Adli Kontrol Kararına İtiraz: Süre ve Yöntem (CMK 109-111)
28 Haziran 2026

Adli Kontrol Kararına İtiraz: Süre ve Yöntem (CMK 109-111)

Hakkında soruşturma yürütülen herkes tutuklanmaz; çoğu zaman daha hafif bir tedbir olan adli kontrol uygulanır. Ancak bu tedbirin getirdiği yükümlülükler de kişiyi zorlayabilir. İyi haber, bu karara hem itiraz edilebilmesi hem de her zaman kaldırılmasının istenebilmesidir. Bu yazıda iki yolu, sürelerini ve kanun maddelerini yalın biçimde açıklıyoruz.

Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?

📞 Ara: +905546483715💬 WhatsApp’tan yaz

Net Cevap: Adli kontrol kararına karşı iki ayrı yol vardır. İtiraz, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie yapılır ve üst merci inceler (CMK m.111/2, m.268/1; süre 7499 sayılı Kanunla yedi günden iki haftaya çıkarıldı); itiraz üzerine verilen karar kesindir (m.271/4). Kaldırma veya değiştirme talebi ise süreye bağlı değildir: şüpheli veya sanığın istemi üzerine hâkim veya mahkeme, savcının görüşünü aldıktan sonra beş gün içinde karar verir (m.111/1, m.110/2). Adli kontrolün devamı en geç dört ayda bir yeniden değerlendirilir (m.110/4); süre ağır cezalık olmayan işlerde en çok iki yıl, ağır cezalık işlerde en çok üç yıldır (m.110/A). Konutu terk etmeme yükümlülüğünde geçen her iki gün cezadan bir gün mahsup edilir (m.109/6). Yükümlülükleri isteyerek yerine getirmeyen kişi hakkında ceza miktarına bakılmaksızın tutuklama kararı verilebilir (m.112/1).

Adli Kontrol Nedir? (CMK m.109/1-2)

Adli kontrol, tutuklamanın yerine uygulanabilen, kişiyi cezaevine koymadan belirli yükümlülüklerle denetim altında tutan bir koruma tedbiridir. Kanunun ifadesiyle: “Bir suç sebebiyle yürütülen soruşturmada, 100 üncü maddede belirtilen tutuklama sebeplerinin varlığı halinde, şüphelinin tutuklanması yerine adlî kontrol altına alınmasına karar verilebilir.” (CMK m.109/1). Tutuklama nedenleri, kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunmasıdır (m.100/1). Kanunda tutuklama yasağı öngörülen hâllerde de adli kontrole ilişkin hükümler uygulanabilir (m.109/2).

Bu tanımın itiraz ve kaldırma talepleri bakımından önemli bir sonucu vardır: adli kontrol, tutuklama nedenlerine bağlı bir tedbirdir. Tutuklama nedenleri zayıfladıkça veya ortadan kalktıkça, adli kontrolün dayanağı da zayıflar. Bu nedenle etkili bir dilekçe, önce tedbirin dayandığı nedeni hedef alır.

Adli Kontrolün Dayanağı: Tutuklama Nedenleri (CMK m.100)

Adli kontrol, tutuklama nedenlerinin bulunduğu hâllerde tutuklama yerine uygulandığından (m.109/1), itiraz ve kaldırma taleplerinin asıl hedefi bu nedenlerdir. CMK m.100/1’e göre kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunması hâlinde tutuklama kararı verilebilir; işin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması hâlinde ise tutuklama kararı verilemez. Tutuklama nedeni sayılan hâller şunlardır (m.100/2):

Tablo 1 — Tutuklama nedenleri ve adli kontrol talebinde karşı argüman
Tutuklama nedeni (m.100/2)Tedbirin olası karşılığıKaldırma talebinde karşı argüman
Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgularYurt dışı yasağı, imza, konutu terk etmemeSabit ikamet, aile ve iş bağları, uyumlu imza geçmişi
Delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme hususunda kuvvetli şüpheBelirli yerlere gitmeme, belirli kişilerle görüşmemeDelillerin toplanmış, bilirkişi raporunun alınmış olması
Tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunma hususunda kuvvetli şüpheMağdura veya belirli bölgelere yaklaşmamaTanıkların dinlenmiş, ifadelerin tamamlanmış olması

Kanun ayrıca bazı suçlarda tutuklamayı yasaklar: sadece adli para cezasını gerektiren suçlarda ve üst sınırı iki yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren kasıtlı suçlarda tutuklama kararı verilemez (m.100/4). Bu hâllerde bile adli kontrole ilişkin hükümler uygulanabilir (m.109/2); ancak tutuklama yasağının bulunduğu bir dosyada ağır yükümlülüklerin sürdürülmesi, ölçülülük denetiminde güçlü bir itiraz gerekçesidir.

