İlaçlama işletmeciliği, sıradan bir hizmet sektörü değil; Sağlık Bakanlığı izniyle yürütülen ve işyerinin daimi denetim altında bulunduğu bir faaliyettir. Yürürlükteki 2019 tarihli Yönetmelik yaptırımı kademeli ve sayısal bir düzene bağlar: belirli aykırılıklarda on beş gün süre verilir, bir takvim yılı içinde üç uyarı alan iş yerinin izni iptal edilir ve o ilde iki yıl yeniden izin verilmez; denetim ekibi faaliyeti yerinde 48 saate kadar durdurabilir. İzinsiz faaliyette iş yeri kapatılır ve her tespit için ayrı idari para cezası uygulanır. Bu rehber, alanı mevzuat dayanaklarıyla ele alır.
İzin belgesi, denetim ve iptal kararlarına karşı hukuki destek
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
İçindekiler
- Amaç, kapsam ve izin-bildirim ayrımı
- Biyosidal Ürün Uygulama İzin Belgesi
- İş yeri binası ve zorunlu birimler
- Mesul müdür: nitelik ve sorumluluk
- Mesul müdürün görevleri ve süreler
- Ekip ve ekip sorumlusu
- Uygulayıcılar, çalışma süresi ve sağlık kontrolü
- Ek-1 işlem formu ve kayıtlar
- Uygulama yasakları ve il dışı uygulama
- Eğitim ve sertifikalar
- Denetim ve 48 saatlik durdurma
- İptal ve yaptırım kademeleri
- İzinsiz faaliyet ve izin değişiklikleri
- Hukuki yollar
- İlaçlama kaynaklı zararlarda sorumluluk
- Sıkça sorulan sorular
Amaç, Kapsam ve İzin-Bildirim Ayrımı
Yönetmeliğin amacı, halk sağlığını ve huzurunu bozan zararlılara karşı biyosidal ürünle mücadele eden gerçek ve tüzel kişilere ait iş yerlerinin çalışma usul ve esaslarını ve kamu kurumlarının uygulama usul ve esaslarını belirlemektir (m. 1). Kapsam; izin alma şekil ve şartlarını, çalışma usul ve esaslarını, denetimi ve personeli içerir. Bakanlıkça halkın genel kullanımı için izin verilen biyosidal ürünlerle yapılan bireysel uygulamalar kapsam dışındadır (m. 2).
| Kim | Yükümlülük | Hüküm |
|---|---|---|
| Gerçek ve tüzel kişiler; ücretli hizmet veren kamu kurumları | Faaliyet gösterilecek ilin Müdürlüğünden izin; uygulama eğitilmiş profesyonel kullanıcı gözetiminde | m. 5/1 |
| Belediyeler, il özel idareleri ve kanunla yetkili kamu kurumları | Bizzat uygulama yapacaklarsa Müdürlüğe bildirim | m. 5/2 |
| Diğer kamu kurum ve kuruluşları | Yalnızca kendi bina ve alanlarında, bildirimle uygulama | m. 5/3 |
| Tüm işlemler | Genel Müdürlükçe belirlenen elektronik sistem üzerinden | m. 5/4 |
Biyosidal Ürün Uygulama İzin Belgesi
Başvuru, iş yeri sahibince bizzat veya mesul müdür aracılığıyla dilekçeyle yapılır (m. 6). Dosya önce belge üzerinden incelenir; uygun bulunursa iş yeri 10 iş günü içinde Müdürlük personelince yerinde incelenir. İzin verilen iş yerine Ek-2 Biyosidal Ürün Uygulama İzin/Bildirim Belgesi ile Ek-3 Mesul Müdürlük Belgesi ikişer nüsha düzenlenir; bir takımı mesul müdüre verilir ve iş yerinde görünür yere asılır. Uygulama sırasında mesul müdür Ek-11, uygulayıcılar Ek-12 kimlik kartını takar; görevden ayrılanların kartları tutanakla geri alınır (m. 7).
