Taahhüt ve uzlaşma aynı şey değildir, birbirinin alternatifi de değildir. Taahhütte ihlal tespiti yapılmaz; uzlaşmada ise ihlal kabul edilir ve karşılığında indirim alınır.
Her ikisi de 4054 sayılı Kanunun 43 üncü maddesinde düzenlenmiştir. Madde başlığı 16/6/2020 tarihli ve 7246 sayılı Kanunun 9 uncu maddesiyle “Soruşturmaya Başlanması, Taahhüt ve Uzlaşma” şeklinde değiştirilmiş ve iki kurum da bu değişiklikle hukukumuza girmiştir.
1) İki Yol, İki Sonuç
| Ölçüt | Taahhüt | Uzlaşma |
|---|---|---|
| İhlal tespiti | Yapılmaz | Yapılır |
| İdari para cezası | Kesilmez | Kesilir, indirimli |
| Kabul | Gerekmez | İhlalin varlığı ve kapsamı kabul edilir |
| Aşama | Ön araştırma veya soruşturma | Yalnızca soruşturma |
| Kapsam dışı | Açık ve ağır ihlaller | — |
| Dava hakkı | Saklı | Vazgeçilir |
Dördüncü satır sıkça atlanır: taahhüt soruşturma açılmadan önce de sunulabilirken, uzlaşma yalnızca soruşturma açılmış dosyalarda gündeme gelir.
Altıncı satır ise uzlaşmanın bedelidir ve geri dönüşü yoktur.
2) Taahhüt (m.43/3)
Yürütülmekte olan bir ön araştırma ya da soruşturma sürecinde 4 üncü veya 6 ncı madde kapsamında ortaya çıkan rekabet sorunlarının giderilmesine yönelik olarak ilgili teşebbüs ya da teşebbüs birliklerince taahhüt sunulabilir.
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Ne zaman | Ön araştırma veya soruşturma sürecinde |
| Hangi ihlaller | m.4 (rekabeti sınırlayıcı anlaşmalar) veya m.6 (hâkim durumun kötüye kullanılması) |
| Kim sunar | Teşebbüs veya teşebbüs birliği |
| Amaç | Rekabet sorununun giderilmesi |
İkinci satır kapsamı belirler: taahhüt yalnızca m.4 ve m.6 kapsamındaki sorunlar için sunulabilir. Anlaşma kavramı için tek yanlı davranış ile anlaşma arasındaki fark incelememize bakabilirsiniz.
Kurulun kararı
Kurul söz konusu taahhütler yoluyla rekabet sorunlarının giderilebileceğine kanaat getirirse bu taahhütleri ilgili teşebbüs ya da teşebbüs birlikleri açısından bağlayıcı hâle getirerek soruşturma açılmamasına veya açılmış bulunan soruşturmaya son verilmesine karar verebilir.
| Sonuç | Aşama |
|---|---|
| Soruşturma açılmaması | Ön araştırma aşamasında |
| Soruşturmaya son verilmesi | Soruşturma açılmışsa |
| Taahhütlerin niteliği | Bağlayıcı hâle gelir |
Üçüncü satır kritiktir: kabul edilen taahhüt artık bir öneri değil, uyulması zorunlu bir yükümlülüktür.
Madde “karar verebilir” demektedir; Kurulun takdir yetkisi bulunur.
3) Taahhüdün Kapalı Olduğu Hâller
Rakipler arasında fiyat tespiti, bölge veya müşteri paylaşımı ya da arz miktarının kısıtlanması gibi açık ve ağır ihlallerle ilgili olarak taahhüt kabul edilmez.
| Sayılan hâl | Niteliği |
|---|---|
| Rakipler arasında fiyat tespiti | Açık ve ağır ihlal |
| Bölge veya müşteri paylaşımı | Açık ve ağır ihlal |
| Arz miktarının kısıtlanması | Açık ve ağır ihlal |
Maddedeki “gibi” ifadesi sayımın örnekleyici olduğunu gösterir; başka kartel türleri de bu kapsamda değerlendirilebilir.
Bu nedenle taahhüt yolu düşünülmeden önce, fiilin açık ve ağır ihlal niteliği taşıyıp taşımadığı belirlenmelidir.
Bu hâllerde başvurulabilecek farklı bir mekanizma için pişmanlık programı incelememize bakabilirsiniz.
Taahhüt kurgunuzu birlikte değerlendirelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
4) Taahhütten Sonra Dosya Yeniden Açılabilir
Bu, taahhüt yolunun en çok gözden kaçan yönüdür: karar kesin bir koruma sağlamaz.
