Kaplıca işletmeciliğinde en çok gözden kaçan hüküm, izin belgesinin kime bağlı olduğudur: işletme izni, izin belgesi üzerinde yazılı şahıs, adres ve iş için geçerlidir; bunlardan biri değişirse belge geçerliliğini kaybeder. Sahip, işletmeci veya adres değişikliğinde üç ay içinde başvurularak belge düzeltilebilir ya da yeniden düzenlenebilir; tesis yeri veya yapılan iş değişirse ise yeniden izin alınması şarttır (m. 34). İkinci kritik nokta ise izin sürecinin iki aşamalı olmasıdır. Bu rehber, alanı mevzuat dayanaklarıyla ele alır.
Tesis izni, işletme izni ve devir süreçleriniz için hukuki destek
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
İçindekiler
- Amaç, kapsam, dayanak ve tanımlar
- İki aşamalı izin: tesis ve işletme
- İzin belgesi ve işletme devri
- İnceleme ve tespit kurulu, tıbbi değerlendirme kurulu
- İşletme izni dosyası
- Analizler ve pestisit şartı
- Denetim sıklığı ve uygun çıkmayan su
- İşletmecinin bulunma esası ve mesul müdür
- Sağlık personeli ve uzman hekim
- Kaldırılan sertifika tanımları
- Balneolojik sular, peloid ve işleme
- Yasaklar ve yaptırım
- Hukuki yollar
- Kaynak ruhsatı, tedavide zarar ve sağlık iddiası
- Sıkça sorulan sorular
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Yönetmeliğin 1. maddesi, 2004 değişikliğiyle şu hâle gelmiştir: “Bu Yönetmelik; toprak, yeraltı, deniz ve iklim kaynaklı doğal tedavi unsurlarının tedavi edici faktör olarak kullanıldığı kaplıcalar, içmece ve iklim kür merkezleri ile ilgili hususlar ve buralarda kurulacak sağlık amaçlı her türlü tesisin nitelik ve niceliklerinin belirlenmesi, kurulması, işletme izinlerinin verilmesi, denetlenmesi ve sağlık koşullarına uygun biçimde kontrol altına alınması için gerekli esasların belirlenmesi amacıyla hazırlanmıştır.”
Kapsam maddesi de aynı değişiklikle yeniden yazılmıştır: “Bu Yönetmelik; doğal tedavi edici unsurların sağlık amaçlı kullanıldığı kaplıca, içmece ve talassoterapi tesisleri ile bu tesislerin sahip ve işletenlerini kapsar.”
Yönetmelik; 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 200-210. maddelerine, 3153 sayılı Kanun ile buna dayanan Fizyoterapi Nizamnamesine ve 181 sayılı KHK’nin 43. maddesine dayanır (m. 3). 181 sayılı KHK sonradan yürürlükten kalkmış olsa da 1593 sayılı Kanunun kaplıcalara ilişkin hükümleri yürürlüktedir. Kapsamı belirleyen başlıca tanımlar şunlardır (m. 4):
| Kavram | Tanım | Değişiklik |
|---|---|---|
| Kaplıca | Doğal termal su veya termomineralli su ortamlarının halkın hizmetine sunulduğu tesis | RG 16/4/2010 |
| Talassoterapi tesisi | Deniz ve iklim kaynaklı unsurların halkın hizmetine sunulduğu tesis | Ek bent, RG 16/4/2010 |
| Termal ve termomineral su | Çıkış noktasında sıcaklığı 20 °C ve üzerinde olan su ve mineralli su | RG 9/12/2004 |
| Tesis izni ve işletme izni | İzin makamı “Bakanlıkça” yerine “Valilikçe” olarak değiştirilmiştir | RG 16/4/2010 |
İki Aşamalı İzin: Tesis ve İşletme
Kaplıca tesislerini işletmek isteyenler Valilikten önce tesis izni, sonra işletme izni almak zorundadır; kurulu ve faaliyette olan tesisler için iki süreç birlikte yürütülür (m. 17). Maddeyi 2004 değişikliği yeniden yazmış, izin makamını gösteren ibare ise 31/7/2009 tarihli ve 27305 sayılı değişiklikle Valilik olarak belirlenmiştir. Bu izin, ilgili mevzuat uyarınca diğer kuruluşlardan izin alma zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.