Adli Kontrol Yükümlülükleri (CMK m.109/3)

Kanun, adli kontrolün içeriğini oluşturabilecek yükümlülükleri tek tek sayar. Hâkim bunlardan birine veya birkaçına karar verebilir; itiraz veya kaldırma talebinde hangi bende dayanıldığının belirtilmesi, talebin isabetini artırır:

Tablo 2 — Adli kontrol yükümlülükleri
BentYükümlülükNot
(a)Yurt dışına çıkamamakPasaport işlemlerini doğrudan etkiler; kaldırma taleplerinin en sık konusu
(b)Hâkim tarafından belirlenen yerlere, belirtilen süreler içinde düzenli olarak başvurmakUygulamadaki imza yükümlülüğü; sıklığın azaltılması istenebilir
(c)Hâkimin belirttiği merci veya kişilerin çağrılarına ve meslekî uğraşları ile eğitime ilişkin kontrol tedbirlerine uymak—
(d)Taşıt kullanamamak, sürücü belgesini teslim etmekMeslekî uğraşlar için araç kullanmaya izin verilebilir (m.109/5)
(e)Tedavi veya muayene tedbirlerine tabi olmakMahsup kuralı bakımından ayrı değerlendirilir (m.109/6)
(f)Güvence olarak bir miktar para yatırmakMiktar ve ödeme süreleri hâkimce belirlenir
(g)Silah bulunduramamak veya taşıyamamak, silahları teslim etmek—
(h)Suç mağdurunun haklarını güvence altına almak için ayni veya kişisel güvence vermek—
(i)Aile yükümlülüklerini yerine getireceğine ve nafakayı düzenli ödeyeceğine dair güvence vermek—
(j)Konutunu terk etmemekHer iki günü cezadan bir gün mahsup edilir (m.109/6)
(k)Belirlenen yerleşim bölgesinden ayrılmamak—
(l)Belirlenen yerlere veya bölgelere gitmemek—

Uygulamada konutu terk etmeme ve bölge yasakları gibi yükümlülüklerin denetimi elektronik izleme yoluyla da yapılabilmektedir; elektronik izleme ve ev hapsinin ayrıntıları için elektronik kelepçe ve ev hapsi, tedbirlerin tam anlatımı için adli kontrol tedbirleri (CMK 109) yazılarımıza bakabilirsiniz.

Gözaltı, ifade veya soruşturma sürecinde misiniz?

Hukukçular Evi yanınızda.

📞 0554 648 37 15 💬 WhatsApp

Karar Kim Tarafından Verilir? (CMK m.110/1-3)

Adli kontrolün hangi aşamada olduğuna göre yetkili merci değişir ve bu, dilekçenin muhatabını belirler:

  • Soruşturma evresinde: “Şüpheli, Cumhuriyet savcısının istemi ve sulh ceza hâkiminin kararı ile soruşturma evresinin her aşamasında adlî kontrol altına alınabilir.” (m.110/1). Savcının istemi olmaksızın sulh ceza hâkimliğince soruşturma evresinde adli kontrol kararı verilemez.
  • Kovuşturma evresinde: Adli kontrole ilişkin hükümler, gerekli görüldüğünde görevli ve yetkili diğer yargı mercileri tarafından da kovuşturma evresinin her aşamasında uygulanır (m.110/3). Yani iddianame kabul edildikten sonra yetkili merci, yargılamayı yapan mahkemedir; dilekçelerin hâlâ sulh ceza hâkimliğine verilmesi uygulamada sık yapılan bir yönlendirme hatasıdır.

Adli kontrolün hukuki temeli tutuklama sebeplerine dayandığından, tutuklama tartışmasıyla iç içedir: tutukluluğa itiraz ve adli kontrol ve tutuklama kararına itiraz (CMK m.101) yazılarımız bu ilişkiyi açıklar.

