Eşimin Yurt Dışında Başka Biriyle Resmî Evliliği Var: Butlan, Suç ve Boşanma (TMK 145, 147; TCK 230)

Türk vatandaşı olan eşiniz sizinle evliyken yurt dışında başka biriyle resmî olarak evlendiyse, bu ikinci evlilik Türk hukukuna göre mutlak butlanla batıldır; çünkü “Evlenme ehliyeti ve şartları, taraflardan her birinin evlenme anındaki millî hukukuna tâbidir.” (MÖHUK m.13/1) ve Türk hukukunda “Eşlerden birinin evlenme sırasında evli bulunması” mutlak butlan sebebidir (TMK m.145/1). Evlilik yabancı bir ülkede ve o ülkenin şekil kurallarına uygun yapılmış olsa da sonuç değişmez; eşiniz çifte vatandaş ise yine Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.4/b). Ancak batıl evlilik de kendiliğinden ortadan kalkmaz: “Batıl bir evlilik ancak hâkimin kararıyla sona erer.” (TMK m.156). Ceza hukuku bakımından “Evli olmasına rağmen, başkasıyla evlenme işlemi yaptıran kişi” altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır (TCK m.230/1). Suç yurt dışında işlendiğinden ve cezanın alt sınırı bir yıldan az olduğundan yargılama zarar görenin şikâyetine bağlıdır ve şikâyet, eşinizin Türkiye’ye girdiği tarihten itibaren altı ay içinde yapılmalıdır (TCK m.11/2). Ayrıca zina veya evlilik birliğinin sarsılması sebebiyle boşanma davası açabilirsiniz (TMK m.161, 166); zina davasında öğrenmeden itibaren altı aylık süre vardır.

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Hangi ülkenin hukuku uygulanır?
• İkinci evlilik Türk hukukuna göre geçerli mi?
• İkinci evlilik nüfusa işlenebilir mi?
• Butlan davası: kim açar, nerede açılır?
• Önceki evlilik sonradan sona ererse
• Yurt dışında boşandım dedi: tanınmamış karar
• Birden çok evlilik suçu (TCK 230)
• Suç yurt dışında: şikâyet ve altı aylık süre
• Boşanma: zina ve kusur
• Çocuklar, mal rejimi, nafaka ve miras
• Yabancı evlilik kaydı nasıl ispatlanır?
• Örnek senaryolar
• Adım adım yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Bu durum çoğu zaman tesadüfen öğrenilir: bir sosyal medya fotoğrafı, yurt dışındaki bir akrabanın anlattıkları veya yabancı bir makamdan gelen belge. İlk şok geçtikten sonra üç ayrı soruyu ayırmak gerekir: ikinci evliliğin hukuki durumu, eşin ceza sorumluluğu ve sizin kendi evliliğiniz için seçeceğiniz yol. Aşağıdaki tablo kısa cevapları gösterir; butlanın genel çerçevesi için evliliğin butlanı yazımıza bakabilirsiniz.

Hangi Ülkenin Hukuku Uygulanır?

Yurt dışında yapılan bir evliliğin geçerliliği, milletlerarası özel hukuk kurallarına göre ikiye ayrılır: evliliğin şekli ve evlenme ehliyeti ile şartları. MÖHUK m.13’e göre “Evlenme ehliyeti ve şartları, taraflardan her birinin evlenme anındaki millî hukukuna tâbidir.” (m.13/1) ve “Evliliğin şekline yapıldığı ülke hukuku uygulanır.” (m.13/2). Yani eşiniz ikinci evliliğini yurt dışındaki bir belediyede, o ülkenin usulüne uygun biçimde yapmış olabilir; bu, evliliğin şekil bakımından o ülkede geçerli olduğu anlamına gelir. Ancak evlenme ehliyeti ve şartları, eşiniz Türk vatandaşı olduğu için Türk hukukuna tabidir ve Türk hukuku, evli olan bir kişinin yeniden evlenmesine izin vermez.

