De minimis, rekabeti kayda değer ölçüde kısıtlamayan anlaşmalara soruşturma açılmamasını sağlar. Dayanağı, 7246 sayılı Kanun’la (RG: 24/6/2020, 31165) 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesine eklenen ikinci fıkradır; uygulama esasları ise 2021/3 sayılı Tebliğ ile çizilmiştir (RG: 16/3/2021, 31425). Ölçüt pazar payıdır ve eşik ilişkinin doğasına göre değişir: rakipler arasında daha dar, dikey ilişkilerde daha geniş. Ancak kapının mutlak bir istisnası vardır — m. 41/2‘nin lafzıyla “rakipler arasında fiyat tespiti, bölge veya müşteri paylaşımı ve arz miktarının kısıtlanması gibi açık ve ağır ihlaller hariç“. Pay ne kadar küçük olursa olsun, bu anlaşmalar korumadan yararlanamaz.
Mevzuat Haritası
| Hüküm | Düzenlediği konu |
|---|---|
| 4054 m. 41/2 | De minimis — soruşturma konusu yapmama takdiri |
| 2021/3 sayılı Tebliğ | Pazar payı eşikleri ve açık-ağır ihlal katalogu |
| 4054 m. 4 | Rekabeti sınırlayıcı anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar |
| 4054 m. 5 | Muafiyet — dört şartın birlikte gerçekleşmesi |
| 2002/2 sayılı Tebliğ | Dikey anlaşmalara grup muafiyeti |
| 4054 m. 16 | İdari para cezası — yıllık gayrisafi gelirin yüzde onuna kadar |
| 4054 m. 17 | Nispi idari para cezası |
| 4054 m. 43 | Taahhüt ve uzlaşma usulleri |
| 4054 m. 56 | Anlaşmanın geçersizliği — özel hukuk sonucu |
| 4054 m. 57-58 | Tazminat ve üç katı tazminat |
| Pişmanlık Yönetmeliği | Kartelde aktif iş birliği ve cezadan bağışıklık |
Küçük pazar payınız sizi koruyor mu, yoksa açık ve ağır ihlal çizgisini mi aşıyorsunuz?
Hukukçular Evi Ankara — durumunuza özel değerlendirme için bize ulaşın.
Kanuni Dayanak: m. 41/2
Rekabet otoritesinin kaynağı sınırlıdır; ekonomide her gün binlerce anlaşma imzalanır. Hepsinin peşine düşen bir otorite, hiçbirinin peşine gerçekten düşemez. Bu nedenle rekabet hukuku Roma hukukundan ödünç bir ilkeyle çalışır: de minimis non curat praetor — hukuk, önemsiz şeylerle uğraşmaz.
Türk hukukuna giriş tarihi 2020’dir. 7246 sayılı Kanun ile 4054 m. 41‘e eklenen ikinci fıkra şöyledir: “Kurul; pazar payı ve ciro gibi ölçütleri esas alarak rakipler arasında fiyat tespiti, bölge veya müşteri paylaşımı ve arz miktarının kısıtlanması gibi açık ve ağır ihlaller hariç olmak üzere, piyasada rekabeti kayda değer ölçüde kısıtlamayan anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği karar ve eylemlerini soruşturma konusu yapmayabilir.”
| Unsur | İçerik |
|---|---|
| Yerleştiği yer | m. 41 — “önaraştırmanın sonuçlanması” başlığı altında; yani usul hükmüdür |
| Ölçüt | Kanun “pazar payı ve ciro gibi” der; Tebliğ uygulamayı pazar payı üzerine kurmuştur |
| Yaptırım | “Soruşturma konusu yapmayabilir” — bağlı yetki değil, takdir |
| İstisna | Açık ve ağır ihlaller kapsam dışıdır |
Maddenin m. 41’e yerleştirilmesi tesadüf değildir. De minimis bir yasaklama istisnası değil, bir usul kuralıdır: anlaşmayı m. 4 karşısında hukuka uygun hâle getirmez; yalnızca Kurula soruşturma açmama takdiri tanır. Bu ayrımın pratik sonucu üç yerde görülür: anlaşma m. 56 uyarınca özel hukukta geçersiz sayılabilir, üçüncü kişiler m. 57-58 uyarınca tazminat isteyebilir ve Kurul gerekli gördüğünde eşik altındaki anlaşmayı da inceleyebilir.
