Yıllardır eczaneden katılım payını ödeyerek aldığınız bir ilaç için eczacınız bir gün “bu ilaç artık SGK’dan çıkmıyor” diyebilir. Bunun birkaç farklı nedeni olabilir. İlaç, SGK’nın bedeli ödenecek ilaçlar listesinden (SUT EK-4/A) çıkarılmış olabilir. Sarfiyatı düşük olduğu için pasif hâle getirilmiş olabilir ya da ruhsatı iptal edildiği için listeden düşmüş olabilir. Her durumun hukuki dayanağı, muhatabı ve hastanın başvurabileceği yol farklıdır. Bu rehber, 2022 tarihli SGK İlaç Geri Ödeme Yönetmeliğinin listeden çıkarma ve pasifleme hükümlerini, kararın yürürlüğe girmesinden önceki üç aylık süreyi, Danıştay’da düzenleyici işleme karşı açılabilecek iptal davasını ve iş mahkemesinde ilacın bedeli için açılacak davayı madde numaralarıyla anlatır.
İlacınız SGK listesinden mi çıkarıldı? Üç aylık süre bitmeden hangi yolun sizin için uygun olduğunu birlikte belirleyelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
İçindekiler
- Listeden çıkarma, pasifleme ve ruhsat iptali
- Karar nasıl alınır, ne zaman yürürlüğe girer?
- Hasta açısından ne değişir?
- İlk yapılacaklar
- Birinci yol: Danıştay’da iptal davası
- Dava dilekçesinde neler olmalı?
- İkinci yol: SGK’ya başvuru ve iş mahkemesi
- İki yol yan yana
- Komisyona başvuru ve gerekçeye erişim
- Diğer seçenekler
- İlaç yeniden listeye alınırsa
- Süre takvimi
- İki örnek durum
- Sık yapılan hatalar
- Sıkça sorulan sorular
Listeden Çıkarma, Pasifleme ve Ruhsat İptali
SGK’nın ilaç bedellerini karşılama yetkisi 5510 sayılı Kanunun 63. maddesine dayanır. Hangi ilacın hangi koşullarla ödeneceği ise Sağlık Uygulama Tebliğinde (SUT) ve onun eki olan bedeli ödenecek ilaçlar listesinde (EK-4/A) belirlenir. Listeye alınma ve listeden çıkarma usulü, 25.08.2022 tarihli ve 31934 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sosyal Güvenlik Kurumu İlaç Geri Ödeme Yönetmeliğinde düzenlenmiştir. Yönetmelik, 10.02.2016 tarihli eski yönetmeliği yürürlükten kaldırmıştır (m.17). Eczanede karşılaştığınız “artık ödenmiyor” durumu, aşağıdaki farklı işlemlerden birinden kaynaklanabilir.
| Durum | Ne olur? | Kim karar verir? | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Listeden çıkarma (genel) | İlaç EK-4/A’dan çıkar; bedeli Kurumca karşılanmaz | İlaç Geri Ödeme Komisyonu kararı ve Kurum Başkanı onayı | Yönetmelik m.5/1-d, m.7/1 |
| Firmanın listeden çıkarma başvurusu | Firma ilacının listeden çıkarılmasını ister; Tıbbi ve Ekonomik Değerlendirme Komisyonu (TEDK) görüş oluşturur | TEDK görüşü, Komisyon kararı | Yönetmelik m.9/1-f |
| Ruhsat iptali veya izin belgesinin iptali | TİTCK’nın ruhsatını iptal ettiği ilaç listeden çıkarılır | Sekretarya | Yönetmelik m.12/1-ç, m.12/5 |
| Pasif hâle getirme | Yıllık (1 Ocak–31 Aralık) sarfiyatı bir kutudan az olan veya hiç verisi bulunmayan ilaç pasif hâle getirilir | Komisyon Başkanının onayıyla Sekretarya | Yönetmelik m.12/8 |
| Pasif ilacın listeden düşmesi | Pasif hâle getirildiği tarihten itibaren onuncu ayın sonunda aktiflenme talebi bulunmayan ilaç listeden çıkarılır | Sekretarya | Yönetmelik m.12/8 |
| Dağıtım belgesinin sunulmaması | Yeni listeye alınan ilaçta dağıtım belgesi beş ay içinde sunulmazsa ilaç pasif hâle getirilir; onuncu ayın sonunda hâlâ sunulmamışsa listeden çıkarılır | Sekretarya | Yönetmelik m.12/7-b |
Bu ayrım hasta açısından önemlidir. Komisyon kararıyla yapılan listeden çıkarma, idarenin takdirine dayanan ve gerekçesi denetlenebilen bir işlemdir. Ruhsat iptaline dayanan çıkarma ise TİTCK’nın ruhsat işleminin sonucudur ve asıl tartışma ruhsat işlemine ilişkindir. Pasif hâle getirme ve dağıtım belgesine bağlı çıkarma çoğu zaman firmanın ilacı piyasaya sunmamasıyla ilgilidir. Bu durumda ilacın eczanede bulunamaması da söz konusu olabilir. Geri ödeme sisteminin bütünü için ilaç fiyatlandırması ve geri ödeme rehberimize bakabilirsiniz.