İki Ayrı Yol: İtiraz ve Kaldırma Talebi

Adli kontrol dosyalarındaki en yaygın ve en maliyetli yanılgı, itiraz süresinin geçmesiyle tedbirin kalıcı hâle geldiğinin sanılmasıdır. Kanun, birbirinden bağımsız iki ayrı yol tanır ve ikincisi süreye tabi değildir:

Tablo 3 — İtiraz ile kaldırma talebinin karşılaştırması
Ölçüt1. Yol — İtiraz2. Yol — Kaldırma veya değiştirme talebi
DayanakCMK m.111/2 ve genel itiraz hükümleri (m.267-271)CMK m.111/1 ile m.110/2
SüreKararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta (m.268/1)Süre yok — her zaman istenebilir
Nereye verilir?Kararı veren mercie; inceleme üst merci tarafından yapılırSoruşturmada sulh ceza hâkimliğine, kovuşturmada davayı gören mahkemeye
Neyi ileri sürer?Kararın verildiği anda hukuka aykırı olduğunuKoşulların sonradan değiştiğini veya tedbirin artık gerekli olmadığını
Karar süresiMümkün olan en kısa sürede (m.271/3)Savcının görüşü alındıktan sonra beş gün içinde (m.111/1)
Sonucuİtiraz üzerine verilen karar kesindir (m.271/4)Ret hâlinde koşullar değiştikçe yeniden talep edilebilir

Ayrımın özü şudur: itiraz, kararın verildiği anda hukuka aykırı olduğunu ileri sürer. Kaldırma talebi ise kararın o gün doğru olabileceğini kabul eder ama koşulların artık değiştiğini söyler. Bu nedenle ikisi birbirinin alternatifi değildir; süresinde itiraz edilmiş ve reddedilmiş olsa bile kaldırma talebi yolu açık kalır. Kanunun gerekçesi de bunu açıkça ifade eder: madde, şüpheli ve sanığa da her zaman adlî kontrolün kaldırılmasını istemek olanağını tanımıştır.

İtirazın Mekaniği (CMK m.267-271)

Kanunun 111. maddesi adli kontrole ilişkin kararlara itiraz edilebileceğini söyler (m.111/2) ama usulünü düzenlemez. Bu nedenle ceza muhakemesinin genel itiraz hükümleri uygulanır:

Tablo 4 — İtiraz usulü adım adım
KonuKuralDayanak
SüreKararın öğrenilmesinden (tefhim veya tebliğ) itibaren iki hafta; bu süre 7499 sayılı Kanunla yedi günden iki haftaya çıkarılmıştırCMK m.268/1
ŞekilKararı veren mercie verilecek dilekçeyle veya tutanağa geçirilmek koşuluyla zabıt kâtibine beyanlaCMK m.268/1
İlk incelemeKararına itiraz edilen merci itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse en çok üç gün içinde itirazı incelemeye yetkili mercie gönderirCMK m.268/2
İnceleme merciiSulh ceza hâkimliği kararlarında kural olarak numara olarak kendisini izleyen sulh ceza hâkimliği; diğer kararlarda kanunda gösterilen üst merciCMK m.268/3
Yerine getirmeye etkisiİtiraz kararın yerine getirilmesini durdurmaz; ancak merci geri bırakılmasına karar verebilirCMK m.269
DinlemeKural olarak duruşmasız karar verilir; gerekli görüldüğünde Cumhuriyet savcısı ve sonra müdafi veya vekil dinlenirCMK m.271/1
Sonuçİtiraz yerinde görülürse merci itiraz konusu hakkında da karar verir; merciin itiraz üzerine verdiği kararlar kesindirCMK m.271/2, m.271/4

İtirazın yerine getirmeyi durdurmaması (m.269) pratikte çok önemlidir: itiraz dilekçesi vermiş olmak, imza veya yurt dışı yasağı gibi yükümlülüklere uymama gerekçesi olamaz. Kanun yollarının genel işleyişi için itiraz, istinaf ve temyiz rehberimiz, süre kaçırıldığında eski hâle getirme (CMK m.40-42) yazımıza bakılabilir.

Hâkim Kaldırma Talebinde Neye Karar Verebilir? (CMK m.110/2, m.111/1)

Talep “kaldırılsın” ile sınırlı değildir; kanun hâkime bir yelpaze tanır. Şüpheli veya sanığın istemi üzerine, Cumhuriyet savcısının görüşünü aldıktan sonra hâkim veya mahkeme, 110. maddenin ikinci fıkrasına göre beş gün içinde karar verebilir (m.111/1). İkinci fıkra ise hâkime şu seçenekleri tanır: şüpheliyi bir veya birden çok yeni yükümlülük altına koymak, yükümlülükleri bütünüyle veya kısmen kaldırmak, değiştirmek veya şüpheliyi bunlardan bazılarına uymaktan geçici olarak muaf tutmak (m.110/2).

