Kira sertifikası, faizsiz finansman ilkelerine uygun biçimde yapılandırılmış ve halk arasında “sukuk” olarak da bilinen bir sermaye piyasası aracıdır. Kanuni tanımı SPKn m.61/1’de yer alır: Her türlü varlık veya hakkın finansmanını sağlamak amacıyla varlık kiralama şirketleri (VKŞ) tarafından ihraç edilen ve sahiplerinin bu varlık veya haklardan elde edilen gelirlerden payları oranında hak sahibi olmalarını sağlayan araç. Yatırımcıyı koruyan temel kurgu, varlıkların ihraççının diğer alacaklılarından ayrılmasıdır: Sertifikalar itfa edilinceye kadar VKŞ portföyündeki varlıklar haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına girmez ve hakkında ihtiyati tedbir kararı verilemez (m.61/3); ödeme güçlüğü veya iflas hâlinde bu varlıklardan elde edilen gelir öncelikle sertifika sahiplerine ödenir (m.61/4). SPK’nın Kira Sertifikaları Tebliği (III-61.1) beş sertifika türünü, VKŞ yönetim kurulundaki bağımsız üyenin önemli işlemlerde olumlu oy şartını, üçer aylık yatırımcı raporunu ve temerrüt hâlinde dayanak varlığın satılmasına ilişkin tedbirlerin önceden sözleşmeyle düzenlenmesi zorunluluğunu öngörür. Bu rehber, kira sertifikası yatırımcısının haklarını, risklerini ve ödeme yapılmadığında izlenecek yolu kanun ve tebliğ maddeleri üzerinden anlatır.
Kira sertifikanızın getirisi veya anaparası mı ödenmedi?
İzahnameyi, dayanak varlıkları ve VKŞ’nin tedbirlerini birlikte inceleyelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppKısa Cevap
Kira sertifikası: temel kurallar
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Tanım | Varlık veya haklardan elde edilen gelirde payı oranında hak | SPKn m.61/1 |
| İhraççı | Münhasıran bu amaçla kurulan varlık kiralama şirketi | SPKn m.61/2 |
| Varlıkların korunması | Haciz, rehin, iflas masası ve ihtiyati tedbir yasağı | SPKn m.61/3; III-61.1 m.4/3 |
| Ödeme güçlüğünde | Varlık gelirleri öncelikle sertifika sahiplerine | SPKn m.61/4 |
| Türler | Sahiplik, yönetim sözleşmesi, alım-satım, ortaklık, eser sözleşmesi | III-61.1 m.4/1 |
| Temerrüt tedbirleri | Varlık satışı dâhil önceden sözleşmeyle düzenlenmeli | III-61.1 m.4/6 |
| İhraç sınırı | Sahiplik ve eser sözleşmesinde gerçeğe uygun değerin yüzde 90’ı | III-61.1 m.5/3, m.9/4 |
| Bağımsız üye | Fon kullanıcısı ve kurucu aynıysa önemli işlemlerde olumlu oy şartı | III-61.1 m.13/6 |
| Yatırımcı raporu | Üç ayda bir; halka arzda beş iş günü içinde KAP | III-61.1 m.15 |
| İsteğe bağlı tasfiye | Sertifika sahipleri ödenmeden yapılamaz | III-61.1 m.14/2 |
| Katılım bankası sermaye benzeri ihraç | Haczedilemezlik ve öncelik hükümleri uygulanmaz | SPKn m.61/6 |
İhraç aşamasında hazırlanan bağımsız hukukçu raporunun içeriği bu rehberimizde, bir yatırım bankası inceleme altındayken kira sertifikası yatırımcısının durumu ise bu rehberimizde ele alınmıştır. Bu yazı, kira sertifikası yatırımcısının haklarını genel olarak ve olağan dönemde de geçerli kurallar üzerinden anlatır.
Kira Sertifikası ve Varlık Kiralama Şirketi
Kira sertifikası, klasik bir tahvilden farklı olarak doğrudan bir borç ilişkisine değil, bir varlık veya hakkın gelirine dayanır. SPKn m.61/1’e göre sertifika sahipleri, ihraca dayanak varlık veya haklardan elde edilen gelirlerden payları oranında hak sahibidir. Tebliğ bunu şöyle somutlaştırır: Sertifika sahipleri ihraca dayanak varlık ve haklardan elde edilen gelirler üzerinde payları oranında hak sahibidir; ihraç işleminin gerektirmesi durumunda vade sonunda varlık ve haklar VKŞ tarafından kaynak kuruluşa veya üçüncü kişilere satılır ve satış bedeli sertifika sahiplerine payları oranında ödenir (III-61.1 m.4/4).