Karar Nasıl Alınır, Ne Zaman Yürürlüğe Girer?
Yönetmelik, Komisyon kararlarının alınmasını ve yayımlanmasını belirli bir usule bağlamıştır. Bu usule uyulup uyulmadığı, açılacak davada denetlenebilir.
| Aşama | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Ölçütler | Komisyon; ilaçların bütçe üzerindeki etkisi, klinik ve teknik veriler ile ekonomik ve mali değerlendirmeleri dikkate alarak ödeme listesinden çıkarma kararı verebilir. Bentteki “pazar payları” ibaresi 3 Ekim 2026 değişikliğiyle “Medula verileri” olarak değiştirilmiştir | m.5/1-d; RG 03.10.2026, 33389 |
| Tutanak | Kararlar ve gerekçeleri tutanağa geçirilir; tutanak toplantı sonunda üyelerce imzalanır | m.7/1-ç |
| Kurum Başkanı onayı | Kararlar gerekçeleriyle en geç 15 iş günü içinde Kurum Başkanına gönderilir; Başkan en geç 10 iş günü içinde değerlendirir | m.7/1-d |
| İade | Uygun görülmeyen kararlar Komisyona iade edilir ve ilk olağan toplantıda yeniden karara bağlanır | m.7/1-e |
| Yayım | Onaylanan kararlar Kurum tarafından yürürlük tarihi belirtilerek yayımlanır | m.7/1-f |
| Yürürlük | Listeden çıkarma kararında uygulama, kararın yayımı tarihinden üç ay sonra yürürlüğe girer; firmanın eczane stok zararını karşılayacağına dair yazılı beyanı varsa bu süre beklenmez | m.14/e |
Üç aylık süre, firmaların ve eczanelerin stoklarını eritmesi için öngörülmüş görünmektedir. Hasta açısından ise bu süre fiilî bir geçiş dönemidir: Bu süre içinde hekimle alternatif tedavi konuşulabilir, SGK’ya başvurulabilir ve gerekiyorsa dava açılıp yürütmenin durdurulması istenebilir. İncelediğimiz Yönetmelik metninde, listeden çıkarılan ilacı kullanmakta olan hastalar için ayrıca bir geçiş hükmüne rastlamadık. Bu nedenle mevcut ilaç raporunun süresinin devam ediyor olması, yürürlük tarihinden sonra ödemenin süreceği anlamına gelmez.
Hasta Açısından Ne Değişir?
- İlaç yasaklanmış olmaz: Ruhsatı devam eden ilaç eczanede satılabilir; ancak bedelini hasta öder.
- Eşdeğer ilaçlar ayrıca değerlendirilir: Listeden çıkarılan ürünle aynı etkin maddeyi içeren eşdeğer ilaçlar listede kalmaya devam edebilir. Hekiminiz ve eczacınızla eşdeğer bir ürün bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Pasif ilaç: Yönetmelik bu işlemi, ilacın “provizyon sisteminde pasif hâle getirilmesi” olarak ifade eder (m.12/8, 12/9). Pasif ilacın bedeline ilişkin ayrı ve açık bir hükme incelediğimiz metinde rastlamadık; eczanedeki provizyon sonucunu ve SGK’nın duyurusunu birlikte kontrol etmek gerekir.
- Rapor süresi ödemeyi korumaz: Geçerli bir ilaç kullanım raporunuz olsa bile yürürlük tarihinden sonra liste dışındaki ilacın bedeli ödenmez.
- Ruhsat iptalinde ilaç piyasadan kalkar: Bu durumda ilacın Türkiye’de satışı da sona ereceğinden yurt dışından temin yolu ayrıca değerlendirilir.
Listeden çıkarma ile listede kalan bir ilacın sizin durumunuzda ödenmemesi birbirinden farklıdır. Bazı ilaçlar listede yer alır, ancak SUT’ta belirli tanı, rapor veya uzman hekim koşullarına bağlanmıştır. Bu koşullar dışında kalan kullanım için ödeme yapılmaz. İlaç onaylı endikasyonu dışında kullanılıyorsa ayrıca TİTCK’nın endikasyon dışı kullanım onayı gerekir. Eczacınızın verdiği “ödenmiyor” bilgisinin hangi nedene dayandığını öğrenmek, doğru yolu seçmenin ilk adımıdır. Çünkü listeden çıkarmada muhatap Komisyonun genel kararıdır. Kullanım koşullarında ise uyuşmazlık sizin raporunuz ve tanınız üzerinden yürür.
Eşdeğer ilaç ve fiyat farkı kuralları için eşdeğer ilaç ve fiyat farkı, SGK’nın ödeme yapmadığı diğer durumlar için SGK sağlık giderini ödemiyorsa, raporun süresi ve düzeltilmesi için ilaç kullanım raporu rehberlerimize bakabilirsiniz.
İlk Yapılacaklar
- Nedeni öğrenin: İlaç listeden mi çıkarıldı, pasif hâle mi getirildi, yoksa ruhsatı mı iptal edildi? Eczacınızdan provizyon sonucunu, SGK’nın ilgili duyurusunu ve yürürlük tarihini isteyin.
