Yargıtay’a Temyiz Başvurusu Nasıl Yapılır? (CMK 291)

İstinaf aşaması da sonucu değiştirmediyse, son bir kanun yolu daha olabilir: Yargıtay’a temyiz. Ancak temyiz, her karar için açık değildir ve kendine özgü kurallara tabidir. Bu yazıda temyiz kanun yolunu, güncel süreleriyle ve yalın biçimde açıklıyoruz.

Temyiz Nedir?

Temyiz, Bölge Adliye Mahkemesi (istinaf) ceza dairelerinin kararlarına karşı Yargıtay’a başvurulan kanun yoludur. İstinaftan en önemli farkı şudur: Yargıtay yalnızca hukuki denetim yapar; yani kanunun olaya doğru uygulanıp uygulanmadığını inceler. Maddi olayı (vakıayı) yeniden değerlendirmez, tanık dinlemez. Temyiz, hukuka aykırılıkların giderilmesini amaçlar.

Süre: İki Hafta (Önemli Değişiklik)

Temyiz süresi de 7499 sayılı Kanun (8. Yargı Paketi) ile değişmiştir. 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlar için temyiz süresi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır (CMK 291). Eski düzenlemede bu süre on beş gündü ve hükmün açıklanmasıyla başlıyordu. Yeni düzenlemeyle süre, istinafla uyumlu biçimde iki haftaya çıkarılmış ve gerekçeli kararın tebliğine bağlanmıştır.

Her Karar Temyiz Edilemez

Temyizin en kritik noktalarından biri, hangi kararların temyize açık olduğudur. Genel kural olarak, BAM’ın ilk derece mahkemesince verilen beş yıl veya daha az hapis cezalarına ilişkin “istinaf başvurusunun esastan reddi” kararları kesindir; bunlara karşı temyize gidilemez. Ayrıca hakaret, bazı yaralama türleri ve hafif nitelikteki bazı suçlarda BAM kararı nihai (kesin) olabilir. Bu nedenle başvurudan önce kararın temyize açık olup olmadığının doğru tespiti büyük önem taşır.

Başvuru Nasıl Yapılır?

Temyiz başvurusu, kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine bir dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır. Tutuklu sanık, bulunduğu kurum müdürlüğü aracılığıyla da başvurabilir. Temyiz dilekçesinde, kararın hangi hukuki yönlerden hatalı (hukuka aykırı) olduğu açıkça gösterilmelidir; çünkü Yargıtay yalnızca hukuki denetim yapar.

Temyiz İncelemesi

Yargıtay’da temyiz incelemesi kural olarak dosya üzerinden yapılır. Ancak on yıl veya daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümlerin incelenmesi duruşmalı yapılabilir. İnceleme sonunda Yargıtay; kararı hukuka uygun bulursa onar, hukuka aykırılık tespit ederse bozar. Bozma hâlinde dosya, yeniden karar verilmek üzere ilgili mahkemeye gönderilir.

Kesinleşmeyi Engeller

Süresi içinde yapılan geçerli bir temyiz başvurusu, hükmün kesinleşmesini engeller. Bu önemlidir; çünkü kesinleşmeyen bir mahkûmiyet kural olarak infaz edilmez. Temyiz yolunun kapalı olduğu (kesin) kararlarda ise, koşulları varsa kanun yararına bozma gibi olağanüstü yollar veya Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru gündeme gelebilir.

Temyiz Sebebi Yalnızca Hukuka Aykırılıktır

Temyizle istinafın en temel farkı budur ve dilekçenin nasıl yazılacağını belirler.

Kanun açıktır: temyiz, ancak hükmün hukuka aykırı olması nedenine dayanır. Hukuka aykırılık ise bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanmasıdır.