Kurul, üçüncü fıkraya göre bir karar verdikten sonra aşağıdaki hâllerde tekrar soruşturma açabilir: a) Kararın alınmasına temel teşkil eden herhangi bir unsurda esaslı değişiklik olması, b) İlgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin verdikleri taahhütlere aykırı davranmaları, c) Kararın taraflarca sunulan eksik, yanlış veya yanıltıcı bilgiye dayanılarak verilmiş olması.
| Bent | Sebep |
|---|---|
| a | Esaslı değişiklik |
| b | Taahhüde aykırılık |
| c | Eksik, yanlış veya yanıltıcı bilgi |
İkinci satır, taahhüdün bağlayıcı niteliğinin yaptırımıdır.
Üçüncü satır ise başvuru aşamasında verilen bilgilerin doğruluğunu kritik hâle getirir: eksik bilgi, dosyanın yeniden açılması sonucunu doğurabilir.
Ayrıca ceza belirlemede
Kurul, idari para cezasına karar verirken dikkate alacağı hususlar arasında “verilen taahhütlere uyup uymaması”nı da saymıştır.
Dolayısıyla taahhüde aykırılık iki yönlü sonuç doğurur: dosya yeniden açılabilir ve verilecek ceza ağırlaşabilir.
5) Uzlaşma
Bu çerçevede Kurul, hakkında soruşturma açılan taraflara, ihlalin varlığını ve kapsamını kabul ettikleri bir uzlaşma metni sunmaları için kesin bir süre verir. Verilen süre geçirildikten sonra yapılan bildirimler dikkate alınmaz. İhlal tespitinin ve idari para cezasının yer aldığı bir nihai kararla soruşturma sonlandırılır.
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Kimler | Hakkında soruşturma açılan taraflar |
| Belge | Uzlaşma metni |
| İçerik | İhlalin varlığı ve kapsamının kabulü |
| Süre | Kesin süre |
| Geç bildirim | Dikkate alınmaz |
| Sonuç | Nihai karar ile sonlandırma |
Dördüncü ve beşinci satırlar birlikte okunmalıdır: süre kesindir ve geçirildikten sonra yapılan bildirimler dikkate alınmaz.
Bu nedenle uzlaşma kararı, verilen süre içinde netleştirilmelidir.
6) İndirim Oranı
Uzlaşma usulü sonucunda idari para cezasında yüzde yirmi beşe kadar indirim uygulanabilir.
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Üst sınır | Yüzde yirmi beş |
| Nitelik | “Kadar” — sabit değil |
| Karar | Kurul |
İkinci satır önemlidir: oran otomatik değildir, üst sınırı gösterir.
Toplam indirim hesabı için destek alın
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
7) En Az Bilinen Kural: İndirimler Birleşebilir
Bu madde uyarınca idari para cezası tutarlarında indirim uygulanmış olması 5326 sayılı Kanunun 17 nci maddesinin altıncı fıkrası kapsamında indirim yapılmasına engel teşkil etmez.
| İndirim | Dayanak |
|---|---|
| Uzlaşma indirimi | 4054 m.43 |
| Kabahatler Kanunu indirimi | 5326 m.17/6 |
| İlişki | Biri diğerine engel değildir |
Üçüncü satır uygulamada çok az bilinir: uzlaşma indirimi alınmış olması, Kabahatler Kanunundaki indirimi ortadan kaldırmaz.
Bu nedenle uzlaşma kararı verilirken toplam etki, iki indirim birlikte hesaplanarak değerlendirilmelidir.
8) Uzlaşmanın Bedeli: Dava Yasağı
Sürecin uzlaşma ile neticelenmesi hâlinde, idari para cezası ve uzlaşma metninde yer alan hususlar uzlaşmanın taraflarınca dava konusu yapılamaz.
| Kapsam | Sonuç |
|---|---|
| İdari para cezası | Dava konusu yapılamaz |
| Uzlaşma metnindeki hususlar | Dava konusu yapılamaz |
| Kim bakımından | Uzlaşmanın tarafları |
İkinci satır kapsamı genişletir: yalnızca ceza değil, metinde yer alan hususlar da dava dışıdır.
Üçüncü satır ise sınırı gösterir: yasak uzlaşmanın taraflarıyla sınırlıdır.
Bu nedenle uzlaşma kararı, geri dönülemez bir tercih olarak değerlendirilmelidir.
