Boşanma ve Mal Rejimi Davalarının Birleştirilmesi: Tefrik, Bekletici Mesele ve 7589 Sonrası HMK 166-168

Boşanma ve mal paylaşımı aynı dilekçede istenebilir, ancak aynı hükümle karara bağlanmaz. Mal rejimi boşanma hâlinde dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m.225/2); tasfiye ise ancak boşanma kararı kesinleştikten sonra yapılabilir. Bu nedenle Yargıtay uygulamasında boşanma dilekçesindeki mal rejimi talebi ayrılarak (tefrik) ayrı esasa kaydedilir ve boşanma davasının sonucu bekletici mesele yapılır (HMK m.165). Derdest boşanma varken açılan tasfiye davası usulden reddedilmez. HMK m.166 ve 168, 7589 sayılı Kanunla değişmiştir: ilk davanın mahkemesi birleştirme kararıyla ancak karar kesinleşince bağlıdır ve birleştirme kararına karşı istinaf yolu açılmıştır. Aşağıda üç dilekçe örneği bulunuyor.

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Kanuni çerçeve
• Neden aynı hükümle karara bağlanmaz?
• Tefrik: talebin ayrılması
• Bekletici mesele
• Hangi davalar birleştirilir?
• 7589 sonrası HMK 166 ve 168
• Görev ve yetki
• Birlikte mi, sonra mı?
• Harç ve dava değeri
• Boşanmanın kesinleşmesi
• Boşanma reddedilirse
• Beklerken mallar nasıl korunur?
• Dilekçe örnekleri
• Örnek senaryolar
• Yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Tasfiye davasının genel kuralları için mal rejimi tasfiyesi davası nasıl açılır, birleştirme ve bekletici meselenin genel kuralları için birleştirme ve bekletici mesele: HMK 57-168 yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kanuni Çerçeve

Boşanma davası ile mal rejiminin tasfiyesine ilişkin dava birbirine bağlıdır, ama aynı dava değildir. Boşanma hâlinde mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m.225/2); tasfiye, sona eren rejimin hesaplaşmasıdır ve edinilmiş mallar tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır (TMK m.235/1). Boşanmada tasfiye davası boşanma davasında yetkili olan mahkemede açılır (TMK m.214/2) ve aile mahkemesi görevlidir (4787 s.K. m.4).

Usul hukuku bu iki davanın ilişkisini üç kurumla düzenler. Bir davada hüküm verilmesi başka bir davanın sonucuna bağlıysa mahkeme o davanın sonucunu bekleyebilir (HMK m.165/1). Bağlantılı davalar birleştirilebilir (HMK m.166); birlikte açılmış veya birleştirilmiş davalar yargılamanın iyi yürütülmesi için ayrılabilir (HMK m.167). Birleştirme ve ayırma kararlarına karşı kanun yolu 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir (HMK m.168).

Neden Aynı Hükümle Karara Bağlanmaz?

Tasfiye davasının görülebilmesi için mal rejiminin sona ermiş olması gerekir. Boşanma kararı kesinleşmedikçe evlilik ve mal rejimi devam eder; bu nedenle Yargıtay, boşanma kararı kesinleşmedikçe mal rejiminin tasfiyesinin gerçekleştirilemeyeceğini kabul eder (2. HD, 19.01.2022, E.2021/5560, K.2022/264). Mal rejiminin sona ermesi davanın görülebilirlik koşuludur; derdest bir boşanma davası varsa bekletici mesele yapılır (2. HD, 26.12.2024, E.2024/3935, K.2024/10567).

Boşanma davası, kusur ve fer’i sonuçlar bakımından tanık ağırlıklı bir yargılamadır; mal rejimi davası ise tapu, banka, SGK kayıtları ve bilirkişi incelemesi gerektiren bir alacak davasıdır. İki davanın aynı dosyada yürütülmesi, boşanma kararını gereksiz yere geciktirir. Bu nedenle mal rejimi talebi boşanma dosyasından ayrılır, boşanma bağımsız olarak karara bağlanır ve tasfiye boşanma kesinleştikten sonra yapılır.

