Ürünüm AB Safety Gate’te (RAPEX) Yayımlandı: Türk İhracatçı Ne Yapmalı? GPSR Sorumlu Kişi, AB’de Savunma ve Geri Çağırma, 7223 m.2/2 ve 2023–2025 Safety Gate Rakamları — (AB) 2023/988, 2019/1020

AB’de bir tüketici ürünü tehlikeli bulunduğunda, önlemi alan üye devlet otoritesi bunu Safety Gate (eski adıyla RAPEX) hızlı uyarı sistemine bildirir; bildirim AB ve AEA ülkelerinin otoritelerine ulaşır ve seçilmiş bilgiler kamuya açık portalda yayımlanır. Türk ihracatçı için mesele yalnız AB pazarı değildir: 7223 sayılı Kanuna göre AB’ye ihraç edilen ürünler Türk hukukunda da piyasaya arz edilmiş sayılır ve Ticaret Bakanlığı Türk menşeli bildirimleri takip eder. Bu yazı; Safety Gate’in işleyişini ve GÜBİS’ten farkını, Avrupa Komisyonunun 2023–2025 raporlarındaki rakamları, (AB) 2023/988 Genel Ürün Güvenliği Tüzüğünün (GPSR) AB dışındaki imalatçıya yüklediği yükümlülükleri, AB’de yerleşik sorumlu kişi şartını, internetten satışta zorunlu bilgileri, AB’de en az on iş günlük dinlenme hakkını, geri çağırma kurallarını, Türkiye’deki sonuçlarını, AB’deki alıcının taleplerini ve 9 Aralık 2026’dan sonra piyasaya arz edilen ürünlere uygulanacak yeni Ürün Sorumluluğu Direktifini anlatıyor.

Safety Gate Nedir? GÜBİS’in AB’deki Karşılığı

Safety Gate, Avrupa Komisyonunun yönettiği ve tehlikeli gıda dışı ürünlere karşı alınan önlemlerin ulusal otoriteler arasında hızla paylaşıldığı hızlı uyarı sistemidir; eski adı RAPEX’tir. Komisyonun 2023 ve 2024 raporlarına göre sisteme 30 ülkenin, yani AB üyesi devletlerin ve İzlanda, Lihtenştayn ve Norveç’in ulusal otoriteleri katılır; Birleşik Krallık da Kuzey İrlanda bakımından sisteme katılmaktadır. Bir üye devlet otoritesi bir ürüne karşı önlem aldığında bunu sisteme bildirir, diğer otoriteler kendi pazarlarında aynı ürünü arar ve aldıkları önlemleri “takip bildirimi” olarak sisteme işler; bildirimlerden seçilmiş bilgiler kamuya açık Safety Gate portalında da yayımlanır.

Komisyonun 2023–2025 raporlarındaki katılımcılar arasında Türkiye yer almaz. Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığının 2015 tarihli açıklamasında Türkiye’nin RAPEX sistemine üye olmadığı, ancak ilgili kurumların bildirimleri yakından takip ettiği belirtilmiştir; Ticaret Bakanlığının 2023 tarihli “Dış Ticarette Ürün Güvenliği” yazısına göre de Türk menşeli ürünlere ilişkin bildirimler Bakanlıkça haftalık olarak takip edilerek yetkili kuruluşlara iletilmektedir. Komisyonun 2025 raporu uluslararası işbirliğini Çin, Kanada, OECD ve Birleşmiş Milletler ile yürütülen çalışmalar üzerinden anlatır ve Türkiye’den söz etmez; Türkiye’nin sisteme katılımını sağlayan bir AB–Türkiye anlaşması da tespit edemedik. Bu nedenle Türk ihracatçı, Safety Gate bildirimini portaldan, AB’deki alıcısından, bir pazaryerinden veya Türk makamlarının yazısından öğrenebilir.

