Mirasta Denkleştirme (İade) Davası Dilekçesi Örneği 2026 — TMK m.669-675, Değerleme ve Hesap

“Babam sağken evi kardeşime verdi, bana hiçbir şey vermedi” cümlesi miras dosyalarının en sık duyulan cümlesidir. Bu durumda ilk akla gelen yol muris muvazaası veya tenkis olsa da, çoğu olayda doğru kurum bambaşkadır: mirasta denkleştirme. Türk Medeni Kanunu, yasal mirasçıların miras bırakandan miras paylarına mahsuben elde ettikleri sağlararası karşılıksız kazandırmaları, denkleştirmeyi sağlamak için terekeye geri vermekle birbirlerine karşı yükümlü olduklarını düzenler.

Denkleştirmenin gücü, saklı pay şartı aramamasından gelir. Tenkis davası açabilmek için saklı payın zedelenmiş olması gerekir; denkleştirmede böyle bir şart yoktur. Amaç, mirasçılar arasındaki eşitliği yeniden kurmaktır. Bu sayfa, denkleştirme (iade) davasının dilekçe örneğini, hangi kazandırmanın denkleştirmeye girip hangisinin girmediğini, değerlemenin hangi ana göre yapılacağını ve hesap yöntemini kanun maddeleriyle veriyor. Aşağıdaki metin şablondur. Dosyanız için değerlendirme almak isterseniz Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Denkleştirme Kimi Bağlar? Altsoy Karinesi (TMK m.669)

Denkleştirme yükümlülüğü yalnızca yasal mirasçılar arasında doğar. Vasiyetnameyle atanmış mirasçı ya da mirasçı olmayan üçüncü kişi bu yükümlülük altında değildir. Kanun ayrıca altsoy bakımından özel bir karine getirir: miras bırakanın çeyiz veya kuruluş sermayesi vermek, bir malvarlığını devretmek veya borçtan kurtarmak ve benzerleri gibi karşılık almaksızın altsoyuna yaptığı kazandırmalar, aksi miras bırakan tarafından açıkça belirtilmiş olmadıkça denkleştirmeye tabidir.

Bu karinenin pratik sonucu ispat yükünün yer değiştirmesidir. Kazandırmayı alan çocuk, malın kendisine miras payına mahsuben verilmediğini ya da miras bırakanın onu iadeden muaf tuttuğunu ispatlamak zorundadır. Diğer mirasçının yapması gereken, yalnızca kazandırmanın varlığını ve karşılıksız olduğunu ortaya koymaktır.

Son satır uygulamada sürpriz yaratır: miras bırakandan önce ölen bir çocuğun yerine halefiyetle mirasçı olan torun, babasının veya annesinin aldığı kazandırmayı denkleştirmekle yükümlüdür. Kendisi hiçbir şey almamış olsa dahi, yerini aldığı kişinin aldığı hesaba katılır. Kazandırmanın denkleştirmeye tabi olup olmadığına ilişkin genel çerçeve Mirasta Denkleştirme (İade) yazısında; somut senaryolar Babam Sağken Bir Çocuğa Mal Vermiş yazısında ele alınmıştır.

Hangi Kazandırma Denkleştirmeye Girer, Hangisi Girmez?

Kanun, denkleştirmeye tabi kazandırmaları örnekleyerek sayar ve iki önemli istisna getirir: eğitim giderleri ile olağan hediye ve evlenme giderleri.

Eğitim giderlerine ilişkin ölçüt uygulamada en çok tartışılan başlıktır. Ailenin ekonomik durumu, diğer çocuklar için yapılan harcamalar ve dönemin koşulları birlikte değerlendirilir; yurt dışında uzun süreli özel eğitim gibi olağan sayılamayacak harcamalar aşan kısım bakımından denkleştirmeye tabi tutulabilir. Aynı maddenin ikinci fıkrası ise ters yönde bir denge kurar: eğitimini tamamlamamış olan veya engelli çocuklara paylaşmada hakkaniyete uygun bir ödeme yapılır. Bu iki fıkranın birlikte uygulanması Eğitim, Çeyiz ve Düğün Giderleri Denkleştirmeye Girer mi? yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Mirasta Denkleştirme (İade) Davası Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki metin bir şablondur. Köşeli parantez içindeki alanlar doldurulmalı, somut olaya uymayan talepler çıkarılmalıdır.

Uyarı: Bu şablon genel bilgilendirme amaçlıdır. Kazandırmanın niteliği, miras bırakanın iradesi ve terekenin bileşimi her dosyada farklıdır; dava açılmadan önce hukuki değerlendirme alınması önerilir.