Eşik Mimarisi: 2021/3 sayılı Tebliğ
Tebliğ, 16/3/2021 tarihli ve 31425 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe girmiştir. Düzenleme, Avrupa Birliği’nin de minimis bildirimiyle genel çerçeve ve eşik değerler bakımından paralel kurulmuştur.
| İlişki türü | Ölçülen | Eşik |
|---|---|---|
| Rakipler arası (yatay) | Tarafların toplam pazar payı | %10‘u aşmaması — etkilenen ilgili pazarların hiçbirinde |
| Rakip olmayanlar arası (dikey) | Her bir tarafın kendi pazarındaki payı | %15‘i aşmaması |
| Paralel ağ etkisi | Benzer dikey kısıtlamaların oluşturduğu ağların kapsadığı pazar | Her iki tür için %5‘e düşer |
| Karma veya tereddütlü ilişki | Niteliği belirlenemeyen anlaşmalar | Düşük eşik esas alınır |
Mantık açıktır: yatay iş birlikleri aynı pazarda yarışanlar arasında olduğundan daha tehlikelidir; bu nedenle çıta alçaktır. Dikey ilişkilerin (üretici-bayi, sağlayıcı-dağıtıcı) rekabetçi riski daha sınırlıdır; çıta yükselir.
Üçüncü satır büyümekte olan sektörlerde sürpriz yaratır. Bir pazarda benzer nitelikteki dikey kısıtlamalardan oluşan paralel ağlar yaygınlaşmışsa, tek başına bakıldığında zararsız görünen sözleşmeler kümülatif olarak pazarı kapatır. Bu durumda eşik hem yatay hem dikey ilişkiler için %5‘e iner. Yani “benim payım %12, dikeyde %15 eşiğinin altındayım” hesabı, pazarda yaygın münhasırlık ağları varsa geçersiz kalır. Sektörde standart hâle gelmiş bağlayıcılık klozları bu riskin habercisidir.
Tebliğ derdest dosyalara da uygulanır. Yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla devam eden önaraştırma ve soruşturmalar hakkında da uygulanacağı öngörülmüştür.
Eşikler değişebilir. Oranlar Tebliğ’de yer aldığından ve Tebliğ Kurul kararıyla güncellenebildiğinden, somut analizde yürürlükteki metin esas alınmalıdır.
Hesabın Gizli Zorluğu: İlgili Pazar
“Payımız küçük” cümlesi bir ön soruya yaslanır: hangi pazarda?
Dar tanımlanan pazarda dev görünen işletme, geniş tanımda cüceleşir. De minimis analizi her zamanki gibi ilgili pazarın tanımıyla başlar ve eşik hesabı iddialı varsayımlarla değil, savunulabilir pazar verileriyle yapılır.
| Unsur | Dikkat |
|---|---|
| İlgili pazar | Ürün ve coğrafi sınırlar doğru çizilmeli; dar tanım payı yükseltir |
| Grup şirketleri | Aynı ekonomik bütünlük içindeki şirketlerin payları birlikte hesaplanır |
| Yatay-dikey ayrımı | Farklı eşikler uygulanır; ilişkinin niteliği baştan belirlenmeli |
| Karma anlaşmalar | Hem yatay hem dikey unsur taşıyorsa daha düşük eşik esas alınır |
| Paralel ağ etkisi | Pazarda benzer anlaşmaların yaygınlığı eşiği %5‘e indirir |
| Zaman boyutu | Paylar değişir; koruma kendiliğinden düşebilir |
İkinci satır ayrı bir hukuki kavrama dayanır. Aynı ekonomik bütünlük içindeki teşebbüsler rekabet hukukunda tek teşebbüs sayılır; ana şirket ile bağlı şirketlerin payları toplanır. Ayrıntı: tek ekonomik bütünlük ve ana şirket sorumluluğu.
