TPO Yasağı (FIFA RSTP m.18bis-18ter): Üçüncü Kişi Etkisi, Ekonomik Hak Sahipliği ve Seraing Kararı

TPO — üçüncü kişilerin oyuncuların ekonomik haklarına sahip olması — FIFA tarafından Mayıs 2015’ten itibaren küresel ölçekte yasaklanmıştır. Yasak iki ayrı maddeye dayanır ve ikisi karıştırılmamalıdır: 18bis etkiyi, 18ter sahipliği yasaklar. Yaptırım ağırdır; RFC Seraing dosyasında kulüp dört transfer dönemi boyunca oyuncu tescil edememe ve 150.000 İsviçre frangı para cezasıyla karşılaşmıştır. Aynı dosya, Avrupa Birliği Adalet Divanı’nın 1 Ağustos 2025 tarihli kararıyla spor tahkiminin denetimi bakımından da dönüm noktası oluşturmuştur — ancak dikkat: bu karar TPO yasağını kaldırmamıştır.

TPO Nedir, Neden Yasaklandı?

Third-Party Ownership (TPO), bir futbolcunun gelecekteki transferinden doğacak bedelin bir bölümü üzerinde, kulüpler dışında bir yatırımcının hak sahibi olması demektir. Model basittir: yatırımcı kulübe bugün nakit sağlar, karşılığında oyuncunun ileride satılması hâlinde transfer bedelinin belirli bir yüzdesini alır.

Uygulamanın cazibesi de sorunu da aynı yerden doğar. Mali gücü sınırlı kulüpler için TPO bir finansman kaynağıdır; ancak yatırımcının getirisi oyuncunun transfer edilmesine bağlı olduğundan, sportif karar ile mali menfaat çatışır. Yatırımcı, oyuncunun satılmasını isteyecek; kulüp ise sportif olarak tutmak isteyebilecektir. FIFA, bu çatışmanın hem rekabetin dürüstlüğünü hem de oyuncu ile kulüp arasındaki sözleşmesel istikrarı doğrudan zedelediği gerekçesiyle müdahale etmiştir.

FIFA’nın kendi açıklamasına göre 18bis ve 18ter maddeleri, futbolun bütünlüğünü ve transfer sistemini doğrudan etkileyen uygulamaları önlemek amacıyla kabul edilmiştir.

İki Ayrı Madde, İki Ayrı Yasak

18bis — Kulüpler üzerinde üçüncü kişi etkisi (TPI)

Kronolojik olarak önce gelen düzenlemedir; Ocak 2008’de yürürlüğe girmiştir. Hüküm, kulüplerin, karşı kulübün veya herhangi bir üçüncü kişinin istihdam ve transferle ilgili konularda kulübün bağımsızlığını, politikalarını veya takımlarının performansını etkileme kabiliyeti kazanmasını sağlayan sözleşmeler yapmasını yasaklar.

Buradaki yasak mülkiyete değil, etkiye odaklanır. Yatırımcı hiçbir ekonomik hakka sahip olmasa bile, sözleşmeye konulan bir “oyuncu şu bedelin üzerinde teklif gelirse satılır” veya “şu kulübe karşı oynatılamaz” kaydı 18bis kapsamına girebilir. Kulüpler arası anlaşmalarda yer alan karşılıklı oynatmama kayıtları da bu maddenin klasik uygulama alanıdır.

18ter — Oyuncuların ekonomik haklarının üçüncü kişilerce sahipliği (TPO)

FIFA, TPO’yu yasaklama kararını Aralık 2014’te duyurmuş ve düzenleme Mayıs 2015’te yürürlüğe girmiştir. Madde, bir oyuncunun bir kulüpten diğerine gelecekteki transferi ile ilgili olarak ödenecek bedelin üçüncü kişiye devredilmesini yasaklar.

18bis’ten iki temel farkı vardır. Birincisi, yasak etkiye değil doğrudan hak sahipliğine yöneliktir; yatırımcının kulübe hiçbir müdahalesi olmasa bile anlaşma yasaktır. İkincisi ve önemlisi, 18ter yalnızca kulüpleri değil oyuncuları da bağlar; böylece yasak küresel ve tam hâle gelmiştir.

“Üçüncü kişi” kimdir?

Tanım dardır ve bu darlık yasağın kapsamını belirler: üçüncü kişi, oyuncuyu birinden diğerine transfer eden iki kulüp ile oyuncunun daha önce tescilli olduğu herhangi bir önceki kulüp dışındaki taraftır.

