Yargıtay’a Temyiz Başvurusu Nasıl Yapılır? (CMK 291)

İstinaf aşaması da sonucu değiştirmediyse, son bir kanun yolu daha olabilir: Yargıtay’a temyiz. Ancak temyiz, her karar için açık değildir ve kendine özgü kurallara tabidir. Bu yazıda temyiz kanun yolunu, güncel süreleriyle ve yalın biçimde açıklıyoruz.

Temyiz Nedir? Kanunun Çizdiği Çerçeve

Temyiz, bölge adliye mahkemesi (BAM) ceza dairelerinin hükümlerine karşı Yargıtay’a başvurulan olağan kanun yoludur. Kanunun başlangıç kuralı kısadır: “Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümleri temyiz edilebilir.” (CMK m.286/1). Buna göre BAM’ın dosyayı ilk derece mahkemesine geri gönderdiği bozma kararları temyize konu olmaz; temyiz, BAM’ın istinaf başvurusunu esastan reddettiği veya davayı yeniden görüp hüküm kurduğu kararlara yöneliktir. Hükümden önce verilip hükme esas teşkil eden veya başkaca kanun yolu öngörülmemiş olan mahkeme kararları da hükümle beraber temyiz olunabilir (m.287).

Yargıtay’ın denetimi hukukidir. Kanun bunu iki cümleyle ifade eder: “Temyiz, ancak hükmün hukuka aykırı olması nedenine dayanır.” ve “Bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması hukuka aykırılıktır.” (CMK m.288/1-2). İstinaf aşamasında bölge adliye mahkemesi maddi olayı da değerlendirebilir; Yargıtay ise kural olarak BAM’ın saptadığı olaylar üzerinden, kanunun doğru uygulanıp uygulanmadığını inceler. Bu fark, temyiz dilekçesinin nasıl yazılacağını baştan belirler: olayı yeniden anlatmak değil, hangi kuralın ihlal edildiğini göstermek gerekir.

Temyiz Süresi: Gerekçeli Hükmün Tebliğinden İtibaren İki Hafta (CMK m.291)

Maddenin bugünkü metni şöyledir: “Temyiz istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine bir beyanda bulunulması suretiyle yapılır; beyan tutanağa geçirilir ve tutanak hâkime onaylattırılır. Tutuklu bulunan sanık hakkında 263 üncü madde hükmü saklıdır.” (CMK m.291/1).

Bu metin 7499 sayılı Kanunla (8. Yargı Paketi) değişmiştir. Değişiklikten önce kanun “hükmün açıklanmasından itibaren on beş gün” ifadesini kullanıyordu. 7499 sayılı Kanunun 19. maddesi bu ibareyi “hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta” şeklinde değiştirmiş ve hükmün kanun yoluna başvurma hakkı olanların yokluğunda açıklanması hâlini düzenleyen ikinci fıkrayı yürürlükten kaldırmıştır. Değişiklik 1 Haziran 2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Aynı Kanun, temyiz sebeplerinin sonradan ek dilekçeyle bildirilmesine imkân veren CMK m.295’i ve m.293’ün ikinci fıkrasını da yürürlükten kaldırmıştır. Bunun anlamı açıktır: temyiz sebepleri artık iki haftalık süre içinde verilen dilekçede yer almalıdır. Eskiden süre kısa kararla başladığı için gerekçe gelene kadar hakkı korumak amacıyla verilen “süre tutum” dilekçesinin bugün bir işlevi kalmamıştır.

Süre nasıl hesaplanır? Süre hafta olarak belirlendiğinden, tebliğ gününe isim itibarıyla karşılık gelen iki hafta sonraki günde sona erer; son gün resmî tatile rastlarsa süre tatili izleyen iş gününün bitimine kadar uzar (CMK m.39). Örneğin gerekçeli karar bir salı günü tebliğ edildiyse süre iki hafta sonraki salı günü biter. Hesap için hukuki süre hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz; ancak aracın sonucunu tebliğ mazbatasındaki tarihle mutlaka karşılaştırın.

Tebligat belirleyicidir. Süre tebliğle başladığı için tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığı önem taşır. Tebligat Kanununun 32. maddesine göre tebliğ usulüne aykırı yapılmış olsa bile muhatap tebliğe muttali olmuşsa geçerli sayılır ve muhatabın beyan ettiği tarih tebliğ tarihi kabul edilir. Usulsüz tebligatın kesinleşmeye etkisi için usulsüz tebligat ve kesinleşme yazımıza bakabilirsiniz.

