Rekabeti sınırlayıcı bir anlaşma, henüz piyasaya somut bir zarar vermemiş olsa bile yasak olabilir mi? 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun bu soruyu “amaç” ve “etki” ayrımıyla yanıtlar. Bu rehberde bu temel ayrımı sade bir dille açıklıyoruz.
Yasağın Kapsamı
4054 m. 4’e göre, bir mal veya hizmet piyasasında rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikteki teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliği kararları hukuka aykırı ve yasaktır. Görüldüğü gibi yasak; hem rekabeti bozma amacını taşıyan hem de bu etkiyi (fiili veya potansiyel) doğuran davranışları kapsayacak biçimde geniş tutulmuştur.
Amaç Bakımından İhlal
Bir anlaşma, niteliği gereği rekabete zarar vermeyi hedefliyorsa “amacı bakımından” ihlal sayılır. Bu durumda anlaşmanın piyasada fiilen bir etki doğurup doğurmadığının ayrıca araştırılmasına gerek yoktur; anlaşmanın varlığı ihlal için yeterlidir. Fiyat tespiti, pazar veya müşteri paylaşımı, arz miktarının kısıtlanması ve ihalede danışıklılık gibi “ağır” (kartel) ihlaller bu kategoriye girer.
Etki Bakımından İhlal
Bir anlaşma rekabeti bozma amacı taşımıyor olabilir; ancak somut koşullarda rekabeti kısıtlayan veya kısıtlayabilecek bir etki doğuruyorsa yine yasaktır. Burada Kurul, anlaşmanın pazardaki gerçek veya olası etkilerini analiz eder. Bu nedenle “kötü niyetimiz yoktu” savunması tek başına yeterli olmaz; sonuç doğuran bir etki de ihlal için yeterlidir.
Muafiyet İmkânı
Bir anlaşma m. 4 kapsamında rekabeti kısıtlasa bile, m. 5’teki şartların tamamını karşıladığı ispatlanırsa muafiyetten yararlanabilir (örneğin ekonomik/teknik gelişme sağlaması ve bundan tüketiciye yarar aktarılması). Ayrıca, anlaşmanın açıkça ispatlanamadığı durumlarda piyasadaki paralel davranışlar “uyumlu eylem” karinesi doğurur ve aksini ispat yükü teşebbüslere geçer. Bu yüzden rakiplerle yapılan her temas dikkatle değerlendirilmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
