Jeotermal kaynaklar devletin hüküm ve tasarrufundadır ve kullanım hakkı yalnızca ruhsatla doğar. Rejimin dayanağı 3/6/2007 tarihli ve 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu‘dur. m. 4/5 uyarınca işletme ruhsatı süresi otuz yıldır ve talep hâlinde onar yıllık dönemler hâlinde uzatılır. m. 4/4 ise sahanın günlük hayatını belirler: idareden izin alınmaksızın kuyu yenilenmesi, sayı ve kapasite artırımı, enjeksiyon, reenjeksiyon ve üretim amaçlı sondaj faaliyetleri ile proje değişiklikleri yapılamaz. Reenjeksiyon yükümlülüğü ise koşulludur — ve bu nüans çoğu rehberde atlanır.
Mevzuat Haritası
| Hüküm | Düzenlediği konu |
|---|---|
| Anayasa m. 168 | Tabii servetlerin devletin hüküm ve tasarrufu altında olması |
| 5686 m. 4 | Arama ve işletme ruhsatı, ihale, harç ve teminat |
| 5686 m. 4/4 | İzinsiz proje değişikliği yasağı — reenjeksiyon dâhil |
| 5686 m. 4/5 | İşletme ruhsatı — otuz yıl ve onar yıllık uzatma |
| 5686 m. 7 | Teknik sorumlu zorunluluğu |
| 5686 m. 20 | Uygulama Yönetmeliğinin dayanağı |
| Uygulama Yönetmeliği | Taksir, birleştirme, harç güncellemesi, proje esasları |
| 6446 sayılı Kanun | Önlisans ve lisans — elektrik üretiminde ikinci katman |
| 2872 sayılı Çevre Kanunu | ÇED, deşarj ve çevresel yaptırımlar |
| 3213 sayılı Maden Kanunu | Atıf yapılan hükümler; MAPEG ilişkisi |
| 5403 ve 3573 | Tarım arazileri ve zeytinlik alanlarla kesişim |
| 2942 sayılı Kanun | Kamulaştırma ve irtifak |
Jeotermal sahanızda ruhsat, komşuluk veya reenjeksiyon krizi mi var?
Hukukçular Evi Ankara — durumunuza özel değerlendirme için bize ulaşın.
Buharın Üzerine Kurulan Ekonomi
Ege’nin buhar bacalı santralleri, Anadolu’nun kaplıca kentleri, binlerce dönümlük jeotermal seralar ve şehirleri ısıtan merkezi sistemler — hepsi, yerin kilometrelerce altındaki sıcak akışkanın üzerine kurulmuş bir ekonomidir.
Bu ekonominin tapusu, tarlanın tapusundan gelmez. Arazinin maliki olmak, altındaki akışkanın sahibi olmak demek değildir: kaynak devletindir, kullanım hakkı ruhsatla dağıtılır, ruhsat ihaleyle el değiştirir ve yükümlülükler ihlal edildiğinde servet geri alınır.
Ruhsat Mimarisi: m. 4
Ruhsat çarkı iki dişliyle döner ve üçüncü bir dişli — ihale — boşalan sahaları yeniden dağıtır.
| Ruhsat | İçerik | Süre |
|---|---|---|
| Arama ruhsatı | Belirlenen saha için keşif hakkı; sondaj ve etütlerle kaynağın varlığı, sıcaklığı ve debisi ortaya konur | Süreli; faaliyet raporları ve asgari çalışma yükümlülükleriyle disipline edilir |
| İşletme ruhsatı | İşletme projesi ve kaynak koruma alanı etütleriyle geçilen hak | m. 4/5 — otuz yıl; talep hâlinde onar yıllık dönemlerle uzatılır |
| Doğrudan işletme | m. 4/6 — doğal çıkış hâlindeki kaynaklarda kaptajı yapılarak doğrudan işletme talebi | İşletme ruhsatına bağlanır |
Yetki yerelde, kayıt merkezde. Ruhsatları veren, denetleyen ve yaptırım uygulayan makam İdaredir: il özel idareleri, büyükşehirlerde bu görevi üstlenen yatırım izleme birimleri. Jeotermal davalarının hasmı bu nedenle çoğu kez Ankara değil, ilin kendisidir. Buna karşılık Kanun, ruhsat verme, uzatma ve süre uzatımlarının MAPEG’e bildirilmesini arar. Bu ikili yapı pratikte önemlidir: bir sahanın hukuki durumu sorgulanırken hem il kayıtları hem merkezî bildirim kontrol edilmelidir; ikisi arasındaki uyumsuzluk, devir ve finansman dosyalarında risk üretir.