Süre kaçtıysa: Kusuru olmaksızın bir süreyi geçirmiş olan kişi eski hâle getirme isteminde bulunabilir (CMK m.40/1); kanun yoluna başvuru imkânı kendisine bildirilmemiş kişi de kusursuz sayılır (m.40/2). Eski hâle getirme dilekçesi, engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde, süreye uyulduğunda usule ilişkin işlemleri yapacak olan mahkemeye verilir (m.41/1); bu süre de 7499 sayılı Kanunla yedi günden iki haftaya çıkarılmıştır. Dilekçe sahibi, sürenin geçmesinde kusuru olmadığına ilişkin olguları belgeleriyle açıklar ve kaçırılan işlemi aynı anda yapar (m.41/2).

Hangi Kararlar Temyiz Edilemez? (CMK m.286/2)

Temyizde en sık yapılan hata, kararın temyize açık olup olmadığının kontrol edilmemesidir. Kesin nitelikteki bir karara karşı verilen dilekçe, süresinde olsa bile incelenmeden reddedilir. CMK m.286/2, aşağıdaki bölge adliye mahkemesi kararlarını temyiz yolunun dışında bırakır:

Tabloyu okurken üç noktaya dikkat edin. Birincisi, (a) bendindeki sınır ilk derece mahkemesinin verdiği cezaya ve BAM’ın istinafı esastan reddetmesine bağlıdır: ilk derece mahkemesi altı yıl hapis vermiş ve BAM istinafı reddetmişse beş yıl sınırı aşıldığı için temyiz yolu açıktır. İkincisi, (b) bendi yalnızca cezayı artırmayan BAM kararlarını kapsar; BAM yeniden hüküm kurup beş yıl veya daha az olan cezayı artırmışsa bu bent uygulanmaz ve karar, başka bir bende takılmıyorsa temyize açılır. Üçüncüsü, (d) bendi verilen cezaya değil suçun kanundaki üst sınırına bakar; ancak ilk derece mahkemesinin beraat kararı istinafta kaldırılıp sanık ilk kez BAM tarafından mahkûm edilmişse, bentteki istisna nedeniyle temyiz imkânı doğabilir.

Kesinlik sınırlarının istinaf aşamasındaki karşılığı için istinaf kesinlik sınırı rehberimize bakabilirsiniz. Hangi yolun açık olduğu tereddütlüyse, kararın altındaki kanun yolu bildirimini okumak ilk adımdır; ancak bildirim hatalı olabilir, bu nedenle kanun metniyle karşılaştırmak gerekir.

Sınır Uygulanmayan Suçlar: CMK m.286/3 (7188)

17.10.2019 tarihli 7188 sayılı Kanunla eklenen üçüncü fıkra, çoğu ifade ve toplantı özgürlüğüyle bağlantılı bazı suçlarda BAM kararlarını, ikinci fıkradaki temyiz edilemeyecek kararlar kapsamında olsalar bile temyize açar:

Bu listede olmayan suçlarda ikinci fıkradaki sınırlar aynen uygulanır. Örneğin hakaret suçunda yalnızca TCK m.125/3’teki hâller listededir; diğer hakaret dosyalarında kararın temyize açık olup olmadığı ikinci fıkraya göre belirlenir.

Temyiz Sebebi Yalnızca Hukuka Aykırılıktır (CMK m.288, m.294/2)

Temyizle istinaf arasındaki en temel fark budur. Kanun, “Temyiz sebebi, ancak hükmün hukukî yönüne ilişkin olabilir.” der (CMK m.294/2). Bunun pratik sonuçları şunlardır:

• Maddi olay yeniden tartışılmaz. «Tanık yalan söyledi», «o gün orada değildim» gibi vakıa iddiaları tek başına temyiz sebebi değildir.
• Delil değerlendirmesi kural olarak denetlenmez; ancak delilin hukuka aykırı yöntemle elde edilmesi veya savunmanın ileri sürdüğü önemli bir delilin hiç tartışılmaması hukuki bir sorundur ve temyiz sebebi olur.
• Doğru sebep, yanlış uygulanan kuraldır: suç vasfının yanlış belirlenmesi, cezanın belirlenmesinde sıralamaya uyulmaması, takdiri indirimin gerekçesiz reddi, hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya ertelemenin şartları varken tartışılmaması, zamanaşımının gözden kaçırılması, lehe kanunun uygulanmaması.

İstinafta maddi olay da denetlendiğinden, istinaf aşamasında ileri sürülmeyen vakıa iddialarının temyizde telafisi güçtür. İstinaf usulü için ceza davasında istinaf: süre ve usul ve kanun yolları: istinaf ve temyiz yazılarımıza bakabilirsiniz.