| Aşama | İçerik | Hüküm |
|---|---|---|
| İlk başvuru | Kaynağın yerini gösteren plan veya krokiyle Valiliğe; numune il sağlık müdürlüğü elemanlarının kontrolünde alınır | m. 18 |
| Tesis izni dosyası | Kurul raporu (EK-1), analiz raporu (EK-2), tıbbi değerlendirme kurulu raporu (EK-5), hidrojeolojik rapor, haritalar ve 1/50 ölçekli tedavi bölümü projeleri, kullanım hakkı ve imar belgeleri, mülkiyet, tahsis veya kiracılık durumu; üç nüsha | m. 21 |
| Tesis izni | Projeler Valilikçe onaylanır; üç yıl geçerlidir, tesis tamamlanamazsa Valilikçe en fazla iki yıl uzatılabilir | m. 21 (RG 16/4/2010) |
| İşletme izni | Tesisin tamamlandığı Valiliğe yazıyla bildirilir; kurul yerinde inceler; belgeler eksiksizse Valilik işletme izni verir | m. 22 (RG 16/4/2010) |
| Tedavi amaçlı hizmet | İzinli tesis suyun endikasyonuna dayalı sağlık hizmeti sunmak isterse, Bakanlık planlama kapsamında ve ilgili mevzuata göre izin verir | m. 22/3 (Ek fıkra, RG 16/4/2010) |
| Ek ve değişiklik | Tesisteki ek ve değişiklikler yetkili makamın bilgisi ve yazılı izniyle; başka bir kaynak işletmeye alınacaksa o kaynak için yeniden Valilik izni | m. 31 |
İzin Belgesi ve İşletme Devri
Devri düzenleyen 34. madde dört fıkradan oluşur ve uygulamada çoğu zaman yalnızca ilk cümlesiyle okunur. Birinci fıkraya göre işletme izni, izin belgesi üzerinde yazılı şahıs, adres ve iş için geçerlidir; bunlardan birinde değişiklik olursa izin belgesi geçerliliğini kaybeder. Ancak 28/2/2006 tarihli değişiklikle yeniden yazılan ikinci fıkra, bu sonucun nasıl giderileceğini de gösterir.
| Değişen unsur | Yapılacak işlem | Sonuç |
|---|---|---|
| İşletme sahibi veya işletmeci (devir) | İşletmeci üç ay içinde bilgi, belge ve izin belgesinin aslıyla mahallin en büyük mülki amirine başvurur | Kurul yerinde inceleyip rapor düzenler; yetkili makam belgeyi düzeltir veya yeniden düzenler |
| Adres | Aynı üç aylık başvuru | Aynı |
| Tesis yeri | — | Yeniden izin alınması şarttır |
| Tesiste yapılan iş | — | Yeniden izin alınması şarttır |
| Belgenin kaybı veya tahribi | Kayıpta kayıp ilanıyla, tahripte belgenin aslıyla en büyük mülki amire başvuru | Değişiklik yoksa yeni belge düzenlenir (m. 35) |
İnceleme ve Tespit Kurulu, Tıbbi Değerlendirme Kurulu
İzin sürecinde iki ayrı kurul görev yapar. İnceleme ve tespit kurulu ildedir ve tesisi yerinde inceler; tesis izni aşamasında il sağlık müdürü veya yardımcısının başkanlığında ilgili şube müdürü, bir tabip, jeoloji mühendisi, inşaat mühendisi ve çevre sağlığı teknisyeninden oluşur, işletme izni aşamasında kurula tıbbi ekoloji ve hidroklimatoloji uzmanı veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı katılır (m. 19). Kurul kaynak bilgilerini doğrular, numune alır, tesis izni aşamasında debi, sıcaklık ve pH ölçer; tesis izni için EK-1, işletme izni için EK-6 raporunu düzenler. Üyeler arasında ihtilaf çıkarsa Valilik ilgili uzmanın görüşünü dikkate alabilir veya yeni bir kurul oluşturabilir.