İhraççı, münhasıran kira sertifikası ihraç etmek üzere kurulan bir anonim ortaklık olan varlık kiralama şirketidir (SPKn m.61/2). VKŞ, Kurulun uygun görüşüyle belirlenen esas sözleşmesindeki faaliyetler dışında ticari faaliyetle uğraşamaz; sahip olduğu varlıklar ve haklar üzerinde, esas sözleşmesinde izin verilenler hariç, üçüncü kişiler lehine ayni hak tesis edemez ve bunları sertifika sahiplerinin menfaatlerine aykırı biçimde kiralayamaz veya devredemez (m.61/3). Finansmanı fiilen kullanan şirket ise “fon kullanıcısı” olarak adlandırılır; sahipliğe ve yönetim sözleşmesine dayalı ihraçlarda bu, varlığı devreden kaynak kuruluştur.
VKŞ’nin yönetim kurulu en az üç kişiden oluşur ve en az bir üyenin Kurulun kurumsal yönetim düzenlemelerindeki nitelikleri taşıyan bağımsız üye olması zorunludur (III-61.1 m.13/4). Fon kullanıcısı ile VKŞ kurucusunun aynı olduğu ihraçlarda, varlık ve hakların satılması veya sertifika sahipleri lehine rehnedilen varlıkların paraya çevrilmesi dâhil önemli işlemler bağımsız üyenin olumlu oyuna bağlıdır (m.13/6). Yönetim kurulu, varlıklardan tahsilat yapılmasından ve bu gelirlerin sertifika sahiplerine payları oranında ödenmesinden sorumludur (m.13/7); emsallerine uygun olmayan harcama yapılamaz (m.13/8).
Beş Sertifika Türü
Kira sertifikaları, sahipliğe, yönetim sözleşmesine, alım-satıma, ortaklığa ve eser sözleşmesine dayalı olarak veya bunların birlikte kullanılmasıyla ihraç edilebilir (III-61.1 m.4/1). Tür, yatırımcının hangi varlığın gelirine ve hangi riske maruz kaldığını belirler.
Kira sertifikası türleri
| Tür | Yapı | Yatırımcı açısından kritik nokta |
|---|---|---|
| Sahipliğe dayalı (m.5) | Varlık kaynak kuruluştan VKŞ’ye devredilir, kiralanır; vadede geri satılır | Devrin tescili; temerrütte VKŞ’nin doğrudan tasarruf yetkisi; değerin yüzde 90 sınırı |
| Yönetim sözleşmesine dayalı (m.6) | Varlığın mülkiyeti devredilmeden VKŞ lehine yönetilir, gelir aktarılır | Gelirin veya hesaplama esasının sözleşmede açıkça düzenlenmesi |
| Alım-satıma dayalı (m.7) | VKŞ varlığı spot alır, maliyetin üstünde vadeli satar | Fonlar hesaba geçtikten sonraki iş günü alım; yapılmazsa iki iş gününde iade |
| Ortaklığa dayalı (m.8) | VKŞ bir ortak girişime ortak olur | Zararın paylaşımı; girişimci kusurunda teminat |
| Eser sözleşmesine dayalı (m.9) | VKŞ iş sahibi olarak eser yaptırır, satar veya kiralar | Vade sonunda satış bedelinin tamamının tahsili; peşin ödemede yüklenici teminatı |
Sahipliğe dayalı ihraçlarda dayanak varlığın sahipliğinin VKŞ’ye devrine ilişkin sözleşme düzenlenmesi, tescile tabi varlıklarda devrin gerçekleştirilmesi ve VKŞ’nin temerrüt hâlinde varlık üzerinde doğrudan tasarruf yetkisine sahip olması zorunludur (m.5/2). İhraç tutarı, değerleme raporunda tespit edilen gerçeğe uygun değerin yüzde doksanını aşamaz (m.5/3). Varlıklar üzerinde sertifika sahiplerinin menfaatine aykırı ayni veya şahsi hak ile haciz veya tedbir bulunmamalıdır (m.5/5). Değerleme raporları, Kurulun düzenlemelerine uygun olarak değerleme şirketlerince hazırlanır (m.11).
Yatırımcıyı Koruyan Kalkan: Haczedilemezlik ve Öncelik
Kira sertifikası yatırımcısının en güçlü güvencesi SPKn m.61/3’ün son cümlesidir: Kira sertifikaları itfa edilinceye kadar VKŞ’nin portföyünde yer alan varlıklar ve haklar, ihraççının yönetiminin veya denetiminin kamu kurumlarına devredilmesi hâlinde dahi teminat amacı dışında tasarruf edilemez, rehnedilemez, teminat gösterilemez, kamu alacaklarının tahsili amacı da dâhil olmak üzere haczedilemez, iflas masasına dâhil edilemez ve bunlar hakkında ihtiyati tedbir kararı verilemez. Tebliğ aynı kuralı tekrar eder (III-61.1 m.4/3).
Bunu tamamlayan hüküm m.61/4’tür: İhraççının kira sertifikalarından kaynaklanan yükümlülüklerini vadesinde yerine getirememesi, yönetiminin veya denetiminin kamu kurumlarına devredilmesi, faaliyet izninin kaldırılması veya iflası hâlinde portföyündeki varlıklardan elde edilen gelir öncelikle sertifika sahiplerine yapılacak ödemelerde kullanılır. Bu durumda Kurul, sertifika sahiplerinin haklarının korunmasını teminen gerekli her türlü tedbiri almaya yetkilidir.
