsaldır. Boş bırakılan yerler dosyanın bilgileriyle doldurulmalı, dosyada karşılığı bulunmayan hususlar çıkarılmalı, açıklamalar raporun ve kararın kendi tespitlerine göre yeniden yazılmalıdır.

Dağıtıcıdan otomasyon verilerinin ve arıza kayıtlarının istenmesi

Talebin dağıtıcıya ulaştığı tarihi ispat edebilmek için yazı noter aracılığıyla ya da kayıtlı elektronik postayla gönderilmelidir. Veriler savunma süresi içinde gelmezse, talep yazısının bir örneği savunmaya eklenir ve Kurumdan ek süre istenir.

Soruşturma raporuna karşı yazılı savunma (sisteme yansımayan satış ve dolum isnadı)

İdari para cezasının iptali için dava dilekçesi (yürütmenin durdurulması ve duruşma istemli)

Dördüncü husus yalnızca ceza (f) bendinin 5 numaralı alt bendi uyarınca verilmişse, beşinci husus yalnızca tebligat gerçekten usulsüzse dilekçede kalmalıdır. Ceza (ı) bendinden verilmişse davanın ağırlığı ikinci ve üçüncü hususlara, yani fiilin gerçekleşmediğine ve incelemenin eksikliğine kayar.

Adım Adım Yol Haritası

Tablodaki süreler mevzuattan, “önerilen” olarak işaretlenen zamanlar iş planı önerimizden gelir; önerilen zamanlar hukuki süre değildir.

Sık Yapılan Hatalar

• Arızayı yalnızca telefonla bildirmek ve yazılı kayıt bırakmamak. Arıza savunması belgeyle ayakta durur.
• Arıza giderilene kadar arızalı tank veya pompadan satışa devam etmek. Bu, arıza bildirilmiş olsa bile ayrı bir ihlaldir.
• İstasyon dışı satış belgelerini dağıtıcıya on beş gün içinde bildirmemek ya da bildirimin kaydını saklamamak.
• Denetimde alış faturalarını, irsaliyeleri ve dış satış belgelerini ibraz edememek.
• Tutanağı okumadan imzalamak ya da imzalamaktan kaçınmak; her iki durumda da bayinin açıklaması tutanağa girmez.
• Otomasyon sisteminin bulunduğu odayı, elektrik panosunu ve kablo hatlarını herkesin erişimine açık bırakmak. Sistemin güvenliği bayinin sorumluluğundadır.
• Dağıtıcının Kuruma gönderdiği veriyi görmeden savunma yazmak.
• Savunmayı ve davayı yalnızca bent itirazına kurmak. Bent yüzünden verilen iptal, Kurumun doğru bentten yeniden karar almasını engellemez.
• Dava açıldığında tahsilin kendiliğinden duracağını düşünmek. Tahsili yalnızca usulüne uygun teminat mektubu ya da yürütmenin durdurulması kararı durdurur.
• Dava dilekçesinde duruşma talep etmemek.
• Dağıtıcı değişikliği ve tadilat dönemlerinde eski ve yeni sistemin devreye giriş tarihlerini belgelememek.

Sıkça Sorulan Sorular

Otomasyon sistemi cezası 2026 yılında ne kadar?

Bayi bakımından otomasyon sistemine izinsiz müdahale ve sisteme yansımayan satış veya dolum için 5015 sayılı Kanunun 19 uncu maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi uygulanır. 2026 yılında ceza 1.278.489 TL’den az, 6.392.518 TL’den fazla olamaz ve bir önceki yıl net satış hasılatının binde sekizi oranında hesaplanır. Dağıtıcı için (ç) bendi uyarınca sınırlar 14.528.452 TL ile 72.642.341 TL’dir; yetkilendirilmiş otomasyon şirketine dağıtıcıya uygulanan cezanın onda biri uygulanır.

Otomasyon sistemine müdahale eden bayiye hangi bentten ceza verilir?

Danıştay 13. Dairesinin 26.12.2024 tarihli K.2024/6033, 20.05.2025 tarihli K.2025/2030 ve 13.10.2025 tarihli K.2025/3058 sayılı kararlarına göre bu fiiller için (f) bendinin 5 numaralı alt bendi uygulanamaz; Kanunda özel olarak sayılmayan ihlallere ilişkin (ı) bendi uyarınca değerlendirme yapılabilir. Raporda ya da Kurul kararında (f) bendinin 5 numaralı alt bendi gösterilmişse bu bir iptal sebebidir.