İhale çarkı. Terk edilen, iptal edilen ya da yeni belirlenen sahalar ilan edilip ihale yoluyla ruhsatlandırılır. m. 4/3 ölçütü açıktır: işletme projeleri ile ihaleye katılan isteklilerden idareye en fazla geliri teklif eden istekliye işletme ruhsatı verilir.
İhaleye müracaat olmazsa ne olur? İhale süresi içinde müracaat bulunmaması hâlinde ruhsat alanları, başka bir işleme gerek kalmaksızın idarece MAPEG’e bildirilerek arama ve işletme müracaatlarına açık hâle gelir.
Harç ve Teminat Rejimi
Ruhsat, bir mali yükümlülük setiyle birlikte gelir ve bu set m. 4‘te sayılıdır.
| Kalem | Kural |
|---|---|
| Arama ruhsat harcı | Jeotermal kaynaklar için 1.000 TL; doğal mineralli sular için 500 TL |
| İşletme ruhsat harcı | Bu miktarlar dört kat olarak uygulanır |
| Teminat | Ruhsat aşamasına bağlı olarak hektar başına, ruhsat harcının yüzde biri tutarında |
| Teminat tabanı | Teminat 15.000 TL’den az olamaz |
| Oran yetkisi | Teminat oranını yüzde elli oranında artırmaya veya eksiltmeye Cumhurbaşkanı yetkilidir |
Kanunda yazan rakamlar sabit değildir. Uygulama Yönetmeliği’nin tanımına göre harç, ruhsat sahipleri tarafından 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 298. maddesi uyarınca her yıl tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranı dikkate alınarak yatırılan miktardır. Yani kanun metnindeki tutarlar taban değerlerdir; ödenecek güncel tutar her yıl değişir. Bütçe planlamasında kanun metnine değil, işlem yılında geçerli tutara bakılmalıdır.
Teminatın işlevi yalnızca mali değildir. m. 7 uyarınca arama ve işletme ruhsatı süresince faaliyetlerin ilgili mühendislik dallarından bir mühendisin sorumluluğunda sürdürülmesi zorunludur; teknik sorumlu olmaksızın faaliyette bulunulması hâlinde ruhsat teminatı irat kaydedilir ve faaliyetler durdurulur. Durdurulan faaliyetler, teknik sorumlu atanmadıkça devam ettirilemez.
m. 4/4: Sahanın Anayasası
Bu fıkra, ruhsat sahibinin günlük hareket alanını çizen en kritik hükümdür ve uygulamada en çok ihlal edilenidir.
İdareden izin alınmaksızın şunlar yapılamaz: projede yer alan herhangi bir kuyunun yenilenmesi, kuyu sayısının ve kapasitesinin artırılması, enjeksiyon, reenjeksiyon, üretim amaçlı tüm sondaj faaliyetleri ile diğer proje değişiklikleri ve revizyonları.
Fıkranın kapsamı şaşırtıcı biçimde geniştir ve bir tuzak barındırır. Listeye reenjeksiyon da dâhildir: yani çevresel bir yükümlülüğü yerine getirmek amacıyla bile olsa, projede öngörülmeyen bir reenjeksiyon kuyusu izinsiz açılamaz. Uygulamada “nasılsa çevre için yapıyoruz” düşüncesiyle açılan kuyular, iyi niyetli olmalarına rağmen proje dışı faaliyet sayılır. Aynı şekilde mevcut bir kuyunun kapasitesinin artırılması da izne tabidir — debi artışı teknik bir tercih değil, idari izin konusudur. Saha yönetiminde kural şudur: projede olmayan hiçbir şey yapılmaz; projede olan her değişiklik önce izne bağlanır.
İdarenin teknik desteği de maddededir. İdare, gerekli görülen hâllerde bedelini ödemek kaydıyla MTA’dan değerlendirme isteyebilir. Bu, proje değişikliği taleplerinin teknik incelemeye tabi tutulabileceği anlamına gelir ve başvuru dosyasının teknik olarak savunulabilir olmasını gerektirir.