- Yürürlük tarihini not edin: Listeden çıkarma kararı kural olarak yayımdan üç ay sonra uygulanır (m.14/e). Bu süre sizin için de hazırlık süresidir.
- Hekiminizle görüşün: Listede kalan eşdeğer veya alternatif bir ilaç tıbben uygun mu, yoksa bu ilaç sizin için zorunlu mu? Hekiminizin değerlendirmesini yazılı alın.
- Tıbbi belgeleri toplayın: Tanı, önceki tedaviler ve yanıtları, alternatiflerin neden uygun olmadığı, ilacı bırakmanın olası sonuçları.
- Yolu seçin: Düzenleyici işleme karşı Danıştay’da dava mı, kendi tedaviniz için SGK’ya başvuru ve iş mahkemesi mi, yoksa ikisi birden mi?
- Süreleri takvime alın: Danıştay’da doğrudan dava için ilandan itibaren altmış gün; SGK başvurusuna cevap için altmış gün.
Birinci Yol: Danıştay’da İptal Davası
Bir ilacın listeden çıkarılması, o ilacı kullanan bütün hastaları etkileyen ve ülke çapında uygulanan bir işlem olabilir. Danıştay Kanununun (2575 sayılı Kanun) 24. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine göre bakanlıkların, kamu kurum ve kuruluşlarının ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlerine karşı açılacak iptal davaları ilk derece mahkemesi olarak Danıştay’da görülür. SUT değişikliğiyle yapılan listeden çıkarmalar bu kapsamdadır.
| Soru | Cevap | Dayanak |
|---|---|---|
| Dava türü | Listeden çıkarma işleminin iptali; dilekçede yürütmenin durdurulması talebi | İYUK m.2/1-a, m.27 |
| Davacı | Menfaati ihlal edilen kişi: ilacı kullanan hasta; uygulamada meslek kuruluşları da dava açmaktadır | İYUK m.2/1-a |
| Davalı | Sosyal Güvenlik Kurumu | — |
| Görevli mahkeme | Ülke çapında uygulanan düzenleyici işlemde Danıştay; ürüne özgü bireysel işlem niteliğinde ise idare mahkemesi | 2575 m.24/1-c; İYUK m.32 |
| Süre | İlanı gereken düzenleyici işlemlerde ilan tarihini izleyen günden itibaren altmış gün | İYUK m.7/1, 7/4 |
| Süre geçmişse | Düzenleyici işlem, kendisine uygulandığında uygulama işlemiyle birlikte veya ayrı olarak dava konusu yapılabilir | İYUK m.7/4 |
| Acil koruma | Açık hukuka aykırılık ve telafisi güç veya imkânsız zarar birlikte gösterilirse yürütmenin durdurulması | Anayasa m.125/5; İYUK m.27/2 |
Uygulamadan bir örnek: SGK, 08.09.2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan SUT değişikliğiyle 52 ilacı geri ödeme listesinden çıkarmıştır. Haberlere göre bunlar arasında kas gevşetici kremler, ağrı kesici spreyler, ağız ve boğaz spreyleri ile bebekler için diş jelleri bulunmaktadır. TEB 1. Bölge İstanbul Eczacı Odasının açtığı davada Danıştay 10. Dairesi, 13.12.2022 tarihinde bu ilaçlardan 13’ünün geri ödeme kapsamından çıkarılmasına ilişkin işlemin yürütmesini oy birliğiyle durdurmuştur. Haberlerde esas numarası ve davanın esasına ilişkin sonuç yer almamaktadır. Bu örnek, listeden çıkarmanın Danıştay denetimine açık olduğunu ve yürütmenin durdurulmasının mümkün olduğunu gösterir.
Davada ileri sürülebilecek başlıca hususlar şunlardır: Kararın Yönetmelikte sayılan ölçütlere dayanıp dayanmadığı (m.5/1-d), gerekçenin tutanakta gösterilip gösterilmediği (m.7/1-ç), onay ve yayım usulüne uyulup uyulmadığı (m.7/1-d, f), ilacın tedavideki yerinin ve alternatiflerinin değerlendirilip değerlendirilmediği ve aynı durumdaki ilaçlara eşit davranılıp davranılmadığı. Firma açısından yerli üretim taahhüdüne dayanan çıkarmaları ve Dünya Ticaret Örgütü kararını yerlileştirme ve geri ödeme listesinden çıkarma rehberimizde ayrıca ele aldık.
Dava Dilekçesinde Neler Olmalı?
