Şebekeye Bağlantı ve Sistem Kullanımı: Bedeller, Kapasite Retleri ve Reaktif Ceza

Şebekeye bağlanmak ile şebekeyi kullanmak iki ayrı hukuki ilişkidir ve iki ayrı anlaşmayla kurulur. Kanun bunları ayrı ayrı tanımlar; üstelik iki anlaşmanın tarafları da aynı değildir. Bu ayrım kavranmadan yapılan bir başvuru çoğu zaman eksik kalır.

1) İki Anlaşma, İki Farklı Taraf Listesi

Bağlantı anlaşması: Bir üretim şirketi, dağıtım şirketi ya da tüketicinin iletim sistemine ya da dağıtım sistemine bağlantı yapması için yapılan genel ve özel hükümleri içeren anlaşmayı,

Sistem kullanım anlaşması: Bir üretim şirketi, tedarik lisansı sahibi şirket veya tüketicinin iletim sistemini ya da dağıtım sistemini kullanımına ilişkin genel hükümleri ve ilgili kullanıcıya özgü koşul ve hükümleri içeren anlaşmayı,

Üçüncü ve dördüncü satır, iki tanım arasındaki en çok gözden kaçan farktır.

Dağıtım şirketi bağlantı anlaşmasında taraf olarak sayılmışken sistem kullanım anlaşmasında sayılmamış; tedarik lisansı sahibi şirket ise tam tersine yalnızca sistem kullanım anlaşmasında geçmektedir.

Bu, iki ilişkinin farklı işlevlerinden doğar: bağlantı fizikî bir bağın kurulmasıdır, sistem kullanımı ise enerjinin taşınmasına ilişkindir. Tedarikçi seçimi için serbest tüketici incelememize bakabilirsiniz.

2) 36 kV Eşiği

İletim: Elektrik enerjisinin gerilim seviyesi 36 kV üzerindeki hatlar üzerinden naklini,

Dağıtım: Elektrik enerjisinin 36 kV ve altındaki hatlar üzerinden naklini,

Görüldüğü üzere bu tek sayı, tüm sürecin muhatabını belirlemektedir.

Dikkat edilmesi gereken ayrıntı şudur: 36 kV’un kendisi dağıtım tarafındadır; tanım “36 kV ve altındaki” der.

İletim ise yalnızca 36 kV’un üzerindeki hatları kapsamaktadır.

Neden bu kadar belirleyici?

Üçüncü satır dağıtım tarafının karakteristiğidir: dağıtım şirketi, lisansında belirlenmiş bölgede faaliyet gösterir.

Kanun dağıtım sistemini “bir dağıtım şirketinin, lisansında belirlenmiş dağıtım bölgesinde işlettiği elektrik dağıtım tesisleri ve şebekesi” olarak tanımlar.

Dağıtım şirketi ise “belirlenen bir bölgede elektrik dağıtımı ile iştigal eden tüzel kişi”dir.

3) Yönetmeliğin Kapsamı

Bu Yönetmelik, gerçek ve tüzel kişilerin elektrik iletim veya dağıtım sistemine bağlanmaları ile bu sistemleri ve enterkonneksiyon hatlarını kullanmalarına ilişkin usul ve esasları düzenler.

İkinci satır bu yazının ana ayrımını Yönetmelik düzeyinde de teyit eder: bağlanma ve kullanma ayrı ayrı sayılmıştır.

Birinci satır ise kapsamı geniş tutar; yalnızca şirketler değil, gerçek kişiler de kapsamdadır.

Kapsam dışı iki hâl

Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin Yönetmelik hükümleri kapsamındaki üretim tesisleri ile Organize Sanayi Bölgelerinin Elektrik Piyasası Faaliyetlerine İlişkin Yönetmelik hükümleri kapsamındaki OSB katılımcılarının sisteme bağlantısı ve sistem kullanımına ilişkin hususlar bu Yönetmeliğin kapsamı dışındadır.

Bu istisna uygulamada oldukça sık atlanır ve yanlış mevzuata dayanan başvurulara yol açmaktadır.