Reenjeksiyon: Koşullu Bir Yükümlülük
Yaygın anlatım, reenjeksiyonu mutlak bir borç gibi sunar. Kanunun kurgusu daha incedir ve bu incelik dosyayı değiştirir.
Kural iki aşamalıdır: ruhsat sahibi, kullanım sonrası açığa çıkacak akışkanı çevre limitlerini dikkate alarak deşarj edebilir. Akışkan içeriği çevre limitlerine göre deşarja izin vermiyorsa reenjekte etmekle yükümlüdür.
Yükümlülüğün tetikleyicisi akışkanın içeriğidir. Reenjeksiyon, her hâlde ve kendiliğinden doğan bir borç değil; çevre limitlerine göre deşarjın mümkün olmamasına bağlı bir yükümlülüktür. Bunun iki pratik sonucu vardır. Birincisi: dosyanın merkezinde akışkan analizi durur — bor ve mineral yükü, sıcaklık, kimyasal içerik. İkincisi: bir yaptırım dosyasında tartışma “reenjeksiyon yapıldı mı” sorusundan önce “deşarj limitleri ne ve akışkan bu limitleri aşıyor mu” sorusuyla başlar. Analiz raporları ve izleme verileri, bu tartışmanın tek delilidir.
Buna karşılık rezervuar boyutu ayrıca durur. Reenjeksiyon, yalnızca bir çevre tedbiri değil; rezervuar basıncının korunmasının da aracıdır. Yetersiz geri basım uzun vadede kaynağın verimini düşürür ve bu, işletmenin kendi aleyhine sonuç doğurur. Kısa vadeli verim cazibesi, hukuki ömrün en pahalı kumarıdır.
| Unsur | Açıklama |
|---|---|
| Akışkan analizi | Yükümlülüğün doğup doğmadığını belirleyen ilk veri |
| Deşarj limitleri | 2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili yönetmelik çerçevesinde |
| Proje uyumu | m. 4/4 — reenjeksiyon faaliyeti izne tabidir |
| İzleme | Debi ve basınç ölçümlerinin sürekli kaydı |
| Aykırılık | Yüzeye izinsiz deşarjda çevre mevzuatı yaptırımları devreye girer |
| Rezervuar etkisi | Uzun vadede kaynağın verimini korur |
Projede olmayan hiçbir şey yapılmaz; projede olan her değişiklik önce izne bağlanır.
Hukukçular Evi Ankara — saha uyumunuzu birlikte kuralım.
Kullanım Alanları ve Elektrikte Çift Katman
Jeotermalin ekonomisi çok yüzlüdür ve her yüzün hukuki katmanı farklıdır.
| Kullanım | Ek katman |
|---|---|
| Elektrik üretimi (JES) | 6446 — önlisans ve lisans süreçleri, bağlantı görüşleri |
| Şehir ısıtması | Belediye-şirket iş birlikleri; abonelik ve tarife düzeni |
| Jeotermal sera | Ruhsat sahibinden ısı satın alma sözleşmeleri; tarım mevzuatı |
| Termal turizm ve sağlık | Turizm ve sağlık mevzuatının işletme izinleri |
JES yatırımının en önemli inceliği budur: jeotermal kaynak ruhsatı, elektrik üretmeye tek başına yetmez. Santral için ayrıca 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu çerçevesindeki önlisans ve lisans katmanı aşılmalıdır. Yatırımcı iki ayrı hukuk rejiminin iki ayrı takvimini paralel yönetir: kaynak hakkı ilden, üretim lisansı EPDK’dan gelir. Ve bağ tek yönlü değildir — birinin iptali diğerinin zeminini çökertir: ruhsatı düşen sahada lisans anlamsızlaşır, lisansı iptal edilen projede ruhsatın ekonomik değeri kalmaz. Bu nedenle iki dosya tek takvimde izlenmeli, birindeki süre ve rapor yükümlülükleri diğerinin risk analizine işlenmelidir. Önlisans aşamasının kendi riskleri için: üretim önlisansı.
Sera yatırımlarında sözleşme, ruhsat kadar önemlidir. Akışkanın ısısını üretime çeviren bu yatırımlarda; ısı satın alma sözleşmesinin akışkan-ısı bedeli, kesinti garantileri ve debi taahhütleri maddeleri sera hukukunun kalbidir. Ruhsat sahibinin ruhsatını kaybetmesi hâlinde sözleşmenin akıbeti de baştan düzenlenmelidir.