9) İkincil Mevzuat
| Kurum | Düzenleme |
|---|---|
| Taahhüt | Usul ve esaslar tebliğ ile |
| Uzlaşma | Diğer usul ve esaslar yönetmelik ile |
| Çıkaran | Rekabet Kurulu |
Kanun iki kurum için farklı ikincil düzenleme türü öngörmüştür.
Her iki düzenleme de kanundaki sınırları genişletemez; özellikle açık ve ağır ihlallerde taahhüt yasağı kanundan doğar.
10) Karar Matrisi
| Dosya durumu | Uygun yol | Gerekçe |
|---|---|---|
| Kartel iddiası | Taahhüt kapalı | Açık ve ağır ihlal |
| Dikey anlaşma sorunu | Taahhüt | İhlal tespiti yok |
| Hâkim durum tartışması | Taahhüt | m.6 kapsamında |
| Delil güçlü, ihlal açık | Uzlaşma | İndirim |
| Ön araştırma aşaması | Taahhüt | Soruşturma açılmayabilir |
| Dava açma niyeti var | Uzlaşma uygun değil | Dava yasağı |
Beşinci satır zamanlamanın değerini gösterir: ön araştırma aşamasındaki taahhüt, soruşturmanın hiç açılmamasını sağlayabilir.
Altıncı satır ise en net elemedir: dava hakkını korumak isteyen teşebbüs için uzlaşma doğru yol değildir.
11) Pişmanlıkla Karşılaştırma
Üçüncü bir mekanizma daha vardır ve sıkça bu ikisiyle karıştırılır.
| Ölçüt | Taahhüt | Uzlaşma | Pişmanlık |
|---|---|---|---|
| Amaç | Sorunu gidermek | İndirim | Bağışıklık veya indirim |
| Kartelde | Kapalı | Mümkün | Asıl alanı |
| İhlal tespiti | Yok | Var | Var |
| Zamanlama | Ön araştırma veya soruşturma | Soruşturma | Erken başvuru esaslı |
İkinci satır en net ayrımdır: kartel dosyalarında taahhüt kapalıyken, pişmanlık tam da bu dosyalar için tasarlanmıştır.
Dördüncü satır ise pişmanlığın kendine özgü mantığını gösterir: sıra ve zamanlama belirleyicidir.
Ayrıntı için pişmanlık (leniency) programı incelememize bakabilirsiniz.
Birlikte kullanılabilir mi?
| Kombinasyon | Değerlendirme |
|---|---|
| Pişmanlık + uzlaşma | İki ayrı mekanizma, ayrı ayrı değerlendirilir |
| Taahhüt + uzlaşma | Mantıken bağdaşmaz |
| Uzlaşma + Kabahatler Kanunu indirimi | Kanun açıkça engel görmemiştir |
İkinci satırın sebebi basittir: biri ihlali kabul etmemeye, diğeri kabul etmeye dayanır.
Üçüncü satır ise maddede açıkça düzenlenmiştir ve toplam yükü belirgin biçimde azaltabilir.
12) Taahhüdün Kurgulanması
Kabul edilebilir bir taahhüt, rekabet sorununu gerçekten giderecek nitelikte olmalıdır.
| Ölçüt | Açıklama |
|---|---|
| Sorunla bağlantı | Tespit edilen endişeyi karşılamalı |
| Uygulanabilirlik | Fiilen yerine getirilebilmeli |
| Ölçülebilirlik | Denetlenebilir olmalı |
| Süre | Takvim içermeli |
| Kapsam | İlgili pazarı karşılamalı |
İkinci satır belirleyicidir: yerine getirilemeyecek bir taahhüt, sonradan dosyanın yeniden açılmasına yol açar.
Üçüncü satır ise Kurulun kabul kararını kolaylaştırır; ölçülemeyen bir taahhüdün denetimi de mümkün olmaz.
Taahhüt türleri
| Tür | Örnek nitelik |
|---|---|
| Davranışsal | Bir uygulamaya son verme |
| Sözleşmesel | Hüküm değişikliği |
| Yapısal | Varlık veya pay devri |
| Şeffaflık | Bilgilendirme yükümlülüğü |
Üçüncü satır en ağır olanıdır ve geri dönüşü güçtür; bu nedenle önce daha hafif araçların yeterli olup olmadığı değerlendirilmelidir.
Birinci ve ikinci satırlar ise uygulamada en sık başvurulan türlerdir.