Çatısına güneş paneli kuran bir tüketici ya da bir OSB katılımcısı, bu Yönetmeliğin hükümlerini doğrudan uygulayamaz.

Her iki hâlde de ilgilinin kendi özel Yönetmeliği esas alınır.

4) Kullanıcı Kimdir?

Kullanıcı: İletim veya dağıtım sistemine bağlanan ya da bu sistemleri veya enterkonneksiyon hatlarını kullanan gerçek veya tüzel kişiyi,

Tanımın kendisi, bağlanma ile kullanmanın ayrı olgular olduğunu bir kez daha gösterir.

Nitekim iki hâl “ya da” ile birbirine bağlanmış; biri diğerini gerektirmez.

5) Bağlantı Hattı

Bağlantı hattı: Tüketicilerin iç tesisatını dağıtım şebekesine bağlamak için gerekli ve bu Yönetmelik kapsamında belirtilen mesafe sınırları dâhilinde olan; AG’den bağlı tüketiciler için yapı bina giriş noktasından itibaren dağıtım şebekesine kadar, OG’den bağlı tüketiciler için tüketicinin şalt sahasının bittiği noktadan sonraki nihayet direğinden itibaren dağıtım şebekesine kadar olan hattı,

İki başlangıç noktası tamamen farklıdır ve bu fark sorumluluk sınırını çizer.

Tanım ayrıca mesafe sınırları şartını da içerir; hat, Yönetmelikte belirtilen sınırlar dâhilinde olmalıdır.

Bağlantı hattı ile iç tesisat da birbirinden ayrıdır; tanım iç tesisatı şebekeye bağlayan hattı işaret eder.

6) İletim Tesisi Nerede Biter?

İletim tesisi: Üretim veya tüketim tesislerinin 36 kV üstü gerilim seviyesinden bağlı olduğu üretim veya tüketim tesisi şalt sahasından sonraki nihayet direğinden itibaren, iletim şalt sahalarının orta gerilim fiderleri de dâhil olmak üzere dağıtım tesislerinin bağlantı noktalarına kadar olan tesisleri,

İkinci satır dikkat çekicidir: iletim şalt sahalarındaki orta gerilim fiderleri de iletim tesisi sayılmıştır.

Yani bir teçhizatın orta gerilimde olması, tek başına onu dağıtım tesisi yapmaz.

Bu ayrıntı, sorumluluk ve bakım tartışmalarında zaman zaman belirleyici olabilmektedir.

7) Üçüncü Anlaşma: Sistem Kontrol

Sistem kontrol anlaşması: Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi veya dağıtım şirketi ile özel direkt hattın mülkiyet sahibi veya işletmecisi olan özel hukuk hükümlerine tabi tüzel kişi arasında, iletim ve dağıtım sistemlerinin kararlılığının ve işletme bütünlüğünün korunmasını sağlayan hükümleri içeren ve özel hukuk hükümlerine göre yapılan anlaşmaları,

Bu anlaşma, diğer ikisinden farklı bir amaca hizmet eder: sistemin teknik bütünlüğünü korumak.

Muhatabı da dardır; yalnızca özel direkt hat sahibi veya işletmecisi tüzel kişiler bakımından gündeme gelir.

Üçüncü satır ise piyasanın genel karakterini yansıtır; Kanun özel hukuk hükümlerine göre faaliyeti esas alır.

Üç anlaşma bir arada

İlk iki satır çoğu kullanıcı için birlikte gündeme gelir.

Üçüncü satır ise özel bir yapıya ilişkindir ve her dosyada karşılaşılmaz.

8) Süreç Haritası

Üçüncü adım atlanırsa, tüm süreç baştan sona yanlış mevzuata göre yürütülür.

Dört ve beşinci adım ayrı ayrı sayılmıştır; tek bir başvuru ikisini birden karşılamaz.

Altıncı adım ise sonradan en çok uyuşmazlık doğuran kalemlerden biridir.

Anlaşma gücü

Birinci satır önemlidir: anlaşma gücü sistem kullanım anlaşmasında değil, bağlantı anlaşmasında yer alır.

İkinci satır ise değişikliğin usulünü gösterir; fiilî kullanım tek başına gücü değiştirmez.