Otomasyon arızalıyken satış yapabilir miyim?

Hayır. Bayi, istasyon otomasyon sisteminin çevrim içi olmadığı tank veya pompadan satış ya da dolum yapamaz (1240 sayılı Kurul Kararı m.5/2-c). Arıza dağıtıcıya bildirilmiş olsa bile çevrim içi olmayan yerden yapılan satış bu hükme aykırıdır. Yasak, sistemin çevrim içi olmadığı tank ve pompalar için öngörülmüştür; hangi ünitenin sisteme bağlı kaldığı servis kaydıyla belgelenmelidir.

Otomasyon arızasını kim, kaç günde gidermek zorunda?

Arızayı gidermek dağıtıcının yükümlülüğüdür ve süre ilk arızanın meydana geldiği tarihten itibaren en geç on gündür (1240 sayılı Kurul Kararı m.5/1-c). Yetkilendirilmiş otomasyon şirketi arızaya yirmi dört saat içinde müdahale etmekle yükümlüdür (10338 sayılı Kurul Kararı m.5/1-ç). Arızanın on gün içinde giderilmemesi, dağıtıcı bakımından ihtarla düzeltilebilen fiiller arasındadır.

EPDK otomasyon ihlalinde önce ihtar vermek zorunda mı?

Fiile göre değişir. Otomasyona bağlı olup vaziyet planında ya da ruhsatta bulunmayan tank veya pompa ile tank kapasitesi farkı, düzeltme imkânı olan fiiller listesindedir ve otuz günlük ihtarla başlar. İzinsiz müdahale, çevrim içi olmayan yerden satış ve kayıt dışı ikmal bu listede yer almaz; bu fiillerde ihtar yapılmadan doğrudan soruşturma açılır (5015 m.20/2-b).

Müdahaleyi çalışanım yapmış, benim haberim yoktu. Şirket yine de sorumlu olur mu?

Olabilir. Tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde görev üstlenen kişinin bu görevi kapsamında işlediği kabahatten dolayı tüzel kişi hakkında da idari yaptırım uygulanabilir (5326 sayılı Kanun m.8/1). Ayrıca bayi, istasyondaki sistemin güvenliğinden sorumludur (1240 sayılı Kurul Kararı m.5/2-a). Bu savunma tek başına yeterli değildir; müdahalenin gerçekleşmediğini ya da tespitin hatalı olduğunu gösteren belgelerle desteklenmelidir.

Dağıtıcı otomasyon sorunu nedeniyle ikmali kesebilir mi?

Evet, bazı hâllerde kesmek zorundadır. Dağıtıcı, bayi denetim sisteminin kurulmadığı veya düzenlemelere uygun bulunmadığı tespit edilen bayiye ikmal yapamaz (5015 m.7/6). Sistem çevrim içi olana kadar ikmal yapılamaz ve bir bayiye ait veriler birbirini izleyen beş gün boyunca Kuruma sağlanamazsa ikmal kesilir (1240 sayılı Kurul Kararı m.5/1-b, m.6/1-b).

Kendi istasyonuma ait otomasyon verilerini dağıtıcıdan isteyebilir miyim?

Evet. Dağıtıcı, bayisinin talebi hâlinde istasyona ait elektronik verileri bayisiyle paylaşmakla yükümlüdür (1240 sayılı Kurul Kararı m.5/1-f). Talep yazılı yapılmalı; ilgili döneme ait A-1a, A-1b, A-3 ve A-4 tabloları ile arıza ve bağlantı kesilme kayıtları ayrı ayrı istenmelidir.

İstasyon dışı satışlarım otomasyonda görünmüyor. Bu ceza sebebi olur mu?

İstasyon dışı satış tank ve pompa verisi üretmez; bu satışlar dağıtıcının Kuruma sunduğu bayi dış satış tablosunda görünür. Bayi, istasyon dışı satışını belgenin düzenlendiği tarihten itibaren en geç on beş gün içinde belgesiyle birlikte dağıtıcısına bildirmek zorundadır (Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği m.38/h). Bildirim yapılmış ve belgelenmişse, alış ile satış arasındaki farkın bu satışlardan kaynaklandığı savunmada gösterilebilir.