Görev, Yetki ve Zamanaşımı

Denkleştirme talebi, terekenin paylaşılmasına ilişkin bir uyuşmazlıktır. Bu nedenle miras davalarındaki kesin yetki kuralı uygulanır: mirastan doğan ve terekenin paylaşılmasına ilişkin davalarda miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir. Kesin yetki, taraflarca değiştirilemez ve mahkemece resen gözetilir.

Zamanaşımı bakımından dikkat edilecek nokta şudur: paylaşma henüz tamamlanmamışsa denkleştirme her zaman ileri sürülebilir ve paylaşmayı isteme hakkı süreye tabi değildir. Paylaşma tamamlandıktan sonra ise talep bağımsız bir alacak niteliği kazanır ve süre tartışması doğar. Bu nedenle denkleştirme iddiasının paylaşma tamamlanmadan önce ileri sürülmesi en güvenli yoldur.

Denkleştirme talebi ayrı bir dava olarak açılabileceği gibi, ortaklığın giderilmesi veya paylaşma davası içinde de ileri sürülebilir. Hangi davanın nerede açılacağına ilişkin tam tablo Miras Davalarında Görevli ve Yetkili Mahkeme yazısındadır.

Denkleştirme Nasıl Yapılır: Geri Verme mi, Mahsup mu? (TMK m.671-672)

Kanun, denkleştirme yükümlüsüne bir seçim hakkı tanır: geri vermekle yükümlü olan mirasçı, dilerse aldığını aynen geri verir; dilerse payından fazla olsa bile değerini miras payına mahsup ettirir. Seçim hakkı kural olarak yükümlü mirasçıya aittir; davacı belirli bir yöntemi dayatamaz, ancak talebini her iki ihtimali kapsayacak biçimde kurmalıdır.

Üçüncü satır, denkleştirme ile tenkisin kesiştiği noktadır. Kazandırma, alan mirasçının miras payından fazlaysa, aşan kısım denkleştirme yoluyla geri istenemez; ancak bu fazlalık diğer mirasçıların saklı payını zedeliyorsa tenkis davasıyla indirilir. Bu nedenle uygulamada davanın terditli kurulması, yani asıl talep denkleştirme, kabul edilmezse veya yetersiz kalırsa tenkis olarak ileri sürülmesi tercih edilir.

Tenkisin işleyişi, süreleri ve sıralaması Tenkis Davası ve Saklı Pay Rehberi yazısında; terditli dava kurgusu Terditli Dava yazısında; tenkise tabi kazandırmalar Tenkise Tabi Kazandırmalar yazısında ele alınmıştır.

Değerleme: Denkleştirme Anındaki Değer (TMK m.673)

Denkleştirme davasının sonucunu belirleyen asıl teknik mesele değerlemedir. Kanun açık bir ölçüt koyar: denkleştirme, kazandırmanın denkleştirme anındaki değerine göre yapılır. Yarar ve zarar ile gelir ve giderler hakkında ise mirasçılar arasında sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır.

Bu ölçüt, tenkisteki değerleme mantığından farklıdır ve dosyanın kaderini değiştirir. Yirmi yıl önce devredilmiş bir taşınmazın o günkü değeri ile bugünkü değeri arasındaki fark, denkleştirme talebinin gerçek büyüklüğünü oluşturur. Nakit kazandırmalarda ise paranın satın alma gücündeki değişim dikkate alınarak güncel karşılığın belirlenmesi gerekir.

Bilirkişi raporunun bu ölçütlere göre hazırlanıp hazırlanmadığı titizlikle denetlenmelidir; değerlemenin yanlış tarihe göre yapılması en sık bozma sebeplerindendir. Rapora itiraz usulü ve süreleri Miras Davasında Bilirkişi Raporuna İtiraz yazısında; tenkiste kullanılan farklı değerleme ölçütü Tenkiste Değerleme: Hangi Tarih, Hangi Değer? yazısında ele alınmıştır.

Rakamlı Örnek: Denkleştirme Nasıl Hesaplanır?

Miras bırakan vefat etmiş; geride üç çocuk kalmıştır. Ölüm anındaki tereke 3.000.000 TL’dir. Miras bırakan on beş yıl önce büyük oğluna bir daire devretmiş; dairenin denkleştirme anındaki değeri 6.000.000 TL’dir. Diğer iki çocuğa herhangi bir kazandırma yapılmamıştır.

Tablonun dokuzuncu satırı davanın stratejisini belirler. Bu örnekte her çocuğun saklı payı, yasal miras payının yarısı yani 1.500.000 TL’dir. Diğer iki çocuk mevcut terekeden 1.500.000 TL aldığından saklı payları tam olarak karşılanmıştır ve tenkis talebi sonuç doğurmayacaktır. Ancak mevcut tereke daha küçük olsaydı, saklı paylar karşılanamayacak ve aşan kısım tenkisle geri istenebilecekti. Saklı pay oranlarının hesabı Saklı Pay Oranları (TMK 506) yazısında; hesaplama aracı Tenkis ve Saklı Pay Hesaplama Aracı sayfasındadır.