| Başvuru belgesi | Not |
|---|---|
| İşyeri açma ve çalışma ruhsatı | 100 kg/litreye kadar ürün için üçüncü sınıf, üzeri için ikinci sınıf gayrisıhhi müessese |
| Mesul müdür sözleşmesi veya görevlendirmesi, sertifika aslı, SGK kaydı | m. 8 nitelikleri |
| Ticaret sicil numarası ve imza sirküleri | Belediye ve benzeri kamu bildirimlerinde aranmaz |
| Ekip sorumlusu sözleşmesi ve diploması | m. 9 nitelikleri |
| Taahhütname | Sağlık teşkilatının direktiflerine uyma; yalnızca Bakanlıkça ruhsatlı biyosidal ürün kullanma; zirai pestisit kullanmama |
| Uygulayıcı sertifikasının aslı; ekip sorumlusu ve uygulayıcıların SGK kaydı | — |
| Alet, cihaz ve gereç listesi; ekip sayısı (en az bir) ve personel nitelikleri | Ek-4 |
| İlk yardım dolabı ve çantalarına ilişkin rapor | m. 14 |
| En az bir aracın ruhsatı veya onaylı kira sözleşmesi | — |
İş Yeri Binası ve Zorunlu Birimler
2019 Yönetmeliği bina şartını sayısal hâle getirmiştir: iş yeri asgari 50 m² kapalı alana sahip betonarme binalarda kurulur; bina ahşap ise müstakil olması zorunludur. Mesken olarak kullanılan binalarda iş yeri açılamaz; ancak bağımsız girişi bulunan, bina sakinlerinin muvafakati alınmış ve işyeri açma ruhsatı olan yerlerde açılabilir (m. 11).
| Şart | İçerik | Hüküm |
|---|---|---|
| Alan ve yapı | Asgari 50 m² kapalı alan; betonarme; ahşapsa müstakil | m. 11/1 |
| Zemin ve bölmeler | Düz, pürüzsüz, kolay temizlenir zemin; tabandan tavana bölmeler | m. 11/2 |
| Su, ısıtma, sıcaklık | Kesintisiz sıcak ve soğuk su; alevli veya elektrikli ısıtma yok; kimyasal oda ve depoda 25±2 °C | m. 11/5 |
| Havalandırma | Pencereler zeminden yüksekte veya mekanik havalandırma; yeterli aydınlatma | m. 11/5 |
| Büro | Ayrı yerde olabilir; büroda ürün ve uygulama gereci bulunamaz | m. 11/4 |
| Zorunlu birimler | Büro; ürün ve malzeme deposu; soyunma odası; kadın ve erkek tuvalet ve duş; malzeme temizleme ve hazırlık odası; arşiv odası veya dolabı | m. 12/1 |
| Değişiklik bildirimi | İzinden sonra yapılan fiziki değişiklikler 15 iş günü içinde Müdürlüğe bildirilir | m. 12/2 |
| Alet ve cihaz | Ek-4’teki alet, cihaz ve gereçler olmadan izin verilmez | m. 13 |
Mesul Müdür: Nitelik ve Sorumluluk
İş yeri faaliyette olduğu sürece bir mesul müdür bulunması zorunludur ve bir kişi yalnızca bir iş yerinde mesul müdür olabilir. Mesul müdür; hekim, veteriner hekim, eczacı, kimyager, kimya, ziraat, çevre, gıda, su ürünleri veya tütün teknolojisi mühendisi, biyoloji lisans ya da entomoloji veya toksikoloji yüksek lisans veya doktora mezunu olmalı ve Bakanlığın eğitim programına katılarak sertifika almalıdır. İş yeri sahibi bu diplomalardan birine sahipse kendisi de mesul müdür olabilir (m. 8/1).
Sorumluluk ikili bir ayrımla paylaştırılmıştır: mesul müdür idari işlerden bizzat, diğer işlemlerden ekip sorumluları ile birlikte sorumludur. İdari işlerden, işleyişten ve hizmetin gerektirdiği alt yapı olanaklarının sağlanmasından iş yeri sahibi de bizzat sorumludur. Eksiklik giderilmemiş alt yapıdan kaynaklanıyorsa uyarı iş yeri sahibine yapılır (m. 25/3).
| Kişi | Sorumluluk alanı | Niteliği |
|---|---|---|
| Mesul müdür | İdari işler | Bizzat |
| Mesul müdür | Diğer işlemler | Ekip sorumluları ile birlikte |
| İş yeri sahibi | İdari işler, işleyiş ve alt yapı olanakları | Bizzat |
| Mesul müdür | Müdürlük ve Bakanlık karşısında ilk muhatap | m. 8/3 |
Mesul Müdürün Görevleri ve Süreler
Mesul müdürün görevleri 8. maddenin ikinci fıkrasında sayılmıştır. Bunlar arasında izin işlemlerini yürütmek, alt yapı ve hizmet kalite standartlarını korumak, bildirimi zorunlu değişiklikleri zamanında Müdürlüğe bildirmek, iç denetim yapmak, denetimde bilgi ve belge sunmak, atıkların usulüne uygun imhasını ve zorunlu malzemelerin bulundurulmasını sağlamak, personelin periyodik muayenelerini yaptırmak ve uygulamaları başlamadan önce elektronik ortamda bildirmek yer alır.