| Kurul | Oluşum | Görev |
|---|---|---|
| İnceleme ve tespit kurulu (m. 19) | İlde; tesis izni ve işletme izni aşamasında farklı bileşim | Yerinde inceleme, numune ve ölçüm; EK-1 (tesis izni) ve EK-6 (işletme izni) raporları |
| Tıbbi değerlendirme kurulu (m. 20) | Bakanlıkça görevlendirilen iki tıbbi ekoloji ve hidroklimatoloji uzmanı ile bir fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı | EK-1, EK-2 ve EK-4 raporlarını inceler, EK-5 raporunu düzenler; işletme izni aşamasında EK-3 değerlerindeki sapmaları değerlendirir |
İşletme İzni Dosyası
İşletme izni dosyası 2004’te yeniden yazılan 22. maddeye tabidir. İşletmeci tesisi tamamladığını Valiliğe yazıyla bildirir; inceleme ve tespit kurulu tesisi yerinde inceler ve uygun bulunursa Valilik şu belgeleri ister:
| Belge | Not |
|---|---|
| Tedavi amaçlı kullanım yerine ait analiz raporu | EK-3 |
| Uygunluk bildirimi | EK-6 formatında |
| Mesul müdürün adı soyadı, T.C. kimlik numarası ve sözleşme tarihinin yazılı beyanı | Değişik bent, RG 4/4/2012 |
| Zorunlu sağlık personelinin sözleşmeleri ve onaylı diplomaları | m. 14 ile birlikte |
| İçme ve kullanma suyu temininin belgesi | — |
| Atık suların bertarafına ilişkin belge | Çevre mevzuatıyla bağlantı |
İzin dosyanızdaki eksikleri sürece girmeden tespit edelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
Analizler ve Pestisit Şartı
Analizlerin nerede ve nasıl yapılacağı 18. maddede düzenlenir. Bakteriyolojik ve kimyasal analizler metinde adı geçen Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezinde veya Bakanlıkça yeterli ve uygun görülen laboratuvarlarda yapılır; merkez sonradan kaldırıldığından hüküm bugün ikinci seçenek üzerinden uygulanır. Radyoaktivite analizleri için Türkiye Atom Enerjisi Kurumu laboratuvarlarına 2010’da “Bakanlıkça yetkilendirilen kamu laboratuvarları” seçeneği eklenmiştir.
| Analiz | Kural |
|---|---|
| Bakteriyolojik ve kimyasal | Bakanlıkça yeterli ve uygun görülen laboratuvarlar |
| Pestisit | Yalnızca kaplıca suyunun beslenme havzası tarımsal veya endüstriyel bölgedeyse |
| Radyoaktivite | Türkiye Atom Enerjisi Kurumu veya Bakanlıkça yetkilendirilen kamu laboratuvarları (RG 16/4/2010) |
| Rapor formatı | Mineralli su için EK-2 (kaynak) ve EK-3 (kullanım yeri); peloid için EK-4 |
| Analiz ücreti | Tesis ve işletme izni için gereken analizlerin ücretini işletmeci ilgili laboratuvara öder (RG 16/4/2010) |
| Referans değerler | EK-2, EK-3 ve EK-4 değerleri ilk referans değerdir; sonraki değerler ve peloid üretim izinleri Bakanlık tebliğiyle belirlenir (m. 37) |
Denetim Sıklığı ve Uygun Çıkmayan Su
Kaplıca tesisleri sağlık teşkilatının denetimine tabidir ve Bakanlıkça oluşturulan bir komisyon tarafından yılda bir kez sağlık koşulları bakımından denetlenir. Denetim maddesi 2004 ve 2006’da değiştirilmiştir (m. 32).
| Kontrol | Sıklık | Hüküm |
|---|---|---|
| Bakanlık komisyonu denetimi | Yılda bir | m. 32 |
| Kullanım yerinden alınan numunede mikrobiyolojik kontrol | Üç ayda bir (2006 değişikliği) | m. 32 |
| Kaynak analizi (EK-2) | Üç yılda bir | m. 32 |
| Kullanım yerinde kimyasal analiz (EK-3) | Yılda bir | m. 32 |
| Yerel sağlık teşkilatının genel kontrolü | En az üç ayda bir; gerektiğinde numune | m. 32 |
| Ek parametreler | Sanayi veya tarım kaynaklı kirlenme riskinde tıbbi değerlendirme kurulunun önerisiyle | m. 32 |
Sınır değerlerin aşıldığı tespit edilirse 33. maddedeki kademeli usul işler:
- Uyarı. İşletme uyarılır ve bir hafta içinde yeniden numune alınır.
- Geçici durdurma. İkinci numune de uygun çıkmazsa faaliyet 15 gün süreyle geçici olarak durdurulur ve gerekli önlemler aldırılır.
- Haftalık izleme. Süre sonunda numune uygunsa faaliyete izin verilir ve tesis bir ay boyunca haftalık izlenir.
- Normal izleme. Dört analiz sonucu uygun çıkarsa olağan izleme düzenine dönülür.
İşletmecinin Bulunma Esası ve Mesul Müdür
Yönetmelik, işletmecinin bizzat bulunmasını kural olarak koyar: kaplıca tesislerinde işletmecinin devamlı olarak işinin başında bulunması esastır. İşletmecinin devamlı surette bulunmasına imkân olmayan hâllerde mesul müdür marifetiyle işin yürütülmesi mümkündür.