Eşiniz çifte vatandaş olsa da sonuç aynıdır: MÖHUK m.4/b’ye göre birden fazla devlet vatandaşlığına sahip olanlar hakkında, bunların aynı zamanda Türk vatandaşı olmaları hâlinde Türk hukuku uygulanır. Bir yabancı hukukun çok eşliliğe izin vermesi de bu sonucu değiştirmez; MÖHUK m.5’e göre “Yetkili yabancı hukukun belirli bir olaya uygulanan hükmünün Türk kamu düzenine açıkça aykırı olması hâlinde, bu hüküm uygulanmaz; gerekli görülen hâllerde, Türk hukuku uygulanır.” Bizim değerlendirmemize göre tek eşlilik ilkesi Türk kamu düzeninin temel unsurlarındandır. Yurt dışında yapılan evliliklerin tescil süreci için yurt dışında yapılan evlilik Türkiye’de geçerli mi yazımıza bakabilirsiniz.

İkinci Evlilik Türk Hukukuna Göre Geçerli mi?

Türk Medeni Kanunu mutlak butlan sebeplerini sınırlı olarak sayar: “Aşağıdaki hâllerde evlenme mutlak butlanla batıldır: 1. Eşlerden birinin evlenme sırasında evli bulunması, …” (TMK m.145). Bu nedenle sizinle resmî olarak evliyken yurt dışında yapılan ikinci evlilik, Türk hukuku bakımından mutlak butlanla batıldır. Bu sonuç, ikinci evliliğin hangi ülkede yapıldığına bakmaksızın geçerlidir; belirleyici olan, evlenme anında eşinizin sizinle olan evliliğinin devam etmesidir.

Ancak “batıl” sözcüğü yanıltıcı olabilir. Kanun, batıl evliliğin de bir hâkim kararıyla sona erdirilmesini ister: “Batıl bir evlilik ancak hâkimin kararıyla sona erer.” ve “Mutlak butlan hâlinde bile evlenme, hâkimin kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur.” (TMK m.156). Bu hüküm özellikle ikinci evlilikten doğan çocuklar, mal ilişkileri ve miras bakımından önemlidir. İkincil kaynakta aktarıldığı şekliyle Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 16.05.2024 tarihli, E.2024/38, K.2024/3546 sayılı kararına konu dosyada da önceki boşanma kararının bozulması nedeniyle aynı anda iki evlilik yapmış sayılan kişinin ikinci evliliğinin batıl olduğuna ilişkin karar onanmıştır.

İkinci Evlilik Nüfusa İşlenebilir mi?

Türk vatandaşlarının yurt dışında yabancı makamlar önünde yaptığı evlenmeler, Türk Medeni Kanunu hükümlerine uygun olmak ve butlanla batıl olmayı gerektiren bir sebep bulunmamak kaydıyla geçerlidir (5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.24/1; sitemizdeki yurt dışında evlilik yazısında aktarıldığı şekliyle). Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün çok uyruklu vatandaşların evlenme olaylarının tesciline ilişkin 05.05.2010 tarihli talimatı da tescil için olayın Türk hukukuna uygun gerçekleşmiş olmasını aramaktadır. Nüfus kütüğünde sizinle evli görünen bir kişinin yurt dışındaki ikinci evliliği bu şartı karşılamaz. Bizim değerlendirmemize göre böyle bir evlilik, konsolosluk veya nüfus müdürlüğüne bildirilse bile nüfus kaydında ikinci eş olarak işlenemez; kayıt sistemindeki bu engel, çoğu dosyada ikinci evliliğin Türkiye’de uzun süre fark edilmemesinin de sebebidir.

Nüfus Müdürlüğünün tutumu ile mahkemelerin görevi de birbirinden ayrılır. İkincil kaynakta aktarıldığı şekliyle Adana Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi 01.10.2020 tarihli, E.2020/1150, K.2020/775 sayılı kararında, mevcut bir evlilik nedeniyle ikinci evliliğin iptali talebinde aile mahkemesini, buna bağlı nüfus kaydının iptali talebinde ise asliye hukuk mahkemesini görevli saymıştır. 22.01.2023 tarihli bir basın haberine göre Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, Türk vatandaşlığı kazanmış bir Suriyelinin ilk evliliğinin sona erdiği ispatlanmadan yaptığı ikinci evliliğin savcılığın açtığı davada iptaline ilişkin kararı oy çokluğuyla onamıştır (haberde esas ve karar numarası yer almamaktadır). Haberde aktarılan karşı oyda ise, Suriye vatandaşıyken kendi hukukuna uygun yapılmış bir evliliğin sonradan kazanılan vatandaşlık nedeniyle butlanla iptaline ilişkin yasal düzenleme bulunmadığı ve davanın asliye hukuk mahkemesinde nüfus kaydının düzeltilmesi davası olarak görülmesi gerektiği savunulmuştur; ikinci evliliğin nerede ve ne zaman yapıldığı haberde belirtilmemiştir. Suriyelilerle evliliklerin özel sorunları için Suriyeli ile evlilik ve boşanma yazımıza bakabilirsiniz.