Denkleştirme, Tenkis ve Muris Muvazaası: Doğru Yolu Seçmek

Aynı olay üç farklı kuruma konu olabilir. Yanlış kurumun seçilmesi, davanın esastan reddine yol açar.

Pratik ayrım şudur: devir gerçekten bağışsa ve mirasçılar arası eşitlik bozulmuşsa denkleştirme; bağış saklı payı zedeliyorsa tenkis; devir tapuda satış gösterilmiş ama gerçekte bağışsa ve amaç mal kaçırmaksa muris muvazaası. Uygulamada üç talebin terditli olarak birlikte ileri sürülmesi sık tercih edilir. Kurum seçimi için Muris Muvazaası mı, Tenkis mi? yazısına; muvazaanın koşulları için Muris Muvazaası yazısına; dilekçe örneği için Muris Muvazaası Tapu İptali ve Tescil Dilekçesi sayfasına bakılabilir.

İspat: Kazandırma Nasıl Ortaya Konur?

Denkleştirme davasında davacının ispatlaması gereken iki unsur vardır: kazandırmanın varlığı ve karşılıksız olması. Altsoy bakımından karine devreye girdiğinden, kazandırmanın miras payına mahsuben yapılmadığını ispat yükü karşı tarafa geçer.

Sekizinci satır davalının en güçlü savunmasıdır: miras bırakan kazandırmayı iadeden açıkça muaf tutmuşsa denkleştirme istenemez. Bu muafiyetin açıkça belirtilmiş olması gerekir; örtülü irade yeterli sayılmaz. Muafiyet, vasiyetnamede ya da devir işlemine ilişkin belgede yer alabilir.

Bedelin gerçekte ödenmediği iddiası bakımından ayrıca bedelde muvazaa tartışması doğabilir; bu konu Bedelde Muvazaa yazısında, elden verilen paraların ispatı ise Belgesiz Alacak Nasıl İspatlanır? yazısında ele alınmıştır.

Miras Bırakan Denkleştirmeyi Nasıl Önler?

Denkleştirme kuralı emredici değildir; miras bırakan sağlığında bunu bertaraf edebilir. Kanun, altsoya yapılan kazandırmaların “aksi miras bırakan tarafından açıkça belirtilmiş olmadıkça” denkleştirmeye tabi olduğunu söyler. Buradaki “açıkça belirtme”, planlama yapmak isteyen kişiler için en önemli araçtır.

Muafiyet iradesi, devir işlemine ilişkin belgede, ayrı bir yazılı beyanda ya da vasiyetnamede yer alabilir. Önemli olan, kazandırmanın miras payına mahsuben yapılmadığının ve iadeden muaf tutulduğunun tereddütsüz anlaşılmasıdır. Örtülü irade, aile içi teamül veya “zaten herkes biliyordu” savunması yeterli görülmez.

Bu araçların hiçbiri saklı payı ortadan kaldırmaz: muafiyet kaydı denkleştirme talebini engeller ama kazandırma saklı payı zedeliyorsa tenkis yolu açık kalır. Miras planlamasında kullanılabilecek araçların tamamı Miras Planlaması yazısında; vasiyetname metinleri ve indirilebilir şablonlar Vasiyetname Örneği sayfasında; feragat sözleşmesi Mirastan Feragat Sözleşmesi yazısında ele alınmıştır.

Yargılamanın Seyri ve Dikkat Edilecek Aşamalar

İkinci aşamada dava türünün seçimi harç bakımından belirleyicidir. Kazandırmanın güncel değeri yargılama sırasında bilirkişi raporuyla ortaya çıkacağından, belirsiz alacak davası ya da kısmi dava olarak açılıp sonradan artırım yapılması sık tercih edilen yöntemdir. Altıncı aşamada ise itirazın odağı çoğu zaman aynıdır: bilirkişinin değerlemeyi ölüm tarihine göre yapması. Kanun denkleştirme anını esas aldığından bu hata itirazla düzeltilmelidir.

Sekizinci aşama davanın asıl amacını gösterir: denkleştirme kararı tek başına malı taşınmaz olarak size vermez; paylaşmada hesabın nasıl yapılacağını belirler. Bu nedenle karar, ortaklığın giderilmesi veya paylaşma sürecine mutlaka sunulmalıdır. Paylaşma yolları için Ortaklığın Giderilmesi Dava Dilekçesi Örneği ve Miras Taksim Sözleşmesi Örneği sayfalarına bakılabilir.