Rezervuar Komşuluğu
Bütün kullanımların ortak paydası akışkan yönetimidir: kaynağın debisi ve sıcaklığı, ruhsat sahasının gerçek sermayesidir.
Sorun komşulukta doğar. Komşu ruhsat sahalarının aynı rezervuardan beslenmesi hâlinde, birinin aşırı çekimi diğerinin kuyusunu soğutur. Bu, jeotermal hukukunun kendine özgü dava ailesini oluşturur: etki analizleri, çekim sınırlamaları ve tazminat talepleri.
Bu davanın delili yıllar önce üretilir. Rezervuar komşuluğu ihtilafında mahkemenin bakacağı şey iddialar değil, debi ve sıcaklık grafikleridir: sizin kuyunuzdaki düşüşün hangi tarihte başladığı, komşu sahadaki üretim artışıyla zaman olarak örtüşüp örtüşmediği. Bu nedenle izleme verisi kayıt altında tutulmalı ve düzenli aralıklarla saklanmalıdır. Sorun ortaya çıktıktan sonra geriye dönük veri üretilemez. Ayrıca m. 4/4‘ün kapasite artırımını izne bağlaması burada bir savunma aracıdır: komşu sahanın izinsiz kapasite artırımı ayrı bir aykırılık iddiasıdır.
Arazi Katmanı ve İhtilaf Haritası
Ruhsat yerin altını verir; üstü ayrı hukuktur. Kuyu yerleri, boru güzergâhları ve tesis alanları için maliklerle anlaşma, irtifak tesisi ve gerektiğinde kamu yararına dayalı kamulaştırma süreçleri yürütülür.
Kesişim izinleri ayrıca alınır. Tarım arazileriyle kesişimde 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, zeytinlik alanlarda 3573 sayılı Kanun çerçevesindeki izinler gündeme gelir. Kapasiteye göre ÇED süreçleri de 2872 sayılı Çevre Kanunu rejimine tabidir.
| İhtilaf | Yol | Hasım |
|---|---|---|
| Ruhsat işlemleri (verme, uzatmama, iptal) ve idari cezalar | İdari yargı; süresinde iptal davası ve yürütmeyi durdurma | İşlemi yapan il idaresi |
| Rezervuar komşuluğu ve ısı satış sözleşmeleri | Adli yargı; teknik bilirkişilik | Komşu ruhsat sahibi veya sözleşme tarafı |
| Çevresel zarar iddiaları | İdari başvuru-denetim ve tazminat kulvarlarının birlikte yönetimi | İdare ve/veya işletmeci |
| Arazi hakları | İrtifak, kamulaştırma ve bedel davaları | Malik veya kamulaştıran idare |
Faaliyeti durduran işlemlerde refleks yürütmeyi durdurmadır. Ruhsat iptali veya faaliyet durdurma kararları, santralin veya seranın ekonomisini anında keser; bu nedenle iptal davasıyla birlikte telafisi güç zarar somut verilerle ortaya konularak yürütmenin durdurulması istenmelidir.
Sosyal lisans da gerçektir. Buhar, koku ve gürültü şikâyetlerinin idari denetimi ile santral çevresindeki yerleşimlerle ilişki yönetimi, resmî ruhsat kadar belirleyici olabilmektedir. Şeffaf izleme verisi paylaşan yatırımcı, dava salonlarına daha az malzeme taşır.
Yatırımcı Protokolü
1. Ruhsat takvimini duvara asın. Süreler, faaliyet raporları, asgari çalışma yükümlülükleri ve otuz yıllık işletme süresinin uzatma takvimi.
2. Proje dışına çıkmayın. m. 4/4 — kuyu yenileme, kapasite artırımı, enjeksiyon ve reenjeksiyon izne tabidir.
3. Teknik sorumluyu boşta bırakmayın. m. 7 — teminat irat kaydedilir ve faaliyetler durdurulur.
4. Akışkan analizini güncel tutun. Reenjeksiyon yükümlülüğünün tetikleyicisi budur.
5. İki rejimi tek dosyada yönetin. JES’te kaynak ruhsatı + üretim lisansı senkronu.