Dilekçede Yazmasa Bile Dikkate Alınan Aykırılıklar (CMK m.289)

Temyizin en güçlü ama en az bilinen güvencesi budur. Kanun, “Temyiz dilekçesi veya beyanında gösterilmiş olmasa da aşağıda yazılı hâllerde hukuka kesin aykırılık var sayılır” diyerek dokuz hâli sayar (CMK m.289/1). Bu hâllerden biri varsa, dilekçede yazılmamış olsa bile inceleme sırasında dikkate alınır:

(h) bendi uygulamada en işlevsel olanıdır: savunma hakkının hüküm için önemli bir konuda mahkeme kararıyla kısıtlanması en sık bozma sebeplerindendir. Duruşma hazırlığında gerekçesiz reddedilen delil talepleri burada karşınıza çıkar; bu nedenle yargılama boyunca taleplerinizin tutanağa geçmesi kritik önemdedir (duruşma hazırlığı ve delil talepleri). (i) bendi ise hukuka aykırı delil yasağının temyiz aşamasındaki karşılığıdır; ayrıntı için hukuka aykırı delil yasağı yazımıza bakabilirsiniz.

Yargıtay’ın bozma kararında da benzer bir kural vardır: hüküm dilekçede gösterilen sebeplerle bozulduğunda, dilekçede açıklanmış olmasa bile saptanan bütün diğer hukuka aykırılık hâlleri de ilamda gösterilir (CMK m.302/3); m.289 hükümleri saklıdır (m.302/5). Yine de yazın: bu güvenceler dilekçede hiç sebep göstermemeyi mazur kılmaz. Aşağıdaki bölüm bunun neden tehlikeli olduğunu açıklıyor.

Sebep Göstermek Zorunludur: Ret Sebebi (CMK m.294, m.298)

Kanunun kuralı açıktır: “Temyiz eden, hükmün neden dolayı bozulmasını istediğini temyiz başvurusunda göstermek zorundadır. Cumhuriyet savcısı temyiz dilekçesinde, temyiz isteğinin sanığın yararına veya aleyhine olduğunu açıkça belirtir.” (CMK m.294/1). İkinci cümle 7499 sayılı Kanunla eklenmiştir. Yaptırımı da kanunda yazılıdır: Yargıtay, süresi içinde temyiz başvurusunda bulunulmadığını, hükmün temyiz edilemez olduğunu, temyiz edenin buna hakkı olmadığını ya da temyiz dilekçesinin temyiz sebeplerini içermediğini saptarsa temyiz istemini reddeder (m.298/1).

7499 öncesinde kanun, sebep gösterilmemişse belirli bir süre içinde ek dilekçe verilmesine izin veriyordu (m.295). Bu dönemde Yargıtay Ceza Genel Kurulu, temyiz dilekçesinde sebep göstermeyen müdafiin sonradan sunduğu gerekçeli dilekçeyi değerlendirmiştir: BAM kararında temyiz sebeplerinin gösterilmesi zorunluluğuna ilişkin bir açıklama bulunmadığından sürenin bu hususun öğrenilmesiyle başlayacağını kabul etmiş ve temyiz isteminin reddine ilişkin özel daire kararını kaldırmıştır (Yargıtay CGK, 22.11.2023, E. 2023/242, K. 2023/610). Karar, “Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır.” hükmüne (Anayasa m.40/2) dayanır. Ancak bu karar, ek dilekçe imkânı henüz yürürlükteyken verilmiştir; bugün sebeplerin iki haftalık süre içinde gösterilmesi gerektiğinden, sebepsiz dilekçe verip sonradan tamamlamaya güvenmek ciddi risk taşır.

Dilekçede bulunması gerekenler:

• Hangi hukuk kuralı uygulanmadı veya yanlış uygulandı?
• Bu aykırılık hükmü nasıl etkiledi?
• Ne talep ediyorsunuz: bozma mı, hukuka aykırılığın düzeltilmesi mi?
• Her sebep ayrı ayrı numaralandırılmalı; toplu ve soyut ifadelerden («karar usul ve yasaya aykırıdır» gibi) kaçınılmalıdır.