Ödeme Yapılmazsa: Temerrüt Tedbirleri
Kira sertifikasında ödeme güçlüğü genellikle fon kullanıcısının kira bedelini, vadeli satış bedelini veya yönetim gelirini ödememesiyle başlar. Tebliğ bu senaryonun önceden planlanmasını ister: Fon kullanıcıları veya üçüncü kişilerin VKŞ’ye karşı ödeme yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda, dayanak varlık veya hakkın satılarak sertifika sahiplerinin olası zararlarının tazmin edilmesi de dâhil, yatırımcıların menfaatlerinin korunmasına yönelik VKŞ yönetim kurulunca alınacak tedbirlerin ihraç başvurusu aşamasında sözleşmelerle düzenlenmiş olması zorunludur (III-61.1 m.4/6).
Bu nedenle bir temerrüt hâlinde yatırımcının ilk bakacağı yer izahname ve ihraca dayanak sözleşmelerdir. Bu belgeler, VKŞ’nin hangi süre içinde hangi tedbirleri alacağını, varlığın nasıl satılacağını ve satış bedelinin nasıl dağıtılacağını gösterir. Fon kullanıcısı ile VKŞ kurucusunun aynı olduğu durumlarda varlığın satılması kararı bağımsız üyenin olumlu oyunu gerektirir (m.13/6); bu kural, fon kullanıcısının kendi aleyhine olacak satış kararını geciktirmesini önlemek için konulmuştur. Kurul ayrıca VKŞ’nin mali durumunun bozulması, hukuka aykırı işlemleri veya iflası hâlinde SPKn m.96-98’deki tedbirleri almaya yetkilidir (m.14/1).
Temerrütte süreç ve yatırımcının kontrol noktaları
| Aşama | Ne olmalı? | Dayanak |
|---|---|---|
| Ödemenin yapılmaması | KAP’ta özel durum açıklaması | Kamuyu aydınlatma düzenlemeleri |
| VKŞ yönetim kurulu toplantısı | Sözleşmede öngörülen tedbirlerin başlatılması | III-61.1 m.4/6 |
| Varlığın satışı kararı | Fon kullanıcısı ile kurucu aynıysa bağımsız üyenin olumlu oyu | m.13/6 |
| Satış | Değerleme raporuna dayalı satış | m.11 |
| Dağıtım | Varlık gelirinin öncelikle sertifika sahiplerine ödenmesi | SPKn m.61/4 |
| Garanti varsa | Garantörden tahsil | III-61.1 m.10/5; garanti sözleşmesi |
| Kurul tedbirleri | SPKn m.96-98 tedbirleri | m.14/1; SPKn m.61/4 |
Borçlanma araçlarında yatırımcıların toplu karar almasını sağlayan borçlanma aracı sahipleri kurulu (SPKn m.31/A) konusunda, kira sertifikalarına ilişkin toplantı ve karar esaslarının izahnamede veya ihraç belgesinde nasıl düzenlendiği ayrıca kontrol edilmelidir. Borçlanma aracı sahipleri kurulunun işleyişi ve ödenmeyen bono ve tahvillerde izlenecek yol için bu rehberimize bakabilirsiniz.
Türlere Göre Temerrüt Senaryoları
Sahipliğe dayalı sertifikada. Kaynak kuruluş, VKŞ’ye devrettiği varlığı kiralayarak kullanmaya devam eder ve kira bedelini öder. Kira ödenmezse VKŞ, temerrüt hâlinde varlık üzerinde doğrudan tasarruf yetkisine sahip olduğundan (III-61.1 m.5/2-c) varlığı satarak veya başkasına kiralayarak sertifika sahiplerine ödeme yapar. Burada yatırımcının güvencesi varlığın değeridir; bu nedenle ihraç tutarının gerçeğe uygun değerin yüzde doksanını aşamaması (m.5/3) ve varlığın takyidatsız olması (m.5/5) önemlidir. Gayrimenkul dayanaklı ihraçlarda kaynak kuruluş talep ederse geri alım hakkı tapuya şerh edilir (m.5/4).
Yönetim sözleşmesine dayalı sertifikada. Varlığın mülkiyeti devredilmez; kaynak kuruluş varlığı VKŞ lehine yönetir ve geliri aktarır (m.6). Mülkiyet devredilmediği için temerrütte yatırımcının dayanabileceği varlık daha zayıftır; sözleşmede gelirin hesaplanma esası ve temerrüt tedbirleri özellikle önemlidir.
Alım-satıma dayalı sertifikada. VKŞ varlığı spot piyasadan alıp maliyetin üzerinde bir bedelle vadeli olarak satar (m.7/1). Bu yapıda yatırımcının alacağı, vadeli satış bedelinin ödenmesine bağlıdır; temerrütte asıl risk alıcı şirketin ödeme gücüdür. VKŞ, fonlar hesabına geçtikten sonraki iş günü alımı yapmazsa, toplanan fonlar en geç ikinci iş günü yatırımcılara iade edilir (m.7/2).