Bunun pratik sonucu:

• Maddi olay yeniden tartışılmaz. «Tanık yalan söyledi», «o gün orada değildim» gibi vakıa iddiaları tek başına temyiz sebebi değildir.
• Delil değerlendirmesi kural olarak denetlenmez — ancak delillerin hukuka aykırı yolla elde edilmesi veya hiç tartışılmamış olması hukukî bir sorundur ve temyiz sebebidir.
• Doğru sebep, yanlış uygulanan kuraldır: suçun niteliğinin yanlış belirlenmesi, indirim hükmünün hiç uygulanmaması, usul kuralının çiğnenmesi.

İstinafta ise maddi olay da denetlenir; bu nedenle istinaf aşamasında ileri sürülmeyen vakıa iddialarının temyizde telafisi güçtür. İstinaf usulü için ceza davasında istinaf: süre ve usul ve kanun yolları: istinaf ve temyiz yazılarımıza bakabilirsiniz.

Dilekçede Yazmasa Bile Dikkate Alınan Aykırılıklar

Bu, temyizin en güçlü ama en az bilinen güvencesidir.

Kanun bazı aykırılıkları «temyiz dilekçesi veya beyanında gösterilmiş olmasa da» hukuka kesin aykırılık sayar. Yani bu hâller varsa, dilekçenizde hiç yazmamış olsanız bile inceleme sırasında dikkate alınır:

Üçüncü satır özellikle işlevseldir: savunma hakkının kısıtlanması, uygulamada en sık ileri sürülen ve en çok bozma doğuran sebeplerdendir. Duruşma hazırlığı aşamasında yapılan usul hataları — örneğin gerekçesiz reddedilen delil talepleri — burada karşınıza çıkar. Bu nedenle yargılama boyunca taleplerinizin tutanağa geçmesi kritik önemdedir — duruşma hazırlığı ve delil talepleri.

Yine de yazın: Bu hâllerin kendiliğinden dikkate alınması, dilekçede hiç sebep göstermemeyi mazur kılmaz — aşağıdaki bölüm bunun neden tehlikeli olduğunu açıklıyor.

Sebep Göstermek Zorunludur: Ret Sebebi

Uygulamada temyiz başvurularının usulden reddedilmesinin başlıca sebebi budur.

Kanuna göre temyiz eden, hükmün neden dolayı bozulmasını istediğini temyiz başvurusunda göstermek zorundadır ve temyiz sebebi ancak hükmün hukukî yönüne ilişkin olabilir.

Sebep gösterilmemesi hâlinde temyiz istemi reddedilir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu önüne gelen bir olayda, hükmü süresinde temyiz eden tarafın dilekçesinde hiçbir temyiz sebebi göstermemesi ve gerekçeli kararın tebliğinden sonra da süresinde ek dilekçe vermemesi üzerine temyiz isteminin reddine karar verilmiştir.

Dilekçede bulunması gerekenler:

• Hangi hukuk kuralı uygulanmadı veya yanlış uygulandı?
• Bu aykırılık hükmü nasıl etkiledi?
• Ne talep ediyorsunuz? Bozma mı, düzeltilerek onama mı?
• Her sebep ayrı ayrı numaralandırılmalı; toplu ve soyut ifadelerden kaçınılmalıdır.

Süre tutum dilekçesi artık yok. Eskiden süre hükmün açıklanmasıyla başladığı için, gerekçeli karar gelene kadar süreyi korumak amacıyla «süre tutum» dilekçesi verilirdi. Süre artık gerekçeli kararın tebliğine bağlandığından bu ihtiyaç ortadan kalkmıştır: gerekçeli kararı görüp doğrudan gerekçeli temyiz dilekçesi hazırlarsınız.

Kim Temyiz Edebilir, Nereye Verilir?

Başvurabilecek olanlar:

• Sanık — bizzat kullanabilir.
• Müdafi — ayrıca bir karara gerek olmaksızın başvurabilir.
• Yasal temsilciler — vasi, anne veya baba.
• Eş — sanık adına başvurabilir.
• Katılan ve vekili — ancak katılan sıfatının kazanılmış olması şarttır; yalnızca müşteki olmak yeterli değildir — müşteki, katılan ve müdahil farkı ve davaya katılma ve müdahillik.
• Cumhuriyet savcısı — sanık lehine veya aleyhine.

