PARAM Soruşturmasında Adli Kontrol ve Yurt Dışı Çıkış Yasağı: İtiraz, Kaldırma Talebi, İş Seyahati İçin Geçici Muafiyet, Süreler ve İdari Tahdit (CMK m.100, 109, 110, 110/A, 112, 268; Anayasa m.23; 5682 m.22)

PARAM soruşturmasında tutuklanmadan serbest bırakılan şüphelilerin önemli bir kısmı adli kontrol yükümlülükleriyle karşılaşıyor: yurt dışına çıkış yasağı, imza yükümlülüğü ve bazı durumlarda konutu terk etmeme. Kamuya yansıyan bir habere göre, şüphelilerden biri olan üst düzey yönetici konutunu terk etmeme ve yurt dışı çıkış yasağıyla, yönetici olmayan teknik bir çalışan ise yurt dışı çıkış yasağı ve imza yükümlülüğüyle serbest bırakıldı. Adli kontrol, tutuklama sebepleri bulunduğunda tutuklama yerine uygulanan bir tedbirdir (CMK m.109). Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimince verilir (CMK m.110). Karara karşı, öğrenmeden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (CMK m.268/1). Hâkim yükümlülükleri tamamen veya kısmen kaldırabilir, değiştirebilir veya geçici olarak muafiyet tanıyabilir (CMK m.110/2). Bu, iş seyahati veya tedavi için geçici izin istenebilmesinin dayanağıdır. Adli kontrolün süresi de sınırlıdır (CMK m.110/A). Yükümlülüklere kasten uymamak ise tutuklama sebebidir (CMK m.112). Bu yazı, PARAM soruşturmasında adli kontrol altına alınan çalışan, yönetici ve işyeri sahiplerinin haklarını ve izleyebilecekleri yolları kanun maddeleriyle anlatır.

Kısa Cevap: Bilmeniz Gereken Sekiz Şey

Adli Kontrol Nedir, Hangi Yükümlülükleri İçerir?

Bir suç sebebiyle yürütülen soruşturmada tutuklama sebeplerinin varlığı hâlinde, şüphelinin tutuklanması yerine adli kontrol altına alınmasına karar verilebilir (CMK m.109/1). Adli kontrol, şüphelinin kanunda sayılan yükümlülüklerden bir veya birkaçına tabi tutulmasıdır (CMK m.109/3). PARAM soruşturmasında en sık karşılaşılan yükümlülükler aşağıdaki tabloda yer alır.

Adli kontrol kararını soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi verir; kovuşturma evresinde ise davaya bakan mahkeme karar verir (CMK m.110/1, 110/3). Savcı tek başına adli kontrol kararı veremez. Ayrıca kanun, adli kontrolün devamının gerekip gerekmediğine belirli aralıklarla karar verilmesini öngörür (CMK m.110/4).

PARAM Soruşturmasında Kamuya Yansıyanlar

Bu tablo, soruşturmada adli kontrolün yalnızca üst yönetimle sınırlı kalmadığını gösteriyor. Teknik ve operasyonel görevlerde çalışanlar ile, PARAM’ın altyapısını kullanan ve şüpheli sıfatıyla dinlenen işyeri sahipleri de benzer tedbirlerle karşılaşabilir. Çalışanların ifade hakları PARAM çalışanı soruşturmada, işyeri sahiplerininki ise PARAM soruşturmasında ifadeye çağrılan işyeri yazılarımızda anlatılmıştır.

Yurt Dışı Çıkış Yasağı: Adli mi, İdari mi?

Yurt dışına çıkış yasağı iki farklı yoldan gelebilir ve itiraz yolu buna göre değişir. Anayasa, vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyetinin ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabileceğini öngörür (Anayasa m.23). Soruşturma kapsamında sulh ceza hâkiminin verdiği yasak bir adli kontrol tedbiridir (CMK m.109/3-a) ve ona karşı ceza muhakemesindeki itiraz yolu işler. Bunun dışında Pasaport Kanunu m.22’ye dayanan idari bir pasaport tahdidi de söz konusu olabilir; buna karşı ise idareye başvuru ve idare mahkemesinde iptal davası yolu işler. Yasağın hangi türden olduğunu öğrenmeden itiraz etmeyin; yanlış merciye yapılan başvuru zaman kaybettirir.