13) Uzlaşma Metni
| Unsur | İçeriği |
|---|---|
| Kabul | İhlalin varlığı |
| Kapsam | İhlalin kapsamı |
| Süre | Kesin süre içinde sunum |
| Sonuç | Nihai karar |
| Etki | Dava yasağı |
Birinci ve ikinci satır birlikte aranır: yalnızca ihlalin varlığını kabul etmek yetmez, kapsamı da kabul edilir.
Beşinci satır bu kabulün bedelidir ve metne giren her husus dava dışı kalır.
Metne girmeden önce
- İhlal kapsamını netleştirin,
- Ceza tabanını hesaplayın,
- İndirim beklentinizi belirleyin,
- Dava ihtimalini değerlendirin,
- Özel hukuk davalarını düşünün,
- Yönetici cezalarını hesaba katın.
Altıncı madde sıkça atlanır: Kanun, ihlalde belirleyici etkisi saptanan yönetici ya da çalışanlara, teşebbüse verilen cezanın yüzde beşine kadar idari para cezası verilmesini öngörmüştür.
Beşinci madde ise uzlaşmanın kapsamı dışındadır: dava yasağı uzlaşmanın taraflarıyla sınırlıdır.
14) Sürecin Bütünü
| Aşama | İşlem | Dayanak |
|---|---|---|
| Ön araştırma | Taahhüt sunulabilir | m.43/3 |
| Değerlendirme | Kurul kanaat getirir | m.43/3 |
| Kabul | Taahhüt bağlayıcı olur | m.43/3 |
| Sınır | Açık ve ağır ihlal hariç | m.43/3 |
| Soruşturma | Uzlaşma gündeme gelir | m.43 |
| Metin | Kesin süre içinde | m.43 |
| İndirim | Yüzde yirmi beşe kadar | m.43 |
| Ek indirim | 5326 m.17/6 saklı | m.43 |
| Sonuç | Dava yasağı | m.43 |
Dördüncü satır tüm stratejinin başlangıç noktasıdır: fiil açık ve ağır ihlal ise taahhüt kapısı baştan kapalıdır.
Sekizinci satır ise en az bilinen avantajdır ve toplam yükü hesaplarken mutlaka dikkate alınmalıdır.
15) Ceza Belirleme Ölçütleri
Uzlaşma indirimi, hangi tutar üzerinden uygulanacağı bilinmeden değerlendirilemez.
Kurul, üçüncü fıkraya göre idarî para cezasına karar verirken, 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 17 nci maddesinin ikinci fıkrası bağlamında, ihlalin tekerrürü, süresi, teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin piyasadaki gücü, ihlalin gerçekleşmesindeki belirleyici etkisi, verilen taahhütlere uyup uymaması, incelemeye yardımcı olup olmaması, gerçekleşen veya gerçekleşmesi muhtemel zararın ağırlığı gibi hususları dikkate alır.
| Ölçüt | Etkisi |
|---|---|
| Tekerrür | Artırıcı |
| Süre | İhlalin uzunluğu |
| Piyasadaki güç | Etki büyüklüğü |
| Belirleyici etki | Rol ağırlığı |
| Taahhütlere uyum | İki yönlü |
| İncelemeye yardım | Azaltıcı |
| Zararın ağırlığı | Gerçekleşen veya muhtemel |
Beşinci satır bu yazının iki bölümünü birbirine bağlar: taahhüde uyum yalnızca dosyanın yeniden açılmasını değil, ceza miktarını da etkiler.
Yedinci satır ise dikkat çekicidir: zararın gerçekleşmiş olması şart değildir, gerçekleşmesi muhtemel zarar da dikkate alınır.
Yönetici ve çalışan cezası
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Kimler | İhlalde belirleyici etkisi saptanan yönetici ya da çalışanlar |
| Oran | Teşebbüse verilen cezanın yüzde beşine kadar |
| Şart | Teşebbüse ceza verilmiş olması |
Üçüncü satır taahhüt yolunun bir avantajını daha gösterir: taahhütle kapanan dosyada ceza kesilmediğinden, bu hüküm de gündeme gelmez.
Uzlaşmada ise ceza kesildiğinden, yönetici cezası ihtimali değerlendirmeye dâhil edilmelidir.
16) Özel Hukuk Davaları
Kurul kararı, süreci Kurum nezdinde bitirir; ancak zarar görenlerin talepleri ayrı bir başlıktır.
| Yol | Muhatap |
|---|---|
| İdari süreç | Rekabet Kurumu |
| Tazminat talebi | Zarar görenler |
| Dava yasağı | Yalnızca uzlaşmanın tarafları |
Üçüncü satır sınırı gösterir: uzlaşmadaki dava yasağı, üçüncü kişilerin taleplerini kapsamaz.