“Türkiye pazarında yüzde birim” cümlesi, doğru pazar il veya ilçe ölçeğindeyse hiçbir şey ifade etmez. Coğrafi pazar; ürünün taşınabilirliği, tüketicinin alternatiflere erişimi ve fiyat farklılıkları üzerinden belirlenir.
Açık ve Ağır İhlaller: Kırmızı Levha
De minimis kapısının üzerinde kırmızı bir levha asılıdır ve kanunun lafzı bunu açıkça söyler.
| İlişki | Fiil |
|---|---|
| Yatay (rakipler arası) | Fiyat tespiti — satış fiyatlarının veya fiyat unsurlarının birlikte belirlenmesi |
| Bölge, müşteri veya arz kaynaklarının paylaşılması | |
| Arz miktarının kısıtlanması — kota ve üretim sınırlaması | |
| İhalelerde danışıklı hareket | |
| Dikey | Yeniden satış fiyatının belirlenmesi ve benzeri ağır dikey sınırlamalar |
Mantık nettir: bu anlaşmaların rekabeti kısıtlamaktan başka hiçbir amacı ve etkisi yoktur. Küçüklerin karteli de karteldir; iki mahalle fırınının ekmek fiyatını birlikte belirlemesi, cirolarının minikliğiyle aklanmaz.
KOBİ dünyasının en tehlikeli yanılgısı tam bu levhada çarpılır: “biz küçüğüz, bize bir şey olmaz”. Kurul pratiğinde küçük ölçekli fiyat kartelleri — yerel fırıncılar, servisçiler, nakliyeciler — düzenli olarak ceza almıştır. Üstelik cezanın hesabı da ölçekten bağımsız değildir: m. 16, idari para cezasını teşebbüsün bir önceki mali yıl sonunda oluşan yıllık gayrisafi gelirinin yüzde onuna kadar olmak üzere belirler. Küçük teşebbüs için bu oran, yıllık kârın tamamını aşabilir.
Amaç bakımından ihlal kavramı burada devreye girer. Açık ve ağır ihlallerde etki araştırması yapılmaz; anlaşmanın amacı rekabeti kısıtlamaya yönelikse ihlal gerçekleşmiş sayılır. Ayrıntı: rekabette amaç ve etki bakımından ihlal.
Küçüklük sizi analiz yükünden kurtarır, kartelden kurtarmaz.
Hukukçular Evi Ankara — sözleşmelerinizi imzadan önce tarayalım.
Takdirin Doğası: Koruma Değil, Tercih
İkinci kritik incelik, ilkenin hukuki doğasındadır.
De minimis, anlaşmaya hukuka uygunluk belgesi vermez. Kanunun lafzı “soruşturma konusu yapmayabilir” der; Kurula bir takdir tanınmıştır.
| Ölçüt | De minimis (m. 41/2) | Muafiyet (m. 5) |
|---|---|---|
| Niteliği | Usul — soruşturma açmama takdiri | Esas — m. 4 yasağından kurtulma |
| Ölçüt | Pazar payı eşiği | Dört şartın birlikte gerçekleşmesi |
| Anlaşmanın geçerliliği | Değişmez; m. 56 geçersizliği tartışılabilir | Anlaşma geçerli hâle gelir |
| Açık ve ağır ihlal | Kesinlikle dışarıda | Şartları sağlaması fiilen imkânsızdır |
| Üçüncü kişiler | Tazminat talebi engellenmez | İhlal bulunmadığından talep dayanaksız kalır |
Beşinci satır çoğu işletmenin hesaba katmadığı risktir. Soruşturulmamış olmak, anlaşmanın üçüncü kişilerle ihtilaflarda tartışılmazlığı anlamına gelmez. 4054 m. 57 zarar görenlere tazminat hakkı tanır; m. 58 ise ağırlaştırılmış bir sonuç öngörür: zarar görenlerin üç katı tazminat talep edebilmesi. Yani Kurul soruşturma açmasa dahi, zarar gördüğünü ileri süren bir rakip veya müşteri adli yargıda dava açabilir ve anlaşmanın m. 4‘e aykırılığı orada tartışılır.