Bu tanımın pratik sonucu şudur: oyuncunun eski kulübünün dayanışma katkısı veya sonraki satıştan pay alma hakkı TPO sayılmaz, çünkü eski kulüp tanım gereği üçüncü kişi değildir. Buna karşılık bir yatırım şirketi, fon, menajerlik şirketi veya gerçek kişi yatırımcı üçüncü kişidir.

FIFA’nın Yorum Kılavuzu

Uygulamadaki belirsizlikler nedeniyle FIFA, 18bis ve 18ter maddelerini nasıl yorumladığını ve uyguladığını açıklayan ilk kapsamlı kılavuzunu yayımlamıştır. Kılavuzun yayımlanma gerekçesi olarak; bu iki hükme yönelik uzun süredir devam eden ilgi, transfer sisteminin gelişimi, istihdam ve transferle ilgili sözleşmelerin artan karmaşıklığı ve hukuki belirlilik sağlama ihtiyacı gösterilmiştir.

Kılavuz bağlayıcı bir norm değildir; ancak FIFA’nın kendi hükmünü nasıl okuduğunu gösterdiğinden, disiplin sürecinde savunma kurgusu bakımından birincil kaynaktır.

Yaptırımlar ve Gerçekleşmiş Dosyalar

İhlal hâlinde FIFA Disiplin Komitesi devreye girer ve yaptırım yalnızca para cezasıyla sınırlı değildir; transfer yasağı uygulanabilir.

Bilinen dosyalar tablonun ağırlığını gösterir:

• Santos Futebol Clube (Brezilya) ve Sevilla FC (İspanya) — 18bis ihlali nedeniyle para cezası.
• Club Truidense (Belçika) ve FC Twente (Hollanda) — 18bis ve 18ter ihlali nedeniyle para cezası. FC Twente dosyasında kulüp, bir futbol yatırım şirketiyle TPO anlaşmaları yapmıştı. FIFA’nın tespitine göre kulüp, üçüncü kişinin istihdam ve transferle ilgili konularda kulübü etkilemesini sağlayan sözleşmelere girmekten ve ayrıca TPO anlaşmasını TMS kütüphanesine yüklememekten sorumlu tutulmuştur. Sonuç kulüp için ağır olmuştur: Hollanda federasyonunun ilgili şirketle yapılan diğer anlaşmaları da incelemesi üzerine kulüp en üst ligde oynama lisansını kaybetmiştir.

Bu son ayrıntı özellikle önemlidir: bildirim yükümlülüğünün ihlali başlı başına yaptırım sebebidir. Anlaşmanın TMS’e yüklenmemesi, esasa ilişkin ihlalden ayrı bir kusur olarak değerlendirilmektedir. Kulüp lisansı ve mali denetim boyutu için: Kulüp Lisansı ve Finansal Fair Play.

RFC Seraing Dosyası: On Yıllık Bir Hukuk Savaşı

TPO yasağının hukuki dayanıklılığı en kapsamlı biçimde bu dosyada sınanmıştır.

Olay. 2015 yılında Belçika kulübü Royal Football Club Seraing, bir futbol yatırım şirketiyle finansman anlaşmaları yapmış ve bazı oyuncuların ekonomik haklarının bir kısmını devretmiştir.

FIFA aşaması. Soruşturma sonucunda FIFA Disiplin Komitesi, kulübün RSTP’nin 18bis ve 18ter maddelerini ihlal ettiğine karar vermiş; kulübün dört ardışık tescil dönemi boyunca oyuncu tescil etmesini yasaklamış ve tebliğden itibaren otuz gün içinde ödenmek üzere 150.000 İsviçre frangı para cezası vermiştir. FIFA Temyiz Komitesi itirazı reddetmiştir.

CAS aşaması. Kulüp, 18bis ve 18ter maddelerinin Avrupa Birliği’nin İşleyişi Hakkında Antlaşma’nın işçilerin serbest dolaşımına ilişkin 45, hizmet sunma serbestisine ilişkin 56 ve sermayenin serbest dolaşımına ilişkin 63 üncü maddelerine ve rekabet kurallarına aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

Spor Tahkim Mahkemesi 9 Mart 2017 tarihli kararında bu iddiayı reddetmiştir. Karara göre, 18bis ve 18ter maddeleri sermayenin serbest dolaşımını sınırlamakla birlikte, sporla ilgili ve genel yarara yönelik meşru amaçların — özellikle müsabakaların bütünlüğünün korunmasının — takibiyle haklı görülmüştür. CAS, hükümlerin bu amaçlara ulaşmak için yalnızca elverişli değil, aynı zamanda gerekli ve ölçülü olduğu sonucuna varmıştır. Rekabet kuralları yönünden de ihlal bulunmamış; maddelerin amacının rekabeti kısıtlamak olmadığı belirtilmiştir. CAS para cezasını onamış, tescil yasağını dörtten üç döneme indirmiştir.