Bu nedenle uzlaşma kararı verilirken, ihlalin kabul edilmiş olmasının sonraki taleplerde doğurabileceği etki de değerlendirilmelidir.
Dikkate alınacaklar
- İhlal kabulünün kapsamı,
- Kararın alenileşmesi,
- Etkilenen müşteri çevresi,
- Zarar tahmini,
- Zamanaşımı değerlendirmesi.
Birinci madde en kritik olanıdır: uzlaşma metninde kabul edilen kapsam, sonraki taleplerin çerçevesini de etkileyebilir.
17) Özet Tablo
| Soru | Cevap | Dayanak |
|---|---|---|
| Dayanak madde? | 4054 m.43 | — |
| Ne zaman geldi? | 16/6/2020 | 7246 s.K. m.9 |
| Taahhüt ne zaman? | Ön araştırma veya soruşturma | m.43/3 |
| Hangi maddeler? | m.4 veya m.6 | m.43/3 |
| Kartelde? | Taahhüt kabul edilmez | m.43/3 |
| Yeniden açılır mı? | Üç hâlde evet | m.43 |
| Uzlaşma ne zaman? | Soruşturma açılmışsa | m.43 |
| Süre? | Kesin süre | m.43 |
| İndirim? | Yüzde 25’e kadar | m.43 |
| Ek indirim? | 5326 m.17/6 saklı | m.43 |
| Dava? | Yapılamaz | m.43 |
| Yönetici cezası? | Yüzde 5’e kadar | m.16 |
Beşinci satır stratejinin ilk elemesi, onuncu satır ise en az bilinen avantajıdır.
Altıncı satır ise taahhüt yolunun kesin bir koruma sağlamadığını hatırlatır.
Tek cümlelik özet
Kanun iki kapı açmıştır: biri ihlal tespiti olmadan çıkış, diğeri kabul karşılığı indirim.
Hangi kapının açık olduğunu belirleyen tek soru şudur: fiil, maddede sayılan türden bir açık ve ağır ihlal mi?
18) Zamanlama Stratejisi
Bu iki kurumda ne yapıldığı kadar ne zaman yapıldığı da sonucu belirler.
| An | Açık olan kapı | Kazanç |
|---|---|---|
| Ön araştırma başladı | Taahhüt | Soruşturma hiç açılmayabilir |
| Soruşturma açıldı | Taahhüt veya uzlaşma | Son verme veya indirim |
| Kesin süre verildi | Uzlaşma | Süre kaçırılamaz |
| Süre geçti | Kapalı | Bildirim dikkate alınmaz |
Birinci satır en değerli fırsattır: bu aşamada sunulan taahhüt, teşebbüsü soruşturma yükünden tamamen kurtarabilir.
Dördüncü satır ise geri dönüşü olmayan noktadır ve takvim hatası dosyayı tam yargılamaya taşır.
İlk yapılacaklar
- Yazının hangi aşamaya ilişkin olduğunu belirleyin,
- İddia edilen fiili netleştirin,
- Açık ve ağır ihlal testini uygulayın,
- Belge durumunu gözden geçirin,
- Süreleri takvime işleyin,
- Karar için iç onay sürecini başlatın.
Altıncı madde pratikte en çok gecikme yaratan adımdır: kurumsal onay süreçleri, kesin süreden uzun sürebilir.
Üçüncü madde ise diğer tüm adımların önünde gelir; test olumsuzsa taahhüt yolu zaten kapalıdır.
19) İki Kurumun Ortak Noktası
| Ortak yön | Açıklama |
|---|---|
| Aynı madde | Her ikisi de m.43 |
| Aynı reform | 7246 s.K. m.9 |
| Kurul takdiri | Her ikisinde de vardır |
| İkincil düzenleme | Tebliğ ve yönetmelik |
| Amaç | Süreci erken sonlandırmak |
Üçüncü satır iki kurumun da bir hak değil, bir imkân olduğunu gösterir.
Beşinci satır ise kanun koyucunun amacını özetler: kaynak tasarrufu ve rekabet sorununun hızlı giderilmesi.
Farkların özeti
| Soru | Taahhüt | Uzlaşma |
|---|---|---|
| İhlal kabul edilir mi? | Hayır | Evet |
| Ceza var mı? | Yok | Var |
| Dava açılabilir mi? | Evet | Hayır |
| Kartelde? | Kapalı | Açık |
| Yeniden açılır mı? | Üç hâlde | Nihai karar |
Üçüncü ve beşinci satırlar birlikte değerlendirilmelidir: taahhüt dava hakkını korur ama kesinlik sağlamaz; uzlaşma kesinlik sağlar ama dava hakkını tüketir.