6. Rezervuar verisini kayıt altında tutun. Komşuluk ihtilafının delili yılların debi grafiğidir.
7. Arazi haklarını finansmandan önce netleştirin. İrtifak ve kamulaştırma süreçleri uzundur.
8. İl kayıtları ile MAPEG bildirimlerini karşılaştırın. Uyumsuzluk devir dosyasında risktir.
9. Harç ve teminatı güncel tutardan hesaplayın. Kanundaki rakamlar taban değerdir.
10. İzleme verisini paylaşın. Sosyal lisans, resmî ruhsat kadar gerçektir.
Saha Devri ve Finansman Dosyası
Jeotermal ruhsat, devredilebilir bir haktır; ancak devir işlemi kayıt düzeni içinde yürür ve alıcı için asıl risk kâğıtta değil sahadadır.
| Kalem | Neden kontrol edilmeli? |
|---|---|
| Ruhsat süresi ve uzatma geçmişi | m. 4/5 — kalan süre ve onar yıllık uzatma hakkı |
| İl kaydı ile MAPEG bildirimi | İkisi arasındaki uyumsuzluk tapu benzeri bir belirsizlik üretir |
| Onaylı proje ve revizyonlar | m. 4/4 — sahada projede olmayan kuyu var mı? |
| Teminat durumu | İrat kaydedilmiş mi; m. 7 kapsamında durdurma geçmişi var mı? |
| Akışkan analizleri | Reenjeksiyon yükümlülüğü doğmuş mu, nasıl yerine getirilmiş? |
| İzleme verisi | Debi ve sıcaklık eğrisi — rezervuarın gerçek durumu |
| Arazi hakları | Kuyu ve boru güzergâhlarında irtifak kurulmuş mu? |
| Derdest işlemler | İdari ceza, durdurma veya iptal süreci var mı? |
Üçüncü ve altıncı satırlar birlikte okunmalıdır. Devralınan sahada projede görünmeyen kuyular bulunması, alıcıyı doğrudan m. 4/4 ihlaliyle karşı karşıya bırakır: aykırılık devredenin döneminde doğmuş olsa bile, faaliyet devralanın adına sürmektedir. Aynı şekilde düşen debi eğrisi, satış görüşmelerinde konuşulan üretim rakamlarının sürdürülebilir olmadığını gösterebilir. Bu iki kalem, fiyat müzakeresinin değil işlemden vazgeçmenin konusu olabilir. Devir sözleşmesine, devir öncesi aykırılıklar için devredene rücu ve teminat mekanizması konulmalıdır.
Finansman tarafı için üç kilit belge vardır: geçerli ve süresi yeterli işletme ruhsatı, JES projelerinde üretim lisansı ve saha üzerindeki arazi hakları. Bu üçünden biri eksikse, kredi yapılandırmasında teminat zinciri kurulamaz.
Yaptırım Merdiveni
Aykırılıklar tek bir sonuçla karşılanmaz; yaptırım kademelidir ve her kademede ayrı bir dava imkânı doğar.
| Aykırılık | Sonuç |
|---|---|
| Teknik sorumlusuz faaliyet | m. 7 — teminat irat kaydedilir, faaliyetler durdurulur; atama yapılmadıkça devam edilemez |
| İzinsiz proje değişikliği | m. 4/4 ihlali — idari yaptırım ve faaliyet durdurma |
| İzinsiz yüzey deşarjı | 2872 sayılı Çevre Kanunu yaptırımları |
| Faaliyet ve rapor yükümlülüklerinin ihmali | Uzatma aşamasında zayıf düşme; ruhsatın sürdürülememesi |
| Israrlı ihlal | Ruhsat iptali |
Birinci satır sessiz ama pahalı bir risktir. Teknik sorumlunun istifası, görevden ayrılması veya sözleşmesinin bitmesi hâlinde saha anında yükümlülüğe aykırı duruma düşer: m. 7 teminatın irat kaydedilmesini ve faaliyetlerin durdurulmasını öngörür, üstelik durdurma yeni atama yapılmadıkça kaldırılmaz. Üretim hâlindeki bir santral veya sera için bu, günlük gelir kaybı demektir. Bu nedenle teknik sorumlu sözleşmelerinin bitiş tarihleri ruhsat takvimiyle aynı listede izlenmeli ve ayrılık hâlinde yedek atama mekanizması önceden kurulmalıdır.