| Yükümlülük | Süre | Hüküm |
|---|---|---|
| Ayrılan personelin Müdürlüğe bildirilmesi | En geç bir hafta | m. 8/2 |
| Başka ilde seyyar uygulamanın Ek-10 ile bildirilmesi | Bir iş günü önceden | m. 8/2 |
| Mesul müdürün ayrılmasının iş yeri sahibince bildirilmesi | 48 saat | m. 8/4 |
| Yeni mesul müdür başvurusu | Bir hafta | m. 8/4 |
| Atama yapılmazsa | Uyarı ve 15 günü geçmeyen ek süre; bu sürede bir ekip sorumlusu dilekçeyle geçici görevlendirilebilir | m. 8/4 |
| Mesul müdürün yıllık izni | Hastalık izni hariç yılda bir ayı geçmeyen sürede aynı geçici görevlendirme | m. 8/4 |
| Fiziki değişikliklerin bildirilmesi | 15 iş günü | m. 12/2 |
| İşin bırakılmasının bildirilmesi | Bir ay; izin iptal edilir | m. 20 |
Mesul müdürlük ve bildirim yükümlülüklerinizi gözden geçirelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
Ekip ve Ekip Sorumlusu
Her ekipte, aşağıdaki üç gruptan birine giren bir ekip sorumlusu bulunması zorunludur (m. 9/1). Mesul müdür aynı zamanda ekip sorumlusu olabilir (m. 9/2).
| Seçenek | Nitelik |
|---|---|
| (a) | Tıbbi teknolog, çevre veya toplum sağlığı eğitimli sağlık memuru, hemşire ya da sayılan teknik meslek unvanlarından birine sahip ve uygulayıcı sertifikalı kişi |
| (b) | En az lise mezunu, biyosidal ürün uygulama sertifikasına sahip ve üç yıl uygulama tecrübesi olan kişi |
| (c) | 8. maddede mesul müdür olabilecek meslek mensuplarından mesul müdür veya uygulayıcı sertifikası olan kişi |
Ekip sorumlusu; uygulama için gerekli hazırlıkların yapılmasından, her türlü güvenlik tedbirinin alınmasından ve atıkların düzenli toplanmasından sorumludur. Her uygulama için Ek-1 İşlem Formunu düzenleyip bir nüshasını uygulama yapılan yerin sahibine veya yetkilisine verir; işleyişte görülen aksaklıkları, kaza ve zehirlenmeleri mesul müdüre ve en yakın sağlık kuruluşuna bildirir (m. 9/3).
Uygulayıcılar, Çalışma Süresi ve Sağlık Kontrolü
Uygulayıcı personel, 17. maddedeki yasaklara girmeyen, 18. maddedeki sağlık raporuna sahip, Bakanlıkça belirlenen eğitimi almış ve sertifikalı kişilerden oluşur; Yönetmelikte belirtilen kıyafet ve donanım iş sırasında kullanılır (m. 10).
| Kural | İçerik | Hüküm |
|---|---|---|
| Çalıştırılamayacaklar | Hamileler, 18 yaşından küçükler, işitme veya görme engelliler, ağır psikiyatrik bozukluğu olanlar, madde veya alkol bağımlıları (sağlık raporuyla) | m. 17/1 |
| Çalışma süresi | Fiilen hazırlama ve uygulama yapanlar günde devamlı üç saatten, toplam altı saatten fazla çalıştırılamaz; dinlenme ve yol süreleri sayılmaz | m. 17 |
| Kıyafet ve yeme-içme | İş kıyafeti ve koruyucu donanım zorunlu; hazırlama ve uygulama sırasında yeme ve içme yasak | m. 17 |
| İşe giriş raporu | Kronik solunum yolu hastalıkları, alerji, cilt ve nörolojik hastalıklar ile kan kolinesteraz ölçümü; rapor bir yıl geçerli | m. 18/1-2 |
| Periyodik kontrol | On iki ayda bir genel muayene, nörolojik muayene ve kolinesteraz ölçümü; bozulma varsa iyileşinceye kadar çalıştırılmaz | m. 18/3 |
Ek-1 İşlem Formu ve Kayıtlar
Her uygulama için Ek-1 İşlem Formu düzenlenir ve bir nüshası uygulama yapılan yerin sahibine verilir (m. 9/3). Mesul müdür, ekip sorumlusu ve her çalışan için sözleşme, kimlik sureti, işe giriş ve periyodik sağlık raporlarını içeren ayrı dosyalar tutulur; uygulama yerleri, tarihleri, kullanılan ürünler, uygulayıcılar ile kaza ve zehirlenmeler Ek-1 formlarıyla ayrı bir dosyada saklanır ve istendiğinde denetim elemanlarının incelemesine açık tutulur (m. 19). Yönetmelik bu kayıtlar için ayrı bir saklama süresi belirtmez. Formun 2005 tarihli ilk metindeki içeriği aşağıdadır; ekler 2014 ve 2019’da yeniden düzenlendiğinden güncel formun alanları Yönetmeliğin ekinden kontrol edilmelidir.