  • Yükümlülükleri bütünüyle kaldırmak.
  • Yükümlülükleri kısmen kaldırmak — örneğin imza yükümlülüğünü sürdürüp yurt dışı yasağını kaldırmak.
  • Yükümlülükleri değiştirmek — haftalık imzayı aylığa çevirmek gibi.
  • Şüpheliyi bazılarına uymaktan geçici olarak muaf tutmak — belirli bir tarih aralığında yurt dışına çıkışa izin vermek tipik örnektir.

Bu yelpaze, talebi kademelendirmeye imkân verir. “Tümüyle kaldırılsın; kabul edilmezse imza sıklığı azaltılsın; o da kabul edilmezse şu tarihler için muafiyet verilsin” biçiminde bir dilekçe, tek talepli bir dilekçeden daha yüksek başarı şansı taşır. Somut bir tedbirin kaldırılması için yurt dışı çıkış yasağının kaldırılması yazımız örnek bir yol haritası sunar.

İki haftayı kaçırdıysanız yol kapanmadı.
Kaldırma talebi süreye tabi değildir ve her aşamada yapılabilir. Hukukçular Evi Ankara — durumunuza özel değerlendirme için bize ulaşın.

📞 0554 648 37 15💬 WhatsApp’tan Yazın

Dört Aylık İnceleme ve Azami Süre (CMK m.110/4, m.110/A)

7331 sayılı Kanunla (RG 14.07.2021) adli kontrole iki önemli sınır getirilmiştir. Birincisi periyodik incelemedir: şüpheli veya sanığın adli kontrol yükümlülüğünün devamının gerekip gerekmeyeceği hususunda en geç dört aylık aralıklarla; soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde ise re’sen mahkeme tarafından, 109. madde hükümleri göz önünde bulundurularak karar verilir (m.110/4). İkincisi azami süredir:

Tablo 5 — Adli kontrolün azami süreleri (CMK m.110/A)
İşin türüTemel süreUzatmaÇocuklar
Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerEn çok 2 yılZorunlu hâllerde gerekçesi gösterilerek 1 yıl dahaSüreler yarı oranında uygulanır
Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerEn çok 3 yılZorunlu hâllerde gerekçesi gösterilerek; uzatma toplam 3 yılı geçemezSüreler yarı oranında uygulanır
TCK İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölüm suçları ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlarEn çok 3 yılUzatma toplam 4 yılı geçemezSüreler yarı oranında uygulanır

Bu iki kural, kaldırma talebine güçlü bir dayanak sağlar. Dört aylık inceleme yapılmadan tedbirin sürdürülmesi veya incelemenin gerekçesiz, kalıp ifadelerle yapılması; azami sürenin dolmasına rağmen tedbirin devam etmesi ya da uzatmanın “zorunlu hâl” gerekçesi gösterilmeden yapılması, dilekçede ayrıca ileri sürülmelidir. Tedbirin başlangıç tarihi ve her inceleme kararının tarihi bu nedenle bir kronoloji hâlinde tutulmalıdır.

Örnek Kronoloji: Bir Adli Kontrol Dosyasında Hangi Tarih Ne Zaman Gelir?

Sürelerin hesabı CMK m.39’a göre yapılır: hafta olarak belirlenen süre, tebligatın yapıldığı günün son haftada isim itibarıyla karşılığı olan günün mesai saati bitiminde sona erer (m.39/2); son gün bir tatile rastlarsa süre tatilin ertesi günü biter (m.39/4). Aşağıdaki örnekte ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen bir işte, 10.03.2026 Salı günü tebliğ edilen bir adli kontrol kararı esas alınmıştır:

Tablo 6 — Örnek adli kontrol kronolojisi (karar tebliği 10.03.2026)
OlayTarihDayanak
İtiraz süresinin son günü24.03.2026 Salı, mesai bitimiCMK m.268/1, m.39/2
Kaldırma veya değiştirme talebiHer zaman; süreye bağlı değilCMK m.111/1
Devamına ilişkin ilk değerlendirme için en geç tarih10.07.2026CMK m.110/4 (dört aylık aralık)
İzleyen değerlendirmeler10.11.2026, 10.03.2027 … (en geç dört ayda bir)CMK m.110/4
Azami süre10.03.2028CMK m.110/A-1 (iki yıl)
Zorunlu hâlde gerekçeli uzatma ile azami sınır10.03.2029CMK m.110/A-1 (bir yıl daha)
Aynı dosyada şüpheli çocuk olsaydıAzami süre 10.03.2027; uzatma ile en çok 10.09.2027CMK m.110/A-3 (yarı oranında)
Doksan gün konutu terk etmeme yükümlülüğüMahkûmiyet hâlinde kırk beş gün mahsupCMK m.109/6