Butlan Davası: Kim Açar, Nerede Açılır?

Mutlak butlan davasında kamu düzeni ön plandadır: “Mutlak butlan davası, Cumhuriyet savcısı tarafından re’sen açılır.” ve “Bu dava, ilgisi olan herkes tarafından da açılabilir.” (TMK m.146). Eşinizle resmî evliliği süren kişi olarak siz açıkça “ilgili” sayılırsınız. Mutlak butlan davası için kanunda bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir; ancak evlilik sona ermişse savcı artık re’sen dava açamaz, “fakat her ilgili, mutlak butlanın karar altına alınmasını isteyebilir.” (TMK m.147/1). İkincil kaynakta aktarıldığı şekliyle Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 24.02.2016 tarihli, E.2015/16875, K.2016/3408 sayılı kararında, savcının açtığı davada savcının duruşmalara katılımı sağlanmadan hüküm kurulmasını usule aykırı bulmuştur.

Davanın Türkiye’de nerede açılacağı bakımından MÖHUK m.41 bir güvence öngörür: Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları, yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye’de yer itibarıyla yetkili mahkemede, bulunmaması hâlinde ilgilinin sâkin olduğu yer, Türkiye’de sâkin değilse Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde, o da bulunmadığı takdirde Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde görülür. Davanın taraf teşkili de önemlidir: ikincil kaynakta aktarıldığı şekliyle Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 01.11.2017 tarihli, E.2016/19266, K.2017/12067 sayılı kararında, butlan davasının ikinci evliliğin her iki eşine, ölmüşlerse mirasçılarına yöneltilmesi gerektiğini belirtmiştir. Dilekçe örneği için evliliğin iptali dava dilekçesi yazımıza bakabilirsiniz.

Önceki Evlilik Sonradan Sona Ererse

Kanunun en önemli istisnalarından biri, önceki evliliğin sonradan sona ermesine ilişkindir: “Evliyken yeniden evlenen bir kimsenin önceki evliliği mutlak butlan kararı verilmeden önce sona ermişse ve ikinci evlenmede diğer eş iyiniyetli ise, bu evlenmenin butlanına karar verilemez.” (TMK m.147/3). Bu hükmün pratik anlamı şudur: eşiniz sizinle boşandıktan sonra, ikinci evliliğindeki eşi evlenme sırasında onun evli olduğunu bilmiyorduysa, ikinci evlilik artık iptal edilemez ve geçerli hâle gelir.

Bu nedenle ilk eş olarak hangi sırayla hareket edeceğiniz önemlidir. Boşanma davası açıp ikinci evliliğin butlanını hiç istemezseniz, boşanma kesinleştiğinde iyiniyetli ikinci eş bakımından butlan yolu kapanabilir. Bunun sizin açınızdan pratik bir zararı olmayabilir; ancak mal rejiminin tasfiyesi, miras ve ceza davasındaki zamanaşımı bakımından sonuçlar doğurur. TCK m.230/4’e göre bu suçlardan dolayı zamanaşımı “evlenmenin iptali kararının kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar”; butlan kararı hiç verilmezse bu başlangıç anının nasıl belirleneceği tartışmalıdır (bizim değerlendirmemiz). Butlan davalarındaki süre hesabı için evlenmenin butlanı süre hesaplama sayfamıza bakabilirsiniz.