Rakamlarla Safety Gate: 2023–2025

Komisyonun yıllık raporlarına göre Safety Gate’e bildirilen tehlikeli ürün sayısı 2023–2025 döneminde her yıl artmıştır (3.412, 4.137 ve 4.671). 2025’te 4.671 uyarı doğrulanmıştır; Komisyonun 5 Mart 2026 tarihli açıklamasına göre bu, sistemin 2003’ten bu yana gördüğü en yüksek sayıdır ve 2024’e göre yüzde 13 artışa karşılık gelir. Aynı yıl diğer otoritelerin yaptığı takip bildirimi 5.794’e ulaşmış ve bir önceki yıla göre yüzde 35 artmıştır. Bu rakamlar, AB’ye ihraç edilen bir ürün hakkında bir ülkede verilen kararın diğer ülkelerde de sonuç doğurabileceğini gösterir; ancak 2025’teki takip işlemlerinin yüzde 57’si motorlu taşıtlara ilişkindir.

Menşe ülke dağılımı her raporda aynı ayrıntıda verilmez. 2023 ve 2024 raporları menşe ülkeye göre bir dağılım grafiği içerir; 2024 raporunun PDF metninde iki ayrı oran seti bulunduğundan, aynı sayfadaki kozmetik hariç grafikle (Çin %61) ve raporu aktaran kaynaklarla örtüşen seti kullandık. 2025 raporundaki ülke tabloları ise bildirimi yapan ülkeye göredir ve menşe dağılımı içermez. 2023 ve 2024 raporlarında Türkiye ayrı gösterilmez; Türk menşeli ürünlerin “diğer menşe ülkeleri” veya “bilinmeyen” grubunda yer aldığı anlaşılmaktadır.

Türkiye’ye ilişkin bulabildiğimiz son resmî rakam 2014 yılına aittir: Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığının Komisyon raporuna dayanan açıklamasına göre o yıl yapılan 2.435 bildirimin 66’sı, yani yaklaşık yüzde 3’ü Türk menşeli ürünlere ilişkindir. Daha yakın tarihli bir Türkiye rakamına resmî kaynaklarda ulaşamadık. Ancak Ticaret Bakanlığı Ürün Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğünün 2023 tarihli yazısında, Nisan 2021’den bu yana RAPEX’te yayımlanan Türk menşeli ürünlerin yazı ekinde listelendiği, yıllar itibarıyla Türk menşeli güvensiz ürün bildirimlerindeki artışın dikkat çektiği ve bu bildirimlerin yurt dışındaki Türk malı imajını ciddi biçimde zedelediği belirtilmiştir. Türkiye’deki güvensiz ürün ilanlarının ürün grubu ve uygunsuzluk türüne göre dağılımı için GÜBİS ilan istatistiklerimize bakılabilir.

Bildirim Nasıl Doğar? Safety Gate’e Kim, Ne Zaman Bildirir?

Safety Gate’e bildirimi firma yapmaz; bildirimi üye devlet yapar. Genel Ürün Güvenliği Tüzüğüne (GPSR) göre üye devletler, tüketicilerin sağlık ve güvenliği bakımından ciddi risk taşıyan tehlikeli ürünlere ilişkin olarak kendi otoritelerinin veya ekonomik işletmecilerin aldığı düzeltici önlemleri sisteme bildirir; uyumlaştırılmış AB mevzuatına tabi ürünlerde ise (AB) 2019/1020 sayılı Piyasa Gözetimi Tüzüğünün 20. maddesi kapsamındaki önlemler bildirilir ((AB) 2023/988 m.26/1). Ulusal otorite bildirimi gecikmeden ve her hâlde düzeltici önlemin alınmasından sonraki dört iş günü içinde yapar (m.26/4). Ciddi riskin aciliyeti gerektiriyorsa öngörülen önlemler de bildirilebilir; ciddi olmayan risklere ilişkin önlemlerin bildirilmesi de mümkündür (m.26/2-3).

Bu kuralın iki pratik sonucu vardır. Birincisi, firmanın kendisinin başlattığı bir geri çağırma da bildirime konu olabilir: imalatçı, piyasaya arz ettiği ürünün tehlikeli olduğunu düşündüğünde veya bunun için bir nedeni olduğunda derhal düzeltici önlem almak, tüketicileri bilgilendirmek ve ürünün bulunduğu üye devletlerin otoritelerini Safety Business Gateway adlı portal üzerinden bilgilendirmek zorundadır (m.9/8; uyumlaştırılmış mevzuata tabi ürünlerde ilgili mevzuat uygulanır); ürün ciddi risk taşıyorsa otorite işletmecinin aldığı bu önlemi de Safety Gate’e bildirir (m.26/1). İkincisi, kural olarak hukuki sonuç doğuran işlem bildirim değil, ona dayanak olan ulusal önlemdir; itiraz bu önleme karşı o devletin hukukundaki yollarla yapılır ((AB) 2019/1020 m.18/2). Komisyon, bildirilen bilgilerden seçilmiş olanları kamuya ücretsiz ve açık erişimli Safety Gate portalında yayımlar (m.34/1).