Nereye verilir? Dilekçe, kararı veren bölge adliye mahkemesine verilir; dosya oradan Yargıtay’a gönderilir. Doğrudan Yargıtay’a gönderilen dilekçeler de ilgili mahkemeye iletilir ve süre korunmuş sayılır — ancak gecikme riski nedeniyle doğru mercie vermek esastır.

Tutuklu sanık için özel usul: Tutuklu bulunan sanık, dilekçesini zabıt kâtibine veya bulunduğu ceza infaz kurumu ya da tutukevi müdürüne beyanda bulunmak suretiyle de verebilir. Beyan tutanağa geçirilir.

Beyanla başvuru: Temyiz, dilekçe vermek yerine zabıt kâtibine beyanda bulunmak suretiyle de yapılabilir; beyan tutanağa geçirilir ve tutanak hâkime onaylattırılır.

Temyiz Kesinleşmeyi Durdurur — Sonuçları

Süresinde yapılan temyiz başvurusu hükmün kesinleşmesini engeller. Bunun somut anlamı:

• İnfaz başlamaz. Hapis cezası kesinleşmediği için çağrı kâğıdı çıkarılmaz — kesinleşme sonrası takvim.
• Adlî para cezası tahsil edilmez.
• Hak yoksunlukları bakımından kesinleşmeye bağlı sonuçlar doğmaz.
• Süre kaçırılırsa hüküm kesinleşir ve yeniden başvuru imkânı kalmaz; bu süre hak düşürücüdür.

Süre hesabı için hukuki süre hesaplama aracımız kullanılabilir.

İnceleme Nasıl Yapılır? Duruşmalı Temyiz

Temyiz incelemesi kural olarak dosya üzerinden yapılır. Ancak kanunda öngörülen ağırlıktaki hükümler bakımından duruşmalı inceleme istenebilir.

• Talep edilmelidir; kendiliğinden duruşma açılmaz.
• Sanık tutukluysa duruşmaya katılma isteminde bulunamaz; bu durumda müdafi aracılığıyla temsil söz konusudur.
• İnceleme sonunda hüküm onanabilir, bozulabilir veya düzeltilerek onanabilir — son ihtimalde dosya yeniden mahkemeye gönderilmez, aykırılık Yargıtay tarafından giderilir.

Bozma sonrası: Hüküm aleyhe bozulmuşsa, davaya yeniden bakan mahkemenin sanıktan bozmaya karşı diyeceğini sorması zorunludur; yalnızca müdafiin dinlenmesiyle yetinilemez — bu kuralın ayrıntısı.

Temyiz Kapalıysa: Kalan Yollar

Her karar temyiz edilemez; kesinlik sınırının altında kalan hükümler bakımından bölge adliye mahkemesi kararı kesindir. Bu durumda değerlendirilecek yollar:

• Kanun yararına bozma: Kesinleşen kararlardaki hukuka aykırılıklar bakımından öngörülmüş olağanüstü bir yoldur.
• Yargılamanın yenilenmesi: Yeni delil veya belirli sebeplerin varlığı hâlinde — yargılamanın yenilenmesi.
• Bireysel başvuru: İç hukuk yolları tükendiğinde — AYM bireysel başvuru.

Kesinlik sınırlarının güncel tablosu için istinaf ve temyiz kesinlik sınırları rehberimiz esas alınmalıdır. HAGB kararlarında izlenecek yol farklıdır — HAGB kararına karşı kanun yolu.

Temyiz Dilekçesi Kontrol Listesi

• Gerekçeli kararın tebliğ tarihini belgeleyin — süre buradan işler.
• Sıfatınızı yazın: sanık, müdafi, katılan vekili veya yasal temsilci.
• Her temyiz sebebini ayrı madde hâlinde ve hangi kuralın ihlal edildiğini göstererek yazın.
• Usul aykırılıklarını atlamayın: savunma hakkının kısıtlanması, gerekçesizlik, delil taleplerinin karşılanmaması.
• Talebinizi açıkça belirtin: bozma veya düzeltilerek onama.
• Duruşmalı inceleme istiyorsanız bunu dilekçede talep edin.
• Doğru mercie verin ve teslim belgesini saklayın.