Bu nedenle ihtiyaç arttığında yapılması gereken, anlaşmanın revizyonudur.

9) Kavram Karışıklıkları

Üçüncü satır ayrı bir ilişkidir: kimden elektrik satın alındığı, şebekeye bağlantıdan bağımsızdır.

Dört ve beşinci satır arasındaki sınır ise sorumluluk bakımından kritiktir.

Bağlantı hattının başlangıç noktası AG ve OG’de farklı olduğundan, bu sınır her olayda ayrıca belirlenir.

10) Mevzuat Haritası

İlk dört satır tamamen tanım hükümleridir; bu konuda tartışmaların çoğu tanımlardan çözülür.

Altı ve yedinci satır ise kapsam dışı hâlleri ve doğru mevzuatı gösterir.

⚠️ Uyarı: Bağlantı bedeli, sistem kullanım bedeli ve güvence bedeli gibi kalemler Kurul kararlarıyla belirlenen tarifelere göre uygulanır ve düzenli olarak güncellenir. Bu nedenle bu yazıda tutar verilmemiştir; somut bir işlemde güncel tarife kararları esas alınmalıdır.

Sayıların tamamı bir arada

Birinci satır, tüm sürecin gerçek çıkış noktasıdır.

Tek cümlelik özet

Önce gerilim seviyenizi belirleyin; muhatap, sistem ve gerekli anlaşmalar bu tek veriden çıkar.

11) Tanımların Kelime Kelime Okunması

Birinci ve ikinci satır birlikte okunduğunda, eşiğin hangi tarafa ait olduğu netleşir: 36 kV dağıtımdadır.

Üçüncü ve dördüncü satır, bu yazının ana tezini oluşturan taraf farkını gösterir.

Yedinci satır ise teknik tartışmalarda sık kullanılan bir yanılgıyı düzeltir.

En çok atlanan üç ibare

Üçü de doğrudan yanlış mevzuata veya yanlış muhataba yönelmeye yol açar.

Bir dosyada bu üç noktayı baştan kontrol etmek, sonraki tüm adımları doğru kurar.

12) Üç Senaryo

İlk iki satır, Yönetmeliğin kendi kapsam hükmünden doğrudan çıkar.

Üçüncü satır ise 36 kV eşiğinin pratik sonucunu gösterir; seviye muhatabı belirler.

Her üç hâlde de yanlış mevzuata dayanan bir başvuru, en baştan sonuçsuz kalır.

13) Kapanış

Üçüncü satır bu yazının ana tezidir ve doğrudan Kanunun tanım hükümlerine dayanır.

Beşinci satır ise uygulamadaki uyuşmazlıkların önemli bir kısmının kaynağıdır.

Tek cümlelik özet

Bağlanmak ayrı, kullanmak ayrıdır; ikisi ayrı anlaşmayla kurulur ve bu anlaşmaların tarafları bile aynı değildir.

14) Tüketici Açısından

Dördüncü satır sıkça karıştırılır: şebekeye bağlı olmak, enerjiyi hangi tedarikçiden alacağınızı belirlemez.

Kanun tedarik lisansı sahibi şirketi sistem kullanım anlaşmasının taraflarından biri olarak saymıştır; ancak bu, enerji satışı ilişkisinden ayrıdır.

İkinci satırda dağıtım şirketinin yetkisi bölgeseldir; lisansında belirlenmiş bölge esastır.

Tesisatın hangi kısmı kime ait?

Sınırı çizen nokta, bağlantı hattının başlangıcıdır: AG’de yapı bina giriş noktası, OG’de şalt sahasından sonraki nihayet direği.

Bu noktadan sonrası bağlantı hattı, öncesi ise kullanıcının iç tesisatıdır.

Uygulamadaki arıza ve bakım tartışmalarının çoğu tam olarak bu sınırda düğümlenir.

15) Üretici Açısından

Birinci adım en belirleyici olanıdır; lisanssız üretim bu Yönetmeliğin kapsamı dışındadır.

Beşinci adımda iki anlaşma birlikte gündeme gelir; üretim şirketi her iki tanımda da taraf olarak sayılmıştır.