Tablodaki tarihler yöntemi göstermek içindir. Somut dosyada tebliğin veya tefhimin gerçekleştiği gün, yükümlülüklerin değiştirildiği tarihler ve uzatma kararları ayrı ayrı işlenmelidir. Özellikle uzatma kararlarında “zorunlu hâl” gerekçesinin kararda gösterilip gösterilmediği (m.110/A) ve dört aylık değerlendirmelerin zamanında yapılıp yapılmadığı (m.110/4), kaldırma talebinde ayrıca ileri sürülebilecek hukuka aykırılıklardır.

Adli Kontrolde Geçen Süre Cezadan Düşer mi? (CMK m.109/6)

Kural olarak hayır, ancak önemli bir istisna vardır. Kanun metni şöyledir: “Adli kontrol altında geçen süre, şahsî hürriyeti sınırlama sebebi sayılarak cezadan mahsup edilemez. Bu hüküm, maddenin üçüncü fıkrasının (e) ve (j) bentlerinde belirtilen hallerde uygulanmaz. Ancak, (j) bendinde belirtilen konutunu terk etmemek yükümlülüğü altında geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınır.” (CMK m.109/6).

Örneğin altmış gün konutunu terk etmeme yükümlülüğü altında kalan kişi, mahkûmiyet hâlinde bu süre için otuz günlük mahsuptan yararlanır. İmza yükümlülüğü veya yurt dışı yasağı altında geçen süre ise mahsup edilmez. Bu fark, hangi yükümlülüğün hafifletilmesinin isteneceği değerlendirilirken de dikkate alınmalıdır. Tutuklulukta geçen sürenin mahsubu için mahsup (TCK m.63) yazımıza bakabilirsiniz.

Mahkemeler Bile Karıştırıyor: Bir Bozma Kararı

İtiraz ile kaldırma talebi arasındaki ayrımın ne kadar kritik olduğunu yargı kararları da gösteriyor. Yargıtay 20. Ceza Dairesi, kovuşturmanın her aşamasında adli kontrol kararının değerlendirilebileceği gözetilmeden mahkemece itirazın süre yönünden reddine karar verilmesini isabetli bulmamıştır (Yargıtay 20. Ceza Dairesi, 25.04.2017, E. 2016/2261, K. 2017/2591).

Pratik sonuç: talebiniz “süresinde değil” gerekçesiyle reddedilirse bu ret, başlı başına itiraz konusu yapılabilir. Dilekçenizde talebin hangi hükme dayandığını — itiraz mı (m.111/2), kaldırma talebi mi (m.111/1) — açıkça belirtmeniz, bu karışıklığı baştan önler.

Yükümlülüğe Uymamanın Bedeli: Tutuklama (CMK m.112)

İtiraz veya kaldırma talebinde bulunmak yükümlülüğü askıya almaz. Kanun metni açıktır: “Adli kontrol hükümlerini isteyerek yerine getirmeyen şüpheli veya sanık hakkında, hükmedilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun, yetkili yargı mercii hemen tutuklama kararı verebilir.” (CMK m.112/1). Aynı fıkraya göre, hakkında mahkûmiyet hükmü verilmiş ve bu hükümle ilgili olarak istinaf veya temyiz kanun yoluna başvurulmuş olması hâlinde, UYAP kayıtlarını incelemek suretiyle hükmü veren ilk derece mahkemesi de tutuklama kararı verebilir.

Azami tutukluluk süresinin dolması nedeniyle verilen adli kontrolün ihlali hâlinde de bu hüküm uygulanabilir; ancak bu durumda tutuklama süresi ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde dokuz aydan, diğer işlerde iki aydan fazla olamaz (m.112/2).

Metnin iki yeri savunma bakımından kritiktir:

  • “Ne olursa olsun” — tutuklama için normalde gözetilen ceza miktarı burada engel oluşturmaz. Küçük bir suçtan yargılanıyor olmak koruma sağlamaz.
  • “İsteyerek” — savunmanın dayanağı budur. Hastalık, zorunlu seyahat, tebligat sorunu veya imza yerinin kapalı olması gibi iradi olmayan hâller belgelendirilirse ihlal isteyerek yapılmış sayılmamalıdır.