GPSR: AB’ye Ürün Satan Türk İmalatçının Yükümlülükleri

(AB) 2023/988 sayılı Genel Ürün Güvenliği Tüzüğü 10 Mayıs 2023’te kabul edilmiş, 23 Mayıs 2023’te AB Resmî Gazetesinde yayımlanmış ve 13 Aralık 2024’ten itibaren uygulanmaya başlamıştır (m.52). Aynı tarihte 2001/95/AT sayılı Genel Ürün Güvenliği Direktifi yürürlükten kalkmıştır (m.50); bu tarihten önce eski Direktife uygun olarak piyasaya arz edilmiş ürünlerin piyasada bulundurulması engellenemez (m.51). Tüzük yeni, kullanılmış, onarılmış veya yenilenmiş ürünlere uygulanır (m.2/3) ve AB’deki tüketicilere yönelik çevrimiçi teklifleri de AB pazarında bulundurma sayar (m.4). Türkiye’de üretip ürünü kendi adı veya markasıyla AB’ye satan firma, AB hukuku bakımından “imalatçı”dır; yükümlülükleri AB dışında yerleşik olmasıyla ortadan kalkmaz. Ürün AB’deki alıcının adı veya markasıyla piyasaya arz ediliyorsa (fason üretim), GPSR’deki imalatçı yükümlülükleri kural olarak o alıcıya ait olur (m.13/1); ancak alıcı bu durumda da teknik bilgi ve belgeleri sizden isteyecektir.

Ürün AB uyumlaştırılmış mevzuatına tabiyse (çoğunlukla CE işareti gerektiren oyuncak, elektrikli cihaz, makine, kişisel koruyucu donanım, telsiz ekipmanı, gaz yakan cihaz, yapı malzemesi gibi ürünler), GPSR’nin imalatçı, ithalatçı ve dağıtıcı yükümlülüklerini düzenleyen 9–18. maddeleri ile Tüzüğün piyasa gözetimi ve yaptırım bölümleri gibi bazı bölümleri uygulanmaz; bu ürünlerde ilgili uyumlaştırılmış mevzuat ve 2019/1020 sayılı Tüzük uygulanır (m.2/1-b). CE işareti taşımayan bazı ürünler de uyumlaştırılmış mevzuata tabi olabileceğinden ölçüt CE işareti değil, ürünün tabi olduğu AB mevzuatıdır. Buna karşılık uzaktan satış bilgileri (m.19), kaza bildirimi (m.20), çevrimiçi pazaryerleri (m.22), Safety Gate (m.25–27) ve geri çağırma ile tüketicinin çözüm hakları (m.33–39) uyumlaştırılmış mevzuata tabi ürünlere (CE’li ürünler dâhil) de uygulanır. Aşağıdaki tablo, AB uyumlaştırılmış mevzuatına tabi olmayan tüketici ürünleri için GPSR’nin imalatçıya yüklediği başlıca yükümlülükleri gösterir.