Ortaklığa ve eser sözleşmesine dayalı sertifikada. Ortaklığa dayalı yapılarda ortak girişim zarar ederse VKŞ, girişimcinin kötü niyeti veya hukuka aykırı eylemleri dışında, koyduğu sermaye ile sınırlı olarak zarara katlanır (m.8/2-b); bu, yatırımcının proje riskine doğrudan ortak olması demektir. Eser sözleşmesine dayalı yapılarda eser bedeli peşin ödenmişse yüklenicinin VKŞ lehine rehin veya benzer teminat vermesi zorunludur ve vade sonunda satış bedelinin tamamının tahsil edilip sertifika sahiplerine ödenmesi gerekir (m.9/3, m.9/5).
Yatırımcı Raporu ve Bilgi Hakları
Kira sertifikası ihraçlarında, dayanak varlık ve haklara ilişkin tahakkuk eden gelirleri, bu varlıklardan yapılan tahsilatları ve sertifika sahiplerine yapılan ödemeleri içeren yatırımcı raporu, sertifika itfa edilene kadar üçer aylık hesap dönemleri itibarıyla VKŞ yönetim kurulunca düzenlenir. Rapor, halka arz yoluyla yapılan ihraçlarda hesap döneminin bitimini izleyen beş iş günü içinde KAP’ta yayımlanır; halka arz edilmeksizin yapılan ihraçlarda Kurula ve sertifika sahiplerine iletilir (III-61.1 m.15). Her tertip ihraca konu varlıklar ve bunlardan elde edilen gelirler ile giderler, VKŞ’nin muhasebe kayıtlarında sertifika bazında ayrı izlenir (m.13/1).
Yatırımcı raporu, tahakkuk eden gelir ile tahsil edilen tutar arasındaki farkın ilk göründüğü yerdir. Tahakkuk ile tahsilat arasında büyüyen bir fark, fon kullanıcısının ödeme güçlüğünün erken işaretidir. KAP açıklamalarının takibi için KAP rehberimize bakabilirsiniz.
İhraç Kuralları: Halka Arz, Nitelikli Yatırımcı ve Borsa
Kira sertifikaları halka arz edilerek veya halka arz edilmeksizin satılmak üzere ihraç edilebilir; halka arz edilmeksizin satış, tahsisli satış ve nitelikli yatırımcıya satış olarak iki şekilde yapılabilir (III-61.1 m.10/1). Kurulca uygun görülen ihraç tavanı içinde tertipler hâlinde satış yapılır ve her tertip için Kurul onayı alınır (m.10/3). Halka arz edilecek kira sertifikalarının borsada işlem görmesi zorunludur (m.10/4); yurt içinde ihraç edilenler MKK nezdinde kayden ihraç edilir (m.17). Kurul, ödeme yükümlülüklerinin bir banka veya başka bir tüzel kişi tarafından garanti edilmesini, satışın yalnızca nitelikli yatırımcılara yapılmasını veya sertifikaların, VKŞ’nin ya da fon kullanıcısının derecelendirilmesini talep edebilir (m.10/5).
Tebliğ kapsamında ihraç edilmeyen araçlar için “kira sertifikası”, kira sertifikası ihraç etmek üzere kurulmamış kişiler için “varlık kiralama şirketi” veya eşdeğer ifadeler kullanılamaz (m.16/2). Dolayısıyla SPK onayı olmadan “sukuk”, “faizsiz sertifika” veya benzeri adlarla para toplayan yapılar, izinsiz ihraç ve izinsiz faaliyet sorumluluğu taşır. Hazine adına 4749 sayılı Kanunun 7/A maddesi kapsamında ihraç edilen kamu kira sertifikaları ise bu Tebliğe tabi değildir (m.1).
Riskler: Kira Sertifikası Risksiz Değildir
Kira sertifikalarının faizsiz finansman ilkelerine uygun olması ve dayanak varlıklara bağlı olması, onları risksiz kılmaz. Yatırımcıların, özellikle “mevduat gibi güvenli” söylemiyle satılan ürünlerde aşağıdaki riskleri bilmesi gerekir.
Başlıca riskler
| Risk | Açıklama | Nereden kontrol edilir? |
|---|---|---|
| Fon kullanıcısının ödeme gücü | Getiri ve anapara çoğu zaman fon kullanıcısının ödemesine bağlıdır | Derecelendirme, finansal tablolar |
| Dayanak varlığın değeri | Satış gerektiğinde varlığın değeri borcu karşılamayabilir | Değerleme raporu; yüzde 90 sınırı |
| Likidite | Borsada alıcı bulmak zor olabilir | İşlem hacmi |
| Sermaye benzeri nitelik | Katılım bankası ilave ana sermaye ihraçlarında koruma hükümleri uygulanmaz | İzahname; SPKn m.61/6 |
| Yapısal karmaşıklık | Ortaklık ve eser sözleşmesine dayalı türlerde proje riski | İzahname ve sözleşmeler |
| Grup riski | Fon kullanıcısı ile VKŞ kurucusu aynı gruptaysa çıkar çatışması | Bağımsız üye; m.13/6 |
Kira sertifikası bir yatırım kuruluşunun müşteri temsilcisi tarafından önerildiyse, öneride yanıltıcı veya abartılı ifade kullanılmaması, getiri vaat edilmemesi ve kurumun fon kullanıcısıyla ilişkisinin açıklanması gerekir; bu kurallar yatırım danışmanlığı rehberimizde anlatılmıştır. Katılım fonlarının portföyündeki kira sertifikaları için katılım fonu tasfiyesi rehberimize bakabilirsiniz.