İdari yargıda dava dilekçesinin içeriği İYUK’un 3. maddesinde sayılmıştır. Dilekçede tarafların ve varsa vekillerinin adları, soyadları ve adresleri ile gerçek kişilerin Türkiye Cumhuriyeti kimlik numaraları; davanın konusu ve sebepleri ile dayanılan deliller ve dava konusu idari işlemin yazılı bildirim tarihi gösterilir. Listeden çıkarma davasında bu genel kurala ek olarak aşağıdaki başlıklar dilekçenin omurgasını oluşturur.
| Başlık | İçerik | Dayanak |
|---|---|---|
| Dava konusu işlem | Listeden çıkarma kararının veya SUT değişikliğinin tarihi, yayım yeri ve ilacın adı; yürürlük tarihi | İYUK m.3; Yönetmelik m.7/1-f |
| Menfaat ilişkisi | Hastanın ilacı hangi tanıyla, ne süredir kullandığı; işlemin hastayı nasıl etkilediği | İYUK m.2/1-a |
| Hukuka aykırılık | İşlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarından hangisi bakımından hukuka aykırı olduğu; Yönetmelikteki ölçütlerin uygulanmaması, gerekçe ve tutanak eksikliği | İYUK m.2/1-a; Yönetmelik m.5/1-d, m.7/1 |
| Eşitlik ve sosyal devlet | Aynı durumdaki ilaçlara farklı uygulama; tedaviye erişimin engellenmesi | Anayasa m.2, 10, 56 |
| Yürütmenin durdurulması | Açık hukuka aykırılık ve telafisi güç zararın somut gösterimi; üç aylık yürürlük süresi | Anayasa m.125/5; İYUK m.27/2; Yönetmelik m.14/e |
| Deliller | İlaç raporu, hekim yazısı, alternatiflerin uygun olmadığını gösteren kayıtlar, eczane provizyon çıktısı, SGK duyurusu | İYUK m.3 |
Pasifleme bakımından Yönetmeliğin 12. maddesinin sekizinci ve dokuzuncu fıkraları da dikkate alınmalıdır. Bu fıkralarda, fiyat listesinde pasifleşen ilaçların provizyon sisteminde pasif hâle getirilmesi ve koşulları sağlandığında yeniden aktif hâle getirilmesi düzenlenmiştir. Bir hukuk bürosunun değerlendirmesine göre 28.11.2024 tarihli ve 32736 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle iki kural getirilmiştir. Birincisine göre yeniden aktifleştirme, firmanın başvurusu ve Komisyon Başkanının onayıyla, kamu fiyatının pasif hâle getirildiği tarihteki kamu fiyatını aşmaması kaydıyla yapılabilir. İkincisine göre TİTCK’nın geri çekme yönetmeliğine göre A seviyesinde geri çekme yapılan ilaçlarda işlemler TİTCK tarafından yürütülür ve ödeme listelerinde ayrıca işlem yapılmaz. Pasifleme kararının gerekçesi bu nedenle her dosyada ayrıca öğrenilmelidir.
Listeden çıkarma kararına karşı Danıştay’da dava ve yürütmenin durdurulması ya da kendi tedaviniz için iş mahkemesinde tedbir: dosyanızı birlikte değerlendirelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
İkinci Yol: SGK’ya Başvuru ve İş Mahkemesi
Danıştay’daki dava herkes için sonuç doğurabilir; ancak uzun sürebilir ve yürütmenin durdurulması kararı her zaman verilmez. Kendi tedavisi için ilaca hemen ihtiyacı olan hasta, ilacın bedelinin kendisi için ödenmesini SGK’dan ister. Reddedilirse iş mahkemesinde dava açar.
| Adım | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| SGK’ya yazılı başvuru | Dava açmadan önce Kuruma başvuru zorunludur; altmış gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır | 7036 m.4/1 |
| Dava | Kural olarak iş mahkemesinde; ilaç bedelinin ödenmesi ve ödenmiş bedellerin iadesi | 5510 m.101 |
| İhtiyati tedbir | Gecikmede sakınca veya ciddi zarar endişesi; haklılığın yaklaşık olarak ispatı | HMK m.389/1, m.390/3 |
| Bilirkişi | Üniversitelerin ilgili bilim dalından oluşan heyet raporu | Yargıtay içtihadı |
Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 01.12.2025 tarihli, E.2025/2028, K.2025/16477 sayılı kararında ve aynı yöndeki kararlarında, bir ilacın bedelinin yargı yoluyla Kuruma ödettirilebilmesi için dört koşulun birlikte gerçekleşmesi aranmıştır:
- İlacın tıbben zorunlu ve hayati öneme sahip olması,
- Sürekli etkin ve yararlı olması,
- Tüm faz çalışmalarını tamamlamış ve tıbbi otoritelerce kabul görmüş olması,
- Kurumun kabul edilebilir bir itiraz ve çekincesinin bulunmaması.
Listeden çıkarılan bir ilaç, daha önce listede olduğu için genellikle ruhsatlı ve faz çalışmalarını tamamlamış bir ilaçtır. Bu, üçüncü ölçüt bakımından hastanın lehinedir. Buna karşılık Kurum çoğu zaman listede kalan eşdeğer veya alternatif ilaçları gösterecektir. Bu nedenle davada, alternatiflerin hasta için neden uygun olmadığının somut tıbbi belgelerle gösterilmesi gerekir. Tedbirle ödenen bedelin, davanın kaybedilmesi hâlinde geri istenebileceği de unutulmamalıdır. Ayrıntılar için SGK ilaç bedeli davası ve Yargıtay ölçütleri, ihtiyati tedbir dilekçesi örneği, SGK tedbirle ödenen ilaç parasını geri isterse ve görev kuralları için iş davalarında görevli ve yetkili mahkeme rehberlerimize bakabilirsiniz.