Dördüncü adımda muhatap, yine gerilim seviyesine göre belirlenir.

Üretici her iki tanımda da var

İlk iki satır iki tanımda da ortaktır; asıl fark son iki satırdadır.

Bu tablo, yazının başındaki tespitin tam karşılığıdır.

Tanımlar arasındaki bu fark tesadüf değil, iki ilişkinin işlevsel ayrılığından doğar.

16) Enterkonneksiyon Hatları

Her iki hükümde de enterkonneksiyon hatları ayrıca sayılmıştır.

Yani bu hatları kullanan bir kişi de kullanıcı sıfatını taşır ve Yönetmeliğin kapsamına girer.

Bu ayrıntı özellikle sınır ötesi enerji akışlarının söz konusu olduğu hâllerde önem kazanır.

17) Özet Tablo

Yedi sorunun tamamının cevabı hayır; bu, konudaki yaygın varsayımların ne kadar yanıltıcı olduğunu gösterir.

Üçüncü satır özellikle teknik olmayan okuyucuların en sık yanıldığı noktadır.

Doğru sıralama

Birinci soru öne alınmıştır çünkü olumsuz cevabı tüm süreci başka bir mevzuata taşır.

İkinci soru cevaplandığında üçüncü ve dördüncü sorular neredeyse kendiliğinden çözülür.

Bu dört adımlık sıra, uygulamadaki hataların büyük kısmını baştan önler.

18) Neden İki Ayrı Anlaşma?

Bir tesis şebekeye bağlanmış olabilir ancak sistemi fiilen kullanmıyor olabilir.

Tersi de mümkündür: bağlantı kurulmadan sistem kullanımı söz konusu olmaz.

Kanun bu iki durumu ayrı tanımlayarak, her birine kendi taraf ve içerik düzenini vermiştir.

İçerik farkı

İkinci satırdaki “ilgili kullanıcıya özgü” ibaresi önemlidir: metin tek tip değildir.

Her kullanıcı için ayrıca belirlenen koşullar bulunabileceğinden, imzalanan metnin kendi hükümleri okunmalıdır.

Standart bir örnek metne dayanarak yapılan değerlendirmeler bu nedenle eksik kalabilir.

19) Uyuşmazlık Çıkarsa

Beş tartışmanın tamamı tanım ve kapsam hükümlerinden çözülür.

Bu, konunun neden tanımlarla başlaması gerektiğini açıklar.

Uygulamada teknik bir tartışma gibi görünen sorunların çoğu, aslında bir tanım sorunudur.

Dosya hazırlığı

Dördüncü satır, sorumluluk sınırı tartışmalarında en somut delildir.

Birinci ve ikinci satırın ayrı ayrı istenmesi gerekir; iki anlaşma farklı metinlerdir ve farklı hususları düzenler.

Üçüncü satır ise muhatabın doğru belirlenip belirlenmediğini gösterir.

Beşinci satır çoğu zaman hafife alınır; oysa başvurunun ne zaman yapıldığı ve hangi bilgilerin verildiği, süreçteki gecikmelerin kaynağını ortaya koyar.

Bu beş belge bir arada bulunduğunda, tartışmanın hangi tanıma dayandığı ve hangi tarafın hangi yükümlülüğü taşıdığı gösterilebilir hâle gelir.

Aksi hâlde teknik iddialar, dayanağı gösterilemeyen soyut tartışmalara dönüşür.

Özetle: bu alandaki uyuşmazlıklar teknik görünse de, çözümleri neredeyse tamamen tanım hükümlerinde saklıdır.

Gerilim seviyesi muhatabı, kapsam hükmü uygulanacak mevzuatı, anlaşma tanımları ise tarafları ve içeriği belirler.

Bu üç halka doğru kurulduğunda, geriye yalnızca somut olayın kendi ayrıntıları kalır.

Nitekim yukarıdaki bölümlerde ele alınan tartışmaların tamamı — sorumluluk sınırı, aşırı kullanım, muhatap ve taraf sıfatı — birer tanım hükmüne bağlanabilmiştir.