“Yurt Dışında Boşandım” Dedi: Tanınmamış Karar

Sık görülen bir durum da şudur: eşiniz yurt dışında sizden boşandığını, ardından yeniden evlendiğini söyler; ama bu boşanma kararı Türkiye’de tanınmamıştır ve nüfusta hâlâ evli görünürsünüz. Türk hukukunda yabancı mahkeme kararının Türkiye’de kesin hüküm etkisi tanınmaya bağlıdır: “Yabancı mahkeme ilâmının kesin delil veya kesin hüküm olarak kabul edilebilmesi yabancı ilâmın tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespitine bağlıdır.” (MÖHUK m.58/1). Yabancı boşanma kararları ayrıca belirli şartlarla idari yoldan da nüfusa işlenebilir; ayrıntılar için yabancı boşanma kararının tanınması yazımıza bakabilirsiniz.

Bizim değerlendirmemize göre bu durumda ikinci evliliğin akıbeti, yabancı boşanma kararının sonradan Türkiye’de tanınıp tanınmamasına ve ikinci eşin iyiniyetine göre değişir. Yabancı karar tanınırsa önceki evliliğin sona erdiği kabul edileceğinden, iyiniyetli ikinci eş bakımından TMK m.147/3’teki koruma devreye girebilir. Ceza hukuku bakımından ise geçerli olduğuna inandığı bir yabancı boşanma kararından sonra evlenen kişinin kastı ayrıca tartışılır. Siz de yabancı kararın tanınmasına itiraz edebilir veya Türkiye’de kendi boşanma davanızı açabilirsiniz. Türkiye’de alınan bir boşanma kararının yurt dışında geçerliliği için Türkiye’de alınan boşanma kararının yurt dışında geçerliliği yazımıza bakabilirsiniz.

Birden Çok Evlilik Suçu (TCK 230)

Medeni hukuktaki butlan sonucunun yanında, evliyken yeniden evlenmek bir suçtur. Türk Ceza Kanunu m.230’a göre: “Evli olmasına rağmen, başkasıyla evlenme işlemi yaptıran kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.” (m.230/1). Suçun faili yalnızca evli olan eş değildir: “Kendisi evli olmamakla birlikte, evli olduğunu bildiği bir kimse ile evlilik işlemi yaptıran kişi de yukarıdaki fıkra hükmüne göre cezalandırılır.” (m.230/2). Kimliğini saklayarak evlenen kişi ise ayrı bir suç işler: “Gerçek kimliğini saklamak suretiyle bir başkasıyla evlenme işlemi yaptıran kişi, üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.” (m.230/3).

Zamanaşımı bakımından özel bir kural vardır: “Yukarıdaki fıkralarda tanımlanan suçlardan dolayı zamanaşımı, evlenmenin iptali kararının kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar.” (m.230/4). Cezanın üst sınırı beş yılı aşmadığından dava zamanaşımı süresi sekiz yıldır (TCK m.66/1-e). Maddenin resmî nikâh kıyılmadan dinî tören yapılmasını cezalandıran beşinci ve altıncı fıkraları Anayasa Mahkemesinin 27.05.2015 tarihli, E.2014/36, K.2015/51 sayılı kararıyla iptal edilmiştir; bu iptal, yurt dışında yapılan resmî ikinci evliliği etkilemez. İkincil kaynakta aktarıldığı gerekçeye göre birinci evliliğin yurt dışında yapılmış olması da suçun oluşmasını engellemez. İmam nikâhıyla ikinci kadınla yaşama hâlinin farklı sonuçları için eşim imam nikâhıyla ikinci kadınla yaşıyor ve resmî nikâh ile dinî nikâh yazılarımıza bakabilirsiniz.

Suç Yurt Dışında: Şikâyet ve Altı Aylık Süre

Eşinizin ikinci evliliği yurt dışında yapıldığından suç da yurt dışında işlenmiştir. Türk vatandaşlarının yurt dışında işlediği suçlarda TCK m.11 uygulanır. Birinci fıkraya göre bir Türk vatandaşı, Türk kanunlarına göre aşağı sınırı bir yıldan az olmayan hapis cezasını gerektiren bir suçu yabancı ülkede işler ve kendisi Türkiye’de bulunursa, bu suçtan dolayı yabancı ülkede hüküm verilmemiş olması ve Türkiye’de kovuşturulabilirliğin bulunması koşuluyla Türk kanunlarına göre cezalandırılır. İkinci fıkra ise daha hafif suçları düzenler: “Suç, aşağı sınırı bir yıldan az hapis cezasını gerektirdiğinde yargılama yapılması zarar görenin veya yabancı hükûmetin şikayetine bağlıdır.” ve “Bu durumda şikayet, vatandaşın Türkiye’ye girdiği tarihten itibaren altı ay içinde yapılmalıdır.”