İzahname Sorumluluğu ve Tazminat
Kira sertifikası izahnamesinde yer alan yanlış, yanıltıcı ve eksik bilgilerden kaynaklanan zararlardan ihraççılar sorumludur; zararın ihraççıdan tazmin edilememesi veya edilemeyeceğinin açıkça belli olması hâlinde halka arz edenler, lider aracı kurum, varsa garantör ve ihraççının yönetim kurulu üyeleri kusurlarına ve durumun gereklerine göre sorumludur (SPKn m.10/1). Değerleme ve derecelendirme raporlarını hazırlayanlar da raporlarındaki yanlış bilgilerden sorumludur (m.10/2). Kira sertifikasında VKŞ’nin çoğu zaman sınırlı bir malvarlığı olduğundan, izahname sorumluluğu fon kullanıcısına ve diğer sorumlulara yönelik talepler açısından önem taşır. Bu konu izahname sorumluluğu rehberimizde ayrıntılı anlatılmıştır.
İzahname ve diğer kamuyu aydınlatma belgelerinden doğan sorumluluk bakımından SPKn m.32 özel kurallar içerir. Belgeleri imzalayanlar ve adına imzalanan tüzel kişiler, bu belgelerdeki yanlış, yanıltıcı veya eksik bilgilerden kaynaklanan zararlardan müteselsilen sorumludur (m.32/1). Bilgilerin yanlışlığından haberdar olmadığını ve bunun kast veya ağır ihmalinden kaynaklanmadığını ispatlayan kişi sorumlu olmaz (m.32/3). İzahnamenin geçerlilik süresi boyunca ilk halka arzdan veya borsadan alınan araçların, gerçeğe uygun bilginin ortaya çıkmasından hemen sonra satılması üzerine zarar doğarsa, belge ile zarar arasında illiyet bağı kurulmuş sayılır (m.32/4). Bu sorumluluğu hafifleten veya kaldıran anlaşmalar geçersizdir (m.32/7). En önemlisi süre kuralıdır: Kamuyu aydınlatma belgelerinden doğan tazminat talebi, zararın meydana geldiği tarihten itibaren altı ay içinde zamanaşımına uğrar (m.32/6).
VKŞ yönetim kurulu, varlıklardan tahsilat yapılmasından ve gelirlerin sertifika sahiplerine payları oranında ödenmesinden sorumlu olduğundan (III-61.1 m.13/7), temerrüt hâlinde sözleşmede öngörülen tedbirleri almayan, satışı geciktiren veya emsallerine uygun olmayan harcamalar yapan yöneticilerin sorumluluğu da gündeme gelir. Varlıklar sertifika sahiplerine ödenmeden VKŞ’nin isteğe bağlı olarak tasfiye edilmemesinden de yönetim kurulu sorumludur (m.14/2).
VKŞ’nin Tasfiyesi ve Kurul Tedbirleri
Kurul, VKŞ’nin hukuka aykırı faaliyet veya işlemlerinin tespit edilmesi, mali durumunun bozulduğunun finansal tablolardan anlaşılması veya iflas ya da tedrici tasfiyesine karar verilmesi durumlarında SPKn m.96, 97 ve 98’deki tedbirleri almaya yetkilidir; tedrici tasfiye hâlinde yatırım kuruluşlarının tedrici tasfiyesine ilişkin hükümler VKŞ’lere kıyasen uygulanır (III-61.1 m.14/1). Yurt içinde ihraç edilen sertifika sahiplerinin ve sertifikaların temsil ettiği parasal değerlerin tespitinde VKŞ’nin tasfiye hâline girdiği gün itibarıyla MKK’daki kayıtlar esas alınır (m.14/3). Bu nedenle sertifika sahipliğinin MKK kaydında doğru görünmesi, tasfiye sürecinde hakların korunması bakımından belirleyicidir. Kayıtlarınızı e-Devlet üzerinden kontrol edebilirsiniz.