Koruma kendiliğinden düşebilir. Paylar zamanla eşiği aşarsa, anlaşma eşik altında kurulmuş olsa dahi korumadan çıkar. Bu nedenle eşik hesabı bir kereye mahsus değil, izlenmesi gereken bir veridir.
Kurul yine de inceleyebilir. Şikâyetin niteliği, pazarın hassasiyeti veya kümülatif etkiler gerektiriyorsa, eşik altındaki bir anlaşma hakkında da inceleme yapılabilir.
Grup Muafiyetiyle İlişkisi
Dikey anlaşmalarda de minimis tek koruma değildir; ondan daha geniş bir alan sunan grup muafiyeti vardır.
| Katman | Dayanak | Sağladığı |
|---|---|---|
| De minimis | m. 41/2; 2021/3 Tebliğ | Soruşturma açılmaması takdiri |
| Grup muafiyeti | m. 5; 2002/2 sayılı Tebliğ | Pazar payı eşiği altında otomatik muafiyet |
| Bireysel muafiyet | m. 5 | Dört şartın ispatıyla esastan koruma |
Grup muafiyeti daha güçlü bir korumadır. Şartları sağlayan dikey anlaşma m. 4 yasağından muaf tutulur; de minimis ise yalnızca soruşturma açılmaması ihtimalini doğurur. Bu nedenle dikey sözleşmelerde önce grup muafiyeti analizi yapılmalı, de minimis ikincil bir güvence olarak değerlendirilmelidir. Ayrıntı: dikey anlaşmalar ve grup muafiyeti.
Her iki katmanın da kara listesi aynıdır. Yeniden satış fiyatının belirlenmesi gibi ağır dikey sınırlamalar, ne grup muafiyetinden ne de de minimis korumasından yararlanır.
KOBİ Uyum Protokolü
1. Pazarını dürüst tanımla. Eşik analizine savunulabilir bir ilgili pazar tanımıyla başla: sektör raporları, satış verileri, coğrafi gerçeklik.
2. Payını belgele ve izle. Eşik altında olduğunu gösteren hesabı kaynaklarıyla dosyala ve yıllık güncelle. Eşiğe yaklaşan paylar, anlaşmaların yeniden değerlendirme alarmıdır.
3. Grup şirketlerini hesaba kat. Aynı ekonomik bütünlük içindeki payların toplanacağını unutma.
4. Açık ve ağır ihlal çizgisini duvara as. Fiyat, bölge, müşteri, ihale kelimelerinin geçtiği her rakip temasında de minimis düşüncesini zihinden sil; o masada eşik yoktur.
5. Dikey sözleşmelerde kara listeyi tara. Bayi ve tedarik sözleşmelerindeki fiyat müdahalesi klozları pay küçüklüğüyle savunulamaz.
6. Paralel ağ riskini sorgula. Sektörde standart hâle gelmiş münhasırlık klozları varsa eşik %5‘e inebilir.
7. Grup muafiyetini önce kontrol et. Dikey ilişkide 2002/2 daha güçlü korumadır.
8. Danışmanlık anını doğru seç. De minimis analizi ihtilaf çıktığında değil, anlaşma imzalanırken yapılır.
Büyük oyuncunun notu. Eşiklerin üstündeki teşebbüsler için de ilke stratejiktir: karşı tarafın “biz de minimis kapsamındayız” savunmasının çürütülmesi, şikâyet dosyalarının tekniğidir. İki argüman kullanılır: pazar tanımının daraltılması (payın yükselmesi için) ve kümülatif etki (paralel ağ nedeniyle eşiğin %5’e inmesi için). Şikâyet dilekçesinde bu iki başlık, eşik hesabına doğrudan saldırır.