Kim Temyiz Edebilir? (CMK m.260–262)

Genel kural m.260/1’dedir: “Hâkim ve mahkeme kararlarına karşı Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık ve bu Kanuna göre katılan sıfatını almış olanlar ile katılma isteği karara bağlanmamış, reddedilmiş veya katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş bulunanlar için kanun yolları açıktır.” Buna göre başvurabilecek kişiler şunlardır:

• Sanık — bizzat başvurabilir.
• Müdafi ve vekil — kanuna göre avukat, müdafiliğini veya vekilliğini üstlendiği kişilerin açık arzusuna aykırı olmamak koşuluyla kanun yollarına başvurabilir (m.261).
• Yasal temsilci ve eş — şüpheli veya sanığa açık olan kanun yollarına süresi içinde kendiliklerinden başvurabilirler; sanığın başvurusuna ilişkin hükümler bunlar için de geçerlidir (m.262).
• Katılan ve vekili — ayrıca katılma isteği karara bağlanmamış veya reddedilmiş olanlar ile katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görenler (m.260/1).
• Cumhuriyet savcısı — sanık aleyhine olduğu gibi lehine de başvurabilir (m.260/3); dilekçesinde temyizin sanığın yararına mı aleyhine mi olduğunu açıkça belirtir (m.294/1).

Bu nedenle “müşteki olduğum için temyiz edemem” düşüncesi her zaman doğru değildir. Yine de katılma talebinin zamanında yapılması, sonraki aşamalarda hakların kullanılmasını kolaylaştırır; ayrıntı için müşteki, katılan ve müdahil farkı ile davaya katılma ve müdahillik yazılarımıza bakabilirsiniz.

Dilekçe Nereye, Nasıl Verilir? Tutuklu Sanık ve Yanlış Merci

Merci: Temyiz istemi hükmü veren mahkemeye, yani temyiz edilen kararı veren bölge adliye mahkemesi ceza dairesine yapılır; dosya oradan Yargıtay’a gönderilir (m.291/1, m.297/2). Başvuru dilekçeyle yapılabileceği gibi zabıt kâtibine beyanla da yapılabilir; bu durumda beyan tutanağa geçirilir ve tutanak hâkime onaylattırılır.

Tutuklu sanık: “Tutuklu bulunan şüpheli veya sanık, zabıt kâtibine veya tutuklu bulunduğu ceza infaz kurumu ve tutukevi müdürüne beyanda bulunmak suretiyle veya bu hususta bir dilekçe vererek kanun yollarına başvurabilir.” (CMK m.263/1). Başvuru ilgili deftere kaydedilir ve tutuklu kişiye bu hususları belirten tutanağın bir örneği verilir (m.263/2); kurum müdürüne yapılan başvuruda tutanak ve dilekçe derhâl ilgili mahkemeye gönderilir (m.263/3). En önemlisi, bu işlemler yapıldığında kanun yolları için belirlenen süreler kesilmiş sayılır (m.263/4). Tutanak örneğini saklamak, sürenin korunduğunun ispatı bakımından önemlidir.

Yanlış merci: Kanuna göre kabul edilebilir bir başvuruda kanun yolunun veya merciin belirlenmesinde yanılma başvuranın haklarını ortadan kaldırmaz; başvurunun yapıldığı merci, başvuruyu derhâl görevli ve yetkili mercie gönderir (CMK m.264). Bu güvence, dilekçesine “istinaf” başlığı atan veya dilekçeyi yanlış mahkemeye veren kişiyi korur. Yine de bu hükme güvenmek yerine dilekçeyi doğrudan hükmü veren mahkemeye vermek ve teslim belgesini saklamak en güvenli yoldur.

Başvurudan Sonra Dosya Nasıl İlerler? (CMK m.296–297)

Temyiz dilekçesi verildikten sonra dosya Yargıtay’a ulaşmadan önce iki ara aşamadan geçer. Ön inceleme: Temyiz istemi kanuni sürenin geçmesinden sonra yapılmışsa, temyiz edilemeyecek bir hüküm temyiz edilmişse veya temyiz edenin buna hakkı yoksa, hükmü temyiz olunan mahkeme bir karar ile temyiz istemini reddeder (m.296/1). Temyiz eden, ret kararının kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde Yargıtay’dan bu hususta karar verilmesini isteyebilir; ancak bu nedenle hükmün infazı ertelenemez (m.296/2).