| Bölüm | İçerdiği bilgiler |
|---|---|
| İlaçlamayı yapana ait bilgiler | Firma adı, açık adres, mesul müdür, telefon ve faks numarası, müdürlük izin tarih ve sayısı, ilaçlama yapan ekip sorumlusu |
| Kullanılan ilaca ait bilgiler | Ticari ad, temin edildiği yer, uygulama şekli, aktif madde, antidot, ambalaj miktarı (kg/litre) |
| İlaçlama yapılan yer | Açık adres, haşere türü/adı, uygulama tarihi ve saati, mesken veya işyeri niteliği |
Uygulama Yasakları ve İl Dışı Uygulama
Kullanılacak ürünlerin Bakanlıktan imal veya ithal izni (ruhsat) almış olması zorunludur; izinsiz ürün veya başka kimyasal kullanılamaz, beşeri ilaç veya zirai ürün ambalajları ürün saklama ve taşımada kullanılamaz ve iş yeri kullandığı ürünlerin güvenlik bilgi formlarını bulundurur (m. 16). Uygulama yöntemine ilişkin sınırlar 21. maddededir.
| Kural | İçerik | Hüküm |
|---|---|---|
| Meskûn mahal | Hava aracıyla ve sıcak sisleme yöntemiyle uygulama yasak; kanalizasyon sistemlerinde sınırlı sıcak sisleme yapılabilir | m. 21/1 |
| Olağanüstü durum | Bakanlıktan izin alınarak havadan uygulama | m. 21/1 |
| Bataklık gibi alanlar | Mahalli idare talebi, her seferinde Müdürlük özel izni, canlı yüzeyden en fazla 5 metre yükseklik ve biyolojik larvasit şartıyla havadan uygulama | m. 21/1 |
| Başka ilde uygulama | Aynı ay içinde beş günden fazla uygulama yapılamaz; aşılırsa o ilde şube açılması zorunlu; sınır illerde günübirlik uygulamada şart aranmaz | m. 21/2 |
| Uygulama saatleri | Açık alanda ergin karasinek uygulaması sabah erken saatlerde, ergin sivrisinek uygulaması gün batımından sonra | m. 21/3 |
| Halkın bilgilendirilmesi | Uygulamadan önce duyuru yapılması zorunlu | m. 21/4 |
Eğitim ve Sertifikalar
Mesul müdürlük ve uygulayıcılık sertifikaya bağlıdır. Eğitimler 27. maddede düzenlenmiştir; eğitim düzenleyecek kuruluşlara iki yıl geçerli yetki belgesi verilir.
| Eğitim | Süre | Şart ve sonuç |
|---|---|---|
| Mesul müdür eğitimi | Beş günden az, on günden çok olmamak üzere; asgari 40 saat | Sınavda başarılı olanlara mesul müdürlük sertifikası |
| Uygulayıcı eğitimi | Asgari üç gün; asgari 24 ders saati | En az ilkokul mezunu olma; başarılı olanlara uygulayıcı sertifikası |
| Sınav | En az 25 soru | 100 üzerinden 70 ve üzeri başarılı |
| Geçerlilik | On yıl | Süre dolunca asgari sekiz saatlik güncelleme eğitimiyle yenilenir |
Denetim ve 48 Saatlik Durdurma
Uygulama izni alan iş yerleri ve kamu kurumları Müdürlükçe yılda en az dört defa denetlenir: ikisi iş yerinde, ikisi sahada. Denetim ekibi iş yerini, ekipleri, alet ve gereçleri ve uygulamayı denetler, gerektiğinde kullanılan ürünlerden numune alır (m. 24).
Verilen izin dışında faaliyet, usulsüz uygulama veya uyarılara uyulmaması hâlinde denetim ekibi faaliyeti anında ve en çok 48 saat süreyle durdurabilir. Bu kararın 48 saat içinde Müdürlükçe onaylanması gerekir; onayla durdurma, tehlike ve eksiklikler giderilinceye kadar uzatılabilir.