AB’de yerleşik sorumlu kişi şartı

Türk imalatçı için en önemli kural şudur: “Bu Tüzük kapsamındaki bir ürün, AB’de yerleşik ve o ürün bakımından (AB) 2019/1020 sayılı Tüzüğün 4 üncü maddesinin 3 üncü fıkrasında belirtilen görevlerden sorumlu bir ekonomik işletmeci bulunmadıkça piyasaya arz edilemez.” (GPSR m.16/1). 2019/1020 sayılı Tüzüğün 4/5 maddesinde sayılan uyumlaştırılmış mevzuata tabi ürünlerde (oyuncak, alçak gerilim ve elektromanyetik uyumluluk kapsamındaki elektrikli cihazlar, makine, kişisel koruyucu donanım, telsiz ekipmanı, gaz yakan cihaz, yapı ürünleri gibi) aynı şart 16 Temmuz 2021’den beri bu Tüzüğün 4. maddesinde yer alır. Bu kişi, AB’de yerleşik imalatçı, imalatçı AB dışındaysa ithalatçı, imalatçının yazılı yetki verdiği yetkili temsilci veya bunların hiçbiri yoksa depolama, paketleme, adresleme ve gönderme hizmetlerinden en az ikisini sunan, AB’de yerleşik ifa hizmet sağlayıcısı olabilir (2019/1020 m.4/2; GPSR m.3/12). AB’de ithalatçınız varsa bu görevi kural olarak ithalatçı üstlenir; AB’deki tüketicilere doğrudan satıyorsanız yazılı yetkiyle bir yetkili temsilci atamanız veya bu görevi üstlenecek AB’de yerleşik bir ifa hizmet sağlayıcısıyla çalışmanız gerekir. Sorumlu kişinin adı, tescilli unvanı veya markası ve posta ile elektronik adresi dâhil iletişim bilgileri ürünün üzerinde, ambalajında, kolide veya beraberindeki belgede gösterilir (GPSR m.16/3).

İnternetten AB’ye Satış: İlanda Bulunması Gereken Bilgiler

Ürünü pazaryerleri veya kendi e-ticaret sitesi üzerinden AB’deki tüketicilere satan Türk firmaları için GPSR’nin 19. maddesi doğrudan önemlidir. Ürünleri çevrimiçi veya diğer uzaktan satış yollarıyla piyasada bulunduran ekonomik işletmecilerin teklifi, aşağıdaki bilgileri açık ve görünür biçimde içermek zorundadır. Pazaryerleri de arayüzlerini satıcının bu bilgileri her ürün için girebileceği şekilde tasarlamak zorundadır (m.22/9); bilgileri eksik olan ilanlar pazaryerince yayına alınmayabilir veya kaldırılabilir.

Pazaryerlerinin yükümlülükleri de süreci hızlandırır: pazaryeri, üye devlet otoritelerinin tehlikeli ürün teklifinin kaldırılması, erişiminin engellenmesi veya teklife açık uyarı eklenmesi yönündeki emirlerini gecikmeden ve her hâlde emrin alınmasından itibaren iki iş günü içinde uygular (m.22/4); (AB) 2022/2065 sayılı Dijital Hizmetler Tüzüğünün 16. maddesi uyarınca yapılan ürün güvenliği bildirimlerini ise en geç üç iş günü içinde işler (m.22/8). Bu nedenle bir Safety Gate bildirimi, aynı ürünün pazaryerindeki ilanlarının birkaç gün içinde kapanmasıyla sonuçlanabilir.

AB’de Savunma ve İtiraz: En Az On İş Günü Dinlenme Hakkı

AB hukuku da, Türk hukukundaki savunma hakkına benzer bir güvence öngörür. 2019/1020 sayılı Tüzüğe göre piyasa gözetimi otoritelerinin her önlemi, kararı veya emri dayandığı kesin gerekçeleri belirtir ve ilgili işletmeciye gecikmeden bildirilir; işletmeciye aynı anda üye devlet hukukuna göre başvurabileceği yollar ve bunların süreleri de bildirilir (m.18/1-2). Önlemden önce işletmeciye, on iş gününden az olmamak üzere uygun bir süre içinde dinlenme imkânı tanınır; sağlık, güvenlik veya diğer kamu yararı gerekçelerine dayanan aciliyet nedeniyle bu mümkün değilse işletmeci önlemden sonra mümkün olan en kısa sürede dinlenir ve önlem otoritece derhal gözden geçirilir (m.18/3). GPSR bu hükmü uyumlaştırılmış AB mevzuatına tabi olmayan ürünlere de uygular (GPSR m.23/1); uyumlaştırılmış mevzuata tabi ürünlerde ise 2019/1020 sayılı Tüzüğün 18. maddesi doğrudan uygulanır. Türk hukukundaki karşılığı için ürün güvenliği savunma yazısı rehberimize bakılabilir.