Ayrıca kanun “verebilir” der; tutuklama zorunlu değildir. Mahkeme, m.110/2 uyarınca yükümlülükleri değiştirerek tedbiri sürdürmeyi de tercih edebilir. Bu nedenle bir imza gününü kaçırdıysanız beklemek yerine, mazeretinizi derhâl ve yazılı olarak dosyaya sunmak belirleyicidir.

Dilekçede Neyi Vurgulamalısınız?

Her iki yolda da karar, dosyadaki somut verilere göre verilir. Etkili bir dilekçenin omurgası:

  • Talebin hukuki niteliğini yazın. “CMK m.111/1 uyarınca kaldırılması talebidir” ya da “CMK m.111/2 ve m.268 uyarınca itirazdır” — bu tek cümle, süre yönünden ret riskini ortadan kaldırır.
  • Tutuklama nedeninin zayıfladığını gösterin: kaçma şüphesine karşı sabit ikamet, aile bağları, düzenli iş, tapu veya kira sözleşmesi, SGK hizmet dökümü.
  • Delil karartma ihtimalinin kalmadığını gösterin: deliller toplanmış, tanıklar dinlenmiş, bilirkişi raporu gelmişse bunu açıkça belirtin. Soruşturmanın ilerlemesi, tedbirin gerekçesini zayıflatan en güçlü argümandır.
  • Süre kurallarını denetleyin: son dört aylık inceleme ne zaman yapıldı (m.110/4), azami süre doldu mu veya uzatma gerekçeli mi (m.110/A)?
  • Uyum geçmişinizi belgeleyin: düzenli imza kayıtları, tedbire aykırılık bulunmaması.
  • Somut zararı anlatın: iş kaybı, tedavi zorunluluğu, eğitim veya bakım yükümlülüğü. Ölçülülük denetimi burada yapılır.
  • Kademeli talep kurun: tam kaldırma, olmazsa hafifletme, olmazsa geçici muafiyet (m.110/2).

Süreç boyunca ifade ve savunma haklarınız için ifade verme ve susma hakkı, müdafi ile görüşme hakkı ve gözaltında ilk 24 saat yazılarımıza bakabilirsiniz.

Örnek Metinler: İtiraz Dilekçesi ve Kaldırma Talebi

Aşağıdaki iki metin, talebin hukuki niteliğinin nasıl yazılacağını göstermek için hazırlanmış örneklerdir; köşeli parantez içindeki yerler dosyaya göre doldurulmalıdır.

Örnek 1 — İtiraz (CMK m.111/2, m.268)

[… Sulh Ceza Hâkimliğine] gönderilmek üzere [kararı veren merci]

KONU: [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı adli kontrol kararına CMK m.111/2 ve m.268 uyarınca itirazlarımızın sunulmasıdır.

AÇIKLAMALAR: 1) Karar [tefhim/tebliğ tarihi] tarihinde tarafıma bildirilmiş olup itiraz iki haftalık süre içindedir. 2) Kararda kaçma şüphesini veya delil karartma ihtimalini gösteren somut olgu belirtilmemiştir (CMK m.100/2). 3) [İkametgâh, iş, aile bağları] belgeleri ektedir. 4) Uygulanan [yükümlülük], işin önemi ve beklenen ceza ile ölçülü değildir (CMK m.100/1).

SONUÇ VE İSTEM: Adli kontrol kararının kaldırılmasına; olmadığı takdirde [yükümlülüğün] [daha hafif yükümlülükle] değiştirilmesine karar verilmesini saygıyla arz ederim.

Örnek 2 — Kaldırma veya değiştirme talebi (CMK m.111/1, m.110/2)

[Soruşturmada: … Sulh Ceza Hâkimliğine / Kovuşturmada: … Mahkemesine]

KONU: [tarih] tarihinden bu yana uygulanan adli kontrol tedbirinin CMK m.111/1 ve m.110/2 uyarınca kaldırılması, olmadığı takdirde değiştirilmesi talebidir. Bu talep süreye bağlı değildir.

AÇIKLAMALAR: 1) Tedbirin verildiği tarihten sonra [tanıkların dinlenmesi / bilirkişi raporunun alınması / iddianamenin düzenlenmesi] ile delil karartma ihtimali ortadan kalkmıştır. 2) [Tarih aralığında] imza yükümlülüğüne eksiksiz uyulmuştur. 3) Tedbirin devamına ilişkin son değerlendirme [tarih] tarihinde yapılmış olup dört aylık süre (CMK m.110/4) [dolmuştur / dolmak üzeredir]. 4) [İş, sağlık, eğitim] nedeniyle [yükümlülük] somut bir zarar doğurmaktadır.