Tebliğ ve cevap: Reddedilmeyen temyiz dilekçesinin bir örneği karşı tarafa tebliğ edilir; karşı taraf tebliğden itibaren iki hafta içinde yazılı cevap verebilir (m.297/1). Cevap verildikten veya süre bittikten sonra dosya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir (m.297/2). Başsavcılığın düzenlediği tebliğname, hükmü temyiz etmeleri veya aleyhlerine sonuç doğurabilecek görüş içermesi hâlinde sanık veya müdafii ile katılan veya vekillerine ilgili dairece tebliğ olunur ve ilgili taraf iki hafta içinde yazılı cevap verebilir (m.297/3). Bu tebligatlar dosyadaki son adrese yapılmakla geçerli olur (m.297/4); adres değişikliğini dosyaya bildirmemek, tebliğnameye cevap hakkını fiilen kaybettirebilir.

Temyiz Kesinleşmeyi Durdurur — Sonuçları (CMK m.293)

“Süresi içinde yapılan temyiz başvurusu, hükmün kesinleşmesini engeller.” (CMK m.293/1). Bunun somut anlamı şudur:

• İnfaz başlamaz. Hapis cezası kesinleşmediği için çağrı kâğıdı çıkarılmaz — kesinleşme sonrası takvim.
• Adli para cezası tahsile konu edilmez.
• Kesinleşmeye bağlı sonuçlar (sicil, bazı hak yoksunlukları) doğmaz.

Temyiz süresi kaçırılırsa hüküm kesinleşir; bu sürenin sonucu ağırdır ve ancak kusursuzluk hâlinde eski hâle getirme yoluyla aşılabilir. Temyiz edilemeyen kararlarda ise hüküm, BAM kararıyla kesinleşir; dilekçe verilmiş olması bu sonucu değiştirmez.

Yargıtay İncelemesi: Duruşma ve Karar Türleri (CMK m.299, m.302, m.303)

Duruşmalı inceleme: “On yıl veya daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümlerde, Yargıtay, incelemelerini uygun görmesi halinde duruşma yoluyla yapabilir.” (CMK m.299/1). Duruşma gününden sanığa, katılana, müdafi ve vekile haber verilir; sanık duruşmada hazır bulunabileceği gibi kendisini bir müdafi ile de temsil ettirebilir. Sanık, tutuklu ise duruşmaya katılmak isteminde bulunamaz (m.299/2). Bu metin 696 sayılı KHK ile değişmiş ve 7079 sayılı Kanunla kabul edilmiştir; önceki düzenlemede Yargıtay, istem üzerine duruşma yapmakla yükümlüydü. Bugün duruşma talep edilebilir, ancak açılıp açılmayacağına Yargıtay karar verir.

Karar türleri: Temyiz olunan hüküm Yargıtay’ca hukuka uygun bulunursa temyiz isteminin esastan reddine karar verilir (m.302/1; uygulamada bu, hükmün onanması anlamına gelir). Yargıtay, temyiz edilen hükmü temyiz başvurusunda gösterilen, hükmü etkileyecek nitelikteki hukuka aykırılıklar nedeniyle bozar (m.302/2). Bozmaya neden olan aykırılık hükme esas alınan işlemlerden kaynaklanmışsa bunlar da bozulur (m.302/4).

Yargıtay’ın kendisinin düzeltebileceği hâller: Hükmün, saptanan olaylara uygulanmasında hukuka aykırılık nedeniyle bozulması hâlinde Yargıtay, bazı durumlarda dosyayı geri göndermeden davanın esasına hükmedebilir veya aykırılığı düzeltebilir (m.303/1). Kanunda sayılan başlıca hâller şunlardır: yeniden aydınlatılması gereken bir husus bulunmaksızın beraat, davanın düşmesi veya alt ve üst sınırı olmayan sabit bir cezanın verilmesinin gerekmesi; Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının istemine uygun olarak cezanın kanuni alt sınırdan belirlenmesinin uygun görülmesi; suçun unsurları, niteliği ve cezası doğru gösterildiği hâlde yalnızca kanun maddesinin yanlış yazılması; hükümden sonra yürürlüğe giren kanunun cezayı kaldırması veya hafifletmesi; kesin olarak belirlenmiş doğum ve suç tarihlerine göre yaşa bağlı indirimin yapılmaması veya yanlış yapılması; artırım ve indirimlerden sonra süre veya miktarın belirlenmesinde maddi hata; TCK m.61’deki sıralamaya uyulmamasından kaynaklanan eksik veya fazla ceza; harç, yargılama giderleri ve avukatlık ücretine ilişkin aykırılıklar. Uygulamada bu kararlar “düzeltilerek onama” olarak anılır.