Hakkınızda yurt dışı çıkış yasağı bulunup bulunmadığını e-Devlet üzerinden Emniyet Genel Müdürlüğünün sorgulama hizmetiyle öğrenebilirsiniz. Yasağın dayanağını ve kararı veren mercii öğrenmek için ise avukatınız aracılığıyla soruşturma dosyasına başvurun. Dosyada kısıtlama kararı varsa avukatınızın neleri görebileceği dosyada kısıtlama kararı yazımızda anlatılmıştır.

İtirazın Hukuki Ekseni: Tutuklama Sebepleri ve Ölçülülük

Adli kontrol, tutuklama sebeplerinin varlığı hâlinde tutuklama yerine uygulanır (CMK m.109/1). Tutuklama için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunması gerekir; kanunda sayılan başlıca tutuklama nedenleri, şüphelinin kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular ile delilleri yok etme, gizleme, değiştirme veya tanık ve mağdurlar üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunma konusunda kuvvetli şüphe oluşturan davranışlardır (CMK m.100/1-2). Bu nedenle adli kontrole itirazın ekseni şu iki soru olmalıdır: Sizin için somut bir kaçma veya delil karartma şüphesi var mı? Varsa, uygulanan yükümlülük bu şüpheyle orantılı mı? Örneğin şirket kayıtları kayyım yönetiminde ve dijital deliller toplanmışsa, delil karartma gerekçesi zayıflar. Sabit ikametiniz, aileniz ve düzenli işiniz varsa kaçma şüphesi azalır.

Üç Yol: İtiraz, Kaldırma Talebi ve Geçici Muafiyet

İtiraz

İtiraz, kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki hafta içinde, kararı veren hâkimliğe dilekçe verilerek veya tutanağa geçirilmek üzere zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır (CMK m.268/1). Kararı veren hâkimlik itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse itirazı incelemekle görevli merciye gönderir. Sulh ceza hâkimliği kararlarına karşı itiraz, o yerde birden fazla sulh ceza hâkimliği varsa numara olarak kendisini izleyen hâkimlik tarafından incelenir (CMK m.268/3-a). İtirazda genel ifadeler yerine dosyaya özgü gerekçeler kullanın: rolünüzün sınırlılığı, delillerin toplanmış olması, kaçma şüphesini ortadan kaldıran sabit ikametiniz, aileniz ve işiniz, ölçülülük. İtiraz usulünün ayrıntıları adli kontrol kararına itiraz yazımızdadır.

Kaldırma veya değiştirme talebi

Hâkim, adli kontrol yükümlülüklerini tamamen veya kısmen kaldırabilir, değiştirebilir veya geçici muafiyet tanıyabilir (CMK m.110/2). İtiraz süresini kaçırdıysanız veya koşullar değiştiyse, örneğin ifadeniz alındıysa, dijital incelemeler tamamlandıysa veya aradan uzun süre geçtiyse, yükümlülüklerin kaldırılmasını veya hafifletilmesini talep edin. Konutu terk etmeme yerine imza yükümlülüğü, haftada birkaç imza yerine daha seyrek imza veya imza yerinin iş yerinize yakın bir karakola değiştirilmesi gibi kademeli talepler çoğu zaman daha gerçekçidir. Örnek metin için adli kontrolün kaldırılması talebi dilekçesi yazımıza bakın.