Senaryolarla Eşik Analizi
Kuralın soyut hâli anlaşılır, uygulaması ise pazarın tanımına takılır. Birkaç tipik durum ayrımı netleştirir.
| Senaryo | İlişki | Değerlendirme |
|---|---|---|
| İki küçük üreticinin ortak hammadde alımı | Yatay | Toplam pay %10 altındaysa de minimis gündeme gelebilir |
| Aynı iki üreticinin satış fiyatını birlikte belirlemesi | Yatay | Açık ve ağır ihlal; eşik uygulanmaz |
| Butik markanın üç bayilik sözleşmesi | Dikey | Her tarafın payı %15 altındaysa değerlendirilebilir |
| Aynı sözleşmede bayi satış fiyatının belirlenmesi | Dikey | Ağır dikey sınırlama; koruma yok |
| Sektörde herkesin münhasır bayilik kullanması | Dikey ağ | Paralel ağ etkisi; eşik %5‘e iner |
| İki nakliyecinin ihaleye tek fiyatla girmesi | Yatay | İhalede danışıklık; eşik yok, ayrıca ceza hukuku boyutu |
| Rakiplerin ortak Ar-Ge projesi | Yatay | Eşik altındaysa de minimis; üstündeyse m. 5 muafiyeti incelenir |
Birinci ve ikinci satır aynı iki teşebbüsü anlatır ve fark tek cümledir. Ortak alım yapmak, ölçek ekonomisi sağlayan ve çoğu zaman tüketici yararına olan bir iş birliğidir; eşik altındaysa de minimis tartışılabilir. Aynı masada satış fiyatının konuşulması ise anlaşmayı bir anda kartele dönüştürür ve eşik tartışması kapanır. Bu nedenle rakiplerle yapılan her toplantıda gündem yazılı olmalı, satış fiyatı konusu gündeme girerse toplantı terk edilmeli ve terk kayda geçirilmelidir.
Altıncı satır ayrı bir boyut taşır. İhalelerde danışıklı hareket yalnızca rekabet hukuku ihlali değildir; kamu ihalesi söz konusuysa 4734 sayılı Kanun kapsamında yasak fiil ve davranış olarak ihalelerden yasaklama sonucunu da doğurabilir.
Soruşturma Açılırsa: Yol Ayrımları
De minimis korumasının işlemediği ya da Kurulun yine de inceleme yaptığı hâllerde, teşebbüsün önünde birkaç seçenek vardır.
| Yol | Dayanak | Sağladığı |
|---|---|---|
| Taahhüt | 4054 m. 43 | Rekabet sorunlarının giderilmesi karşılığında soruşturmanın sonlandırılması |
| Uzlaşma | 4054 m. 43 | İhlalin kabulü karşılığında cezada indirim |
| Pişmanlık | Pişmanlık Yönetmeliği | Kartelde aktif iş birliğiyle cezadan bağışıklık veya indirim |
| Savunma | Genel hükümler | Pazar tanımı, etki analizi ve muafiyet iddiaları |
Taahhüt ile uzlaşma karıştırılmamalıdır. Taahhüt, ihlalin kabulünü gerektirmez; teşebbüs rekabet sorunlarını gidermeyi önerir ve kabul edilirse soruşturma sonlandırılır. Uzlaşma ise ihlalin ve cezanın kabulüne dayanır ve karşılığında cezada indirim sağlanır. Taahhüt yolu açık ve ağır ihlallerde kullanılamaz; kartel dosyalarında teşebbüsün elindeki asıl araç pişmanlıktır ve orada da sıra önemlidir — ilk başvuran ile sonrakiler aynı sonucu almaz.