Bozmadan Sonra: Bozmaya Karşı Beyan, Direnme ve Aleyhe Bozma Yasağı

Bozmaya karşı beyan: Yargıtay’dan verilen bozma kararı üzerine davaya yeniden bakacak bölge adliye veya ilk derece mahkemesi, ilgililere bozmaya karşı diyeceklerini sorar (CMK m.307/1). Sanığın bu aşamadaki hakları ve duruşmaya gelmemenin sonuçları için duruşmaya katılmamanın sonuçları yazımıza bakabilirsiniz.

Direnme: Bozma kararına karşı bölge adliye veya ilk derece mahkemesinin direnme hakkı vardır. Direnme kararları önce kararına direnilen daireye gönderilir; daire yerinde görürse kararını düzeltir, görmezse dosyayı Yargıtay Ceza Genel Kuruluna gönderir. Direnme üzerine Ceza Genel Kurulunca verilen kararlara karşı direnilemez (m.307).

Aleyhe bozma yasağı: “Hüküm yalnız sanık tarafından veya onun lehine Cumhuriyet savcısı veya 262 nci maddede gösterilen kimselerce temyiz edilmişse, yeniden verilen hüküm, önceki hükümle belirlenmiş olan cezadan daha ağır olamaz.” (m.307). Bu güvence, yalnız sanığın temyiz ettiği dosyalarda “temyiz edersem cezam artar mı?” endişesini ortadan kaldırır. Katılan veya savcı aleyhe temyiz etmişse bu koruma yoktur.

Temyiz etmeyen sanıklar: Hüküm sanık lehine bozulmuşsa ve bu hususların temyiz isteminde bulunmamış olan diğer sanıklara da uygulanması olanağı varsa, bu sanıklar da temyiz isteminde bulunmuşçasına bozmadan yararlanır (CMK m.306/1). Uygulamada bu kurala “bozmanın sirayeti” denir.

Temyiz Kapalıysa veya Yargıtay Kararından Sonra: Olağanüstü Yollar

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazı (CMK m.308): 16.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla değişen ve 31.07.2026’da yürürlüğe giren metne göre, Yargıtay ceza dairelerinin yargı yeri belirlenmesi ve görevsizlik kararları hariç olmak üzere tüm kararlarına karşı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, re’sen veya istem üzerine, dosyanın kendisine teslim edildiği tarihten itibaren üç ay içinde Ceza Genel Kuruluna itiraz edebilir; sanığın lehine itirazda süre aranmaz. Önceki metinde süre, ilamın kendisine verildiği tarihten itibaren bir aydı. İstemde bulunabilecekler; sanık veya sanık adına kanun yoluna başvurma hakkı olanlar ile katılan, katılma isteği karara bağlanmamış ya da katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş bulunanlardır (m.308/4). İstem bir talep niteliğindedir; itiraz edip etmeme yetkisi Başsavcıya aittir.

BAM Cumhuriyet başsavcılığının itirazı (CMK m.308/A): Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin kesin nitelikteki kararlarına karşı bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı, re’sen veya istem üzerine, kararın kendisine verildiği tarihten itibaren bir ay içinde kararı veren daireye itiraz edebilir. Sanığın lehine itirazda süre aranmaz; sanık aleyhine itiraz için kararı etkileyecek nitelikte esaslı bir hatanın bulunması zorunludur. Daire itirazı yerinde görmezse dosya ceza daireleri başkanlar kuruluna gider. Temyiz yolu kapalı bir BAM kararında hukuka aykırılık görüyorsanız ilk bakılacak yol budur.

Kanun yararına bozma (CMK m.309): Bu yol yalnızca “istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen” karar ve hükümler içindir; Adalet Bakanlığı, hukuka aykırılığı öğrendiğinde bozma istemini Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına bildirir (m.309/1). Dolayısıyla istinaf incelemesinden geçmiş bir BAM kararına karşı kanun yararına bozma değil, m.308/A değerlendirilir. Ayrıntı için kanun yararına bozma yazımıza bakabilirsiniz.

Yargılamanın yenilenmesi ve bireysel başvuru: Kesinleşmiş hükme karşı yeni olay veya delil gibi kanunda sayılan sebeplerin varlığında yargılamanın yenilenmesi istenebilir. Temel hak ihlali iddiasında ise başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir (6216 s.K. m.47/5). Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarında izlenecek yol farklıdır — HAGB kararına karşı kanun yolu.