İş seyahati veya tedavi için geçici izin

Yurt dışında zorunlu bir iş toplantısı, fuar, tedavi veya aile durumu varsa, yasağın tamamen kaldırılmasını beklemeden belirli bir seyahat için geçici muafiyet isteyebilirsiniz (CMK m.110/2). Talebinizde seyahatin tarihlerini, amacını, gideceğiniz yeri ve dönüş biletini belgeleyin; gerekirse güvence yatırmayı önerin. Uygulamada bu talepler, seyahatin zorunlu olduğu ve dönüşün güvence altına alındığı ölçüde olumlu değerlendirilebilmektedir. Yurt dışı yasağının kaldırılması süreci yurt dışı çıkış yasağı nasıl kaldırılır? yazımızda ayrıca anlatılmıştır.

Talebinizi Güçlendiren Belgeler

Belgeleri dilekçenize ek olarak ve dizi pusulasıyla sunun. Avukatınızın dosyayı incelemesi ve ifade sürecinde yanınızda olması, itirazın dosyaya özgü gerekçelerle yazılmasını sağlar; şüphelinin müdafi hakları zorunlu müdafi ve barodan avukat yazımızda anlatılmıştır.

Adli Kontrolün Süresi

Adli kontrol süresiz değildir. Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işler bakımından en çok iki yıldır; zorunlu hâllerde gerekçesi gösterilerek bir yıl daha uzatılabilir. Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işler bakımından en çok üç yıldır; zorunlu hâllerde gerekçesi gösterilerek uzatılabilir ve uzatma süresi kanunda belirtilen sınırları aşamaz (CMK m.110/A). Çocuklar bakımından bu süreler yarı oranında uygulanır. Suç örgütü ve aklama gibi ağır isnatların bulunduğu dosyalarda sürelerin hangi kurala tabi olduğu, isnadın türüne göre ayrıca hesaplanmalıdır. Sürenin dolmasına rağmen tedbir sürüyorsa bu durumu derhâl hâkimliğe bildirin ve tedbirin kaldırılmasını isteyin.

Yükümlülüğe Uymamanın Sonuçları

Adli kontrol yükümlülüklerine kasten uymayan şüpheli veya sanık hakkında, hükmolunabilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun tutuklama kararı verilebilir (CMK m.112). Bu nedenle imza günlerini kaçırmayın; hastalık veya zorunlu bir sebeple imzaya gidemeyecekseniz önceden hâkimliğe bilgi verin ve belgesini dosyaya sunun. Yurt dışı yasağı varken sınır kapısına gitmek de sorun yaratabilir. Konutu terk etmeme yükümlülüğü altındaysanız, sağlık gibi zorunlu çıkışlar için önceden izin isteyin.

Konutu Terk Etmeme ve Cezadan Mahsup

Adli kontrol altında geçen süre kural olarak cezadan mahsup edilmez. Ancak konutunu terk etmeme yükümlülüğü altında geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınır (CMK m.109/6). Ayrıca bu yükümlülük, kişinin çalışma hayatını ve ailesini doğrudan etkiler. Konutu terk etmeme yükümlülüğü altındaysanız, itiraz ve kaldırma taleplerinizde bu ağır etkiyi somut olarak anlatın: iş kaybı, bakmakla yükümlü olduğunuz aile bireyleri, sağlık durumu. Tedbirin ölçülülüğü, tutuklamaya en yakın bu yükümlülükte özellikle önem taşır.

Adli Kontrol, İş Hayatı ve Malvarlığı

Adli kontrol iş sözleşmenizi kendiliğinden sona erdirmez. Ancak imza yükümlülüğü veya yurt dışı yasağı görevinizi fiilen etkiliyorsa işvereninizle yazılı bir düzenleme yapın. Soruşturma nedeniyle işten çıkarılmanın şartları soruşturma nedeniyle işten çıkarılma yazımızda anlatılmıştır. Adli kontrolle birlikte banka hesaplarınıza veya hak edişinize el konulduysa, el koymaya ayrıca itiraz etmeniz gerekir; adli kontrole itiraz el koyma kararını etkilemez. Bu konuda el koymaya itiraz dilekçesi yazımıza bakın. Gözaltı sürecine ilişkin bilgiler operasyonda gözaltı: ilk dört gün, tutuklamaya itiraz ise tutuklamaya itiraz dilekçesi yazılarımızda yer alır.