Seçim, teşebbüsün hangi riski daha ağır bulduğuna göre yapılır.
Son hatırlatma
Bu alanda üç şey akılda tutulmalıdır: taahhüt açık ve ağır ihlallerde kapalıdır, uzlaşmada süre kesindir ve indirimler birleşebilir.
Üçü de 4054 sayılı Kanunun 43 üncü maddesinden doğrudan okunur ve hiçbiri ikincil düzenlemeye bırakılmamıştır.
20) İndirimin Uygulanacağı Taban
Yüzde yirmi beşlik indirim, neyin üzerinden uygulandığı bilinmeden değerlendirilemez.
| Soru | Cevap veren metin |
|---|---|
| Uzlaşma usulü | 4054 m.43 ve Uzlaşma Yönetmeliği |
| Ceza tabanı | Ceza Yönetmeliği |
| Ceza ölçütleri | 4054 m.16 |
| Alt-üst sınır kuralı | 5326 m.17/2 |
Dördüncü satır sıkça atlanır: idari para cezası kanunda alt ve üst sınır gösterilmek suretiyle belirlenmişse, miktarın tayininde ayrı bir kural devreye girer.
İdarî para cezası, kanunda alt ve üst sınırı gösterilmek suretiyle de belirlenebilir. Bu durumda, idarî para cezasının miktarı belirlenirken işlenen kabahatin haksızlık içeriği ile failin kusuru ve ekonomik durumu birlikte göz önünde bulundurulur.
| Ölçüt | Ne gösterir? |
|---|---|
| Haksızlık içeriği | Fiilin ağırlığı |
| Kusur | Failin rolü |
| Ekonomik durum | Cezanın etkisi |
Üç ölçüt birlikte göz önünde bulundurulur; biri tek başına belirleyici değildir.
Bu nedenle uzlaşma değerlendirmesinde önce taban tutarın nasıl kurulacağı, sonra indirimin etkisi hesaplanmalıdır.
21) Uzlaşma Yönetmeliğinin Kimliği
| Unsur | Bilgi |
|---|---|
| Adı | Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılmasına Yönelik Soruşturmalarda Uygulanabilecek Uzlaşma Usulüne İlişkin Yönetmelik |
| Resmî Gazete | 15/7/2021, sayı 31542 |
| Dayanak | 4054 m.43 |
Birinci satırdaki uzun başlık, uzlaşmanın kapsamını da gösterir: hem m.4 hem m.6 soruşturmaları.
Taahhütte ise Kanun tebliğ öngörmüştür; iki kurum için farklı türde ikincil düzenleme tercih edilmiştir.
Ceza Yönetmeliğinin zaman bakımından uygulanması
Bu Yönetmelik hükümleri, yürürlüğe girmesinden önce başlatılan ancak soruşturma raporu tebliğ edilmemiş olan soruşturmalar hakkında da uygulanır.
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Rapor tebliğ edilmemiş | Yeni hükümler uygulanır |
| Rapor tebliğ edilmiş | Kapsam dışı |
Buradaki eşik, pişmanlık başvurusundaki mutlak tavanla aynıdır: soruşturma raporunun tebliği.
Bu tarih, rekabet dosyalarında birden çok kurumun ortak dönüm noktasıdır.
22) Kartel Dışı İhlallerde Aktif İşbirliği
Taahhüt kapalı, uzlaşma yetersiz görünüyorsa üçüncü bir imkân daha vardır.
| Kavram | Tanım |
|---|---|
| Diğer ihlaller | Kartel tanımı dışında kalan, 4054 sayılı Kanunun 4 üncü ve 6 ncı maddelerinde yasaklanmış davranışlar |
Diğer ihlallerde belirleyici etkisi saptanan teşebbüs veya teşebbüs birliği yöneticilerine ve çalışanlarına, ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliğine verilen cezanın yüzde beşine kadar para cezası verilebilir. Kanuna aykırılığın ortaya çıkarılması amacıyla Kurumla aktif işbirliği yapanlara, işbirliğinin niteliği, etkinliği ve zamanlaması dikkate alınarak ceza verilmeyebilir veya verilecek cezalarda indirim yapılabilir.