Dağıtıcının Kuruma gönderdiği veri hatalıysa bayi ne yapabilir?

Otomasyon Sistemi Kılavuzuna göre dağıtıcının Kuruma sunduğu veriler ilgili bayinin de beyanı sayılır; bu nedenle hatalı veri düzeltilmediği sürece bayinin aleyhine değerlendirilir. Günlük veriler düzeltilmiş tablo ile ertesi ayın yirminci gününe kadar düzeltilebilir. Bayi, hatayı fark ettiğinde dağıtıcıdan yazılı olarak düzeltme istemeli; savunmada ve davada hatalı kaydı gün ve tank bazında göstermelidir. Danıştay 13. Dairesi K.2024/3452 sayılı kararında, farkın kaynağı araştırılmadan verilen cezayı eksik incelemeye dayalı bulmuştur.

Tadilat sırasında otomasyon yükümlülüğü devam eder mi?

Sistemin çevrim içi olma yükümlülüğü tadilat dışında kalan yerler için geçerlidir (1240 sayılı Kurul Kararı m.5/1-a). Tadilat, ilgili mevzuat kapsamında izin alınarak yapılan değişikliktir; dağıtıcı tadilatın başladığını ve bittiğini yedi gün içinde Kuruma beyan eder. Beyan yapılmamış bir tadilat dönemindeki veri eksikliği, ihlal olarak değerlendirilme riski taşır.

Bayideki otomasyon ihlali nedeniyle dağıtıcıya da ceza verilir mi?

Evet. Dağıtıcı, bayisindeki sistemin doğru ve tutarlı veri üretmesini sağlamak ve aykırılığı yirmi dört saat içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdür. Danıştay’a yansıyan dosyalarda dağıtıcılara bu nedenle 19 uncu maddenin (ç) bendinin 2 numaralı alt bendi uyarınca ceza verilmiş, bu cezalara karşı açılan davaların reddine ilişkin kararlar onanmıştır (örneğin 24.03.2025 tarihli K.2025/1323). Dağıtıcının sorumluluğu, lisansının yürürlükte olduğu ve ilgili bayinin dağıtıcısı olduğu dönemle sınırlıdır.

Otomasyon cezası lisans iptaline yol açar mı?

Otomasyon isnadı tek başına lisans iptali sonucunu doğurmaz; yaptırımı idari para cezasıdır. Ancak dosyada dağıtıcı dışından ikmal ya da kaçak akaryakıt tespiti de varsa, tesisteki faaliyetin geçici olarak durdurulması ve kesinleşmiş mahkeme kararına göre lisansın iptali gündeme gelir (5015 m.20/2-c, f). Kurum ayrıca düzeltme imkânı olmayan, kötüniyet veya tehlikeli eylem sonucunu doğuran fiiller nedeniyle faaliyeti geçici olarak durdurabilir (m.20/2-b).

Ceza kesildi. Ne kadar sürede ödemeliyim, dava açarsam tahsilat durur mu?

Ceza, tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenir (5015 m.19/4). Dava açılması tahsili durdurmaz; tahsil ancak dava açma süresi içinde ilgili vergi dairesine kesin, süresiz, limit dışı ve ceza tutarında banka teminat mektubu verilirse durur (5015 m.19/5; 8487-4 sayılı Kurul Kararı). Kanun yoluna başvuru süresi dolmadan yapılan ödemede cezanın dörtte üçü tahsil edilir ve bu ödeme dava hakkını etkilemez (5326 m.17/6).

Otomasyon cezasına karşı dava nerede ve hangi sürede açılır?

Dava, kararın tebliğini izleyen günden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde açılır (5015 m.21/3; 2577 m.7). Kanunda özel yetki kuralı bulunmadığından yetkili mahkeme Kurumun bulunduğu yer olan Ankara idare mahkemesidir (2577 m.32/1). Dilekçede yürütmenin durdurulması ve duruşma ayrıca talep edilmelidir.

Aynı fiil iki yıl içinde tekrarlanırsa ne olur?