Tefrik: Mal Rejimi Talebinin Ayrılması

Mahkeme, yargılamanın iyi bir şekilde yürütülmesini sağlamak için birlikte açılmış davaların ayrılmasına, davanın her aşamasında talep üzerine veya kendiliğinden karar verebilir (HMK m.167). Boşanma dava dilekçesinde veya karşı davada katılma alacağı istendiğinde bu talep boşanma davasından tefrik edilerek ayrı esasa kaydedilir. Hukuk Genel Kurulu’nun incelediği bir dosyada kadının karşı davasındaki mal rejimi talebi bu şekilde ayrılmıştır (YHGK, 17.04.2013, E.2013/8-375, K.2013/520). 2. Hukuk Dairesinin incelediği dosyalarda da boşanma dilekçesindeki mal rejimi talepleri tefrik edilmiştir (2. HD, 02.11.2023, E.2023/1636, K.2023/5115; 2. HD, 14.12.2023, E.2023/2757, K.2023/6241).

Tefrik edilen dosya, boşanma dosyasının bir parçası değil, ayrı bir davadır. Bu nedenle nispi harcın tamamlanması istenir, ayrı bir ön inceleme ve tahkikat yürütülür ve dosya boşanma kararının kesinleşmesine kadar bekletilir. Tefrik kararından sonra ilk dava tarihi korunur; talep, boşanma dilekçesinin verildiği tarihte açılmış sayılır (bizim değerlendirmemiz).

Bekletici Mesele: Usulden Ret Değil

Bir davada hüküm verilmesi başka bir davanın sonucuna kısmen veya tamamen bağlı ise mahkeme o davanın sonuçlanmasına kadar yargılamayı bekletebilir (HMK m.165/1). Hukuk Genel Kurulu, boşanma davası sürerken açılan mal rejimi davasının görülebilirlik koşulu henüz gerçekleşmediği gerekçesiyle reddedilmemesi gerektiğini; boşanma davasının bekletici mesele yapılmasını ve boşanmaya karar verilirse hükmün kesinleşmesinin beklenmesini kabul etmiştir (YHGK, 27.06.2012, E.2012/8-268, K.2012/420). 2. Hukuk Dairesi de derdest boşanma varken tasfiye davasının reddini bozma sebebi saymıştır (2. HD, 20.11.2024, E.2024/1259, K.2024/8910; 2. HD, 09.05.2024, E.2023/1897, K.2024/3324).

Buna karşılık ortada hiç boşanma davası yokken, yani evlilik ve mal rejimi devam ederken açılan tasfiye davası usulden reddedilir (2. HD, 13.09.2023, E.2022/5021, K.2023/3903). Yabancı mahkemede alınmış boşanma kararının Türkiye’de tanınması süreci de bekletici mesele yapılabilir (2. HD, 16.10.2024, E.2023/8422, K.2024/7491).

Yabancı kararların tanınması için yurt dışında boşandık, Türkiye’de geçerli mi yazımıza bakabilirsiniz.

Hangi Davalar Birleştirilir?

Aynı yargı çevresindeki aynı düzey ve sıfattaki hukuk mahkemelerinde açılmış bağlantılı davalar, davanın her aşamasında talep üzerine veya kendiliğinden ilk davanın açıldığı mahkemede birleştirilebilir (HMK m.166/1). Davaların aynı veya birbirine benzer sebeplerden doğması ya da biri hakkında verilecek hükmün diğerini etkileyecek nitelikte bulunması hâlinde bağlantı var sayılır (HMK m.166/4). Davalar farklı yargı çevrelerinde ise birleştirme ikinci davanın açıldığı mahkemeden istenir (HMK m.166/2).

Aile hukukunda birleştirme en çok şu dosyalarda gündeme gelir: farklı mahkemelerde açılmış asıl ve karşı boşanma davaları; kadının katılma alacağı davası ile kocanın aynı mallar için açtığı değer artış payı veya katılma alacağı davası; aynı taşınmaz için katkı payı ve katılma alacağı talepleri. Bu davalar aynı malvarlığı ve aynı tasfiye hesabına dayandığından birlikte görülmeleri çelişkili kararları önler. Boşanma davası ile mal rejimi davası ise bağlantılı olsa da, birinin sonucu diğerinin görülebilirlik şartı olduğundan uygulamada birleştirme yerine bekletici mesele tercih edilir.

7589 Sonrası HMK 166 ve 168: Ne Değişti?

Eski HMK m.166/1, ikinci davanın açıldığı mahkemenin birleştirme kararının diğer mahkemeyi bağlayacağını öngörüyordu. Anayasa Mahkemesi bu bağlayıcılığın ilk davanın mahkemesine etkili bir denetim imkânı tanımadığını ve kanuni hâkim güvencesini zedelediğini belirterek “ve bu karar, diğer mahkemeyi bağlar” ibaresini iptal etmiştir (AYM, 17.06.2025, E.2024/237, K.2025/137). 7589 sayılı Kanunla ilk davanın açıldığı mahkemenin birleştirme kararının kesinleşmesinden itibaren bu kararla bağlı olacağı düzenlenmiştir (HMK m.166/1).