Bildirim ve nitelik şartları da belirlenmiştir: mesul müdüre ait bilgi ve belgeler il sağlık müdürlüğüne yazılı olarak bildirilir. Mesul müdür, sağlık eğitimi görmüş yüksek okul mezunundan olur.
Sorumluluk bakımından ise hüküm kesindir: mesul müdür görevlendirilmesi, işletmecinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Kural | İşletmecinin devamlı olarak işinin başında bulunması esastır |
| İstisna | İmkân olmayan hâllerde mesul müdür marifetiyle yürütme |
| Bildirim | Mesul müdüre ait bilgi ve belgeler il sağlık müdürlüğüne yazılı olarak |
| Nitelik | Sağlık eğitimi görmüş yüksek okul mezunu |
| Sorumluluk | İşletmecinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz |
Sağlık Personeli ve Uzman Hekim
Kaplıca tedavisini tıbbi ekoloji ve hidroklimatoloji uzmanına, fizik tedavi uygulamalarını fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanına bağlayan “Tedavilerin Düzenlenmesi” başlıklı 16. madde, 9/12/2004 tarihli değişiklikle yürürlükten kaldırılmıştır. Bugün personel şartı, 14/11/2012 tarihli değişiklikle yeniden yazılan 14. maddededir: kaplıca ve talassoterapi tesislerinde uzman hekim ve en az lise düzeyinde sağlık eğitimi almış sağlık personeli çalıştırılması zorunludur; sağlık personeli tesiste tam zamanlı çalışır, uzman hekim ise birden fazla kaplıca ve talassoterapi tesisinde çalışabilir.
| Konu | Kural | Hüküm |
|---|---|---|
| Zorunlu personel | Uzman hekim ve en az lise düzeyinde sağlık eğitimi almış sağlık personeli | m. 14 (RG 14/11/2012) |
| Çalışma biçimi | Sağlık personeli tam zamanlı; uzman hekim birden fazla tesiste çalışabilir | m. 14 |
| Uyum süresi | İzinli tesisler altı ay içinde uyum sağlar; sağlamayanların faaliyeti uyum sağlanana kadar Valilikçe süresiz durdurulur | Geçici m. 4 |
| Fizik tedavi bölümü | Tıbbi değerlendirme kurulunun önerisiyle kurulur; 3153 sayılı Kanun ve Fizyoterapi Nizamnamesine göre ayrıca izin alır | m. 8 |
| Uzmanlık rolü | Tıbbi ekoloji ve hidroklimatoloji ile fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanları kurullarda görev alır | m. 19, 20 |
Kaldırılan Sertifika Tanımları
Yönetmeliğin tanımlar maddesinde bir dönem iki bent yer alıyordu: sertifika, kaplıca tedavisi amaçlı tıbbi işlemlere ilişkin eğitimi tamamlayan tabipler adına düzenlenen belgeyi; sertifikalı tabip ise 1219 sayılı Kanuna göre mesleğini icra yetkisi bulunan ve bu sertifikaya sahip tabibi ifade ediyordu. Bu iki bent 16/4/2010 tarihli ve 27554 sayılı değişiklikle yürürlükten kaldırılmıştır (m. 4/1-t, u). 2004 tarihli 14. madde de belirli hâllerde “sertifika almış hekim” çalıştırılmasına imkân tanıyordu; madde 2010 ve 2012’de yeniden yazılmıştır ve yürürlükteki metin uzman hekim arar.
Balneolojik Sular, Peloid ve İşleme
Özel balneolojik suları (karbondioksitli, kükürtlü, radonlu, tuzlu, florlu, iyotlu, demirli sular gibi) sayısal eşiklerle tanımlayan 23. madde, içme kürü sularını sınıflandıran 24. madde ve doğal gazları düzenleyen 27. madde 9/12/2004 tarihli değişiklikle yürürlükten kaldırılmıştır. Bu nedenle “litresinde en az bir gram karbondioksit” gibi eşikler bugün Yönetmelik maddesi olarak ileri sürülemez; suyun niteliği EK-2, EK-3 ve EK-4’teki referans değerler, Bakanlık tebliğleri (m. 37) ve tıbbi değerlendirme kurulunun EK-5 raporuyla belirlenir.