Bizim değerlendirmemize göre TCK m.230/1’deki cezanın alt sınırı altı ay olduğundan, yani bir yıldan az olduğundan, eşinizin yurt dışında yaptığı ikinci evlilik nedeniyle Türkiye’de yargılama yapılabilmesi zarar görenin veya yabancı hükûmetin şikâyetine bağlıdır. İlk evliliğin eşi olarak sizin “zarar gören” sayılmanız güçlü bir ihtimaldir. Şikâyet süresi öğrenme tarihinden değil, eşinizin Türkiye’ye girdiği tarihten başlar; eşiniz Türkiye’ye birden fazla kez giriş yapıyorsa hangi girişin esas alınacağı kanunda açıkça belirtilmemiştir. Bu nedenle öğrenir öğrenmez Cumhuriyet başsavcılığına başvurmak ve eşinizin Türkiye’ye girişinden sonra şikâyeti yenilemek ihtiyatlı bir yoldur. Eşiniz Türkiye’ye hiç gelmezse veya aynı fiil için yabancı ülkede hüküm verilmişse Türkiye’de yargılama yapılamaz. Bu konuda somut bir Yargıtay ceza kararına ulaşamadığımızı tekrar belirtelim.

Boşanma: Zina ve Kusur

İkinci evliliğin butlanı ve eşinizin ceza sorumluluğu, sizin evliliğinizi kendiliğinden sona erdirmez. Kendi evliliğinizi bitirmek istiyorsanız boşanma davası açmanız gerekir. İlk akla gelen sebep zinadır: “Eşlerden biri zina ederse, diğer eş boşanma davası açabilir.” (TMK m.161/1). Ancak süreler kısadır: “Davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer.” (m.161/2) ve “Affeden tarafın dava hakkı yoktur.” (m.161/3). Zinanın ispatı için zina nasıl ispatlanır yazımıza, zina sebebinin genel çerçevesi için boşanmada zina sebebi yazımıza bakabilirsiniz.

Bizim değerlendirmemize göre ikinci evliliğin varlığı tek başına cinsel birlikteliği ispat etmeyebilir; ancak aynı evde eş gibi yaşama, ortak çocuk veya sosyal medyadaki aile fotoğrafları gibi olgularla birlikte zina ispat edilebilir. Altı aylık süre geçmiş veya zina ispat edilemiyor olsa bile, başkasıyla evlenmek sadakat yükümlülüğünün (TMK m.185/3) ağır bir ihlalidir ve genel boşanma sebebine dayanılabilir: “Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.” (TMK m.166/1). Bu dava için hak düşürücü süre yoktur. Zinaya dayalı boşanmada hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya kaldırabilir (TMK m.236/2); ayrıntılar için zina hâlinde mal paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

Çocuklar, Mal Rejimi, Nafaka ve Miras

İkinci evlilikten çocuk doğmuşsa kanun bu çocukları korur: “Mahkemece butlanına karar verilen bir evlilikten doğan çocuklar, ana ve baba iyiniyetli olmasalar bile evlilik içinde doğmuş sayılırlar.” (TMK m.157/1) ve “Çocuklar ile ana ve baba arasındaki ilişkilere boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.” (m.157/2). Ortak çocuklarınızın hukuki durumu bu ikinci evlilikten etkilenmez; ikinci evlilikten doğan çocuklarla birlikte eşinizin altsoyu olarak ona mirasçı olurlar. İkinci eş bakımından ise: “Evlenmenin butlanına karar verilirse, evlenirken iyiniyetli bulunan eş bu evlenme ile kazanmış olduğu kişisel durumunu korur.” ve “Eşler arasındaki mal rejiminin tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadı hakkında boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.” (TMK m.158).