İki Yol Yan Yana
| Konu | Danıştay’da iptal davası | SGK’ya başvuru ve iş mahkemesi |
|---|---|---|
| Hedef | Listeden çıkarma işleminin herkes için iptali | İlacın bedelinin sizin için ödenmesi |
| Davalı | SGK (düzenleyici işlem) | SGK (bireysel ödeme reddi) |
| Ön şart | Yok; idareye başvuru isteğe bağlı | Kuruma yazılı başvuru (7036 m.4) |
| Süre | İlandan itibaren altmış gün; sonra uygulama üzerine (İYUK m.7/4) | Başvuruya ret veya altmış günlük sessizlik sonrası |
| Acil koruma | Yürütmenin durdurulması (İYUK m.27) | İhtiyati tedbir (HMK m.389) |
| İnceleme | İşlemin hukuka uygunluğu, ölçütler, usul, gerekçe | İlacın hasta için zorunluluğu, Yargıtayın dört ölçütü |
| Sonuç | İptal veya yürütmenin durdurulması kararı tüm hastalara etki edebilir | Karar yalnızca davacı hasta için sonuç doğurur |
İki yol birbirini dışlamaz. Ancak her birinin dilekçesi, delili ve mahkemesi farklıdır. Kamuoyunu ilgilendiren, çok sayıda hastayı etkileyen listeden çıkarmalarda Danıştay yolu; tek bir hastanın hayati tedavisine ilişkin durumlarda ise iş mahkemesi yolu öne çıkar.
Komisyona Başvuru ve Gerekçeye Erişim
Yönetmelik, İlaç Geri Ödeme Komisyonuna yalnızca firmaların başvurabileceğini öngörmez. Firma başvuruları dışında “kurum ve kuruluşlar ile şahıslar tarafından yapılacak başvurular” da Komisyonun çalışma dönemine göre gündeme alınır (m.7/1-a). Metin “şahıs” kavramını ayrıca tanımlamadığından hastanın doğrudan başvurusunun nasıl değerlendirileceği açık değildir. Yine de ilacın listede kalması veya yeniden listeye alınması yönündeki gerekçeli bir hasta veya hasta derneği başvurusu, idarenin önüne yazılı bir talep koyar ve daha sonra açılacak davada belge işlevi görür.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Başvuru sahipleri | Firmalar dışında kurum ve kuruluşlar ile şahısların başvuruları da çalışma dönemine göre gündeme alınır | m.7/1-a |
| Ret bildirimi | Kabul edilmeyen veya değerlendirme süreci devam eden başvurular, gerekçeleriyle birlikte Kurum Başkanının onay tarihinden itibaren 10 iş günü içinde başvuru sahibine yazılı olarak bildirilir | m.7/1-f |
| Gizlilik | Komisyon kararları yayımlanıncaya veya duyuruluncaya kadar açıklanmaz; üyeler ve Sekretarya personeli Gizlilik ve Etik Kurallar Belgesini imzalar | m.16/1-a, b |
| Gerekçe | Kararlar ve gerekçeleri tutanağa geçirilir | m.7/1-ç |
| Yurt dışından getirilip listeye alınan ilaç | Daha önce şahsi tedavi için yurt dışından temin edilen ve Türkiye’de ruhsatlandırılıp listeye alınan ilacın piyasaya arzından firma sorumludur; dağıtım belgesi en geç bir ay içinde sunulur. Bu süre aşılır ve ilaç yurt dışından temin edilip Kurumca ödenirse, temin fiyatı ile kamu fiyatı arasındaki fark firmadan tahsil edilir | m.12/7-c |
Kararın gerekçesi yayımlanan duyuruda yer almıyorsa, davada bu durum kararın denetime elverişli olmadığı yönünde ileri sürülebilir. Mahkeme gerekli gördüğü belgeleri idareden isteyebilir. Gizlilik kuralı kararların yayımlanmasına kadar olan döneme ilişkindir; yayımlanmış bir listeden çıkarma kararının gerekçesinin yargı denetimine sunulmasını engelleyen bir hüküm olarak düzenlenmemiştir.
Diğer Seçenekler
| Seçenek | Ne zaman uygundur? | Not |
|---|---|---|
| Eşdeğer veya alternatif ilaç | Listede kalan eşdeğer ilaç tıbben uygunsa | Fiyat farkı kurallarını kontrol edin |
| Alternatif geri ödeme | Firma ve Kurum arasında özel ödeme modeli kurulabiliyorsa | Başvuruyu firma yapar; hasta doğrudan başvuramaz |
| Yurt dışından temin | Ruhsat iptali veya piyasadan çekilme nedeniyle ilaç Türkiye’de bulunmuyorsa | TİTCK izni ve SGK’nın yurt dışı ilaç listesi ayrıca gerekir |
| Endikasyon dışı kullanım | Hekim, listede olan başka bir ilacı onaylı endikasyonu dışında kullanmak istiyorsa | TİTCK onayı gerekir |
| Firmaya ve SGK’ya bilgi talebi | Çıkarmanın gerekçesi ve yürürlük tarihi belirsizse | Yazılı başvuru, dava dosyasında belge olur |
Alternatif geri ödeme modelleri için alternatif geri ödeme, Türkiye’de bulunmayan ilaçların temini ve bedeli için yurt dışından ilaç temini ile yurt dışından getirilen ilacın bedeli, TİTCK’nın endikasyon dışı onayı reddetmesi hâlinde endikasyon dışı ilaç onayı reddedildi rehberlerimize bakabilirsiniz.