İsviçre aşaması. Kulüp 15 Mayıs 2017’de İsviçre Federal Mahkemesi’nde kararın iptalini istemiş; mahkeme, rekabet kurallarının maddi kamu düzeninin parçası olmadığı gerekçesiyle talebi reddetmiştir.

CJEU’nun 1 Ağustos 2025 kararı — ve neyi değiştirmediği

Avrupa Birliği Adalet Divanı, 1 Ağustos 2025 tarihinde C-600/23 sayılı Royal Football Club Seraing davasında kararını vermiştir. Karar, spor tahkiminin Birlik hukuku karşısındaki konumu bakımından dönüm noktası niteliğindedir.

Divan’a göre, Spor Tahkim Mahkemesi önündeki tahkim bağlamında dahi, her hakem kararı Birlik içindeki mahkemelerce etkili yargısal denetime tabi olmalıdır. Divan, spor kuruluşlarının hukuki özerkliği ve uyuşmazlıkların yeknesak çözümü gibi meşru amaçları göz önüne alındığında zorunlu tahkimin meşru olabileceğini kabul etmiş; ancak Birlik içinde ekonomik faaliyet olarak sporun icrasına ilişkin hakem kararlarının, üye devlet mahkemeleri önünde etkili yargısal denetim yolu sunması gerektiğini vurgulamıştır. Bu denetim, Birlik kamu düzeninin ilke ve hükümleriyle uyumu da güvence altına almalı; mahkemeler aykırılığın tüm hukuki sonuçlarını çıkarabilmeli ve geçici koruma tedbiri verebilmelidir.

Burada kritik bir ayrım vardır ve sıkça karıştırılmaktadır: Divan TPO yasağını kaldırmamış, 18bis ve 18ter maddelerini geçersiz saymamıştır. Kararın konusu yasağın esası değil, CAS kararlarının yargısal denetimidir. TPO yasağı yürürlüktedir ve uygulanmaktadır. Kararın etkisi, spor tahkiminin AB üyesi devlet mahkemeleri önündeki denetlenebilirliğini güçlendirmesidir.

Bu gelişme, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin spor tahkim organlarının bağımsızlık ve tarafsızlık güvenceleri konusundaki içtihadıyla birlikte okunmalıdır. Tahkimin genel çerçevesi ve Türkiye’deki karşılığı için: Tahkim Rehberi: Tahkim Şartı, Hakem Kararı ve Tenfiz ve Spor Uyuşmazlıklarında Görev ve Yetki.

Türkiye Bakımından Durum

Türkiye Futbol Federasyonu FIFA üyesi olduğundan, RSTP’nin 18bis ve 18ter maddeleri Türk kulüpleri bakımından da bağlayıcıdır. Türkiye’de faaliyet gösteren bir kulübün yaptığı TPO anlaşması, Türk borçlar hukuku bakımından geçerli bir alacağın devri işlemi gibi görünse dahi FIFA disiplin rejimi bakımından ihlal oluşturur.

Bu ikilik pratikte şu tabloyu doğurur:

• Özel hukuk boyutu. Gelecekte doğacak bir alacağın devri Türk hukukunda kural olarak mümkündür. Ancak sözleşmenin konusu, FIFA düzenlemelerine aykırılığı nedeniyle hukuka ve ahlaka aykırılık tartışmasını gündeme getirebilir; bu, sözleşmenin geçerliliği bakımından ayrıca değerlendirilmesi gereken bir sorundur.
• Disiplin boyutu. Anlaşma özel hukuk bakımından ayakta kalsa dahi kulüp ve oyuncu FIFA disiplin yaptırımıyla karşılaşır. Transfer yasağı, kulübün sportif geleceğini doğrudan etkileyen bir yaptırımdır.
• Bildirim boyutu. TMS’e yükleme yükümlülüğünün ihlali bağımsız bir kusur olarak değerlendirilir.

Kulüplerin finansman ihtiyacını karşılamak için TPO yerine kullanılabilecek yollar — kurumsal kredi, gelir temliki modelleri, sponsorluk yapıları — her biri ayrı bir hukuki analiz gerektirir ve 18bis’in “etki” yasağına takılmayacak biçimde kurgulanmalıdır. Sözleşmenin kulübe transfer kararında bağlayıcı talimat verecek bir kayıt içermesi, adı ne olursa olsun 18bis riski doğurur.

Sporcu sözleşmelerinin statü boyutu ve 2026’daki anayasal değişiklikler için: Profesyonel Sporcunun Hukuki Statüsü.