| Konu | Kural | Hüküm |
|---|---|---|
| Suyun işlenmesi | Tıbbi değerlendirme kurulunun görüşüyle, kimyasal bileşim değişmeden ısıtma, soğutma, havalandırma ve çöktürme yapılabilir | m. 25 |
| Dezenfeksiyon | Yalnızca Bakanlıktan izinli ürünlerle ve bileşimi değiştirmeden | m. 25 |
| Peloidler | Turbalar, bataklar, deniz ve delta balçıkları ile topraklar | m. 26 |
| Peloid kullanımı | Turba dışındaki peloidler bir kez kullanılır; kullanılan turba olgunlaşma için beş yıl depolanır | m. 11 |
| Tedavi havuzu | Net derinlik en fazla 150 cm; kişi başına en az 3 m²; havuza girişte duş ve ayak dezenfeksiyonu | m. 11 (RG 9/12/2004) |
| İçme kürü | Tek kullanımlık bardak; suya dezenfeksiyon amaçlı katkı eklenemez | m. 11 (RG 9/12/2004) |
| Kaynak koruma | Koruma alanları jeolojik ve hidrojeolojik verilere göre belirlenir; haritalarda ve imar planlarında gösterilir | m. 9 |
| Sit alanı | Sit alanında faaliyet gösteren tesisler, belgelemeleri kaydıyla fiziki kriterlerden muaf tutulabilir | Ek m. 1 |
Yasaklar ve Yaptırım
“Yasaklar ve müeyyideler” başlıklı 36. madde 30/6/2003 tarihli değişiklikle yazılmıştır. Buna göre Tıbbi Değerlendirme Kurulunun öngördüğü tedavi unsurları dışında tedavi unsurları belirtilerek reklam yapılması ve herhangi bir şekilde aslına uygun olmayan tanıtım yapılması yasaktır. Yönetmeliğe aykırı davranan işletmeler ile sahipleri hakkında, fiilin niteliğine göre 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu, 765 sayılı Türk Ceza Kanunu, 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve ilgili mevzuat uygulanır.
| Yaptırım veya tedbir | Şart | Dayanak |
|---|---|---|
| Reklam ve tanıtım yasağı | Kurulun öngörmediği tedavi unsurlarını belirtme; aslına uygun olmayan tanıtım | m. 36 |
| 15 gün geçici durdurma | İkinci numunenin de uygun çıkmaması | m. 33 |
| Süresiz durdurma | Personel şartına (m. 14) uyum sağlanmaması; uyum sağlanana kadar | Geçici m. 4 |
| İznin geçerliliğini kaybetmesi | Şahıs, adres veya işte değişiklik; üç ay içinde başvurulmaması | m. 34 |
| Ruhsatsız kaynak kullanımı | Faaliyet durdurulur ve idari para cezası verilir | 5686 s.K. m. 11/4 |
Hukuki Yollar
| İşlem | Merci | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Tesis izni talebinin reddi | İdare mahkemesi | Altmış gün | İYUK m. 2, m. 7 |
| İşletme izni talebinin reddi | İdare mahkemesi | Altmış gün | İYUK m. 2, m. 7 |
| İzin belgesinin iptali | İdare mahkemesi | Altmış gün | İYUK m. 2, m. 7 |
| Faaliyet durdurma | İdare mahkemesi | Altmış gün | İYUK m. 2, m. 7 |
| Kurul raporuna bağlı işlem | İdare mahkemesi | Altmış gün | İYUK m. 2, m. 7 |
| Zarar gören kişinin talebi | Adli yargı | Genel hükümler | — |
| İdareye başvuru | İdari aşama | Dava açma süresi içinde | İYUK m. 11/1 |
| Yürütmenin durdurulması | İdare mahkemesi | Dilekçeyle veya sonradan | İYUK m. 27 |
Dilekçede ileri sürülecek başlıca iptal sebepleri:
- Belge tamlığı. Belgeler eksiksiz ve şartlar sağlanmış olduğu hâlde iznin verilmemesi.
- Laboratuvar yetkisi. Analizin Bakanlıkça uygun görülmeyen bir laboratuvarda yapılmış olması.
- Pestisit şartı. Beslenme havzası tarımsal veya endüstriyel bölgede olmadığı hâlde bu analizin aranması.
- Örnekleme. Örneğin kaynak veya kullanım yerinden usulüne uygun alınmaması.
- Mesul müdür niteliği. Sağlık eğitimi şartının hatalı değerlendirilmesi.
- İzin kapsamı. Şahıs, adres veya iş değişikliği bulunmadığı hâlde ya da üç aylık başvuru imkânı tanınmadan belgenin geçersiz sayılması.
- Kademe. Uyarı ve bir hafta içinde yeniden numune aşaması atlanarak faaliyetin durdurulması (m. 33).
- Mülga atıf. İşlemin 2004’te kaldırılan 16, 23 veya 24. maddeye, 2010’da kaldırılan sertifika tanımlarına ya da kaldırılmış bir teşkilat birimine dayandırılması.
- Ölçülülük. Giderilebilir bir eksiklikte doğrudan iptale gidilmesi.