Bu nedenle bir dosyaya başlarken ilk okunması gereken metin, teknik şartname değil Kanunun tanımlar maddesidir.

20) Sık Yapılan Sekiz Hata

• Tek anlaşma sanmak. İkisi ayrıdır.
• Tarafları aynı sanmak. Listeler farklıdır.
• Eşiği bilmemek. Ayrım 36 kV’tur.
• Muhatabı şaşırmak. Seviye belirler.
• Kapsam dışını atlamak. İki hâl ayrıktır.
• Bağlantı hattını karıştırmak. Tanımı özeldir.
• Başlangıç noktasını bilmemek. AG ve OG farklıdır.
• Sistem kontrolü unutmak. Üçüncü bir anlaşmadır.

21) Kontrol Listesi

• Gerilim seviyenizi belirleyin.
• Muhatabı tespit edin.
• Kapsam dışı mısınız bakın.
• Hangi anlaşma gerekli, ayırın.
• Bağlantı hattının sınırını çıkarın.
• Anlaşma gücünü doğru belirleyin.
• Belgeleri hazırlayın.
• Yazışmaları saklayın.

İlgili incelemelerimiz: elektrik faturasında dağıtım bedeli ve kayıp-kaçak, serbest tüketici olmak ve tedarikçi değiştirmek ve organize sanayi bölgesinde enerji temini.

Sıkça Sorulan Sorular

Şebekeye bağlanmak için kaç anlaşma gerekir?

6446 sayılı Kanun bağlantı anlaşması ile sistem kullanım anlaşmasını ayrı ayrı tanımlar; bunlar farklı hukuki ilişkilerdir.

Bağlantı anlaşması nedir?

Bir üretim şirketi, dağıtım şirketi ya da tüketicinin iletim sistemine ya da dağıtım sistemine bağlantı yapması için yapılan genel ve özel hükümleri içeren anlaşmadır.

Sistem kullanım anlaşması nedir?

Bir üretim şirketi, tedarik lisansı sahibi şirket veya tüketicinin iletim sistemini ya da dağıtım sistemini kullanımına ilişkin genel hükümleri ve ilgili kullanıcıya özgü koşul ve hükümleri içeren anlaşmadır.

İki anlaşmanın tarafları aynı mı?

Hayır. Dağıtım şirketi bağlantı anlaşması tanımında sayılmışken sistem kullanım anlaşmasında sayılmamış; tedarik lisansı sahibi şirket ise yalnızca sistem kullanım anlaşmasında geçmektedir.

İletim ile dağıtım arasındaki fark nedir?

İletim, elektrik enerjisinin gerilim seviyesi 36 kV üzerindeki hatlar üzerinden naklidir. Dağıtım ise 36 kV ve altındaki hatlar üzerinden naklidir.

Bu eşik neden önemlidir?

Gerilim seviyesi, bağlanılacak sistemi ve dolayısıyla muhatabı belirler.

Dağıtım sistemi neyi ifade eder?

Bir dağıtım şirketinin, lisansında belirlenmiş dağıtım bölgesinde işlettiği elektrik dağıtım tesisleri ve şebekesini.

Dağıtım şirketi kimdir?

Belirlenen bir bölgede elektrik dağıtımı ile iştigal eden tüzel kişidir.

Kullanıcı kimdir?

İletim veya dağıtım sistemine bağlanan ya da bu sistemleri veya enterkonneksiyon hatlarını kullanan gerçek veya tüzel kişidir.

Yönetmelik neyi düzenler?

Gerçek ve tüzel kişilerin elektrik iletim veya dağıtım sistemine bağlanmaları ile bu sistemleri ve enterkonneksiyon hatlarını kullanmalarına ilişkin usul ve esasları.

Yönetmeliğin kapsamı dışında kalan hâller var mı?

Evet. Lisanssız elektrik üretimine ilişkin Yönetmelik kapsamındaki üretim tesisleri ile OSB’lerin elektrik piyasası faaliyetlerine ilişkin Yönetmelik kapsamındaki OSB katılımcılarının sisteme bağlantısı ve sistem kullanımı bu Yönetmeliğin kapsamı dışındadır.