Sizin evliliğinizdeki mal rejimi, boşanma davası açılana kadar sürer; mahkeme kararıyla evliliğin iptali veya boşanma hâlinde mal rejimi dava tarihinden geçerli olarak sona erer (TMK m.225/2). Eşinizin sizin katılma alacağınızı azaltmak amacıyla ikinci aileye yaptığı devirler, tasfiyede edinilmiş mallara eklenebilir (TMK m.229). Boşanmadan da birlikte yaşamaya ara verip nafaka isteyebilirsiniz (TMK m.197). Miras bakımından TMK m.159 önemlidir: evlenmenin butlanını dava etme hakkı mirasçılara geçmez, ancak mirasçılar açılmış olan davayı sürdürebilir; “Dava sonucunda evlenme sırasında iyiniyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eş, yasal mirasçı olamayacağı gibi, daha önce yapılmış olan ölüme bağlı tasarruflarla kendisine sağlanan hakları da kaybeder.” (m.159/2). Bizim değerlendirmemize göre mutlak butlanda mirasçıların TMK m.147/1’deki “her ilgili” sıfatıyla dava açıp açamayacağı ile m.159/1 arasındaki ilişki tartışmalıdır; ikincil kaynakta aktarılan Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2017/12067 sayılı kararı ise ölüm sonrası davanın mirasçılara yöneltilmesini kabul etmiştir.

Yabancı Evlilik Kaydı Nasıl İspatlanır?

Davanın en önemli delili, ikinci evliliğin yapıldığı ülkenin yetkili makamınca düzenlenen evlilik belgesidir. Yabancı bir belgenin Türkiye’de resmî belge sayılması için onay gerekir: “Yabancı devlet makamlarınca hazırlanan resmî belgelerin, Türkiye’de bu vasfı taşıması, belgenin verildiği devletin yetkili makamı veya ilgili Türk konsolosluk makamı tarafından onaylanmasına bağlıdır.” (HMK m.224/1). Aynı maddeye göre Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmelerin tasdike ilişkin hükümleri saklıdır (m.224/2); Lahey Apostil Sözleşmesine taraf ülkelerden alınan belgelerde apostil şerhi bu onayın yerine geçer. Belgenin Türkçe tercümesi de sunulmalıdır: “Yabancı dilde yazılmış belgeye dayanan taraf, tercümesini de mahkemeye sunmak zorundadır.” (HMK m.223/1); mahkeme resmî tercüme de isteyebilir (m.223/2).

Bizim değerlendirmemize göre ilk eş, ikinci evliliğin belgesini her zaman kendisi temin edemeyebilir. Bu durumda dilekçede evliliğin yapıldığı ülke, şehir ve yaklaşık tarih gibi bilinen bilgiler yazılarak belgenin mahkeme aracılığıyla ve uluslararası adli yardım yoluyla getirtilmesi talep edilebilir; bu süreç aylar sürebilir. Sosyal medyadaki düğün fotoğrafları, ortak tanıdıkların tanıklığı ve eşinizin mesajları da destekleyici delil olabilir; ancak eşinizin hesaplarına gizlice girmek hukuka aykırı delil ve ceza riski doğurur (HMK m.189/2). Eşiniz yabancı makama “bekâr” beyanında bulunmuşsa, bu beyanı içeren evrak da kastın ispatında önem taşır.

Örnek Senaryolar

Aşağıdaki örnekler basitleştirilmiş ve varsayımsaldır; her dosyada sonuç, belgelere, tarihlere ve tarafların iyiniyetine göre değişir.

Adım Adım Yol Haritası

1. Bilgiyi güvenceye alın. İkinci evliliğin yapıldığı ülke, şehir ve yaklaşık tarihi not edin; kendi nüfus kayıt örneğinizi alın.
2. Süreleri hemen hesaplayın. Zina davası için öğrenmeden itibaren altı ay (TMK m.161/2), ceza şikâyeti için eşin Türkiye’ye girişinden itibaren altı ay (TCK m.11/2).
3. Yolunuzu belirleyin. Boşanma davası, ikinci evliliğin butlanı ve ceza şikâyeti birbirinden ayrı yollardır; birlikte yürütülebilir.
4. Cumhuriyet başsavcılığına başvurun. Savcı butlan davasını re’sen açabilir (TMK m.146/1); aynı başvuruda TCK m.230 yönünden şikâyetçi olduğunuzu açıkça yazın.
5. Yabancı belgeyi hazırlayın. Evlilik belgesini onay veya apostil ve Türkçe tercümeyle sunun; temin edemiyorsanız mahkeme aracılığıyla getirtilmesini isteyin.
6. Tedbir taleplerini unutmayın. Boşanma davasında tedbir nafakası (TMK m.169) ve mal kaçırma riskine karşı ihtiyati tedbir talep edilebilir.
7. Mali talepleri birlikte isteyin. Maddi ve manevi tazminat (TMK m.174), yoksulluk nafakası (TMK m.175) ve mal rejiminin tasfiyesi.
8. Yurt dışındaki kararları izleyin. Eşiniz yabancı boşanma kararının tanınmasını isterse savunmanızı süresinde yapın.