Taraf sıfatları için ceza yargılamasında taraf kavramları, karar türlerinin farkı için beraat, takipsizlik ve düşme, kanun yollarının genel haritası için itiraz, istinaf ve temyiz, gerçekçi takvim için ceza davası ne kadar sürer. Alanın tamamı için Ceza Hukuku Rehberimiz başlangıç noktasıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Temyiz süresi nedir?

1 Haziran 2024 ve sonrası kararlar için temyiz süresi, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK 291, 7499 sayılı Kanun ile değişik). Eski süre on beş gündü.

Yargıtay maddi olayı inceler mi?

Hayır. Yargıtay yalnızca hukuki denetim yapar; kanunun olaya doğru uygulanıp uygulanmadığını inceler. Maddi olayı yeniden değerlendirmez, tanık dinlemez.

Her karar temyiz edilebilir mi?

Hayır. BAM’ın beş yıl veya daha az hapis cezalarına ilişkin esastan ret kararları kesindir; ayrıca bazı hafif suçlarda BAM kararı nihaidir. Temyize açıklık önce kontrol edilmelidir.

Temyiz başvurusu nereye yapılır?

Kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır. Tutuklu sanık bulunduğu kurum aracılığıyla da başvurabilir.

Temyiz kapalıysa başka yol var mı?

Temyiz yolu kapalı (kesin) kararlarda, koşulları varsa kanun yararına bozma gibi olağanüstü yollar veya Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru gündeme gelebilir.

Temyizde olayı yeniden anlatabilir miyim?

Kural olarak hayır. Temyiz ancak hükmün hukuka aykırı olması nedenine dayanır; hukuka aykırılık ise bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanmasıdır. Vakıa iddiaları tek başına temyiz sebebi değildir.

Dilekçemde sebep göstermezsem ne olur?

Temyiz istemi reddedilir. Kanun, temyiz edenin hükmün neden dolayı bozulmasını istediğini başvuruda göstermesini zorunlu kılar.

Dilekçede yazmadığım bir aykırılık dikkate alınır mı?

Bazıları alınır. Kanun, mahkemenin kanuna uygun teşekkül etmemesi, hükme katılamayacak hâkimin karara katılması, savunma hakkının kısıtlanması ve hükmün gerekçe içermemesi gibi hâlleri, dilekçede gösterilmiş olmasa da hukuka kesin aykırılık sayar.

Süre tutum dilekçesi vermeli miyim?

Artık gerekmiyor. Süre hükmün açıklanmasına değil gerekçeli kararın tebliğine bağlandığı için, gerekçeli kararı gördükten sonra doğrudan gerekçeli temyiz dilekçesi hazırlanır.

Kimler temyiz edebilir?

Sanık, müdafii, yasal temsilcileri, eşi ve Cumhuriyet savcısı. Mağdur tarafında ise katılan sıfatının kazanılmış olması gerekir; yalnızca müşteki olmak yeterli değildir.

Dilekçeyi yanlış yere verirsem süre yanar mı?

Dilekçe kararı veren bölge adliye mahkemesine verilir. Doğrudan Yargıtay’a gönderilen dilekçeler de ilgili mahkemeye iletilir ve süre korunmuş sayılır; yine de doğru mercie vermek esastır.

Tutukluyum, nasıl başvurabilirim?

Zabıt kâtibine veya bulunduğunuz ceza infaz kurumu ya da tutukevi müdürüne beyanda bulunmak suretiyle de başvurabilirsiniz; beyan tutanağa geçirilir.

Temyiz infazı durdurur mu?

Süresinde yapılan temyiz başvurusu hükmün kesinleşmesini engeller; kesinleşmediği için infaz işlemleri başlamaz. Süre kaçırılırsa hüküm kesinleşir ve yeniden başvuru imkânı kalmaz.