Süreler
Kira sertifikası uyuşmazlıklarında süreler
| Konu | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Yatırımcı raporunun KAP’ta yayımı | Dönem bitimini izleyen beş iş günü | III-61.1 m.15 |
| Alım-satıma dayalı ihraçta varlık alımı | Fonların hesaba geçtiği günü izleyen iş günü; yapılmazsa iki iş günü içinde iade | III-61.1 m.7/2 |
| Kamuyu aydınlatma belgelerinden doğan tazminat | Zararın meydana geldiği tarihten itibaren altı ay | SPKn m.32/6 |
| Sözleşmeye dayalı alacak ve tazminat | On yıl | TBK m.146 |
| Haksız fiile dayalı istem | Öğrenmeden itibaren iki yıl, her hâlde on yıl | TBK m.72/1 |
Yatırım Öncesi Kontrol Listesi
Kira sertifikası almadan önce
| Kontrol | Neden? |
|---|---|
| Sertifikanın türü (sahiplik, alım-satım, ortaklık vb.) | Hangi riske maruz kaldığınızı belirler |
| Fon kullanıcısı kim, derecelendirme notu nedir? | Ödemenin kaynağı |
| Dayanak varlık ve değerleme raporu | Temerrütte satılabilecek varlık |
| Garanti var mı? | Ek ödeme kaynağı (m.10/5) |
| Katılım bankası sermaye benzeri ihraç mı? | Koruma hükümleri uygulanmaz (SPKn m.61/6) |
| Temerrüt tedbirleri sözleşmede nasıl? | Ödeme yapılmazsa izlenecek yol (m.4/6) |
| Fon kullanıcısı ile VKŞ kurucusu aynı mı? | Bağımsız üye onayı (m.13/6) |
| Borsada işlem hacmi | Vadeden önce çıkış imkânı |
Sık Yapılan Hatalar
Yatırımcıların sık hataları
| Hata | Sonuç | Doğrusu |
|---|---|---|
| Kira sertifikasını mevduat gibi risksiz sanmak | Fon kullanıcısı riskinin gözden kaçması | İzahnamedeki risk bölümünü okuyun |
| Yatırımcı raporlarını takip etmemek | Ödeme güçlüğünün geç fark edilmesi | Üç aylık raporları KAP’ta izleyin |
| İzahname sorumluluğunda altı ayı kaçırmak | Tazminat hakkının zamanaşımına uğraması | Zarar doğduğunda gecikmeden hukuki değerlendirme |
| Tür farkını önemsememek | Ortaklık ve yönetim yapılarında daha zayıf güvence | Sertifika türünü ve dayanağı öğrenin |
| MKK kaydını kontrol etmemek | Tasfiyede hak tespiti sorunu | Kayıtları düzenli kontrol edin |
Başvuru Yolları
Kime ve nereye başvurulur?
| Sorun | Muhatap | Yol |
|---|---|---|
| Getiri veya anapara ödenmedi | VKŞ; garantör; fon kullanıcısı | İhtarname, KAP takibi, SPK’ya bildirim, dava |
| VKŞ tedbir almıyor | VKŞ yönetim kurulu | Yazılı talep; SPK şikâyeti (m.14/1) |
| Varlık düşük bedelle satıldı | VKŞ yönetim kurulu; bağımsız üye | Değerleme raporu incelemesi; tazminat |
| İzahnamede yanlış bilgi | İhraççı ve SPKn m.10 kapsamındakiler | Tazminat davası |
| Satışta yanıltıcı bilgilendirme | Aracı kurum veya banka | Hakem heyeti; tazminat |
Aynı tertip kira sertifikasında çok sayıda yatırımcının alacağı olduğunda, yatırımcıların ortak hareket etmesi hem masrafları azaltır hem de VKŞ yönetim kurulu üzerinde etkili bir baskı oluşturur. Aynı ihraçtan zarar eden yatırımcıların birlikte dava açma imkânları toplu dava rehberimizde anlatılmıştır. Fon kullanıcısı konkordato veya iflas sürecine girerse, VKŞ portföyündeki varlıkların masa dışında kalması yatırımcının en önemli güvencesidir; bu süreçlerin genel işleyişi için konkordato rehberimize bakabilirsiniz.
SPK’ya başvuru için SPK şikâyet rehberimize, aracı kurumla uyuşmazlıklar için TSPB hakem heyeti rehberimize bakabilirsiniz. Yatırımcı Tazmin Merkezi, aracı kurumun saklama ve teslim yükümlülüklerini karşılar; ihraççının veya fon kullanıcısının ödeme güçlüğünü ve fiyat kayıplarını karşılamaz (SPKn m.84/2).
Gayrimenkul Sertifikasından ve Tahvilden Farkı
Karşılaştırma
| Unsur | Kira sertifikası | Tahvil | Gayrimenkul sertifikası |
|---|---|---|---|
| Dayanak | Varlık veya hakkın geliri | İhraççının borcu | Projenin bağımsız bölümleri |
| İhraççı | Varlık kiralama şirketi | Şirket | Proje sahibi ihraççı |
| Koruma | Varlıklar haczedilemez, iflas masası dışı | Genel alacaklı konumu | Fon ve bölümler haczedilemez |
| Getiri | Kira, satış farkı, ortaklık kârı | Faiz veya kupon | Konut veya satış bedeli |
| Düzenleme | SPKn m.61; III-61.1 | VII-128.8 | SPKn m.61/A; VII-128.2 |
Gayrimenkul sertifikası yatırımcısının hakları bu rehberimizde anlatılmıştır. Sermaye piyasası araçlarının genel sınıflandırması için bu rehberimize bakabilirsiniz.