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Sıklık | Yılda en az dört: iki iş yeri, iki saha denetimi |
| Kapsam | İş yeri, ekipler, alet, cihaz ve gereçler, uygulama; ürünlerden numune |
| Yerinde durdurma | Anında, en çok 48 saat |
| Onay | 48 saat içinde Müdürlük onayı; onayla eksiklikler giderilinceye kadar uzatma |
| Katlanma | İş sahibi, mesul müdür ve ekip sorumluları denetimde kolaylık göstermek ve uyarılara uymakla yükümlü |
İptal ve Yaptırım Kademeleri
Yaptırımlar 25. maddede dokuz fıkra hâlinde düzenlenmiştir. 2005 tarihli mülga metne dayanan kaynaklarda geçen kademeler güncel değildir; bugün uygulanan düzen şudur:
| Hâl | Sonuç | Fıkra |
|---|---|---|
| İzin dışı faaliyet veya mevzuata ve sağlık teşkilatı direktiflerine aykırılık | Yazılı ikaz; düzeltilmezse izin en az altı ay geçici veya kesin iptal | m. 25/1 |
| Mesul müdür veya ekip sorumlusunun birden fazla iş yerinde çalışması, fiilen bulunmaması; yanıltıcı bilgi, hile veya muvazaa | İş yeri sahibi, mesul müdür ve ekip sorumlusuna yazılı uyarı | m. 25/2 |
| Alt yapıdan kaynaklanan ihmal | Uyarı iş yeri sahibine; takvim yılında üç uyarıda izin iptali ve o ilde iki yıl izin verilmemesi | m. 25/3 |
| 11, 14, 16, 17, 18 ve 19. maddelere aykırılık | Uyarı ve 15 gün süre; giderilmezse uygun hâle gelinceye kadar faaliyetin durdurulması | m. 25/4 |
| Bir yıl veya daha uzun faaliyetsizlik | İznin iptali | m. 25/5 |
| Mesul müdürün 8. madde görevlerini ihmali veya üç uyarı | Sertifika iptali; iki yıl mesul müdürlük ve uygulayıcı sertifikası verilmez | m. 25/6 |
| Ekip sorumlusunun 9. madde görevlerini ihmali veya üç uyarı | Uygulayıcı sertifikası iptali; iki yıl sertifika verilmez | m. 25/7 |
| Belgede sahtecilik veya kötüye kullanma | Belge iptal edilir; bir daha o kişi adına düzenlenmez | m. 25/8 |
| Tüm hâller | 1593 sayılı Kanunun 282. maddesi uyarınca ayrıca işlem yapılabilir | m. 25/9 |
İzinsiz Faaliyet ve İzin Değişiklikleri
İzin, üzerinde yazılı iş yeri ve şahıs için geçerlidir; bunlardan biri değişirse izin geçerliliğini kaybeder ve değişikliğin türüne göre başvuru yapılır (m. 22):
- İş yeri değişikliği. Yeni işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınır ve izin belgesi düzeltilir.
- Devir. İşi aynı yerde, aynı iş ve personelle sürdürecek kişiye devirde yeni sahip, devir belgeleri ve taahhütnameyle başvurur.
- Yeni ekiple devir. Mesul müdür ve ekip sorumlusuna ilişkin belgeler ayrıca istenir.
- Adres değişikliği. Değişiklik tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde dilekçeyle başvuru.
26. madde izinsiz faaliyetin sonucunu düzenler: izin almadan faaliyet gösterenler ile iznin geçerliliğini kaybettiği hâlde süresinde düzeltme yaptırmayanların iş yerleri kapatılarak faaliyetleri durdurulur; ayrıca her bir tespit için ayrı ayrı 1593 sayılı Kanunun 282. maddesi uyarınca idari para cezası uygulanır ve sorumlular hakkında genel hükümlere göre yasal işlem yapılır.