Kulüp İçin Kontrol Listesi

• Sözleşme, üçüncü bir kişiye gelecekteki transfer bedelinden pay veriyor mu? Veriyorsa 18ter ihlalidir.
• Sözleşme, karşı tarafa istihdam veya transfer kararlarında etki imkânı tanıyor mu? Tanıyorsa 18bis ihlalidir — ekonomik hak devri olmasa bile.
• Karşı taraf gerçekten “üçüncü kişi” mi? Oyuncunun daha önce tescilli olduğu bir kulüpse tanım dışındadır.
• Sözleşmede “şu bedelin üzerinde teklif gelirse satılır” benzeri bir zorunlu satış kaydı var mı?
• Kulüpler arası anlaşmada karşılıklı oynatmama kaydı bulunuyor mu?
• İlgili anlaşmalar TMS’e yüklendi mi? Yükleme ihmali bağımsız bir yaptırım sebebidir.
• Finansman yapısı, adı farklı olsa da özü itibarıyla transfer bedeline bağlı getiri mi sağlıyor?
• Disiplin soruşturması başladıysa, FIFA’nın yorum kılavuzu savunma kurgusuna dâhil edildi mi?

Sık Sorulan Sorular

TPO nedir ve ne zaman yasaklandı?

TPO, bir futbolcunun gelecekteki transferinden doğacak bedelin bir bölümü üzerinde kulüpler dışında bir üçüncü kişinin hak sahibi olmasıdır. FIFA yasaklama kararını Aralık 2014’te duyurmuş, RSTP’nin 18ter maddesi Mayıs 2015’te yürürlüğe girmiştir.

18bis ile 18ter arasındaki fark nedir?

18bis, Ocak 2008’de yürürlüğe girmiş olup kulüplerin, karşı kulübün veya üçüncü kişinin istihdam ve transferle ilgili konularda kulübün bağımsızlığını, politikalarını veya takımlarının performansını etkileme kabiliyeti kazanmasını sağlayan sözleşmeler yapmasını yasaklar. 18ter ise doğrudan gelecekteki transfer bedelinin üçüncü kişiye devrini yasaklar ve yalnızca kulüpleri değil oyuncuları da bağlar.

“Üçüncü kişi” kimdir?

Oyuncuyu birinden diğerine transfer eden iki kulüp ile oyuncunun daha önce tescilli olduğu herhangi bir önceki kulüp dışındaki taraftır. Bu nedenle eski kulübün sonraki satıştan pay alması TPO sayılmaz.

TPO ihlalinin yaptırımı nedir?

FIFA Disiplin Komitesi para cezası ve transfer yasağı uygulayabilir. RFC Seraing dosyasında Disiplin Komitesi dört ardışık tescil dönemi tescil yasağı ve 150.000 İsviçre frangı para cezası vermiş; Spor Tahkim Mahkemesi para cezasını onayarak yasağı üç döneme indirmiştir.

Anlaşmayı TMS’e yüklememenin ayrı bir sonucu var mı?

Evet. FC Twente dosyasında kulüp, üçüncü kişinin kulübü etkilemesini sağlayan sözleşmelere girmekten ve ayrıca TPO anlaşmasını TMS kütüphanesine yüklememekten sorumlu tutulmuştur. Bildirim yükümlülüğünün ihlali bağımsız bir kusur olarak değerlendirilir.

CAS, TPO yasağını AB hukukuna aykırı buldu mu?

Hayır. Spor Tahkim Mahkemesi 9 Mart 2017 tarihli kararında, 18bis ve 18ter maddelerinin sermayenin serbest dolaşımını sınırlamakla birlikte, müsabakaların bütünlüğünün korunması gibi genel yarara yönelik meşru amaçlarla haklı görüldüğünü ve gerekli ile ölçülü olduğunu belirtmiştir. Rekabet kuralları yönünden de ihlal bulunmamıştır.

CJEU’nun 1 Ağustos 2025 kararı TPO yasağını kaldırdı mı?

Hayır. C-600/23 sayılı Royal Football Club Seraing kararının konusu yasağın esası değil, CAS kararlarının yargısal denetimidir. Divan, Birlik içinde ekonomik faaliyet olarak sporun icrasına ilişkin hakem kararlarının üye devlet mahkemeleri önünde etkili yargısal denetime tabi olması gerektiğini belirtmiştir. TPO yasağı yürürlüktedir.

Türk kulüpleri TPO yasağına tabi midir?

Evet. Türkiye Futbol Federasyonu FIFA üyesi olduğundan RSTP’nin 18bis ve 18ter maddeleri Türk kulüpleri bakımından da bağlayıcıdır. Anlaşma Türk özel hukuku bakımından tartışılabilir olsa dahi FIFA disiplin rejimi bakımından ihlal oluşturur.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.