Varlık Kiralama Şirketine İhtarname Örneği
Aşağıdaki metin, kira sertifikası ödemesi yapılmayan yatırımcının VKŞ’ye göndereceği ihtarname için bir örnektir.
İHTARNAME
İHTAR EDEN: Ad Soyad, T.C. Kimlik No, adres, KEP veya e-posta adresi
VEKİLİ: Av. … (varsa)
MUHATAPLAR: 1- …… Varlık Kiralama A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanlığı, 2- …… (Garantör, varsa)
KONU: …… ISIN kodlu kira sertifikalarına ilişkin ödenmeyen dönem getirisi ve anapara ile alınması gereken tedbirler hakkındadır.
AÇIKLAMALAR:
1. Sertifika sahipliği (6362 s.K. m.61/1; III-61.1 m.4/4)
…… ISIN kodlu kira sertifikalarından …… adedine sahibim. Kira sertifikası sahipleri, ihraca dayanak varlık ve haklardan elde edilen gelirler üzerinde payları oranında hak sahibidir.
2. Ödenmeyen tutar
İzahnameye göre …… tarihinde ödenmesi gereken …… TL dönem getirisi/anapara hesabıma yatırılmamış, bu konuda KAP’ta …… tarihinde açıklama yapılmıştır.
3. Temerrüt tedbirleri (III-61.1 m.4/6 ve m.13/6-7)
Fon kullanıcısının ödeme yükümlülüğünü yerine getirmemesi hâlinde alınacak tedbirler, dayanak varlığın satışı dâhil ihraç aşamasında sözleşmelerle düzenlenmiştir. Yönetim kurulunuz, varlıklardan tahsilat yapılmasından ve gelirlerin sertifika sahiplerine ödenmesinden sorumludur. Fon kullanıcısı ile kurucunun aynı olması nedeniyle satış kararında bağımsız üyenin olumlu oyunun alınması gerekmektedir.
4. Varlıkların korunması ve öncelik (6362 s.K. m.61/3 ve m.61/4)
Portföydeki varlık ve haklar sertifikalar itfa edilinceye kadar haczedilemez, rehnedilemez ve iflas masasına dâhil edilemez; bu varlıklardan elde edilen gelir öncelikle sertifika sahiplerine yapılacak ödemelerde kullanılır.
SONUÇ VE İSTEM: Ödenmeyen …… TL’nin gecikme süresine ilişkin haklarım saklı kalmak üzere …… gün içinde ödenmesini; ödeme yapılamıyorsa sözleşmelerde öngörülen tedbirlerin, alınan yönetim kurulu kararlarının, dayanak varlığa ilişkin güncel değerleme raporunun ve satış takviminin tarafıma bildirilmesini; aksi hâlde Sermaye Piyasası Kuruluna başvuracağımı ve yasal yollara gideceğimi ihtaren bildiririm. …../…../2026
İhtar Eden
Ad Soyad, İmza
Hukukçular Evi Ankara Bu Dosyalarda Ne Yapar?
Kira sertifikası uyuşmazlıklarında hak, izahnamenin ve ihraca dayanak sözleşmelerin ayrıntısında saklıdır. Hukukçular Evi Ankara olarak sertifikanın türünü ve dayanak varlığı, temerrüt hâlinde öngörülen tedbirleri, garanti yapısını ve bağımsız üye onay mekanizmasını inceliyor; yatırımcı raporları üzerinden tahakkuk ve tahsilat farklarını tespit ediyoruz. Ödeme yapılmayan dosyalarda VKŞ’ye ve garantöre karşı talepleri, SPK başvurularını, izahname sorumluluğu ve yönetim kurulu sorumluluğu davalarını yürütüyoruz. İzahname sorumluluğundaki altı aylık süre ile sözleşmeye ve haksız fiile dayalı süreleri birlikte hesaplayarak dava ve takip takvimini baştan planlıyoruz. İhraççılara ve fon kullanıcılarına da ihraç yapısının ve sözleşmelerin mevzuata uygunluğu konusunda danışmanlık veriyoruz. Bize 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Kira sertifikası nedir?
Her türlü varlık veya hakkın finansmanını sağlamak amacıyla varlık kiralama şirketleri tarafından ihraç edilen ve sahiplerinin bu varlık veya haklardan elde edilen gelirlerden payları oranında hak sahibi olmalarını sağlayan sermaye piyasası aracıdır (SPKn m.61/1).
Varlık kiralama şirketi (VKŞ) nedir?
Münhasıran kira sertifikası ihraç etmek üzere kurulan anonim ortaklıktır; esas sözleşmesindeki faaliyetler dışında ticari faaliyette bulunamaz ve varlıklar üzerinde sertifika sahiplerinin menfaatine aykırı ayni hak tesis edemez (SPKn m.61/2-3).
Fon kullanıcısı iflas ederse sertifikadaki varlıklar ne olur?
Sertifikalar itfa edilinceye kadar VKŞ portföyündeki varlık ve haklar teminat amacı dışında tasarruf edilemez, rehnedilemez, kamu alacakları dâhil haczedilemez, iflas masasına dâhil edilemez ve bunlar hakkında ihtiyati tedbir kararı verilemez (SPKn m.61/3; III-61.1 m.4/3).