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| İzinsiz faaliyet | İş yerinin kapatılması ve faaliyetin durdurulması; her tespit için ayrı idari para cezası |
| İzin geçerliliğini yitirmiş, süresinde düzeltme yaptırılmamış | Aynı sonuç |
| İşin bırakılması | Bir ay içinde bildirim; izin iptal edilir (m. 20) |
| Belgenin kaybı veya tahribi | Kayıpta gazete ilanı, tahripte bozulan belgeyle yeniden düzenleme başvurusu (m. 23) |
Hukuki Yollar
| İşlem | Merci | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| İznin iptali veya izin başvurusunun reddi | İdare mahkemesi | Altmış gün | İYUK m. 2, m. 7 |
| Faaliyetin durdurulması (48 saat ve uzatma) veya iş yerinin kapatılması | İdare mahkemesi | Altmış gün | İYUK m. 2, m. 7 |
| Sertifika iptali ve iki yıllık yasak | İdare mahkemesi | Altmış gün | İYUK m. 2, m. 7 |
| İdari para cezası (özel kanun yolu yoksa) | Sulh ceza hâkimliği | On beş gün | 5326 s.K. m. 27/1 |
| Zarar gören kişinin talebi | Adli yargı | Genel hükümler | — |
| İdareye başvuru | İdari aşama | Dava açma süresi içinde; cevap süresi otuz gün | İYUK m. 11 |
| Yürütmenin durdurulması | İdare mahkemesi | Dilekçeyle veya sonradan | İYUK m. 27 |
Dilekçede ileri sürülecek başlıca iptal sebepleri:
- Takvim yılı. Uyarıların aynı takvim yılına düşüp düşmediği.
- Süre. On beş günlük sürenin usulüne uygun verilip verilmediği.
- Madde kapsamı. İhlal edildiği ileri sürülen hükmün 25/4’teki listede bulunup bulunmadığı; listedeki hâllerde önce uyarı ve on beş gün süre verilmesi gerektiği.
- 48 saatlik onay. Yerinde durdurmanın 48 saat içinde Müdürlükçe onaylanıp onaylanmadığı.
- Mülga metin. İşlemin 2019’da yürürlükten kaldırılan 2005 tarihli yönetmeliğe dayandırılması.
- Uyarı usulü. Uyarının tebliğ edilip edilmediği ve tarihleri.
- Uyarının muhatabı. Alt yapı kaynaklı eksiklikte uyarının iş yeri sahibine, görev ihmalinde mesul müdüre veya ekip sorumlusuna yapılıp yapılmadığı (m. 25/3, 6, 7).
- Numune. Numunenin usulüne uygun alınıp alınmadığı ve saklama zinciri.
- Ölçülülük. Giderilebilir bir eksiklikte doğrudan kapatmaya gidilmesi.
1593 sayılı Kanunun 282. maddesine dayanan idari para cezalarında özel bir kanun yolu öngörülmemişse başvuru, tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine yapılır; ceza idari yargıya tabi bir işlemle (örneğin kapatma) birlikte verilmişse ikisi birlikte idare mahkemesinde görülür (5326 s.K. m. 27/8). Ayrıntılar idari para cezalarına itiraz rehberindedir.
Yürütmenin durdurulması talebinde İYUK m. 27 uyarınca işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve telafisi güç veya imkânsız zararların doğması şartları birlikte aranır. Bu dosyalarda zarar; faaliyetin durması hâlinde işletmenin gelir kaybı, süregelen periyodik hizmet sözleşmelerinin ifa edilememesi ve personelin işsiz kalması üzerinden somutlaştırılmalıdır.
İlaçlama Kaynaklı Zararlarda Sorumluluk
Halk sağlığı ilaçlaması, zararlı canlılarla mücadele için kullanılan biyosidal ürünlerin insan sağlığı ve çevre bakımından risk taşıması nedeniyle izin belgesine ve mesul müdürlük sistemine bağlanmıştır. Bu risk gerçekleştiğinde, yani ilaçlama sonrasında kişiler zehirlenir, evcil hayvanlar zarar görür veya çevre kirlenirse, sorumluluk kanun hükümlerine göre belirlenir.
Tüketici olarak ayıplı hizmet. Konut veya işyeri için ilaçlama hizmeti satın alan kişi, hizmetin sözleşmeye veya mevzuata uygun yapılmaması hâlinde 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’daki ayıplı hizmet hükümlerinden yararlanır. Kanunun 15. maddesine göre ayıplı hizmette tüketici; hizmetin yeniden görülmesini, bedelden ayıp oranında indirim yapılmasını veya sözleşmeden dönmeyi seçebilir ve bu hakların yanında tazminat talep etme hakkı saklıdır. Ayıplı hizmetten sorumluluk kural olarak hizmetin ifasından itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir.