Uygulamada sorun, Türk imalatçının bu yazışmaların doğrudan muhatabı olmamasıdır. Otorite çoğu zaman AB’deki ithalatçıya, sorumlu kişiye veya dağıtıcıya yazar; en az on iş günlük süre onların elinde işler. Bu nedenle tedarik sözleşmesinde, AB’deki muhatabın otoriteden gelen her yazıyı aynı gün imalatçıya iletmesi, savunmanın birlikte hazırlanması ve test raporunun istenmesi açıkça düzenlenmelidir. Önleme karşı itiraz ve dava, önlemi alan üye devletin hukukuna ve mercilerine göre yürür; bu önlemin iptali Türk mahkemelerinden istenemez. Önlem iptal edilir veya değiştirilirse, bildirimi yapan otoriteden Safety Gate kaydının buna göre güncellenmesinin istenmesi gerekir.

AB’de cezalar da üye devletlere bırakılmıştır. GPSR, üye devletlerin ekonomik işletmecilere ve pazaryerlerine yükümlülük getiren hükümlerin ihlaline uygulanacak yaptırım kurallarını belirleyeceğini ve bu yaptırımların etkili, orantılı ve caydırıcı olacağını düzenler (m.44/1-2); Tüzükte AB genelinde geçerli bir ceza tutarı veya ciro oranı yoktur. 2019/1020 sayılı Tüzük de aynı yaklaşımı benimser (m.41/1-2). Dolayısıyla ceza miktarı ve itiraz süresi, önlemi alan veya yaptırımı uygulayan üye devletin hukukuna göre değişir.

AB’de Geri Çağırma: İlan Metni ve Tüketicinin Hakları

GPSR, geri çağırmanın nasıl duyurulacağını ve tüketiciye ne verileceğini ayrıntılı biçimde düzenler. Geri çağırmada veya güvenli kullanım için tüketiciye bilgi verilmesi gereken hâllerde, üründen etkilenen ve kimliği belirlenebilen tüm tüketicilere doğrudan ve gecikmeden bildirim yapılır; belirlenemeyenler için açık ve görünür bir duyuru uygun kanallarla yayımlanır (m.35/1). Yazılı geri çağırma duyurusu, ürünün piyasada bulundurulduğu üye devletlerin dilinde hazırlanır; başlığı da o dilde “ürün güvenliği geri çağırması” anlamına gelen ibaredir (Tüzüğün İngilizce metnindeki ifadesiyle “Product safety recall”) (m.36/2-a).

Türk hukukundaki gönüllü geri çağırma usulü ve duyuru yükümlülüğü için gönüllü geri çağırma yazımıza bakılabilir. İki sistemin duyuru dili ve çözüm kuralları aynı değildir; AB’de yapılacak bir geri çağırmada duyuru metni GPSR’ye göre ayrıca hazırlanmalıdır.

Türkiye’de Sonuçları: AB’ye İhraç Edilen Ürün “Piyasaya Arz Edilmiş” Sayılır

Türk ihracatçılar bakımından gözden kaçabilen önemli bir kural 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunundadır: “Avrupa Birliği üyesi ülkelere ihraç edilen veya ihraç edilmesi hedeflenen ürünler bu Kanun kapsamında piyasaya arz edilmiş sayılır.” (m.2/2). AB dışındaki ülkelere ihraç edilen ürünler ise Kanunun kapsamı dışındadır; ancak bu ürünlerin de güvenli olması, tağşişe konu olmaması ve işaretleme, etiketleme ve belgelendirmenin alıcıyı yanıltmayacak şekilde yapılması zorunludur (m.2/4). Kanun piyasaya arzı, ürünün piyasada ilk kez bulundurulması olarak tanımlar (m.3/1-k).

Bunun anlamı şudur: AB’ye gönderdiğiniz ürün, Türk hukukunda da Türkiye’de piyasaya arz edilmiş bir ürün gibi değerlendirilir ve Kanundaki imalatçı tanımına girdiğiniz ölçüde 7223 sayılı Kanundaki imalatçı yükümlülükleri sizin için de geçerlidir. Ticaret Bakanlığının 2023 tarihli yazısında, aykırılık hâlinde sorumlulara uyarı, idari para cezası, mevzuattaki çeşitli muafiyetlerden süreli veya süresiz men ve ihracatın süreli veya süresiz durdurulması gibi müeyyidelerin uygulanabileceği belirtilmiş; dayanak olarak 7223 sayılı Kanunun 20. maddesi ile dış ticarette teknik düzenlemelere ilişkin Karar ve Yönetmelik hükümleri gösterilmiştir. Bu Karar ve Yönetmelik hükümlerini ayrıca doğrulayamadığımız için burada yalnız yazıdaki atfı aktarıyoruz.