Lisanssız üretim yapıyorsam ne olur?

Bağlantı ve sistem kullanımına ilişkin hususlar kendi özel Yönetmeliğine göre değerlendirilir.

OSB katılımcısıysam durum nedir?

OSB katılımcılarının sisteme bağlantısı ve sistem kullanımı OSB mevzuatı kapsamında ele alınır.

Bağlantı hattı nedir?

Tüketicilerin iç tesisatını dağıtım şebekesine bağlamak için gerekli ve Yönetmelikte belirtilen mesafe sınırları dâhilinde olan hattır.

Alçak gerilimde bağlantı hattı nereden başlar?

Alçak gerilimden bağlı tüketiciler için yapı bina giriş noktasından itibaren dağıtım şebekesine kadar olan hattır.

Orta gerilimde bağlantı hattı nereden başlar?

Orta gerilimden bağlı tüketiciler için tüketicinin şalt sahasının bittiği noktadan sonraki nihayet direğinden itibaren dağıtım şebekesine kadar olan hattır.

Bu ayrım neden önemlidir?

Bağlantı hattının nerede başladığı, hangi tesisin kimin sorumluluğunda olduğunun belirlenmesinde esas alınır.

Sistem kontrol anlaşması nedir?

TEİAŞ veya dağıtım şirketi ile özel direkt hattın mülkiyet sahibi veya işletmecisi olan özel hukuk hükümlerine tabi tüzel kişi arasında, iletim ve dağıtım sistemlerinin kararlılığının ve işletme bütünlüğünün korunmasını sağlayan hükümleri içeren anlaşmadır.

Sistem kontrol anlaşması hangi hükümlere tabidir?

Özel hukuk hükümlerine göre yapılır.

Kaç tür anlaşma vardır?

Kanun bağlantı anlaşması, sistem kullanım anlaşması ve sistem kontrol anlaşmasını ayrı ayrı tanımlar.

İletim tesisi neyi kapsar?

Üretim veya tüketim tesislerinin 36 kV üstü gerilim seviyesinden bağlı olduğu şalt sahasından sonraki nihayet direğinden itibaren, iletim şalt sahalarının orta gerilim fiderleri de dâhil olmak üzere dağıtım tesislerinin bağlantı noktalarına kadar olan tesislerdir.

İlgili mevzuat neyi ifade eder?

Elektrik piyasasına ilişkin kanun, yönetmelik, lisans, tebliğ, genelge ve Kurul kararlarını.

Anlaşma gücü nedir?

Bağlantı anlaşmasında belirlenen ve bağlantı noktasında aşılmaması gereken güç değeridir.

Anlaşma gücü aşılırsa ne olur?

Anlaşma gücünün ilgili mevzuata uygun biçimde revize edilmeden aşılması, sözleşmeye ve mevzuata aykırılık oluşturur.

Bağlantı bedeli ve sistem kullanım bedeli sabit mi?

Hayır. Tarifeler Kurul kararlarıyla belirlenmekte ve güncellenmektedir; güncel tarifelerin teyit edilmesi gerekir.

Kanunun kapsamı nedir?

Elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı, toptan veya perakende satışı, ithalat ve ihracatı, piyasa işletimi ile bu faaliyetlerle ilişkili tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini kapsar.

Üretim tesisi kuruyorsam ne yapmalıyım?

Bağlantı ve sistem kullanım anlaşmaları için TEİAŞ’a veya ilgili dağıtım şirketine başvuru yapılması gerekir.

Muhatabım TEİAŞ mı dağıtım şirketi mi?

Bağlanılacak sistemin iletim mi dağıtım mı olduğuna, yani gerilim seviyesine göre belirlenir.

Anlaşmalar özel hukuk hükümlerine mi tabidir?

Kanun, elektrik piyasasında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösterilmesini esas alır; sistem kontrol anlaşmasının özel hukuk hükümlerine göre yapılacağı ise açıkça belirtilmiştir.

En kritik nokta nedir?

Gerilim seviyesinin doğru tespiti ve bağlantı ile sistem kullanımının ayrı anlaşmalar olduğunun bilinmesi.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.