Kanun yolu da değişmiştir. Aynı yargı çevresindeki aynı düzey ve sıfattaki hukuk mahkemelerinde görülen davalar yönünden verilen birleştirme kararına karşı yalnız istinaf yoluna başvurulabilir (HMK m.168/1). İlk derece mahkemelerinin ayırma kararlarına karşı istinafa, bölge adliye mahkemelerinin birleştirme ve ayırma kararlarına karşı temyize ancak hükümle birlikte gidilebilir; bu husus tek başına kaldırma veya bozma sebebi oluşturmaz (HMK m.168/2; ikincil kaynaklara göre). Değişiklikler 31.07.2026’da yürürlüğe girmiştir ve bu maddeler için özel geçiş hükmü yoktur.

7589 sayılı Kanunun aile davalarına etkileri için 7589 sayılı Kanun ve aile davaları yazımıza bakabilirsiniz.

Görev ve Yetki

Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalarda yetkili mahkeme, eşlerden birinin ölümü hâlinde ölen eşin son yerleşim yeri mahkemesi; boşanma, evliliğin iptali veya mahkeme kararıyla mal ayrılığına geçilmesi hâlinde bu davalarda yetkili olan mahkeme; diğer hâllerde davalı eşin yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m.214). Boşanma davasında ise eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir (TMK m.168). Bu nedenle mal rejimi davası çoğu zaman boşanma davasının görüldüğü yerde açılır; bu da bekletici mesele ve birleştirme işlemlerini kolaylaştırır.

Bu yetki kesin değildir; yetki itirazı cevap dilekçesiyle birlikte ileri sürülmelidir (HMK m.116/1-a, 19/2). Görevli mahkeme aile mahkemesidir (4787 s.K. m.4). Boşanma davası Ankara’da, mal rejimi davası İstanbul’da açılmışsa iki dava farklı yargı çevrelerindedir; birleştirme ikinci davanın açıldığı mahkemeden istenir (HMK m.166/2), ancak bekletici mesele kararı her iki durumda da verilebilir.

Birlikte mi Açmalı, Boşanmadan Sonra mı?

Mal rejimi talebi boşanma davasıyla birlikte veya boşanma kararı kesinleştikten sonra ayrı davayla ileri sürülebilir. Hangi yol seçilirse seçilsin tasfiyenin kesit tarihi değişmez: mal rejimi boşanma dava tarihinden geçerli olarak sona erer (TMK m.225/2). Zamanaşımı da sorun oluşturmaz; katılma alacağına boşanmadan doğan dava haklarına ilişkin bir yıllık süre değil, on yıllık genel süre uygulanır ve süre boşanma hükmünün kesinleşmesinden işler (YHGK, 17.04.2013, E.2013/8-375, K.2013/520; YHGK, 05.10.2016, E.2016/8-1061, K.2016/959).

Erken açmanın yararı, ihtiyati tedbir ve kayıt toplama işlemlerinin erkenden başlaması ve karşı tarafın mal kaçırma girişimlerine karşı daha hızlı hareket edilebilmesidir. Sakıncası ise nispi harcın ve giderlerin erken ödenmesi, dosyanın boşanma kesinleşinceye kadar beklemesi ve erken alınan değer raporlarının güncelliğini yitirmesidir; değer tasfiye anına göre belirlendiğinden yeni rapor gerekebilir (TMK m.235/1).

Sürenin ve masrafın ayrıntısı için mal paylaşımı davası ne kadar sürer yazımıza bakabilirsiniz.

Harç, Dava Değeri ve Talep Artırımı

Boşanma davası maktu harca, mal rejimi davası ise konusu para olan bir dava olarak nispi harca tabidir; nispi karar ve ilam harcının dörtte biri dava açılırken peşin alınır (Harçlar K. m.28/1-a). Boşanma dilekçesinde mal rejimi talebi de ileri sürülmüşse tefrik edilen dosya için harç ve gider avansı ayrıca tamamlatılır (HMK m.120). Davalar birleştirilse bile her davanın harcı ayrı hesaplanır (bizim değerlendirmemiz).

7589 sayılı Kanunla belirsiz alacak davası kaldırılmıştır. Değerin bilirkişi incelemesiyle belirleneceği mal rejimi davalarında dava kısmi olarak açılır ve talep tahkikat sona erinceye kadar bir defaya mahsus artırılabilir (HMK m.109/4). Bekletici mesele süresince yapılan işlemler, talep artırımının zamanlamasını da etkiler; rapor alındıktan sonra artırım yapılması gerekir.