Temyiz Dilekçesi Kontrol Listesi

1. Kararın temyize açık olduğunu m.286/2 ve m.286/3’e göre kontrol edin.
2. Gerekçeli kararın tebliğ tarihini belgeleyin; iki haftalık süre buradan işler.
3. Sıfatınızı yazın: sanık, müdafi, katılan vekili, yasal temsilci veya eş.
4. Her temyiz sebebini ayrı madde hâlinde ve hangi kuralın ihlal edildiğini göstererek yazın.
5. m.289’daki hâlleri tek tek kontrol edin; varsa ayrıca belirtin.
6. Talebinizi açıkça yazın: bozma veya aykırılığın düzeltilmesi.
7. On yıl veya daha fazla hapis cezası varsa duruşmalı inceleme talebinizi ekleyin.
8. Dilekçeyi hükmü veren mahkemeye verin ve teslim belgesini saklayın; tutukluysanız m.263 tutanağının örneğini alın.
9. Tebliğname gelirse iki hafta içinde cevap verin; adres değişikliğini dosyaya bildirin.

Taraf sıfatları için ceza yargılamasında taraf kavramları, karar türlerinin farkı için beraat, takipsizlik ve düşme, kanun yollarının genel haritası için itiraz, istinaf ve temyiz, gerçekçi takvim için ceza davası ne kadar sürer yazılarımıza bakabilirsiniz. Alanın tamamı için Ceza Hukuku Rehberimiz başlangıç noktasıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Temyiz süresi nedir?

Hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır (CMK m.291/1). Bu kural 7499 sayılı Kanunla getirilmiş ve 1 Haziran 2024’te yürürlüğe girmiştir; eski düzenlemede süre hükmün açıklanmasından itibaren on beş gündü.

Yargıtay maddi olayı inceler mi?

Kural olarak hayır. Temyiz ancak hükmün hukuka aykırı olması nedenine dayanır ve temyiz sebebi yalnızca hükmün hukuki yönüne ilişkin olabilir (CMK m.288/1, m.294/2). Yargıtay tanık dinlemez; kanunun olaya doğru uygulanıp uygulanmadığını denetler.

Her karar temyiz edilebilir mi?

Hayır. CMK m.286/2, örneğin ilk derece mahkemesince verilen beş yıl veya daha az hapis cezalarına karşı istinafın esastan reddine dair BAM kararlarını ve kanunda üst sınırı iki yıla kadar hapis gerektiren suçlara ilişkin kararları temyiz dışı bırakır. m.286/3’te sayılan suçlarda ise bu sınırlar uygulanmaz.

Temyiz başvurusu nereye yapılır?

Hükmü veren mahkemeye, yani kararı veren bölge adliye mahkemesi ceza dairesine dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır (CMK m.291/1). Tutuklu sanık kurum müdürüne beyanla veya dilekçeyle de başvurabilir (m.263/1).

Temyiz kapalıysa başka yol var mı?

Temyiz yolu kapalı BAM kararlarında bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığının itirazı (CMK m.308/A) için istemde bulunulabilir. Kanun yararına bozma ise yalnızca istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen kararlar içindir (m.309/1). Koşulları varsa yargılamanın yenilenmesi ve AYM bireysel başvuru da gündeme gelir.

Temyizde olayı yeniden anlatabilir miyim?

Olayı yeniden anlatmak tek başına sonuç vermez. Temyiz ancak hükmün hukuka aykırı olması nedenine dayanır; hukuka aykırılık ise bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanmasıdır (CMK m.288). Vakıa iddiasını hangi hukuk kuralının ihlaline bağladığınızı göstermeniz gerekir.

Dilekçemde sebep göstermezsem ne olur?

Temyiz istemi reddedilir. Temyiz eden, hükmün neden dolayı bozulmasını istediğini başvuruda göstermek zorundadır (CMK m.294/1); dilekçe temyiz sebeplerini içermiyorsa Yargıtay temyiz istemini reddeder (m.298/1). Sonradan ek dilekçe verilmesine imkân tanıyan m.295, 7499 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır.

Dilekçede yazmadığım bir aykırılık dikkate alınır mı?

Bazıları alınır. Mahkemenin kanuna uygun teşekkül etmemesi, yasaklı hâkimin hükme katılması, açıklık kuralının ihlali, hükmün gerekçe içermemesi, savunma hakkının mahkeme kararıyla sınırlandırılması ve hükmün hukuka aykırı delile dayanması gibi dokuz hâl, dilekçede gösterilmemiş olsa da hukuka kesin aykırılık sayılır (CMK m.289/1).

Süre tutum dilekçesi vermeli miyim?

Artık gerekmiyor. Süre hükmün açıklanmasına değil gerekçeli hükmün tebliğine bağlandığı için gerekçeyi gördükten sonra doğrudan gerekçeli temyiz dilekçesi hazırlanır. Sebeplerin iki haftalık süre içinde gösterilmesi gerektiğini unutmayın.