Pişmanlık zamanlama oyunudur. Kartelin varlığından haberdar olan teşebbüs için bekleme, hem cezadan bağışıklık ihtimalini hem de indirim oranını düşürür. Bu nedenle rakiple yapılmış riskli bir temas fark edildiğinde, iç inceleme derhâl başlatılmalıdır.
Teşebbüs Birlikleri: Gözden Kaçan Risk
Kanunun lafzı yalnızca anlaşmaları değil, teşebbüs birliği karar ve eylemlerini de kapsar; bu, oda ve dernek üyeliği bulunan küçük işletmeler için özel bir risk alanıdır.
m. 41/2 de minimis’i “anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği karar ve eylemleri” bakımından düzenler. Ancak m. 4‘ün yasağı da aynı genişliktedir.
| Uygulama | Değerlendirme |
|---|---|
| Tavsiye niteliğinde fiyat listesi | “Tavsiye” ibaresi korumaz; üyelerin fiyat davranışını yönlendiriyorsa fiyat tespiti sayılabilir |
| Asgari ücret tarifesi | Kanuni bir dayanağı yoksa fiyat belirleme etkisi doğurur |
| Bölge veya müşteri paylaşımına yönelik karar | Açık ve ağır ihlal |
| Üyelik koşullarının kısıtlayıcı kullanımı | Pazara girişi engelliyorsa ihlal doğurabilir |
| Rekabete duyarlı bilgi paylaşımı | Gelecek fiyat ve miktar bilgisinin paylaşımı uyumlu eylem karinesi doğurabilir |
“Birlik kararına uydum, benim sorumluluğum yok” savunması işlemez. Teşebbüs birliği kararına uyan üyeler de ihlalin tarafı sayılabilir ve haklarında ayrıca işlem yapılabilir. Ayrıca m. 16, teşebbüs birlikleri ve üyeleri bakımından ceza hesabına ilişkin ayrı ölçütler içerir. Bu nedenle oda veya dernek toplantısında alınan bir fiyat kararına uymak, küçük işletmeyi korumaz; aksine ihlale katılım olarak değerlendirilebilir.
Rekabete duyarlı bilgi paylaşımı ayrı bir başlıktır. Geçmiş döneme ait, toplulaştırılmış ve kamuya açık veriler genellikle sorun doğurmazken; gelecekteki fiyat, miktar ve strateji bilgisinin paylaşımı, anlaşma bulunmasa dahi uyumlu eylem tartışmasını başlatır. Birlik bünyesinde yürütülen istatistik çalışmalarında bu ayrım gözetilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
De minimis nedir?
Rekabeti kayda değer ölçüde kısıtlamayan anlaşmalara soruşturma açılmamasını sağlayan kuraldır. Dayanağı 4054 m. 41/2, uygulama esasları 2021/3 sayılı Tebliğ‘dir.
Türk hukukuna ne zaman girdi?
7246 sayılı Kanun ile (RG: 24/6/2020, 31165) 4054 m. 41’e eklenen fıkrayla. Tebliğ ise 16/3/2021 tarihli ve 31425 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe girdi.
Eşikler nedir?
Rakipler arası anlaşmalarda tarafların toplam pazar payının %10‘u aşmaması; rakip olmayanlar arası (dikey) anlaşmalarda her bir tarafın payının %15‘i aşmaması. Paralel ağ etkisinin bulunduğu pazarlarda eşik %5‘e iner.
Neden yatayda eşik daha düşük?
Aynı pazarda yarışan teşebbüsler arasındaki iş birlikleri daha tehlikeli görüldüğünden çıta alçaktır. Dikey ilişkilerin (üretici-bayi) rekabetçi riski daha sınırlı olduğundan çıta yükselir.
Karma bir anlaşmada hangi eşik uygulanır?
