Marketten aldığınız bir ürünün fiyatının kısa sürede fahiş biçimde arttığını ya da bir ürünün rafta bulunmadığını fark ettiğinizde ne yapabilirsiniz? Devletin bu tür uygulamalara karşı kurduğu özel bir denetim mekanizması vardır. Bu yazıda, fahiş fiyat ve stokçuluğa karşı işleyen Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu sistemini sade bir dille açıklıyoruz.
Yasal Dayanak ve Yasaklanan Davranışlar
Konunun temel dayanağı, 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’a 2020 yılında 7244 sayılı Kanun’la eklenen Ek 1. maddedir. Bu madde, üretici, tedarikçi ve perakende işletmeler bakımından iki temel yasak getirir: bir mal veya hizmetin satış fiyatında fahiş artış yapılamaz; ayrıca piyasada darlık yaratıcı, piyasa dengesini ve serbest rekabeti bozucu ya da tüketicinin mallara ulaşmasını engelleyici faaliyetlerde (stokçuluk) bulunulamaz.
Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu
Bu yasakları denetlemek ve idari para cezası uygulamak üzere Ticaret Bakanlığı bünyesinde Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu oluşturulmuştur. Kurul, ilgili bakanlıklar ile TOBB, TESK ve üretici-tüketici örgütlerinin temsilcilerinden oluşan toplam 13 üyeli bir yapıdır. Kurul, hem kendiliğinden (resen) hem de vatandaş şikayetleri üzerine denetim ve inceleme yapar.
Cezalar Ne Kadar?
Cezalar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. 6585 sayılı Kanun’un 18. maddesi uyarınca 2025 yılında, tespit edilen her bir aykırılık için yaklaşık 143.930 TL’den 1.439.300 TL’ye kadar idari para cezası uygulanabilmektedir. Üstelik bu ceza, fiilin büyük mağaza veya zincir mağaza tarafından işlenmesi hâlinde yirmi katı, alışveriş merkezi tarafından işlenmesi hâlinde elli katı olarak uygulanır. Ayrıca aynı takvim yılı içinde stokçuluk yasağına en az üç defa aykırı davranan işletmelerin iş yerleri altı güne kadar kapatılabilir.
Şikayet Nasıl Yapılır?
Fahiş fiyat veya stokçulukla karşılaşan vatandaşlar şikayetlerini iki kolay yoldan iletebilir: Alo 175 Tüketici Danışma Hattı veya e-Devlet üzerinden Ticaret Bakanlığı’na yapılan haksız fiyat artışı bildirimi. Şikayetler Kurul tarafından değerlendirilir; ancak işletmelerin savunmaları alınmadan idari para cezası uygulanmaz. Ceza belirlenirken fiilin ağırlığı, işletmenin türü ve büyüklüğü, elde edilen menfaat ve tekrar gibi unsurlar dikkate alınır.
Önemli Bir Anayasa Mahkemesi Kararı
Bu konuda bir noktaya dikkat etmek gerekir. Anayasa Mahkemesi, 1/6/2023 tarihli ve E.2020/56 sayılı kararıyla, Kurula tanınan fahiş fiyat ve stokçuluğa yönelik düzenleme yapma yetkisinin, temel ilke ve esaslar kanunda belirlenmeden tamamen Kurula bırakılmış olması nedeniyle Anayasa’ya aykırı olduğuna karar vererek bu yetkiyi iptal etmiştir. Bu, idari para cezalarının dayanağı olan yasakların geçerliliğini ortadan kaldırmaz; ancak Kurulun düzenleyici yetkisinin sınırlarına işaret eden önemli bir gelişmedir.
Sonuç olarak, fahiş fiyat ve stokçuluk yasal yaptırıma tabi davranışlardır ve vatandaşın elinde etkili bir şikayet yolu vardır. Karşılaştığınız bir haksız uygulamada Alo 175 veya e-Devlet üzerinden bildirimde bulunmak, hem kendi hakkınızı hem de piyasa düzenini korumaya katkı sağlar.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