Her kademe ayrı bir idari işlemdir. İdari para cezası, faaliyet durdurma ve ruhsat iptali; ayrı ayrı idari yargıda dava konusu yapılabilir ve süreleri ayrı ayrı işler. “İptale karşı dava açacağım, cezayı da orada konuşuruz” yaklaşımı, ceza işlemine karşı süreyi kaçırtır.
Sıkça Sorulan Sorular
Jeotermal kaynağı hangi kanun düzenler?
3/6/2007 tarihli ve 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu ile buna dayanılarak çıkarılan Uygulama Yönetmeliği.
Tarlamın altındaki sıcak su benim mi?
Hayır. Jeotermal kaynaklar devletin hüküm ve tasarrufu altındadır; arazinin maliki olmak altındaki akışkanın sahibi olmak demek değildir. Kullanım hakkı yalnızca ruhsatla doğar.
Ruhsatı kim veriyor?
İdare — il özel idareleri, büyükşehirlerde bu görevi üstlenen yatırım izleme birimleri. Ruhsat işlemleri ve süre uzatımları ayrıca MAPEG’e bildirilir.
İşletme ruhsatı kaç yıllık?
m. 4/5 uyarınca otuz yıl. Süre sonunda ruhsat sahibinin talep etmesi durumunda onar yıllık dönemler hâlinde uzatılır.
Boşalan sahalar nasıl dağıtılıyor?
İhaleyle. m. 4/3 uyarınca işletme projeleri ile ihaleye katılan isteklilerden idareye en fazla geliri teklif eden istekliye işletme ruhsatı verilir.
İhaleye kimse girmezse ne olur?
Ruhsat alanları, başka bir işleme gerek kalmaksızın idarece MAPEG’e bildirilerek arama ve işletme müracaatlarına açık hâle gelir.
Doğal çıkışlı kaynak için arama şart mı?
Hayır. m. 4/6 uyarınca doğal çıkış hâlindeki jeotermal ve doğal mineralli sular için kaptajı yapılarak doğrudan işletme talepleri de işletme ruhsatına bağlanır.
Yeni bir kuyu açabilir miyim?
İdareden izin almadan hayır. m. 4/4 uyarınca kuyu yenilenmesi, sayı ve kapasitenin artırılması, enjeksiyon, reenjeksiyon ve üretim amaçlı tüm sondaj faaliyetleri ile proje değişiklikleri izne tabidir.
Çevre için reenjeksiyon kuyusu açsam da mı izin gerekir?
Evet. m. 4/4‘ün listesine reenjeksiyon da dâhildir; projede öngörülmeyen bir reenjeksiyon kuyusu iyi niyetle bile olsa izinsiz açılamaz ve proje dışı faaliyet sayılır.
Mevcut kuyunun debisini artırabilir miyim?
Kapasitenin artırılması m. 4/4 kapsamında izne tabidir. Debi artışı teknik bir tercih değil, idari izin konusudur.
Reenjeksiyon her zaman zorunlu mu?
Hayır, koşulludur. Ruhsat sahibi kullanım sonrası akışkanı çevre limitlerini dikkate alarak deşarj edebilir; akışkan içeriği çevre limitlerine göre deşarja izin vermiyorsa reenjekte etmekle yükümlüdür.
O hâlde yaptırım dosyasında ilk soru nedir?
“Reenjeksiyon yapıldı mı” değil, “deşarj limitleri ne ve akışkan bu limitleri aşıyor mu“. Yükümlülüğün tetikleyicisi akışkanın içeriğidir; analiz raporları ve izleme verileri tek delildir.
Reenjeksiyonu atlamak kârlı mı?
Kısa vadede verim artışı görünse de yetersiz geri basım rezervuar basıncını düşürür ve uzun vadede kaynağın verimini işletmenin kendi aleyhine azaltır. Ayrıca izinsiz yüzey deşarjı çevre mevzuatı yaptırımlarını işletir.
Teknik sorumlu bulundurmak zorunda mıyım?
Evet. m. 7 uyarınca faaliyetlerin ilgili mühendislik dallarından bir mühendisin sorumluluğunda sürdürülmesi zorunludur; aksi hâlde ruhsat teminatı irat kaydedilir ve faaliyetler durdurulur.
Harç ve teminat ne kadar?
Kanunda arama ruhsat harcı jeotermal için 1.000 TL, doğal mineralli su için 500 TL; işletme ruhsatlarında dört kat. Teminat, hektar başına ruhsat harcının yüzde biri ve 15.000 TL’den az olamaz.