İtiraz Reddedilirse: Anayasa Mahkemesi

İtiraz yolu tükendikten sonra, seyahat hürriyetinizin veya kişi özgürlüğünüzün ölçüsüz biçimde sınırlandığını düşünüyorsanız, kesin kararın öğrenilmesinden itibaren otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilirsiniz (6216 m.47/5). Bireysel başvuru, tedbiri kendiliğinden durdurmaz; ama uzun süren ve ölçüsüz tedbirlerde etkili bir denetim yoludur. Başvuru şartları Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru örneği yazımızda anlatılmıştır. Soruşturma kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla veya beraatla sonuçlanırsa haksız tedbirler için tazminat imkânları beraat ve kovuşturmaya yer olmadığı kararı sonrası tazminat yazımızda yer alır.

İdari Pasaport Tahdidi Varsa: İdare Mahkemesi

Yurt dışına çıkışınız bir hâkim kararına değil, Pasaport Kanunu m.22’ye dayanan idari bir işleme dayanıyorsa, ceza muhakemesindeki itiraz yolu işlemez. Bu durumda önce idareye başvurarak işlemin dayanağını ve kaldırılmasını isteyebilirsiniz. İdare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m.10). Ret kararına veya zımni redde karşı, kural olarak altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m.7). İşlem iptal edilirse, uğradığınız zarar için tam yargı davası da gündeme gelebilir. Anayasa, yurt dışına çıkma hürriyetinin ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabileceğini öngördüğünden (Anayasa m.23), idari tahditlerde hukuka uygunluk denetimi özellikle önemlidir.

Varsayımsal Örnekler

Örnek Metin: Adli Kontrol Kararına İtiraz

Aşağıdaki metin bir taslaktır; dosyanıza göre avukatınızla birlikte uyarlayın.

Sık Yapılan Hatalar

Bu Yazıda Dayanılan Mevzuat

2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.23 ve 38/4. 5271 sayılı CMK m.100, 109, 110, 110/A, 112, 267 ve 268. 5682 sayılı Pasaport Kanunu m.22. 2577 sayılı İYUK m.7 ve 10. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun m.47/5. 14.07.2026 tarihli operasyonu ve 29.07.2026 tarihli sevk sürecini aktaran haberler.

Sıkça Sorulan Sorular

PARAM soruşturmasında hakkımda adli kontrol kararı verildi; ne yapmalıyım?

Kararın türünü ve tebliğ tarihini not edin. Kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilirsiniz (CMK m.268/1). Yükümlülüklere kesinlikle uyun; kasten uymamak tutuklama sebebidir (CMK m.112).

Adli kontrol kararını kim verir?

Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde davaya bakan mahkeme verir (CMK m.110). Savcı tek başına karar veremez.

Adli kontrole itiraz süresi ne kadar?

Kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki hafta (CMK m.268/1).

İtirazı kim inceler?

İtiraz kararı veren hâkimliğe yapılır. Yerinde görülmezse, o yerde birden fazla sulh ceza hâkimliği varsa numara olarak kendisini izleyen hâkimlik inceler (CMK m.268/3-a).

İtiraz süresini kaçırdım; başka yol var mı?

Evet. Hâkim yükümlülükleri kaldırabilir, değiştirebilir veya geçici muafiyet tanıyabilir (CMK m.110/2). Koşullar değiştiğinde kaldırma veya değiştirme talebinde bulunun.

Yurt dışı yasağım varken iş seyahatine çıkabilir miyim?

Hâkimden belirli bir seyahat için geçici muafiyet isteyebilirsiniz (CMK m.110/2). Seyahatin amacını, tarihlerini ve dönüşünüzü belgeleyin; gerekirse güvence önerin. İzin olmadan seyahat etmeye çalışmayın.