SONUÇ VE İSTEM: Cumhuriyet savcısının görüşü alınarak adli kontrolün bütünüyle kaldırılmasına; olmadığı takdirde [imza sıklığının azaltılmasına] veya [tarih aralığı] için [yükümlülükten] geçici olarak muaf tutulmama karar verilmesini saygıyla arz ederim.

Her iki metinde de ilk cümle, talebin hangi hükme dayandığını söyler. Bu, süre yönünden ret riskini ortadan kaldırmanın en basit yoludur. Dilekçe yazımının genel kuralları için dilekçe örneğimiz biçimsel bir başlangıç sunar.

Süreç Nereye Gider?

Adli kontrol geçici bir tedbirdir; dosyanın seyriyle birlikte sona erer:

  • Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilirse tedbirin dayanağı ortadan kalkar. Karara itiraz yolu için KYOK kararına itiraz.
  • Beraat veya düşme hâlinde tedbir sona erer.
  • Mahkûmiyet hâlinde konutu terk etmeme yükümlülüğünde geçen sürenin mahsubu (m.109/6) gündeme gelir; statü kavramları için tutuklu ile hükümlü farkı.
  • Yargılama uzarsa dört aylık inceleme ve azami süre kuralları (m.110/4, m.110/A) öne çıkar; tipik takvim için ceza davası ne kadar sürer.

Uzun süren ve orantısız hâle gelen tedbirlerde, iç hukuk yolları tüketildikten sonra Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru gündeme gelebilir. Diğer koruma tedbirleri için arama kararı ve şartları, yakalama ve gözaltı süreleri için CMK m.90-91 rehberimiz; alanın tamamı için Ceza Hukuku Rehberimiz başlangıç noktasıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Adli kontrol kararına itiraz süresi ne kadar?

Kararın öğrenilmesinden (tefhim veya tebliğ) itibaren iki haftadır (CMK m.268/1). Bu süre 7499 sayılı Kanunla yedi günden iki haftaya çıkarılmıştır; eski kaynaklarda hâlâ yedi gün yazılıdır.

İtiraz süresini kaçırdım, tedbir kalıcı mı oldu?

Hayır. Şüpheli veya sanık, süreye bağlı olmaksızın her zaman adli kontrolün kaldırılmasını veya değiştirilmesini isteyebilir; hâkim veya mahkeme savcının görüşünü aldıktan sonra beş gün içinde karar verir (CMK m.111/1, m.110/2).

İtiraz ile kaldırma talebi arasındaki fark nedir?

İtiraz, kararın verildiği anda hukuka aykırı olduğunu ileri sürer, iki haftalık süreye tabidir ve üst merci inceler. Kaldırma talebi ise koşulların sonradan değiştiğini ileri sürer, süreye tabi değildir ve tedbiri uygulayan hâkimliğe veya mahkemeye yapılır.

Kaldırma talebi ne kadar sürede sonuçlanır?

Şüpheli veya sanığın istemi üzerine, Cumhuriyet savcısının görüşü alındıktan sonra hâkim veya mahkeme beş gün içinde karar verir (CMK m.111/1).

İtiraz ettim, yükümlülüklere uymaya devam etmeli miyim?

Evet. İtiraz kararın yerine getirilmesini durdurmaz; ancak merci geri bırakılmasına karar verebilir (CMK m.269). Karar verilene kadar yükümlülüklere uyulmalıdır.

Adli kontrol ne kadar sürebilir?

Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde en çok iki yıl olup zorunlu hâllerde bir yıl uzatılabilir; ağır cezalık işlerde en çok üç yıl olup uzatma toplam üç yılı, belirli devlete karşı suçlar ve terör suçlarında dört yılı geçemez. Çocuklarda süreler yarı oranında uygulanır (CMK m.110/A).

Adli kontrol ne sıklıkla yeniden değerlendirilir?

Devamının gerekip gerekmediği en geç dört aylık aralıklarla değerlendirilir; soruşturmada savcının istemi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturmada re’sen mahkeme karar verir (CMK m.110/4).

Ev hapsinde geçen süre cezadan düşülür mü?

Konutunu terk etmeme yükümlülüğü altında geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınır (CMK m.109/6). Diğer adli kontrol yükümlülükleri altında geçen süre kural olarak mahsup edilmez.

Talebim süre yönünden reddedilirse ne yapabilirim?