İlaç Yeniden Listeye Alınırsa
Danıştay’ın iptal veya yürütmenin durdurulması kararı ya da Komisyonun yeni bir kararı sonucunda ilaç yeniden ödenebilir hâle gelebilir. Bu durumda aradaki dönemde kendi cebinizden ödediğiniz bedellerin iadesi gündeme gelir. Bu konuda doğrudan bir Yönetmelik hükmüne rastlamadık. Ancak benzer bir soruna ilişkin bir yargı kararı haberlere yansımıştır. Anadolu Ajansının 03.01.2019 tarihli haberine göre, kanser tedavisi gören bir hasta, 2016 yılında geri ödeme listesine alınan bir ilaç için listeye alınmadan önce kendi ödediği bedelleri SGK’dan istemiştir. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 12. İdari Dava Dairesi, eşitlik ilkesine dayanarak bu bedellerin ödenmesi gerektiğine hükmetmiştir. Haberde karar numarası yer almamaktadır. Davanın idari yargıda görülme nedeni de açıklanmamıştır.
Bu nedenle ilacı kendi imkânınızla almaya devam ediyorsanız fatura ve reçete örneklerini saklayın. Ödeme talebinizi de yazılı olarak SGK’ya iletin. İlerideki bir iade talebi bu belgelere dayanacaktır.
Süre Takvimi
| Olay | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Komisyon kararının Kurum Başkanına gönderilmesi | En geç 15 iş günü | Yönetmelik m.7/1-d |
| Kurum Başkanının değerlendirmesi | En geç 10 iş günü | Yönetmelik m.7/1-d |
| Listeden çıkarma kararının uygulanması | Yayımdan üç ay sonra (firma stok beyanı varsa beklenmez) | Yönetmelik m.14/e |
| Pasif ilacın listeden düşmesi | Pasif hâle getirildiği tarihten itibaren onuncu ayın sonu | Yönetmelik m.12/8 |
| Danıştay’da doğrudan iptal davası | İlan tarihini izleyen günden itibaren altmış gün | İYUK m.7/4 |
| Yürütmenin durdurulması kararına itiraz | Tebliği izleyen günden itibaren yedi gün | İYUK m.27 |
| SGK’ya başvuruya cevap verilmemesi | Altmış gün sonunda ret sayılır | 7036 m.4/1 |
| Kararın idarece uygulanması | Tebliğden itibaren en geç otuz gün | İYUK m.28 |
İdari yargıdaki süre kuralları için idari davalarda dava açma süreleri rehberimize bakabilirsiniz.
İki Örnek Durum
Aşağıdaki örnekler, mevzuatın nasıl işlediğini göstermek için kurgulanmıştır; gerçek bir dosyaya dayanmaz.
Birinci durum: Kronik hastalık ilacı listeden çıkarıldı
Kronik bir hastalık için yıllardır aynı ilacı kullanan bir hasta, ilacın listeden çıkarıldığını ve kararın üç ay sonra uygulanacağını öğrenir. Hekimi, listede kalan iki alternatif ilacın hastada daha önce ciddi yan etkiye yol açtığını kayıtlara dayanarak yazar. Hasta, SGK’ya ilacın kendisi için ödenmeye devam etmesi talebiyle yazılı başvuru yapar. Aynı dönemde, çok sayıda hastayı etkileyen bu kararın iptali için hasta derneği Danıştay’da dava açar. SGK’nın cevap vermemesi üzerine altmış günün sonunda hasta iş mahkemesinde dava açar ve sağlık kurulu raporuyla ihtiyati tedbir ister.
İkinci durum: İlaç pasif hâle getirildi
Nadir kullanılan bir ilaç, yıllık sarfiyatının bir kutudan az olması nedeniyle pasif hâle getirilir. Hasta, eczanede ilacın ödenmediğini öğrenir. Bu durumda asıl sorun çoğu zaman ilacın firma tarafından piyasaya sunulmamasıdır. Hasta önce SGK’dan ve firmadan ilacın durumunu yazılı olarak öğrenir. Firma aktiflenme başvurusu yapmazsa ilaç, pasif hâle getirildiği tarihten itibaren onuncu ayın sonunda listeden çıkacaktır (m.12/8). İlaç Türkiye’de fiilen bulunamıyorsa hekim, yurt dışından temin yolunu değerlendirir.
Sık Yapılan Hatalar
- Nedeni öğrenmeden harekete geçmek: Listeden çıkarma, pasifleme ve ruhsat iptali farklı işlemlerdir ve muhatapları farklıdır.
- Üç aylık süreyi beklemek: Yürürlük tarihinden önce başvuru ve dava hazırlığı yapılmalıdır.
- Raporu güvence sanmak: Geçerli bir ilaç raporu, liste dışındaki ilacın ödenmesini sağlamaz.