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Kimler | Belirleyici etkisi saptanan yönetici ve çalışanlar |
| Tavan | Teşebbüs cezasının yüzde beşi |
| İşbirliği sonucu | Ceza verilmeyebilir veya indirim |
| Ölçütler | Nitelik, etkinlik, zamanlama |
Üçüncü satır, kartel dosyalarındaki pişmanlığın kartel dışı karşılığıdır; ancak burada sıra ve sabit oran bulunmaz.
Bu yol, uzlaşma değerlendirmesinde gerçek kişiler bakımından ayrıca hesaba katılmalıdır.
23) Gerçek Kişilerin Konumu
| Yol | Yönetici ve çalışanlar |
|---|---|
| Taahhüt | Ceza kesilmediğinden gündeme gelmez |
| Uzlaşma | Teşebbüse ceza kesildiğinden değerlendirilmelidir |
| Aktif işbirliği | Ceza verilmeyebilir |
Birinci satır, taahhüt yolunun az konuşulan bir avantajıdır: ihlal tespiti yapılmadığından yönetici cezası da doğmaz.
İkinci satır ise uzlaşma kararının maliyet hesabına eklenmesi gereken bir kalemdir.
Karar öncesi hesap
- Taban tutar,
- Uzlaşma indirimi,
- Kabahatler Kanunu indirimi,
- Yönetici cezası ihtimali,
- Tazminat riski,
- Dava hakkının değeri.
Üçüncü madde bu yazının en az bilinen bulgusudur ve toplam yükü belirgin biçimde azaltabilir.
Altıncı madde ise sayısal olmayan ancak geri dönülemez tek kalemdir.
24) Sık Yapılan Sekiz Hata
- İki kurumu karıştırmak. Taahhütte ihlal tespiti yoktur.
- Kartelde taahhüt denemek. Kanun kapatmıştır.
- Ön araştırma aşamasını kaçırmak. Taahhüt orada da sunulabilir.
- Kesin süreyi geçirmek. Sonraki bildirimler dikkate alınmaz.
- Yüzde yirmi beşi garanti sanmak. “Kadar” ifadesi kullanılmıştır.
- İkinci indirimi bilmemek. Kabahatler Kanunu indirimi saklıdır.
- Dava yasağını hafife almak. Geri dönülemez.
- Taahhüde uymamak. Dosya yeniden açılabilir.
25) Kontrol Listesi
- Fiilin açık ve ağır ihlal olup olmadığını belirleyin.
- Aşamayı tespit edin.
- Delil durumunu değerlendirin.
- Taahhüdü uygulanabilir kurgulayın.
- Bilgileri eksiksiz verin.
- Kesin süreyi takvime işleyin.
- Toplam indirimi birlikte hesaplayın.
- Dava hakkını baştan değerlendirin.
İlgili incelemelerimiz: pişmanlık (leniency) programı, tek yanlı davranış ile anlaşma farkı (4054 m.4) ve haksız rekabet (TTK m.54-63).
Dosyanız için hukuki değerlendirme alın
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Sıkça Sorulan Sorular
Taahhüt ve uzlaşma hangi maddede düzenlenmiştir?
4054 sayılı Kanunun 43 üncü maddesinde. Madde başlığı 16/6/2020 tarihli ve 7246 sayılı Kanunun 9 uncu maddesiyle “Soruşturmaya Başlanması, Taahhüt ve Uzlaşma” şeklinde değiştirilmiştir.
İkisi arasındaki temel fark nedir?
Taahhütte ihlal tespiti yapılmaz ve ceza kesilmez; uzlaşmada ise ihlalin varlığı ve kapsamı kabul edilir, ceza kesilir ancak indirim uygulanır.
Taahhüt hangi aşamada sunulabilir?
Yürütülmekte olan bir ön araştırma ya da soruşturma sürecinde.
Uzlaşma hangi aşamada mümkün?
Yalnızca hakkında soruşturma açılan taraflar bakımından.
Taahhüt hangi ihlaller için sunulabilir?
4 üncü veya 6 ncı madde kapsamında ortaya çıkan rekabet sorunlarının giderilmesine yönelik olarak.
Kurul taahhüdü kabul ederse ne olur?
Taahhütler yoluyla rekabet sorunlarının giderilebileceğine kanaat getirirse, bu taahhütleri bağlayıcı hâle getirerek soruşturma açılmamasına veya açılmış soruşturmaya son verilmesine karar verebilir.
Kurul kabul etmek zorunda mı?
Hayır. Madde “karar verebilir” demektedir; Kurulun takdir yetkisi bulunur.
Kabul edilen taahhüdün niteliği nedir?