Zehirlenme ve bedensel zarar. Ruhsatsız veya uygun olmayan ürün kullanılması, doz ve uygulama talimatlarına uyulmaması, uygulama sonrası bekleme süresinin bildirilmemesi ya da uygulama alanının havalandırılmadan kullanıma açılması nedeniyle kişiler zehirlenirse, ilaçlama firması ve personeli bakımından taksirle yaralama veya öldürme hükümleri (TCK m.85, m.89) uygulanır. Firma, personelinin verdiği zarardan TBK m.66 uyarınca adam çalıştıran olarak sorumludur. Bedensel zararın tazmininde TBK m.54 uyarınca tedavi giderleri ve kazanç kaybı, TBK m.56 uyarınca manevi tazminat istenebilir; haksız fiile dayalı taleplerde TBK m.72’deki iki yıllık ve on yıllık zamanaşımı süreleri dikkate alınır.
Çevresel zarar. Biyosidal ürünlerin teknik usullere aykırı olarak toprağa veya suya verilmesi TCK m.181 kapsamında kasten, TCK m.182 kapsamında taksirle çevre kirletme suçu oluşturabilir. Bu fiiller ayrıca 2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca idari yaptırımlara konu olur.
| Zarar veya ihlal | Hukuki yol | Dayanak |
|---|---|---|
| Hizmetin ayıplı yapılması | Yeniden ifa, bedel indirimi, sözleşmeden dönme ve tazminat | 6502 s.K. m.13, m.15 |
| Kişilerin zehirlenmesi | Taksirle yaralama veya öldürme; tazminat | TCK m.85, m.89; TBK m.49, m.54, m.56 |
| Personelin verdiği zarar | Firmanın adam çalıştıran olarak sorumluluğu | TBK m.66 |
| Toprak veya suyun kirletilmesi | Kasten veya taksirle çevre kirletme | TCK m.181, m.182 |
| Çevre mevzuatına aykırılık | İdari yaptırım | 2872 s.K. |
| Haksız fiile dayalı tazminat | Öğrenmeden 2 yıl, her hâlde 10 yıl zamanaşımı | TBK m.72 |
İlaçlama hizmeti alırken firmanın Biyosidal Ürün Uygulama İzin/Bildirim Belgesini, ekibin kimlik kartlarını, kullanılacak ürünün ruhsat bilgilerini ve Ek-1 İşlem Formunun bir örneğini istemek, olası bir zarar hâlinde illiyet bağının ve kusurun ispatı bakımından en güçlü delildir.
Sıkça Sorulan Sorular
İlaçlama faaliyeti hangi mevzuata tabi?
4/7/2019 tarihli ve 30821 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Biyosidal Ürünlerin Kullanım Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik uygulanır. Bu Yönetmelik, 27/1/2005 tarihli ve 25709 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan önceki yönetmeliği yürürlükten kaldırmıştır (m. 30).
Belediyeler de izin almak zorunda mı?
Belediyeler, il özel idareleri ve kanunla yetkili kamu kurumları bizzat uygulama yapacaklarsa Müdürlüğe bildirimde bulunur; ücretli hizmet veren kamu kurumları ise izin almak zorundadır. Diğer kamu kurumları yalnızca kendi alanlarında bildirimle uygulama yapabilir (m. 5).
İş yeri hangi binada kurulabilir?
Asgari 50 m² kapalı alana sahip betonarme binada kurulur; bina ahşapsa müstakil olmalıdır. Meskenlerde ancak bağımsız giriş, bina sakinlerinin muvafakati ve işyeri açma ruhsatı varsa açılabilir; kimyasal oda ve depoda sıcaklık 25±2 °C olmalıdır (m. 11).
Kimler mesul müdür olabilir?
Hekim, veteriner hekim, eczacı, kimyager, sayılan mühendislik dallarının mezunları, biyoloji lisans ya da entomoloji veya toksikoloji yüksek lisans veya doktora mezunları; Bakanlık eğitimini tamamlayıp sertifika almaları şarttır. Bir kişi yalnızca bir iş yerinde mesul müdür olabilir (m. 8).
Mesul müdür neyden sorumludur?
Mesul müdür idari işlerden bizzat, diğer işlemlerden ise ekip sorumluları ile birlikte sorumludur. İdari işlerden, işleyişten ve alt yapı olanaklarının sağlanmasından işyeri sahipleri de bizzat sorumludur.
Mesul müdür ayrılırsa ne yapılır?
İş yeri sahibi 48 saat içinde Müdürlüğe bildirir ve bir hafta içinde yeni mesul müdür için başvurur. Atama yapılmazsa uyarı yapılarak 15 günü geçmeyen ek süre verilir; bu sürede bir ekip sorumlusu geçici olarak görevlendirilebilir (m. 8/4).
Ekip sorumlusunun yükümlülükleri nelerdir?