Artırım dilekçesi için katılma alacağı talep artırım dilekçesi yazımıza bakabilirsiniz.

Boşanmanın Kesinleşmesi ve Dosyanın Devamı

Bekletilen mal rejimi dosyası, boşanma kararının kesinleştiği belgelenince devam eder. Kesinleşme şerhli karar örneği dosyaya sunulur. Boşanma hükmüne karşı kanun yoluna başvurulmamışsa ve yalnız tazminat, nafaka gibi fer’i hükümler istinaf edilmişse boşanma hükmünün kesinleşmiş sayılıp sayılmadığı kesinleşme şerhinden kontrol edilmelidir; bu durumda mal rejimi dosyasının fer’i hükümlerin sonucunu beklemesine gerek yoktur (bizim değerlendirmemiz).

Kesinleşmeden sonra tahkikat başlar: tapu, trafik, banka ve SGK kayıtları getirtilir, bilirkişi incelemesi yapılır. Tasfiyede ödeme kural olarak para olarak yapılır (2. HD, 05.05.2025, E.2025/1304, K.2025/4536). Anlaşmalı boşanma protokolündeki “başka talebimiz yoktur” gibi genel ifadeler mal rejiminin tasfiyesini kapsamaz; tasfiyeye ilişkin anlaşmanın duraksamaya yer vermeyecek açıklıkta olması gerekir (YHGK, 07.06.2022, E.2019/8-335, K.2022/850).

Kesinleşme şerhi için boşanma kararının kesinleşme şerhi nasıl alınır, kayıtların getirtilmesi için müzekkere talep dilekçesi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Boşanma Davası Reddedilirse Mal Davası Ne Olur?

Boşanma davasının reddi kesinleşirse mal rejimi sona ermemiş olur. Tasfiye davasının görülebilmesi için mal rejiminin sona ermesi gerektiğinden (2. HD, K.2024/10567) bekletilen mal rejimi davası bu hâlde usulden reddedilir; mal rejimi devam ederken açılan tasfiye davasının usulden reddi Yargıtayca onanmıştır (2. HD, 13.09.2023, E.2022/5021, K.2023/3903).

Ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamamışsa yeni bir boşanma davası açılabilir (TMK m.166/4). Bu durumda mal rejimi, kabul edilen yeni boşanma davasının tarihinden geçerli olarak sona erer (TMK m.225/2); kesit tarihi reddedilen ilk davanın tarihi değildir (bizim değerlendirmemiz). Arada edinilen mallar da tasfiyeye girebileceğinden bu nokta önemlidir.

Ret sebepleri için boşanma davası hangi hâllerde reddedilir yazımıza bakabilirsiniz.

Beklerken Mallar Nasıl Korunur?

Bekletici mesele süresi aylar, hatta yıllar sürebilir. Bu süre içinde malların elden çıkarılmasını önlemek için ihtiyati tedbir istenebilir (HMK m.389). Ailenin ekonomik varlığının korunması veya ortak hayattan doğan bir mali yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektiğinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine belirlediği malvarlığı değerleri üzerinde diğer eşin tasarrufunu onun rızasına bağlayabilir (TMK m.199/1). Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde rızasız yapılan karşılıksız kazandırmalar ve katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler edinilmiş mallara eklenir (TMK m.229); şartları varsa bu kazandırmadan yararlanan üçüncü kişilere de başvurulabilir (TMK m.241).

Tapuya tedbir için tapuya ihtiyati tedbir talep dilekçesi, dava sürerken satılan taşınmaz için mal rejimi davası sürerken taşınmaz satılırsa yazılarımıza bakabilirsiniz.

Dilekçe Örnekleri

1. Karşılıklı mal rejimi davalarının birleştirilmesi talebi (HMK 166/1, 166/4; TMK 214/2)

2. Usulden ret talebine karşı bekletici mesele istemli beyan dilekçesi (HMK 165; TMK 225/2)

3. Boşanma ve mal rejimi davalarının birleştirilmesi kararına karşı istinaf dilekçesi (HMK 166, 167, 168/1)

Karşı dava için karşı dava dilekçesi örneği, istinaf süreci için boşanmada istinaf ne kadar sürer yazılarımıza bakabilirsiniz.

Örnek Senaryolar

Senaryo 1: Aynı dilekçede boşanma ve katılma alacağı. Kadın boşanma dilekçesinde evin değerinin yarısını da istiyor.

Senaryo 2: Boşanma sürerken ayrı mal davası. Koca, boşanma davası derdestken başka bir aile mahkemesinde katılma alacağı davası açıyor; kadın usulden ret istiyor.