Kimler temyiz edebilir?

Cumhuriyet savcısı, sanık, katılan ile katılma isteği karara bağlanmamış, reddedilmiş veya katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş olanlar (CMK m.260/1); avukat, müvekkilinin açık arzusuna aykırı olmamak koşuluyla (m.261); sanığın yasal temsilcisi ve eşi (m.262).

Dilekçeyi yanlış yere verirsem süre yanar mı?

Kabul edilebilir bir başvuruda kanun yolunun veya merciin belirlenmesinde yanılma, başvuranın haklarını ortadan kaldırmaz; başvurunun yapıldığı merci başvuruyu derhâl görevli mercie gönderir (CMK m.264). Yine de dilekçeyi doğrudan hükmü veren mahkemeye vermek en güvenlisidir.

Tutukluyum, nasıl başvurabilirim?

Zabıt kâtibine veya ceza infaz kurumu ya da tutukevi müdürüne beyanda bulunarak veya dilekçe vererek başvurabilirsiniz (CMK m.263/1). İşlem yapıldığında kanun yolu süresi kesilmiş sayılır (m.263/4); size verilen tutanak örneğini saklayın.

Temyiz infazı durdurur mu?

Süresi içinde yapılan temyiz başvurusu hükmün kesinleşmesini engeller (CMK m.293/1); kesinleşmeyen hapis cezası için infaz işlemleri başlamaz. Ancak temyiz edilemeyen bir kararda dilekçe vermek kesinleşmeyi durdurmaz.

Yargıtay duruşma açar mı?

On yıl veya daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümlerde Yargıtay, uygun görmesi hâlinde incelemeyi duruşmalı yapabilir (CMK m.299/1). Duruşma talep edilebilir, ancak zorunlu değildir; tutuklu sanık duruşmaya katılmak isteminde bulunamaz (m.299/2).

Temyiz edersem cezam artabilir mi?

Hüküm yalnız sanık tarafından veya onun lehine savcı ya da yasal temsilci ve eş tarafından temyiz edilmişse, bozmadan sonra verilecek hüküm önceki cezadan daha ağır olamaz (CMK m.307). Savcı veya katılan aleyhe temyiz etmişse bu güvence uygulanmaz.

Temyiz etmeyen diğer sanıklar bozmadan yararlanır mı?

Hüküm sanık lehine bozulmuşsa ve bozma sebebi temyiz etmeyen diğer sanıklara da uygulanabiliyorsa, onlar da temyiz etmiş gibi bozmadan yararlanır (CMK m.306/1).

Temyiz süresini kaçırdım, ne yapabilirim?

Süreyi kusurunuz olmadan kaçırdıysanız, engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde eski hâle getirme isteyebilirsiniz (CMK m.40/1, m.41/1). Kanun yoluna başvuru imkânı size bildirilmemişse kusursuz sayılırsınız (m.40/2). Kusur varsa hüküm kesinleşmiş olur.

Karşı tarafın temyiz dilekçesine cevap verebilir miyim?

Evet. Temyiz dilekçesinin bir örneği size tebliğ edilir ve tebliğden itibaren iki hafta içinde yazılı cevap verebilirsiniz (CMK m.297/1).

Tebliğname nedir, cevap vermem gerekir mi?

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının dosya hakkındaki görüşünü içeren yazıdır. Hükmü temyiz ettiyseniz veya görüş aleyhinize sonuç doğurabilecekse size tebliğ edilir ve iki hafta içinde yazılı cevap verebilirsiniz (CMK m.297/3). Zorunlu değildir, ancak aleyhe görüşlere cevap vermek önemlidir.

Hakaret davasında BAM kararı temyiz edilebilir mi?

TCK m.125/3’teki hakaret hâlleri CMK m.286/3 kapsamında olduğundan, ikinci fıkra sınırlarına takılsa bile temyiz edilebilir. Diğer hakaret dosyalarında kararın temyize açık olup olmadığı m.286/2’deki genel sınırlara göre belirlenir.

Yargıtay kararına karşı başka yol var mı?

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, 7589 sayılı Kanunla değişen CMK m.308 uyarınca dosyanın kendisine teslim edildiği tarihten itibaren üç ay içinde Ceza Genel Kuruluna itiraz edebilir; sanık lehine itirazda süre aranmaz. Sanık bu itiraz için istemde bulunabilir. Ayrıca koşulları varsa AYM bireysel başvuru ve yargılamanın yenilenmesi gündeme gelir.