- Danıştay süresini kaçırmak: Doğrudan dava için ilandan itibaren altmış gün işler. Bu süre kaçırılsa bile işlem size uygulandığında dava açılabilir (İYUK m.7/4).
- SGK’ya başvurmadan iş mahkemesinde dava açmak: 7036 m.4 uyarınca önce Kuruma başvurulmalıdır.
- Alternatiflerin neden uygun olmadığını belgelememek: Kurum listede kalan ilaçları gösterecektir.
- Faturaları saklamamak: İlaç yeniden ödenebilir hâle gelirse iade talebi bu belgelere dayanır.
- Yanlış mahkeme: Ülke çapındaki düzenleyici işlem Danıştay’da, sizin ödeme talebinizin reddi kural olarak iş mahkemesinde görülür.
Sıkça Sorulan Sorular
İlacım geri ödeme listesinden çıkarıldı; artık kullanamaz mıyım?
Kullanabilirsiniz. Listeden çıkarma ilacı yasaklamaz; yalnızca bedelinin SGK tarafından karşılanmamasına yol açar. Ruhsatı iptal edilen ilaç ise piyasadan da kalkar.
İlacı listeden kim çıkarır?
SGK İlaç Geri Ödeme Komisyonu karar verir; karar Kurum Başkanının onayından sonra yayımlanır (Yönetmelik m.5/1-d, m.7/1). Ruhsat iptaline dayanan çıkarmayı Sekretarya yürütür (m.12/1-ç, m.12/5).
Hangi gerekçelerle listeden çıkarılabilir?
Komisyon; ilaçların bütçe üzerindeki etkisi, klinik ve teknik veriler ile ekonomik ve mali değerlendirmeleri dikkate alır (m.5/1-d). 3 Ekim 2026 değişikliğiyle bentteki “pazar payları” ibaresi “Medula verileri” olarak değiştirilmiştir.
Listeden çıkarma kararı ne zaman uygulanır?
Kararın yayımı tarihinden üç ay sonra yürürlüğe girer. Firma eczane stok zararını karşılayacağını yazılı olarak beyan ederse bu süre beklenmez (m.14/e).
Pasif ilaç ne demek?
Yıllık (1 Ocak–31 Aralık) sarfiyatı bir kutudan az olan veya hiç verisi bulunmayan ilaç, Komisyon Başkanının onayıyla pasif hâle getirilir. Pasif hâle getirildiği tarihten itibaren onuncu ayın sonunda aktiflenme talebi yoksa listeden çıkarılır (m.12/8).
Raporum hâlâ geçerli; SGK ödemeye devam eder mi?
Hayır. Rapor, liste dışındaki ilacın ödenmesini sağlamaz. İncelediğimiz Yönetmelik metninde, ilacı kullanmakta olan hastalar için ayrı bir geçiş hükmüne rastlamadık.
Listeden çıkarmaya karşı hasta dava açabilir mi?
Menfaati ihlal edilen hasta iptal davası açabilir (İYUK m.2/1-a). Ülke çapında uygulanan düzenleyici işlemlere karşı davalar ilk derece olarak Danıştay’da görülür (2575 m.24/1-c).
Danıştay’da dava açma süresi ne kadar?
İlanı gereken düzenleyici işlemlerde ilan tarihini izleyen günden itibaren altmış gündür. Bu süre geçse bile işlem size uygulandığında uygulama işlemiyle birlikte veya ayrı olarak dava açılabilir (İYUK m.7/4).
Danıştay listeden çıkarmayı durdurdu mu hiç?
Haberlere göre Danıştay 10. Dairesi, 08.09.2021 tarihli SUT değişikliğiyle listeden çıkarılan ilaçlardan 13’ü için 13.12.2022’de yürütmenin durdurulmasına oy birliğiyle karar vermiştir. Davayı TEB 1. Bölge İstanbul Eczacı Odası açmıştır.
Kendi tedavim için ne yapmalıyım?
Önce SGK’ya yazılı başvuru yapın. Altmış gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır (7036 m.4/1). Ardından kural olarak iş mahkemesinde dava açabilir ve ihtiyati tedbir isteyebilirsiniz (5510 m.101; HMK m.389).
İş mahkemesi neye bakar?
Yargıtay; ilacın tıbben zorunlu ve hayati önemde olmasını, sürekli etkin ve yararlı olmasını, tüm faz çalışmalarını tamamlamış ve tıbbi otoritelerce kabul görmüş olmasını ve Kurumun kabul edilebilir itiraz ve çekincesinin bulunmamasını birlikte arar.
Listede eşdeğer ilaç varsa davayı kazanabilir miyim?
Kurum muhtemelen eşdeğer veya alternatif ilacı gösterecektir. Davada bu ilaçların sizin için neden uygun olmadığının, örneğin yan etki veya yetersiz yanıt gibi nedenlerle, somut tıbbi belgelerle gösterilmesi gerekir.
İhtiyati tedbirle ödenen bedel geri istenebilir mi?
Dava kaybedilirse veya tedbir kaldırılırsa SGK tedbirle ödenen bedelleri geri isteyebilir. Bu risk tedbir talebinden önce değerlendirilmelidir.
İlaç ruhsat iptali nedeniyle listeden çıktıysa ne olur?