Yurt dışı yasağım olup olmadığını nasıl öğrenirim?

e-Devlet üzerinden Emniyet Genel Müdürlüğünün sorgulama hizmetiyle öğrenebilirsiniz. Dayanağını ise avukatınız aracılığıyla soruşturma dosyasından öğrenin.

Adli yurt dışı yasağı ile idari pasaport tahdidi arasındaki fark nedir?

Adli yasak sulh ceza hâkimi veya mahkeme kararıyla verilir (CMK m.109/3-a) ve itirazla denetlenir. İdari tahdit Pasaport Kanunu m.22’ye dayanır ve idare mahkemesinde iptal davasıyla denetlenir.

Adli kontrol ne kadar sürebilir?

Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde en çok iki yıl (gerekçeyle bir yıl uzatma), girenlerde en çok üç yıl (gerekçeyle uzatılabilir) (CMK m.110/A). Çocuklar için süreler yarıdır.

İmzaya gidemezsem ne olur?

Kasten uymama tutuklama sebebidir (CMK m.112). Hastalık veya zorunlu bir sebep varsa önceden hâkimliğe bildirin ve belgesini sunun.

İmza yerimi veya sıklığını değiştirebilir miyim?

Evet. Hâkim yükümlülükleri değiştirebilir (CMK m.110/2). İş yerinize yakın bir yerde imza veya daha seyrek imza talep edebilirsiniz.

Ev hapsi cezadan düşülür mü?

Konutunu terk etmeme yükümlülüğü altında geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınır (CMK m.109/6). Diğer adli kontrol yükümlülükleri kural olarak mahsup edilmez.

Adli kontrol işimi kaybetmeme neden olur mu?

Adli kontrol iş sözleşmesini kendiliğinden sona erdirmez. Ancak görevinizi fiilen etkiliyorsa işvereninizle yazılı bir düzenleme yapın.

Adli kontrole itiraz ettim; hesaplarımdaki el koyma da kalkar mı?

Hayır. El koyma ayrı bir karardır ve ayrıca itiraz edilmesi gerekir.

İtiraz reddedilirse ne yapabilirim?

Olağan yollar tükendikten sonra otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilirsiniz (6216 m.47/5). Ayrıca koşullar değiştikçe yeniden kaldırma talebinde bulunabilirsiniz.

Adli kontrol tutuklamadan daha mı hafiftir?

Evet. Adli kontrol, tutuklama sebepleri varken tutuklama yerine uygulanan bir tedbirdir (CMK m.109/1). Ancak konutu terk etmeme gibi ağır yükümlülükler kişi özgürlüğünü ciddi biçimde sınırlar.

Yurt dışında yaşıyorum; yasak nedeniyle Türkiye’den çıkamıyorum. Ne yapabilirim?

Yurt dışındaki ikametinizi, işinizi ve dönüş güvencelerinizi belgeleyerek yasağın kaldırılmasını veya güvence karşılığında değiştirilmesini talep edin. Güvence yatırma da bir adli kontrol yükümlülüğüdür (CMK m.109/3-f).

İtirazımda en etkili gerekçeler nelerdir?

Tutuklama nedenlerine karşılık gelen somut gerekçeler: sabit ikamet, aile ve iş bağları nedeniyle kaçma şüphesinin bulunmaması; delillerin toplanmış ve şirket kayıtlarının kayyımda olması nedeniyle delil karartma ihtimalinin olmaması; tedbirin ölçüsüzlüğü (CMK m.100).

Adli kontrol için güvence yatırmam istenebilir mi?

Evet. Hâkimin belirlediği miktarda güvence bedelini yatırmak bir adli kontrol yükümlülüğüdür (CMK m.109/3-f). Yurt dışı seyahati için geçici muafiyet isterken güvence önermek talebinizi güçlendirebilir.

Soruşturma kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla biterse ne olur?

Adli kontrol kendiliğinden sona erer. Haksız tedbirler nedeniyle tazminat imkânlarını avukatınızla değerlendirin.