Hem yatay hem dikey unsur taşıyan ya da niteliği tereddütlü anlaşmalarda daha düşük eşik esas alınır.
Paralel ağ etkisi ne demek?
Bir pazarda benzer nitelikteki dikey kısıtlamalardan oluşan ağlar yaygınlaşmışsa, tek başına zararsız görünen sözleşmeler kümülatif olarak pazarı kapatır. Bu durumda eşik hem yatay hem dikey ilişkiler için %5‘e iner.
Ölçüt ciro mu, pazar payı mı?
Kanun “pazar payı ve ciro gibi ölçütleri” der; ancak Tebliğ uygulamayı pazar payı üzerine kurmuştur. Analiz pazar payı hesabıyla yapılır.
Hangi anlaşmalar korumadan yararlanamaz?
Kanunun lafzıyla “rakipler arasında fiyat tespiti, bölge veya müşteri paylaşımı ve arz miktarının kısıtlanması gibi açık ve ağır ihlaller“. İhalelerde danışıklı hareket ve dikeyde yeniden satış fiyatının belirlenmesi de bu kapsamdadır.
Çok küçüğüz, fiyat anlaşması yapsak sorun olur mu?
Olur. Küçüklerin karteli de karteldir. Pazar payı ne kadar küçük olursa olsun açık ve ağır ihlaller korumadan yararlanamaz; Kurul pratiğinde yerel ölçekli fiyat kartelleri düzenli olarak ceza almıştır.
Ceza ne kadar olabilir?
4054 m. 16 uyarınca teşebbüsün bir önceki mali yıl sonunda oluşan yıllık gayrisafi gelirinin yüzde onuna kadar. Küçük teşebbüs için bu oran yıllık kârın tamamını aşabilir.
De minimis anlaşmamı hukuka uygun hâle getirir mi?
Hayır. Usul kuralıdır; Kurula soruşturma açmama takdiri tanır. Anlaşma m. 4 karşısında hukuka uygun hâle gelmez.
Soruşturma açılmazsa güvende miyim?
Tam olarak değil. Anlaşma m. 56 uyarınca özel hukukta geçersiz sayılabilir; zarar görenler m. 57 uyarınca tazminat, m. 58 uyarınca üç katı tazminat talep edebilir. Bu talepler adli yargıda görülür.
Eşik altındayken Kurul yine de inceleyebilir mi?
Evet. “Yapmayabilir” ifadesi takdir tanır; şikâyetin niteliği, pazarın hassasiyeti veya kümülatif etkiler gerektiriyorsa eşik altındaki anlaşma da incelenebilir.
Payımız büyürse ne olur?
Koruma kendiliğinden düşer. Eşik hesabı bir kereye mahsus değil, yıllık izlenmesi gereken bir veridir.
Pazar payını nasıl hesaplarım?
Önce ilgili pazarı ürün ve coğrafi sınırlarıyla tanımlayarak. Dar tanım payı yükseltir; “Türkiye pazarında %1” cümlesi, doğru pazar il veya ilçe ölçeğindeyse hiçbir şey ifade etmez.
Grup şirketlerinin payları toplanır mı?
Evet. Aynı ekonomik bütünlük içindeki teşebbüsler rekabet hukukunda tek teşebbüs sayılır; ana şirket ile bağlı şirketlerin payları birlikte hesaplanır.
De minimis ile muafiyet aynı şey mi?
Hayır. De minimis bir usul kuralıdır; m. 5‘teki muafiyet ise esasa ilişkindir ve dört şartın birlikte gerçekleşmesiyle anlaşmayı m. 4 yasağından kurtarır.
Dikey sözleşmemde önce neye bakmalıyım?
Grup muafiyetine. 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamındaki muafiyet, de minimis’ten daha güçlü bir korumadır; de minimis ikincil bir güvence olarak değerlendirilmelidir.
Devam eden soruşturmalara uygulanır mı?