Sık Yapılan Hatalar

Süreler ve Bağlantılı İşlemler

Sıkça Sorulan Sorular

Mirasta denkleştirme nedir?

Yasal mirasçıların miras bırakandan miras paylarına mahsuben elde ettikleri sağlararası karşılıksız kazandırmaları, denkleştirmeyi sağlamak için terekeye geri vermeleri veya değerini paylarından mahsup ettirmeleridir. Amaç mirasçılar arasındaki eşitliği kurmaktır.

Denkleştirme için saklı payımın zedelenmesi gerekir mi?

Gerekmez. Denkleştirmede saklı pay şartı aranmaz; bu yönüyle tenkisten ayrılır. Tenkis ise ancak saklı payın zedelenmesi hâlinde açılabilir.

Babam sağken kardeşime ev verdi, ne yapabilirim?

Devir karşılıksızsa denkleştirme talep edebilirsiniz. Altsoya yapılan karşılıksız kazandırmalar, miras bırakan aksini açıkça belirtmedikçe denkleştirmeye tabidir ve muafiyeti ispat yükü kardeşinize aittir.

Denkleştirme davası hangi mahkemede açılır?

Asliye hukuk mahkemesinde açılır ve miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir. Kesin yetki taraflarca değiştirilemez, mahkemece resen gözetilir.

Değerleme hangi tarihe göre yapılır?

Denkleştirme anındaki değere göre. Bu ölçüt tenkisteki değerleme mantığından farklıdır ve özellikle yıllar önce yapılan devirlerde sonucu büyük ölçüde değiştirir.

Kardeşim malı aynen iade etmek zorunda mı?

Zorunda değildir. Geri vermekle yükümlü mirasçı dilerse aldığını aynen geri verir, dilerse payından fazla olsa bile değerini miras payına mahsup ettirir. Seçim hakkı kural olarak ona aittir.

Kazandırma miras payını aşarsa fazlası geri alınır mı?

Denkleştirme yoluyla geri alınamaz. Ancak aşan kısım diğer mirasçıların saklı payını zedeliyorsa tenkis hükümleri uygulanır ve bu ölçüde indirim istenebilir.

Eğitim masrafları denkleştirmeye girer mi?

Yalnızca alışılmış ölçüyü aşan kısım denkleştirmeye tabidir ve miras bırakanın aksini istediği ispatlanmadıkça bu kural geçerlidir. Ayrıca eğitimini tamamlamamış veya engelli çocuklara paylaşmada hakkaniyete uygun bir ödeme yapılır.

Düğün ve çeyiz giderleri istenebilir mi?

Olağan hediyeler ile evlenme sırasında geleneğe uygun yapılan giderler denkleştirmeye tabi değildir. Alışılmış ölçüler içinde kalan çeyiz giderleri de miras bırakanın aksini istediği ispatlanmadıkça istenemez.

Anneme bakan kardeşimin harcamaları hesaba katılır mı?

Bakım ve tedavi giderleri kural olarak ahlaki ödev kapsamında değerlendirilir ve denkleştirmeye tabi kazandırma sayılmaz. Bakım karşılığında bir devir yapılmışsa ölünceye kadar bakma sözleşmesi tartışması doğar.

Sağ kalan eşten denkleştirme istenebilir mi?

Eş yasal mirasçı olduğundan mümkündür; ancak altsoy için öngörülen karine eş bakımından doğrudan uygulanmaz. Kazandırmanın miras payına mahsuben yapıldığının talep eden tarafından ortaya konması gerekir.

Mirası reddeden kardeşim denkleştirmeye tabi mi?

Mirası reddeden kişi mirasçı sıfatını taşımadığından kural olarak denkleştirme yükümlülüğü de doğmaz. Bu durumda saklı payın zedelenmesi hâlinde tenkis yolu değerlendirilir.

Denkleştirme davasında zamanaşımı var mı?

Paylaşma tamamlanmadığı sürece talep ileri sürülebilir. Paylaşma tamamlandıktan sonra ise Yargıtay uygulamasında on yıllık süre kabul edilmektedir; bu nedenle talebin paylaşmadan önce ileri sürülmesi güvenlidir.

Denkleştirme ile tenkis birlikte istenebilir mi?

İstenebilir. Asıl talep denkleştirme, kabul edilmemesi veya yetersiz kalması hâlinde tenkis olacak şekilde terditli dava açılabilir.

Torunum olarak babamın aldığı maldan sorumlu muyum?

Mirasçılık sıfatını kaybeden veya miras bırakandan önce ölen kişinin yerini alan mirasçı, onun almış olduğu kazandırmayı denkleştirmekle yükümlüdür. Kendiniz bir şey almamış olsanız dahi yerini aldığınız kişinin aldığı hesaba katılır.