İdari para cezalarında özel bir kanun yolu öngörülmemişse başvuru merci, cezanın tebliğinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğidir (5326 s.K. m. 27/1); ceza idari yargıya tabi bir işlemle birlikte verilmişse ikisi birlikte idare mahkemesinde görülür (m. 27/8). Ayrıntılar idari para cezalarına itiraz rehberindedir. İdareye başvuru yolu seçilirse, 7331 sayılı Kanundan sonra cevap süresi otuz gündür (İYUK m. 11).
Yürütmenin durdurulması talebinde İYUK m. 27 uyarınca işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve telafisi güç veya imkânsız zararların doğması şartları birlikte aranır. Kaplıca dosyalarında zarar; tesisin durması hâlinde kür programı süren hastaların tedavisinin kesintiye uğraması, konaklama ve rezervasyon sözleşmelerinin ifa edilememesi ve yüksek sabit maliyetli bir yatırımın atıl kalması üzerinden somutlaştırılmalıdır.
Kaynak Ruhsatı, Tedavide Zarar ve Sağlık İddiası
Kaplıca ve termal tesislerin tesis izni, işletme izni ve mesul müdürlük şartları Yönetmelikte düzenlenir. Tesisteki tedavi sırasında kullanıcının zarar görmesi, tesisin gerçeğe aykırı sağlık iddialarıyla tanıtılması veya su kaynağının kullanım hakkı gibi konular ise farklı kanunların alanına girer.
Kaynağın hukuki rejimi. Jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sular, 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu kapsamında devletin hüküm ve tasarrufu altındadır ve bu kaynakların aranması ile işletilmesi ruhsata bağlıdır. Sağlık Bakanlığınca verilen tesis ve işletme izinleri, kaynak ruhsatının yerine geçmez. Bu nedenle bir termal tesisin hukuki güvenliği, hem kaynak ruhsatının hem de sağlık amaçlı kullanım izninin birlikte geçerli olmasına bağlıdır; kaynak ruhsatının iptali veya süresinin dolması sağlık izninin fiilen kullanılmasını da engeller.
| Konu | 5686 sayılı Kanun (RG 13/6/2007, S. 26551) | Madde |
|---|---|---|
| Yetkili idare | Büyükşehirlerde Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı, diğer illerde il özel idaresi | m. 3 |
| Hukuki statü | Devletin hüküm ve tasarrufu altında; arazinin mülkiyetine tabi değil; faaliyet ruhsata bağlı | m. 4/1 |
| Arama ruhsatı | Üç yıl; revize projeyle bir yıl uzatılabilir | m. 5/3 |
| İşletme ruhsatı | Otuz yıl; talep hâlinde onar yıllık dönemlerle uzatılır | m. 6/5 |
| Devir | Ruhsatlar devredilebilir; devir idarenin siciline şerh edilmekle hüküm doğurur | m. 10/1 |
| Koruma alanı | İşletmeye geçmeden koruma alanı etüdü yapılır; etütteki tedbirlere uyulur | m. 11/2 |
| Ruhsatsız faaliyet | Faaliyet durdurulur; idari para cezası (tutar her yıl yeniden değerleme oranında artar) | m. 11/4 |
Kaplıca devrinde bu nedenle iki ayrı devir işlemi birlikte yürütülmelidir: kaynak ruhsatının 5686 sayılı Kanuna göre devri ve siciline şerhi ile işletme izninin Yönetmeliğin 34. maddesine göre üç ay içinde güncellenmesi. Kaynak ruhsatına ilişkin ayrıntılar jeotermal kaynak ve işletme hakkı rehberindedir. Yabancı hastalara yönelik faaliyetlerde 26/4/2025 tarihli ve 32882 sayılı Uluslararası Sağlık Turizmi ve Turistin Sağlığı Hakkında Yönetmeliğin yetki belgesi sağlık tesisi ruhsatına sahip tesislere yöneliktir; kaplıca işletme izninin tek başına bu kapsama girip girmediği ayrıca değerlendirilmelidir (bkz. sağlık turizmi rehberi).
Tedavide zarar ve sorumluluk. Kaplıca tedavisi, uzman hekimin (m. 14) değerlendirmesi ve gözetimi altında yürütülen bir sağlık hizmetidir. Tedavi programının kişinin sağlık durumuna uygun belirlenmemesi, kontrendikasyonların değerlendirilmemesi veya uygulama sırasında gözetimin eksik kalması nedeniyle zarar doğarsa, tabip ve tesis bakımından tıbbi özen yükümlülüğünün ihlali gündeme gelir. Tesisi işleten kişi, personelinin verdiği zarardan TBK m.66 uyarınca adam çalıştıran olarak ve kullanıcıyla yapılan sözleşmeye aykırılıktan TBK m.112 uyarınca sorumludur. Kaygan zemin, bakımsız havuz veya yapı kusurundan doğan kazalarda TBK m.69’daki yapı malikinin sorumluluğu uygulanır. Yaralanma veya ölüm hâlinde ilgililer hakkında taksirle yaralama ve öldürme hükümleri (TCK m.85, m.89) değerlendirilir.