Artık bir öneri değil, uyulması zorunlu bağlayıcı bir yükümlülüktür.
Kartelde taahhüt mümkün mü?
Hayır. Rakipler arasında fiyat tespiti, bölge veya müşteri paylaşımı ya da arz miktarının kısıtlanması gibi açık ve ağır ihlallerle ilgili olarak taahhüt kabul edilmez.
Bu sayım sınırlı mı?
Maddedeki “gibi” ifadesi sayımın örnekleyici olduğunu gösterir; başka kartel türleri de bu kapsamda değerlendirilebilir.
Taahhüt kararı kesin koruma sağlar mı?
Hayır. Kanun üç hâlde Kurulun tekrar soruşturma açabileceğini düzenlemiştir.
Bu üç hâl nedir?
Kararın alınmasına temel teşkil eden herhangi bir unsurda esaslı değişiklik olması, taahhütlere aykırı davranılması veya kararın eksik, yanlış ya da yanıltıcı bilgiye dayanılarak verilmiş olması.
Taahhüde aykırılığın başka sonucu var mı?
Evet. Kurul idari para cezasına karar verirken dikkate alacağı hususlar arasında “verilen taahhütlere uyup uymaması” da sayılmıştır; ceza ağırlaşabilir.
Uzlaşma nasıl işler?
Kurul, hakkında soruşturma açılan taraflara, ihlalin varlığını ve kapsamını kabul ettikleri bir uzlaşma metni sunmaları için kesin bir süre verir.
Süreyi kaçırırsam ne olur?
Verilen süre geçirildikten sonra yapılan bildirimler dikkate alınmaz.
Uzlaşma süreci nasıl sonuçlanır?
İhlal tespitinin ve idari para cezasının yer aldığı bir nihai kararla soruşturma sonlandırılır.
İndirim oranı ne kadar?
Uzlaşma usulü sonucunda idari para cezasında yüzde yirmi beşe kadar indirim uygulanabilir.
Yüzde yirmi beş garanti mi?
Hayır. Madde “kadar” ifadesini kullanmıştır; bu bir üst sınırdır, otomatik oran değildir.
Başka bir indirimden de yararlanabilir miyim?
Evet. Kanun açıkça, bu madde uyarınca indirim uygulanmış olmasının 5326 sayılı Kanunun 17 nci maddesinin altıncı fıkrası kapsamında indirim yapılmasına engel teşkil etmeyeceğini düzenlemiştir.
Bu neden önemli?
Uygulamada çok az bilinir; uzlaşma kararı verilirken toplam etki iki indirim birlikte hesaplanarak değerlendirilmelidir.
Uzlaşmanın bedeli nedir?
Sürecin uzlaşma ile neticelenmesi hâlinde idari para cezası ve uzlaşma metninde yer alan hususlar uzlaşmanın taraflarınca dava konusu yapılamaz.
Yasak sadece cezayı mı kapsıyor?
Hayır. Yalnızca ceza değil, uzlaşma metninde yer alan hususlar da dava dışıdır.
Bu yasak kimleri bağlar?
Uzlaşmanın taraflarını.
Uzlaşmadan dönülebilir mi?
Dava yasağı nedeniyle uzlaşma, geri dönülemez bir tercih olarak değerlendirilmelidir.
Usul ve esaslar nerede düzenlenmiş?
Taahhüde ilişkin usul ve esaslar Kurul tarafından çıkarılan tebliğ ile, uzlaşmaya ilişkin diğer usul ve esaslar ise yönetmelik ile belirlenir.
İkincil düzenlemeler kanundaki sınırları genişletebilir mi?
Hayır. Özellikle açık ve ağır ihlallerde taahhüt yasağı doğrudan kanundan doğar.
Hangi dosyada taahhüt uygundur?
Açık ve ağır ihlal niteliği taşımayan, örneğin dikey anlaşma veya hâkim durum tartışması içeren dosyalarda.
Hangi dosyada uzlaşma uygundur?
Delil durumunun güçlü olduğu ve ihlalin açık göründüğü dosyalarda, indirim amacıyla.
Dava açmayı düşünüyorsam uzlaşmalı mıyım?
Uzlaşma dava yasağı doğurduğundan, dava hakkını korumak isteyen teşebbüs için uygun yol değildir.
Ön araştırma aşamasında taahhüt sunmanın avantajı nedir?
Kurul taahhütleri bağlayıcı hâle getirerek soruşturma açılmamasına karar verebilir; yani soruşturma hiç açılmayabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.