Sık Yapılan Hatalar

1. İkinci evliliğin kendiliğinden geçersiz olduğunu sanmak. Batıl evlilik de ancak hâkim kararıyla sona erer (TMK m.156).
2. Zina davası süresini kaçırmak. Altı aylık süre öğrenmeden başlar; süre geçerse dava genel sebebe dayandırılmalıdır.
3. Şikâyeti ertelemek. Yurt dışında işlenen bu suçta yargılama şikâyete bağlıdır ve süre eşin Türkiye’ye girişiyle işlemeye başlar.
4. Butlanı yalnızca savcıdan beklemek. İlk evliliğin eşi de “ilgili” olarak dava açabilir (TMK m.146/2).
5. Butlan sonucunu düşünmeden boşanmak. Boşanma butlan kararından önce kesinleşirse ve ikinci eş iyiniyetliyse butlana karar verilemez (TMK m.147/3).
6. Yabancı belgeyi onaysız veya tercümesiz sunmak. HMK m.223 ve 224’teki şartlar aranır.
7. Eşin hesaplarına gizlice girmek. Hukuka aykırı delil dikkate alınmaz (HMK m.189/2) ve ceza riski doğurur.
8. Yabancı boşanma kararını görmezden gelmek. Tanıma davasında savunma yapılmazsa karar Türkiye’de de sonuç doğurabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Eşim yurt dışında başka biriyle resmî olarak evlendi; bu evlilik geçerli mi?

Eşiniz Türk vatandaşıysa evlenme ehliyeti ve şartları Türk hukukuna tabidir (MÖHUK m.13/1). Türk hukukunda eşlerden birinin evlenme sırasında evli bulunması mutlak butlan sebebidir (TMK m.145/1). Bu nedenle ikinci evlilik, yabancı ülkenin şekil kurallarına uygun yapılmış olsa da Türk hukukuna göre batıldır; ancak hâkim kararıyla sona erer (TMK m.156).

Eşim çifte vatandaş; yabancı vatandaş olarak evlendiyse sonuç değişir mi?

Hayır. Birden fazla vatandaşlığı olan kişi aynı zamanda Türk vatandaşıysa Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.4/b).

Evliliğin yapıldığı ülke çok eşliliğe izin veriyorsa ne olur?

Bu durum Türk vatandaşı eşin evlenme ehliyetini değiştirmez; ehliyet Türk hukukuna tabidir (MÖHUK m.13/1). Yabancı hukukun Türk kamu düzenine açıkça aykırı hükmü de uygulanmaz (MÖHUK m.5).

Eşim yalnızca yabancı uyrukluysa ne olur?

Bu durumda evlenme ehliyeti ve şartları eşinizin millî hukukuna tabidir (MÖHUK m.13/1); ikinci evliliğin geçerliliği önce o hukuka göre incelenir. TCK m.11 Türk vatandaşının yurt dışında işlediği suçları düzenlediğinden bu durumda uygulanmaz; yabancının yurt dışında işlediği suçlar ayrı şartlara bağlıdır (bizim değerlendirmemiz).

Butlan davasını kim açabilir; süresi var mı?

Cumhuriyet savcısı re’sen açar ve ilgisi olan herkes de açabilir (TMK m.146). İlk evliliğin eşi ilgilidir. Mutlak butlan için kanunda hak düşürücü süre öngörülmemiştir; evlilik sona ermişse savcı re’sen açamaz ama ilgililer isteyebilir (TMK m.147/1).