Sağlık iddiasıyla tanıtım. Termal tesislerin belirli hastalıkları iyileştirdiği yönündeki kesin ifadelerle tanıtılması, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un ticari reklamların doğru ve dürüst olmasını, tüketiciyi aldatıcı veya yanıltıcı nitelik taşımamasını öngören hükümleri (m.61) ile haksız ticari uygulama yasağı (m.62) kapsamında değerlendirilir. Bu hükümlere aykırılık Reklam Kurulunca idari para cezası ve durdurma yaptırımlarına bağlanabilir. Sağlık hizmetine ilişkin tanıtımlarda ayrıca Sağlık Bakanlığının tanıtım ve bilgilendirme mevzuatına uyulması gerekir.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Jeotermal kaynak ve mineralli su | Arama ve işletme ruhsata bağlıdır; sağlık izni ruhsatın yerine geçmez | 5686 s.K. |
| Tedavi programının hatalı belirlenmesi | Tıbbi özen yükümlülüğünün ihlali; tabip ve tesis sorumluluğu | TBK m.49, m.66, m.112 |
| Yapı veya zemin kusuru | Yapı malikinin sorumluluğu | TBK m.69 |
| Yaralanma veya ölüm | Taksirle yaralama veya öldürme | TCK m.85, m.89 |
| Yanıltıcı sağlık iddiası | Aldatıcı reklam ve haksız ticari uygulama | 6502 s.K. m.61, m.62 |
| Salgın hâlinde alınan tedbirlere uymama | Suç | TCK m.195 |
Kullanıcılar için pratik öneri, tedaviye başlamadan önce tabip muayenesi yapıldığını ve tedavi programının yazılı olarak verildiğini teyit etmek; bir zarar oluştuğunda bu programı, tesisin izin belgelerini ve uzman hekimin kimliğini kayıt altına almaktır. Hekim kusurundan doğan taleplerde süre ve ispat kuralları için malpraktis rehberine bakılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kaplıca tesisleri hangi mevzuata tabi?
24/7/2001 tarihli ve 24472 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kaplıcalar Yönetmeliği uygulanır. Yönetmelik yedi kez değiştirilmiştir; son değişiklik 14/11/2012 tarihli ve 28467 sayılı Resmî Gazete’dedir. Kaynağın kendisi ise 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanununa tabidir.
Yönetmelik hangi tesisleri kapsar?
Doğal tedavi edici unsurların sağlık amaçlı kullanıldığı kaplıca, içmece ve talassoterapi tesisleri ile bu tesislerin sahip ve işletenlerini kapsar.
İzin süreci kaç aşamalıdır?
İki aşamalıdır: önce tesis izni, sonra işletme izni alınır. Kurulu ve faaliyette olan tesisler için bu iki süreç bir arada yürütülür.
İşletme iznini kim verir?
Valilik verir. Tesisin tamamlandığı bildirilir, inceleme ve tespit kurulu yerinde inceler; belgeler eksiksiz ve şartlar sağlanmışsa Valilik işletme izni verir (m. 17, 22). Suyun endikasyonuna dayalı tedavi amaçlı sağlık hizmeti sunulacaksa ayrıca Bakanlık izni gerekir (m. 22/3).
Tesis izni ne kadar geçerlidir?
Tesis izninin geçerlilik süresi üç yıldır. Tesis bu sürede tamamlanamazsa işletmecinin talebiyle Valilikçe en fazla iki yıl uzatılabilir (m. 21).
İzin belgesi devirde geçerli midir?
Kendiliğinden geçerli olmaz: işletme izni belgede yazılı şahıs, adres ve iş için geçerlidir. Sahip, işletmeci veya adres değişirse işletmeci üç ay içinde belgelerle en büyük mülki amire başvurur; kurul incelemesinden sonra belge düzeltilir veya yeniden düzenlenir. Tesis yeri veya yapılan iş değişirse yeniden izin alınması şarttır (m. 34).
İşletme izni dosyasında neler bulunur?