Bu rakamlar güncel mi?
Bunlar taban değerlerdir. Harç, VUK mükerrer m. 298 uyarınca her yıl ilan edilen yeniden değerleme oranı dikkate alınarak yatırılır; bütçelemede işlem yılında geçerli tutar esas alınmalıdır.
Jeotermal ruhsatım varsa elektrik üretebilir miyim?
Tek başına hayır. Santral için ayrıca 6446 sayılı Kanun çerçevesinde önlisans ve lisans alınmalıdır. Kaynak hakkı ilden, üretim lisansı EPDK’dan gelir.
İki rejimden biri düşerse ne olur?
Birinin iptali diğerinin zeminini çökertir: ruhsatı düşen sahada lisans anlamsızlaşır, lisansı iptal edilen projede ruhsatın ekonomik değeri kalmaz. İki dosya tek takvimde izlenmelidir.
Komşu saha kuyumu soğutuyor, ne yapabilirim?
Aynı rezervuardan beslenme hâlinde etki analizi ve çekim sınırlaması talepleriyle teknik bilirkişilikli dava açılabilir. Delil, yılların debi ve sıcaklık grafikleridir; ayrıca komşu sahanın izinsiz kapasite artırımı ayrı bir aykırılık iddiasıdır.
Ruhsat iptaline nereye dava açılır?
İdari yargıda, işlemi yapan il idaresi hasım gösterilerek ve süresinde. Faaliyeti durduran işlemlerde yürütmenin durdurulması talebi, telafisi güç zarar somut verilerle gösterilerek ileri sürülmelidir.
Kuyu ve boru hattı için arazi nasıl temin edilir?
Ruhsat yerin altını verir; üstü ayrı hukuktur. Maliklerle anlaşma, irtifak tesisi ve gerektiğinde 2942 sayılı Kanun çerçevesinde kamulaştırma yürütülür. Bu süreçler proje finansmanından önce netleştirilmelidir.
Tarım arazisi veya zeytinlikle kesişirse?
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ve zeytinlik alanlarda 3573 sayılı Kanun çerçevesindeki izinler ayrıca alınmalıdır. Kapasiteye göre 2872 sayılı Çevre Kanunu kapsamında ÇED süreci de işler.
Jeotermal ruhsat devredilebilir mi?
Evet, devir ve terk işlemleri kayıt düzeni içinde yürür. Ancak alıcı için asıl risk kâğıtta değil sahadadır: projede görünmeyen kuyular, düşen debi eğrisi ve derdest idari işlemler devir öncesinde tespit edilmelidir.
Devraldığım sahada projede olmayan kuyu çıkarsa?
Doğrudan m. 4/4 ihlaliyle karşı karşıya kalırsınız: aykırılık devredenin döneminde doğmuş olsa bile faaliyet devralanın adına sürmektedir. Devir sözleşmesine devredene rücu ve teminat mekanizması konulmalıdır.
Teknik sorumlum ayrılırsa ne olur?
Saha anında yükümlülüğe aykırı duruma düşer: m. 7 uyarınca teminat irat kaydedilir ve faaliyetler durdurulur; durdurma yeni atama yapılmadıkça kaldırılmaz. Sözleşme bitiş tarihleri ruhsat takvimiyle aynı listede izlenmeli, yedek atama mekanizması önceden kurulmalıdır.
İdari cezayla ruhsat iptalini aynı davada birleştirebilir miyim?
Her kademe ayrı bir idari işlemdir ve süreleri ayrı ayrı işler. “İptale karşı dava açacağım, cezayı da orada konuşuruz” yaklaşımı ceza işlemine karşı süreyi kaçırtır.
Atıf yapılan başlıca mevzuat: 3/6/2007 tarihli ve 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu m. 4, 7 ve 20 (25/11/2020 tarihli ve 7257 sayılı Kanun’un 25. maddesiyle değişik fıkralar dâhil); Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu Uygulama Yönetmeliği; 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu; 2872 sayılı Çevre Kanunu; 3213 sayılı Maden Kanunu; 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu; 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı Hakkında Kanun; 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu; 213 sayılı Vergi Usul Kanunu mükerrer m. 298. Harç ve teminat tutarları her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellendiğinden, işlem tarihinde geçerli tutarların teyidi gerekir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için mutlaka bir avukata danışınız.