Tebliğ’in, yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla devam eden önaraştırma ve soruşturmalar hakkında da uygulanacağı öngörülmüştür.
Rakibim “de minimis kapsamındayız” diyor, nasıl çürütürüm?
İki argümanla: pazar tanımının daraltılması (payın yükselmesi için) ve kümülatif etki — paralel ağ nedeniyle eşiğin %5‘e indiğinin gösterilmesi. Şikâyet dilekçesinde bu iki başlık eşik hesabına doğrudan saldırır.
Analizi ne zaman yaptırmalıyım?
Anlaşma imzalanırken. Bir sayfalık eşik notu, yarının soruşturma savunmasından çok daha ucuzdur.
Rakibimle ortak alım yapabilir miyim?
Ortak alım, ölçek ekonomisi sağlayan ve eşik altındaysa de minimis tartışılabilen bir iş birliğidir. Ancak aynı masada satış fiyatının konuşulması anlaşmayı kartele dönüştürür ve eşik tartışması kapanır. Rakip toplantılarında gündem yazılı olmalı, fiyat konusu açılırsa toplantı terk edilmeli ve terk kayda geçirilmelidir.
İhalede danışıklık sadece rekabet ihlali mi?
Hayır. Kamu ihalesi söz konusuysa 4734 sayılı Kanun kapsamında yasak fiil ve davranış olarak ihalelerden yasaklama sonucunu da doğurabilir.
Soruşturma açılırsa ne yapabilirim?
m. 43 kapsamında taahhüt (ihlal kabulü gerektirmez, soruşturmayı sonlandırır) veya uzlaşma (ihlalin kabulü karşılığında indirim); kartel dosyalarında Pişmanlık Yönetmeliği kapsamında bağışıklık veya indirim.
Taahhüt her dosyada kullanılabilir mi?
Hayır. Taahhüt yolu açık ve ağır ihlallerde kullanılamaz. Kartel dosyalarında teşebbüsün elindeki asıl araç pişmanlıktır; orada da sıra önemlidir — ilk başvuran ile sonrakiler aynı sonucu almaz.
Odamızın tavsiye fiyat listesi sorun olur mu?
Olabilir. “Tavsiye” ibaresi tek başına korumaz; liste üyelerin fiyat davranışını yönlendiriyorsa fiyat tespiti sayılabilir. m. 41/2 de minimis’i teşebbüs birliği kararları bakımından da düzenler, ancak açık ve ağır ihlal istisnası burada da işler.
Birlik kararına uydum, sorumlu olur muyum?
Olabilirsiniz. Teşebbüs birliği kararına uyan üyeler de ihlalin tarafı sayılabilir ve haklarında ayrıca işlem yapılabilir. “Karara uydum” savunması koruma sağlamaz.
Rakiplerle istatistik paylaşabilir miyiz?
Ayrım önemlidir: geçmiş döneme ait, toplulaştırılmış ve kamuya açık veriler genellikle sorun doğurmaz. Ancak gelecekteki fiyat, miktar ve strateji bilgisinin paylaşımı, anlaşma bulunmasa dahi uyumlu eylem tartışmasını başlatır.
Atıf yapılan başlıca mevzuat: 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun m. 4, 5, 16, 17, 41, 43, 56, 57 ve 58; 7246 sayılı Kanun (RG: 24/6/2020, 31165); 2021/3 sayılı Rekabeti Kayda Değer Ölçüde Kısıtlamayan Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Teşebbüs Birliği Karar ve Eylemlerine İlişkin Tebliğ (RG: 16/3/2021, 31425); 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği; Kartellerin Ortaya Çıkarılması Amacıyla Aktif İşbirliği Yapılmasına Dair Yönetmelik; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu (ihalede danışıklık bakımından). Eşik oranları Tebliğ’de yer aldığından ve Kurul kararıyla güncellenebildiğinden, somut analizde yürürlükteki metnin teyidi gerekir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için mutlaka bir avukata danışınız.