Ödemeler yapılmazsa ne olur?
İhraççının yükümlülüklerini vadesinde yerine getirememesi, yönetiminin kamu kurumlarına devri, faaliyet izninin kaldırılması veya iflası hâlinde portföydeki varlıklardan elde edilen gelir öncelikle sertifika sahiplerine yapılacak ödemelerde kullanılır ve SPK gerekli tedbirleri almaya yetkilidir (SPKn m.61/4).
Kaç tür kira sertifikası vardır?
Sahipliğe, yönetim sözleşmesine, alım-satıma, ortaklığa ve eser sözleşmesine dayalı olarak veya bunların birlikte kullanılmasıyla ihraç edilebilir (III-61.1 m.4/1).
Temerrüt hâlinde dayanak varlık satılabilir mi?
Evet. Fon kullanıcılarının ödeme yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda dayanak varlığın satılması dâhil yatırımcıları koruyacak tedbirlerin ihraç başvurusu aşamasında sözleşmelerle düzenlenmiş olması zorunludur (III-61.1 m.4/6). Sahipliğe dayalı ihraçlarda VKŞ’nin temerrüt hâlinde varlık üzerinde doğrudan tasarruf yetkisi bulunmalıdır (m.5/2-c).
Kira sertifikasının getirisini nereden takip ederim?
VKŞ yönetim kurulu, dayanak varlıklardan tahakkuk eden gelirleri, tahsilatları ve sertifika sahiplerine yapılan ödemeleri içeren yatırımcı raporunu üçer aylık dönemlerle düzenler; halka arzlarda rapor dönem bitimini izleyen beş iş günü içinde KAP’ta yayımlanır (III-61.1 m.15).
Katılım bankasının sermaye benzeri kira sertifikaları da aynı korumaya sahip mi?
Hayır. Katılım bankalarının fon kullanıcısı olduğu ilave ana sermaye ve katkı sermaye niteliğindeki ihraçlarda, haczedilemezlik ve iflas masası dışılığa ilişkin hüküm ile öncelikli ödeme hükmü uygulanmaz (SPKn m.61/6).
VKŞ kendi isteğiyle tasfiye edilebilir mi?
Her bir tertip kira sertifikasına ilişkin varlık ve haklar gerektiğinde satılarak ilgili sertifika sahiplerine ödenmeden VKŞ isteğe bağlı olarak tasfiye edilemez; bundan VKŞ yönetim kurulu sorumludur (III-61.1 m.14/2).
İzahnamedeki yanlış bilgi nedeniyle tazminat için ne kadar sürem var?
Kamuyu aydınlatma belgelerinden doğan tazminat talebi, zararın meydana geldiği tarihten itibaren altı ay içinde zamanaşımına uğrar (SPKn m.32/6). Bu süre kısa olduğundan gecikmeden hukuki değerlendirme yapılmalıdır.
Hazinenin kira sertifikaları da bu tebliğe mi tabi?
Hayır. 4749 sayılı Kanunun 7/A maddesi kapsamında Hazine adına ihraç edilen kira sertifikaları ile bu kapsamda kurulan varlık kiralama şirketleri III-61.1 sayılı Tebliğe tabi değildir (m.1).
İlgili Rehberler
- SPK Hukuk Rehberi
- Kira sertifikası ihracında bağımsız hukukçu raporu
- Yatırım bankası inceleme altındayken tahvil ve kira sertifikası yatırımcısı
- Tahvil veya bono ödenmedi: ne yapmalı?
- Katılım fonu tasfiyesi ve kira sertifikası
- Gayrimenkul sertifikası ve yatırımcı hakları
- İzahname sorumluluğu
- Sermaye piyasası araçları
- Yatırım danışmanının yanlış tavsiyesi
- KAP nasıl takip edilir?
- Proje finansman fonu ve projeye dayalı menkul kıymet (PDMK)
- Şirket olarak tahvil ve bono ihracı: SPKn m.31 ve VII-128.8
- Kira sertifikasında değerleme raporu ve değerleme kuruluşunun sorumluluğu
- VDMK ve İDMK: varlık ve konut finansmanı fonları
- Yeşil ve sosyal kira sertifikası: SPK 2026 rehberi
- Şirket olarak kira sertifikası ihracı ve VKŞ kurmak (fon kullanıcısı rehberi)
Kira sertifikası ve sukuk uyuşmazlıkları
Ödenmeyen getiri, temerrüt tedbirleri ve izahname sorumluluğu için yanınızdayız: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppKira sertifikası ve faizsiz finansman araçları
Ödenmeyen kira sertifikası getirisi, dayanak varlığın satışı, VKŞ yönetim kurulu sorumluluğu, izahname sorumluluğu ve ihraç yapılanması dosyalarında yatırımcı ve ihraççı vekilliği. Telefon: 0554 648 37 15
İletişime GeçinBu içerik sermaye piyasası hukuku alanındadır.
SPK Hukuk Rehberi · Halka Arz Yatırımcı Rehberi · Tüm hukuk dalları