İlaçlama için gerekli hazırlıkların yapılması, her türlü güvenlik tedbirinin alınması, atıkların düzenli toplanması, her ilaçlama için Ek-1 formunun tanzim edilerek bir nüshasının yer sahibine verilmesi ile aksaklık, kaza ve zehirlenmelerin mesul müdüre ve en yakın sağlık kuruluşuna bildirilmesi.
Başka ilde ilaçlama yapılabilir mi?
Yapılabilir; ancak aynı ay içinde beş günden fazla uygulama yapılamaz, aşılırsa o ilde şube açılması gerekir. Sınır illerde günübirlik uygulamalarda bu şart aranmaz. Uygulama Ek-10 formuyla bir iş günü önceden Müdürlüğe bildirilir (m. 8, 21).
İşletmeler ne sıklıkla denetlenir?
Yılda en az dört defa: ikisi iş yerinde, ikisi sahada. Denetim ekibi usulsüzlük hâlinde faaliyeti yerinde en çok 48 saat durdurabilir; bu kararın 48 saat içinde Müdürlükçe onaylanması gerekir (m. 24).
İzin belgesi hangi hâllerde iptal edilir?
Alt yapı kaynaklı eksiklikte bir takvim yılında üç uyarı alan iş yerinin izni iptal edilir ve o ilde iki yıl izin verilmez. Ayrıca düzeltilmeyen aykırılıklarda en az altı ay geçici veya kesin iptal, bir yıl ve üzeri faaliyetsizlikte ve işin bırakılmasında iptal söz konusudur (m. 20, 25).
İzinsiz faaliyetin sonucu nedir?
İzinsiz faaliyet gösterenlerin ve süresinde düzeltme yaptırmayanların iş yerleri kapatılarak faaliyetleri durdurulur; her bir tespit için ayrı ayrı 1593 sayılı Kanunun 282. maddesine göre idari para cezası uygulanır ve sorumlular hakkında yasal işlem yapılır (m. 26).
İlaçlamadan sonra zehirlendim, ne yapabilirim?
Firmanın personelinin kusuruyla doğan zarardan firma TBK m.66 uyarınca sorumludur; tedavi gideri ve kazanç kaybı TBK m.54, manevi tazminat TBK m.56 uyarınca istenebilir. Hizmet ayıplıysa 6502 s.K. m.15’teki haklar da kullanılabilir; kusur varsa TCK m.89 uyarınca suç duyurusunda bulunulabilir.
Dosyanızı Değerlendirelim
Bu alanda üç husus belirleyicidir. Birincisi iznin güncelliğidir: hiç izin almadan faaliyet göstermekle, izni geçerliliğini yitirip süresinde düzeltilmemiş olmak aynı yaptırıma bağlanmıştır. İkincisi güncel metindir: 2005 tarihli yönetmelik 2019’da yürürlükten kalkmıştır; uyarı, on beş gün, üç uyarı ve iki yıllık yasak kademeleri bugün 2019 Yönetmeliğinin 25. maddesine göre değerlendirilir ve uyarıların aynı takvim yılına düşüp düşmediği tek tek incelenmelidir. Üçüncüsü Ek-1 formudur: her uygulama için düzenlenen ve bir nüshası yer sahibine verilen bu form, bir zehirlenme veya zarar iddiasında hem işletmenin hem zarar görenin başvuracağı temel belgedir. Bürom; ilaçlama işletmeleri için izin süreçleri, denetim savunması ve iptal kararlarına karşı davalarda hukuki destek vermektedir. Ön değerlendirme için 0554 648 37 15 numaralı hattan ulaşabilirsiniz.
Denetim ve iptal dosyanızı birlikte inceleyelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
İlgili Rehberler
- TİTCK Rehberi — sağlık ürünleri ve müesseseleri rehberlerinin tamamı
- Biyosidal Ürünler — kullanılan ürünlerin ruhsat rejimi
- İdari Para Cezalarına İtiraz — 1593 s.K. m. 282 cezalarında yol ve süre
- Tıbbi Atık Yönetimi — atık bertarafı çerçevesi
- Ürün Güvenliği ve Piyasa Gözetimi — numune ve piyasa denetimi
- Ambalajlı Sular — halk sağlığı izin rejimlerinden bir diğeri
- Sağlık Meslek Mensuplarının Yetki Sınırları — personel yetkileri
- İptal Davası ve Yürütmeyi Durdurma — dava usulü
- Malpraktis Rehberleri — zarar ve tazminat boyutu
- İnternetten Haşere İlacı ve Dezenfektan Satmak — biyosidal ruhsat, erişim engeli ve satıcının cezası