Ceza uygulanan bir fiilin iki yıl geçmeden aynı kişi tarafından tekrar işlenmesi hâlinde idari para cezası iki kat olarak uygulanır (5015 m.19/2).

Denetim birkaç yıl önce yapıldı, rapor yeni geldi. Hangi yılın ceza tutarı uygulanır?

Fiilin işlendiği tarihte yürürlükte olan tutar uygulanır (5326 m.5). Danıştay’a yansıyan kararlarda da 2020 yılındaki fiiller için o yılın alt sınırı olan 134.838 TL, 2021 yılındaki fiil için 147.121 TL uygulanmıştır. Ayrıca soruşturma zamanaşımının dolup dolmadığı kontrol edilmelidir (5326 m.20).

Kaynakça

• 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu (mevzuat.gov.tr güncel metni; 7318 ve 7587 sayılı Kanunlarla yapılan değişiklikler dâhil).
• 5326 sayılı Kabahatler Kanunu; 7201 sayılı Tebligat Kanunu; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu.
• Petrol Piyasasında Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Bayi Denetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında 27.06.2007 tarihli ve 1240 sayılı Kurul Kararı (Resmî Gazete 06.07.2007, sayı 26574; 02.12.2021 tarihli ve 10594 sayılı Kurul Kararıyla değişik).
• 1240 sayılı Kurul Kararının eki Otomasyon Sistemi Kılavuzunu değiştiren 14.11.2024 tarihli ve 13003 sayılı, 20.03.2025 tarihli ve 13390 sayılı, 18.03.2026 tarihli ve 14403 sayılı Kurul Kararları.
• Bayi Denetim Sisteminin Kurulması ve Uygulanması İçin Tüzel Kişilerin Yetkilendirilmesi Hakkında 29.07.2021 tarihli ve 10338 sayılı Kurul Kararı (Resmî Gazete 03.08.2021, sayı 31557; son değişiklik Resmî Gazete 16.11.2024, sayı 32724).
• 5015 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi uyarınca niteliği itibarıyla düzeltme imkânı olan fiiller listesine ilişkin 14.03.2019 tarihli ve 8487-3 sayılı, 20.05.2021 tarihli ve 10222-22 sayılı Kurul Kararları.
• İdari para cezalarında teminat mektubuna ilişkin 14.03.2019 tarihli ve 8487-4 sayılı Kurul Kararı.
• Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği (Resmî Gazete 17.06.2004, sayı 25495).
• Petrol Piyasasında Yapılacak Denetimler ile Ön Araştırma ve Soruşturmalarda Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 27.11.2013, sayı 28834).
• 5015 sayılı Kanunun 19 uncu maddesi uyarınca 2026 yılında uygulanacak idari para cezaları hakkında tebliğ (Resmî Gazete 25.12.2025, sayı 33118).
• Anayasa Mahkemesi, 21.04.2022, E.2021/66, K.2022/52 (Resmî Gazete 05.07.2022, sayı 31887).
• Danıştay 13. Dairesi: 16.01.2024, E.2021/536, K.2024/207; 19.09.2024, E.2021/4240, K.2024/3452; 26.12.2024, E.2022/4522, K.2024/6033; 30.01.2025, E.2023/3375, K.2025/444; 30.01.2025, E.2023/3658, K.2025/433; 12.03.2025, E.2024/807, K.2025/1197; 17.03.2025, E.2023/1528, K.2025/1220; 17.03.2025, E.2024/803, K.2025/1224; 24.03.2025, E.2023/598, K.2025/1323; 08.05.2025, E.2025/887, K.2025/1872; 08.05.2025, E.2024/1360, K.2025/1867; 08.05.2025, E.2024/2012, K.2025/1868; 08.05.2025, E.2024/1824, K.2025/1874; 20.05.2025, E.2023/1639, K.2025/2030; 28.05.2025, E.2023/3009, K.2025/2144; 17.09.2025, E.2025/1657, K.2025/2714; 13.10.2025, E.2025/2198, K.2025/3058; 22.12.2025, E.2024/3533, K.2025/4042 (Danıştay karar arama sistemi).

Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her dosya kendi denetim tutanağı, soruşturma raporu, otomasyon verileri ve tebliğ tarihleriyle birlikte değerlendirilmelidir.