Ben boşanırsam eşimin ikinci evliliği geçerli hâle gelir mi?

İlk evlilik butlan kararından önce sona ermişse ve ikinci evlenmede diğer eş iyiniyetliyse, bu evlenmenin butlanına karar verilemez (TMK m.147/3). İkinci eş evli olduğunu biliyorduysa bu koruma uygulanmaz (bizim değerlendirmemiz).

Eşim yurt dışında benden boşandığını söylüyor; karar Türkiye’de tanınmadı. Ne olur?

Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de kesin hüküm etkisi, tanıma şartlarının mahkemece tespitine bağlıdır (MÖHUK m.58/1). Tanınmadıkça evliliğiniz Türkiye’de devam eder. Karar sonradan tanınırsa ikinci evliliğin akıbeti ikinci eşin iyiniyetine göre değişebilir (bizim değerlendirmemiz).

Eşimin yaptığı şey suç mu; cezası nedir?

Evet. Evli olmasına rağmen başkasıyla evlenme işlemi yaptıran kişi altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır (TCK m.230/1).

Savcılık kendiliğinden soruşturma başlatır mı?

Bizim değerlendirmemize göre hayır. Suç yurt dışında işlendiğinden ve cezanın alt sınırı bir yıldan az olduğundan, yargılama zarar görenin veya yabancı hükûmetin şikâyetine bağlıdır (TCK m.11/2). Bu konuda somut bir Yargıtay ceza kararına ulaşamadık.

Şikâyet süresi ne zaman başlar?

Öğrendiğiniz tarihten değil, eşinizin Türkiye’ye girdiği tarihten itibaren altı aydır (TCK m.11/2). Birden çok girişte hangisinin esas alınacağı açık olmadığından, öğrenir öğrenmez başvurmak ve girişten sonra şikâyeti yenilemek ihtiyatlı olur (bizim değerlendirmemiz).

İkinci eş, eşimin evli olduğunu biliyorduysa o da sorumlu mu?

Evet. Kendisi evli olmamakla birlikte evli olduğunu bildiği bir kimseyle evlilik işlemi yaptıran kişi de aynı cezayla cezalandırılır (TCK m.230/2). İyiniyetli olmadığı anlaşılan ikinci eş, mirasçılık haklarını da kaybedebilir (TMK m.159/2).

Zina sebebiyle boşanma davası açabilir miyim?

Evet. Zina davası, öğrenmeden itibaren altı ay ve her hâlde zina eyleminden itibaren beş yıl içinde açılmalıdır; affeden eşin dava hakkı yoktur (TMK m.161). İkinci evliliğin varlığı tek başına cinsel birlikteliği ispat etmeyebilir; başka olgularla desteklenmelidir (bizim değerlendirmemiz).

Zina süresini kaçırdım; yine boşanabilir miyim?

Evet. Evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayanabilirsiniz (TMK m.166/1); bu dava için hak düşürücü süre yoktur. Başkasıyla evlenmek sadakat yükümlülüğünün (TMK m.185/3) ağır ihlali olarak kusur değerlendirmesinde dikkate alınır.

İkinci evlilikten doğan çocukların durumu ne olur?

Mahkemece butlanına karar verilen bir evlilikten doğan çocuklar, ana ve baba iyiniyetli olmasalar bile evlilik içinde doğmuş sayılır (TMK m.157/1). Ortak çocuklarınızın hukuki durumu bu evlilikten etkilenmez.

Eşim ölürse kim mirasçı olur?

Evliliğiniz sürdükçe siz yasal mirasçısınız. Butlan davası sonucunda evlenme sırasında iyiniyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eş, yasal mirasçı olamaz ve ölüme bağlı tasarruflardan doğan haklarını kaybeder (TMK m.159/2). İyiniyetli ikinci eşin durumu tartışmalıdır (bizim değerlendirmemiz).

Yabancı evlilik belgesini mahkemeye nasıl sunarım?

Yabancı resmî belgenin Türkiye’de resmî belge sayılması için verildiği devletin yetkili makamı veya Türk konsolosluğu tarafından onaylanması gerekir; apostil gibi milletlerarası sözleşme hükümleri saklıdır (HMK m.224). Belgenin tercümesi de sunulmalıdır (HMK m.223/1).