Bu ret başlı başına itiraz konusu yapılabilir. Yargıtay 20. Ceza Dairesi, adli kontrol kararının kovuşturmanın her aşamasında değerlendirilebileceği gözetilmeden itirazın süre yönünden reddini isabetsiz bulmuştur (25.04.2017, E. 2016/2261, K. 2017/2591).

Hâkim yalnızca kaldırır mı, başka seçenek var mı?

Yükümlülükleri bütünüyle veya kısmen kaldırabilir, değiştirebilir ya da şüpheliyi bazılarına uymaktan geçici olarak muaf tutabilir (CMK m.110/2). Bu nedenle talebi kademeli kurmak başarı şansını artırır.

Talebimi kime vereceğim?

Soruşturma evresinde sulh ceza hâkimliğine, kovuşturma evresinde ise yargılamayı yapan mahkemeye (CMK m.110/1, m.110/3). İddianame kabul edildikten sonra dilekçelerin hâlâ sulh ceza hâkimliğine verilmesi sık yapılan bir hatadır.

İmza yükümlülüğünü kaçırırsam tutuklanır mıyım?

Adli kontrol hükümlerini isteyerek yerine getirmeyen kişi hakkında, hükmedilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun tutuklama kararı verilebilir (CMK m.112/1). Kanun “verebilir” der; tutuklama zorunlu değildir. İradi olmayan bir aksaklığın derhâl ve yazılı olarak belgelenmesi belirleyicidir.

İtiraz üzerine verilen karara yeniden itiraz edilebilir mi?

Hayır, merciin itiraz üzerine verdiği kararlar kesindir (CMK m.271/4). Ancak bu, kaldırma talebi yolunu kapatmaz; koşulların değiştiği ileri sürülerek her zaman yeni bir talepte bulunulabilir.

Tutuklama yasağı olan suçta adli kontrol uygulanabilir mi?

Evet. Sadece adli para cezasını gerektiren suçlarda ve üst sınırı iki yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren kasıtlı suçlarda tutuklama kararı verilemez (CMK m.100/4); ancak kanunda tutuklama yasağı öngörülen hâllerde de adli kontrole ilişkin hükümler uygulanabilir (m.109/2). Bu durumda yükümlülüklerin ölçülülüğü ayrıca denetlenmelidir.

Adli kontrol hangi gerekçelere dayanır?

Tutuklama nedenlerine: kaçma, saklanma veya kaçma şüphesini uyandıran somut olgular ile delilleri yok etme, gizleme, değiştirme veya tanık ve mağdur üzerinde baskı girişiminde bulunma hususunda kuvvetli şüphe (CMK m.100/2, m.109/1). Bu nedenlerin zayıflaması kaldırma talebinin temel dayanağıdır.

İki haftalık itiraz süresi nasıl hesaplanır?

Hafta olarak belirlenen süre, tebligatın yapıldığı günün son haftada isim itibarıyla karşılığı olan günün mesai saati bitiminde sona erer (CMK m.39/2). Örneğin salı günü tebliğ edilen kararda süre, iki hafta sonraki salı günü mesai bitiminde dolar; son gün tatile rastlarsa süre tatilin ertesi günü biter (m.39/4).

Adli kontrol kararının gerekçeli olması gerekir mi?

Evet. Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılır (Anayasa m.141/3); hâkim ve mahkemelerin her türlü kararlarının gerekçeli yazılması CMK m.34/1’de de düzenlenmiştir. Kaçma veya delil karartma şüphesini gösteren somut olgunun kararda yer almaması itiraz gerekçesidir.

İtirazım reddedildi, Anayasa Mahkemesine başvurabilir miyim?

Olağan başvuru yolları tüketildikten sonra, tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde kişi özgürlüğü veya seyahat özgürlüğü gibi hakların ihlali iddiasıyla bireysel başvuru yapılabilir (Anayasa m.148/3; 6216 s.K. m.47/5). Kaldırma talebi yolu ise her zaman açıktır.

Mesleğim gereği araç kullanmam gerekiyor, ne yapabilirim?

Taşıt kullanma yasağında hâkim veya Cumhuriyet savcısı, şüphelinin meslekî uğraşılarında araç kullanmasına sürekli veya geçici olarak izin verebilir (CMK m.109/5). Bu izin ayrıca talep edilmelidir.

Gözaltı, ifade veya soruşturma sürecinde misiniz?

Hukukçular Evi yanınızda.

📞 0554 648 37 15 💬 WhatsApp

Bu konuda hukuki destek almak için

📞 Ara: +905546483715💬 WhatsApp’tan yaz

Post by Av. Fatma Öztürk