Kullanım yerine ait analiz raporu (EK-3), EK-6 uygunluk bildirimi, mesul müdür bilgileri ve sözleşme tarihi, zorunlu sağlık personelinin sözleşme ve diplomaları, içme ve kullanma suyu temini ile atık su bertarafına ilişkin belgeler (m. 22).
Pestisit analizi her zaman gerekir mi?
Hayır. Pestisit analizleri, kaplıca suyunun beslenme havzasının tarımsal veya endüstriyel bölgede bulunması hâlinde yaptırılır.
Uygun çıkmayan su tespit edilirse ne olur?
İşletme uyarılır ve bir hafta içinde yeniden numune alınır. Bu numune de uygun çıkmazsa faaliyet 15 gün geçici olarak durdurulur; süre sonunda uygunsa tesis bir ay haftalık izlenir ve dört uygun sonuçtan sonra normal izlemeye dönülür (m. 33).
Mesul müdürde hangi nitelik aranır?
Mesul müdür, sağlık eğitimi görmüş yüksek okul mezunundan olur; bilgi ve belgeleri il sağlık müdürlüğüne yazılı olarak bildirilir. Mesul müdür görevlendirilmesi işletmecinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Kaplıcada hangi sağlık personeli zorunludur?
Uzman hekim ve en az lise düzeyinde sağlık eğitimi almış sağlık personeli zorunludur; sağlık personeli tam zamanlı çalışır, uzman hekim birden fazla tesiste çalışabilir (m. 14). Tedaviyi belirli uzmanlara bağlayan 16. madde 2004’te, sertifika tanımları 2010’da yürürlükten kaldırılmıştır.
Yönetmeliğe aykırılığın yaptırımı nedir?
Tıbbi değerlendirme kurulunun öngörmediği tedavi unsurlarıyla reklam ve aslına uygun olmayan tanıtım yasaktır. Aykırılıkta işletmeler ve sahipleri hakkında 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu, ceza ve tüketici mevzuatı uygulanır (m. 36); uygun çıkmayan suda 15 gün geçici durdurma öngörülür (m. 33).
Kaplıca tedavisinde zarar görürsem kimi sorumlu tutabilirim?
Tedaviyi programlayan tabip ve tesisi işleten kişi tıbbi özen yükümlülüğü, TBK m.66 ve m.112 uyarınca sorumlu olabilir; zemin veya yapı kusurundan doğan kazalarda TBK m.69 uygulanır. Yaralanma veya ölüm hâlinde TCK m.85 ve m.89 da gündeme gelir.
Dosyanızı Değerlendirelim
Kaplıca dosyalarında üç husus öne çıkar. Birincisi iznin kişiye ve adrese bağlı olmasıdır: şahıs, adres veya iş değiştiğinde belge geçerliliğini kaybettiğinden, devirde üç aylık başvuru süresi ve kaynak ruhsatının devri birlikte planlanmalıdır. İkincisi izin dosyasının çok kurumlu yapısıdır: EK-3 analizi, EK-6 uygunluk bildirimi, personel sözleşmeleri ve atık su bertarafı belgesi birlikte aranır; çevre mevzuatına uygunluk belgelenmeden dosya eksik kalır. Üçüncüsü güncel metindir: tedaviyi belirli uzmanlara bağlayan 16. madde ve özel su eşikleri 2004’te, sertifika tanımları 2010’da kaldırılmıştır; bugün uzman hekim şartı (m. 14) ve kademeli denetim usulü (m. 33) belirleyicidir. Bürom; kaplıca ve termal tesis işletmeleri için izin süreçleri, devir yapılandırması ve iptal kararlarına karşı davalarda hukuki destek vermektedir. Ön değerlendirme için 0554 648 37 15 numaralı hattan ulaşabilirsiniz.
Devir ve izin yapılandırmanızı birlikte kuralım
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
İlgili Rehberler
- TİTCK Rehberi — sağlık ürünleri ve müesseseleri rehberlerinin tamamı
- Yüzme Havuzları — kapsam ayrımı ve havuz rejimi
- Ambalajlı Sular — mineralli suyun ürün ayağı
- Jeotermal Kaynak ve İşletme Hakkı — kaynak ruhsatı ve devri
- Sağlık Turizminde Yetki Belgesi ve Malpraktis — yabancı hasta hizmetleri
- Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp (GETAT) — sertifikalı uygulama rejimi
- Sağlık Meslek Mensuplarının Yetki Sınırları — uzmanlık ve yetki
- Sağlık Beyanı Denetimi — tanıtım ve iddia sınırı
- Halk Sağlığı İlaçlaması — halk sağlığı izin rejiminin diğer alanı
- İptal Davası ve Yürütmeyi Durdurma — dava usulü