TİTCK’nın ruhsatını iptal ettiği ilaç listeden çıkarılır (m.12/5) ve Türkiye’de satışı sona erer. Bu durumda tartışma ruhsat işlemine ilişkindir. Tedavi için yurt dışından temin yolu ayrıca değerlendirilebilir.
Firmaya veya SGK’ya bilgi sorabilir miyim?
Evet. Çıkarmanın nedeni ve yürürlük tarihi için yazılı başvuru yapabilirsiniz. Bu yazışmalar, açacağınız davada belge olarak kullanılır.
İlaç tekrar listeye alınırsa ödediğim paralar geri alınabilir mi?
Bu konuda doğrudan bir Yönetmelik hükmüne rastlamadık. Haberlere yansıyan bir kararda Ankara Bölge İdare Mahkemesi 12. İdari Dava Dairesi, listeye sonradan alınan bir ilacın daha önce hastanın ödediği bedellerinin eşitlik ilkesine göre ödenmesine hükmetmiştir. Fatura ve reçeteleri saklayın.
Alternatif geri ödemeye ben başvurabilir miyim?
Alternatif geri ödeme başvurusunu kural olarak firma yapar. Hasta, firmaya ve SGK’ya ilaca ihtiyacını yazılı olarak bildirebilir.
Hasta derneği dava açabilir mi?
İptal davasında menfaat ilişkisi aranır (İYUK m.2/1-a). Uygulamada meslek kuruluşlarının listeden çıkarma işlemlerine karşı dava açtığı görülmektedir. Bir derneğin dava ehliyeti, tüzüğündeki amaç ve işlemle ilişkisi dikkate alınarak değerlendirilir.
Listeden çıkarılan ilacınız için SGK başvurusu, iş mahkemesinde tedbir veya Danıştay’da iptal davası: süreleri kaçırmadan birlikte hareket edelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
İlgili Rehberler
- TİTCK Rehberi — sağlık ürünleri ve ilaç erişimi rehberlerinin tamamı
- İlaç Fiyatlandırması ve Geri Ödeme — fiyat kararı, ödeme listesi ve itiraz
- Yerlileştirme ve Geri Ödeme Listesinden Çıkarma — firma açısından dava hakkı
- SGK İlaç Bedeli Davası — Yargıtay ölçütleri
- Eşdeğer İlaç ve Fiyat Farkı — hasta hakları
- Alternatif Geri Ödeme — modeller ve komisyon
- Kanser İlacı ve Akıllı İlaç Davaları — rehber
- Kanser İlacı İçin İhtiyati Tedbir Dilekçesi — HMK m.389
- SGK Tedbirle Ödenen İlaç Parasını Geri İsterse — HMK m.399
- SGK Sağlık Giderini Ödemiyorsa — kapsam, katılım payı ve itiraz
- İlaç Kullanım Raporu — süre ve düzeltme
- Nadir Hastalık İlaçları — SGK, TİTCK ve dava yolu
- Yurt Dışından İlaç Temini — tedarikçi rejimi ve izin
- Yurt Dışından Getirilen İlacın Bedeli — TEB, SGK ve katılım payı
- Endikasyon Dışı İlaç Onayı Reddedildi — TİTCK işlemine karşı acil dava
- İş Davalarında Görevli ve Yetkili Mahkeme — 7036 sayılı Kanun
- İdari Davalarda Dava Açma Süreleri — İYUK m.7, 10, 11
- İlaç Eczanede Bulunamıyor: Hasta Ne Yapabilir? — muadil, yurt dışı temin ve başvurular
- Biyobenzer İlaca Geçiş — hekim, eczacı ve SGK kuralları, hastanın itiraz hakkı
- TİTCK Yönetmelik ve Kılavuzlarına Karşı Dava — Danıştay, süre ve menfaat
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosya için hukuki danışmanlık yerine geçmez. SGK İlaç Geri Ödeme Yönetmeliğinin 5, 7, 9, 12, 14 ve 17. maddeleri, SGK’nın internet sitesinde yayımlanan Yönetmelik metninden aktarılmıştır. Bu metinde sonraki değişikliklerin işlenip işlenmediği belirtilmemiştir. 3 Ekim 2026 tarihli ve 33389 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklik, değişiklik metnini yayımlayan bir hukuk sitesinden; 28.11.2024 tarihli değişiklik bir hukuk bürosunun değerlendirmesinden izlenmiştir. Bu değişikliklerle pasifleme ve aktiflenme hükümlerinde yapılan ayrıntılı düzenlemeler bu yazıda yalnızca genel olarak yansıtılmıştır. Danıştay 10. Dairesinin 13.12.2022 tarihli yürütmenin durdurulması kararı ile 52 ilacın listeden çıkarılmasına ilişkin bilgiler, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 12. İdari Dava Dairesinin kararı ise haberlerden aktarılmıştır; karar numaraları doğrulanamamıştır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin kararı hukuk yayınlarından aktarılmıştır. Resmî Gazete ve mevzuat.gov.tr’ye erişilemediğinden uygulamadan önce güncel resmî metin ve SGK duyuruları kontrol edilmelidir. Son güncelleme: 14 Ekim 2026.