Senaryo 3: İki eşin ayrı mal davaları. Boşanma kesinleştikten sonra kadın katılma alacağı, koca değer artış payı davası açmış; davalar aynı ilin farklı aile mahkemelerinde.

Yol Haritası

1. Boşanma dava tarihini not edin. Tasfiyenin kesit tarihidir (TMK m.225/2).
2. Açma zamanını seçin. Birlikte veya kesinleşmeden sonra; zamanaşımı on yıl.
3. Doğru mahkemeyi seçin. Boşanma davasında yetkili aile mahkemesi (TMK m.214/2).
4. Tefriki bekleyin. Aynı dilekçedeki talep ayrı esasa alınır; harcı tamamlayın.
5. Bekletici mesele isteyin. Usulden ret tehlikesine karşı (HMK m.165).
6. Malları koruyun. İhtiyati tedbir ve TMK 199 (HMK m.389).
7. Bağlantılı davaları birleştirin. İki eşin mal davaları (HMK m.166).
8. Kesinleşmeyi belgeleyin. Şerhli kararı mal dosyasına sunun.

Sık Yapılan Hatalar

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanma ve mal paylaşımı aynı davada görülür mü?

Aynı dilekçede istenebilir, ancak mal rejimi talebi tefrik edilerek ayrı esasa kaydedilir ve boşanma kesinleştikten sonra karara bağlanır (YHGK, K.2013/520; 2. HD, K.2022/264).

Mal rejimi hangi tarihte sona erer?

Boşanma hâlinde dava tarihinden geçerli olmak üzere (TMK m.225/2).

Boşanma davası sürerken mal davası açabilir miyim?

Evet. Dava reddedilmez; boşanma davası bekletici mesele yapılır (YHGK, K.2012/420).

Boşanma davası açmadan mal paylaşımı davası açılabilir mi?

Hayır. Mal rejimi sona ermediğinden dava usulden reddedilir (2. HD, K.2023/3903).

Mal paylaşımı davası hangi mahkemede açılır?

Boşanma hâlinde boşanma davasında yetkili olan aile mahkemesinde (TMK m.214/2).

Tefrik ne demektir?

Birlikte açılmış davaların ayrılmasıdır (HMK m.167). Mal rejimi talebi boşanma dosyasından ayrılıp ayrı esasa kaydedilir.

Tefrik kararına itiraz edebilir miyim?

İlk derece mahkemesinin ayırma kararına karşı ancak hükümle birlikte istinafa gidilebilir (HMK m.168/2).

Hangi mal davaları birleştirilir?

Aynı mallara ilişkin karşılıklı katılma alacağı, değer artış payı ve katkı payı davaları gibi bağlantılı davalar (HMK m.166/1, 4).

7589 sayılı Kanun birleştirmede neyi değiştirdi?

İlk davanın mahkemesi birleştirme kararıyla ancak karar kesinleşince bağlıdır; birleştirme kararına karşı istinaf yolu açılmıştır (HMK m.166/1, 168/1).

Anayasa Mahkemesi birleştirme hakkında ne karar verdi?

“Ve bu karar, diğer mahkemeyi bağlar” ibaresini kanuni hâkim güvencesine aykırı bularak iptal etti (AYM, K.2025/137).

Mal paylaşımı davasında zamanaşımı ne kadar?

Boşanmanın kesinleşmesinden itibaren on yıl; TMK 178’deki bir yıllık süre uygulanmaz (YHGK, K.2013/520, K.2016/959).

Boşanma reddedilirse mal davası ne olur?

Mal rejimi sona ermediğinden tasfiye davası usulden reddedilir. Yeni boşanma davasında kesit tarihi yeni dava tarihidir.

Beklerken eşim evi satarsa ne olur?

İhtiyati tedbir istenebilir (HMK m.389). Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde rızanız olmadan yapılan karşılıksız kazandırmalar ile katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler edinilmiş mallara eklenir (TMK m.229).

Anlaşmalı boşanmada “başka talebimiz yok” yazdık; mal davası açabilir miyim?

Evet. Genel ifadeler mal rejiminin tasfiyesini kapsamaz (YHGK, K.2022/850).

Yabancı mahkemede boşandıysak mal davası ne zaman görülür?

Yabancı kararın Türkiye’de tanınması süreci bekletici mesele yapılabilir (2. HD, K.2024/7491).

Erken açılan davada değer hangi tarihe göre belirlenir?

Edinilmiş mallar tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır (TMK m.235/1); erken rapor güncellenmelidir.