Ticaret Bakanlığı, risk değerlendirmesinde AB kaynaklarını da hesaba katar: Bakanlığın Piyasa Gözetimi ve Denetimi Yönetmeliğine göre risk değerlendirmesinde ilgili teknik mevzuat dikkate alınır; bununla birlikte Genel Müdürlükçe hazırlanan rehberler veya söz konusu mevzuatın Avrupa Birliği uygulamalarına ilişkin güncel karar, rehber veya raporlar da değerlendirilir (m.10/2). Bu nedenle Safety Gate bildirimi, Türkiye’de aynı ürün veya aynı parti hakkında yapılacak bir denetimde risk değerlendirme komisyonunun önüne gelebilir. Böyle bir denetimde savunma süresi ve usulü için savunma yazısı, test sonucuna itiraz için test raporuna itiraz ve ceza için ürün güvenliği cezasına itiraz rehberlerimize bakılabilir.

Bu yazı ihracatçıyı ilgilendirir; ithal ürünlerin gümrükte TAREKS üzerinden denetlenmesi ve olumsuz sonucun sonuçları için TAREKS’te olumsuz sonuç yazımıza bakılabilir.

AB’deki Alıcı Size Ne İsteyebilir? Viyana Satım Sözleşmesi

Safety Gate bildirimi çoğu zaman bir ticari uyuşmazlıkla birlikte gelir: AB’deki ithalatçı veya dağıtıcı ürünü toplatmak zorunda kalır ve bunun masrafını, iade edilen ürünlerin bedelini ve kaybettiği kârı Türk satıcıdan ister. Taraflar Viyana Satım Sözleşmesini (CISG) dışlamamışsa ve işyerleri farklı akit devletlerdeyse sözleşmeye CISG uygulanır (CISG m.1/1-a, 6). Türkiye Sözleşmeye 7 Temmuz 2010’da katılmış, Sözleşme Türkiye bakımından 1 Ağustos 2011’de yürürlüğe girmiştir; alıcının ülkesinin de akit devlet olup olmadığı UNCITRAL’in güncel taraf listesinden kontrol edilmelidir.

Temel soru, malın sözleşmeye uygun olup olmadığıdır. Satıcı, sözleşmede belirtilen nitelikte mal teslim etmek zorundadır; ayrıca mal, aynı türden malların olağan olarak kullanıldığı amaçlara ve sözleşme kurulurken satıcıya bildirilen özel amaca uygun olmalıdır (CISG m.35/1, 35/2-a, 35/2-b). Sözleşmenin yorumuna ilişkin UNCITRAL özet çalışmasında aktarılan kararlara göre, alıcının ülkesindeki kamu hukuku standartlarına uygunluk kural olarak olağan kullanım amacına uygunluğun bir unsuru sayılmaz; ancak aynı standart satıcının ülkesinde de varsa, alıcı bu standartları satıcıya bildirmişse veya satıcının o pazarı bilmesini gerektiren özel durumlar varsa sonuç değişebilir. Alıcı ülkenin güvenlik düzenlemelerine uymayan bir çocuk oyun aletinin, bildirilen özel amaca uygun olmadığına karar veren bir yerel mahkeme kararı da özet çalışmada yer alır.

Bu nedenle AB’ye düzenli ihracat yapan, ürünü AB pazarı için üreten veya sözleşmede AB mevzuatına ve belirli standartlara uygunluğu taahhüt eden bir Türk satıcının, uygunsuzluk iddiasına karşı “AB kurallarını bilmek zorunda değildim” savunmasına dayanması zordur. Alıcının hakları da sürelere bağlıdır: alıcı malı kısa sürede muayene etmeli, uygunsuzluğu öğrendiği veya öğrenmesi gerektiği andan itibaren makul bir süre içinde türünü belirterek satıcıya bildirmeli ve her hâlde mal kendisine fiilen teslim edildikten sonra iki yıl içinde bildirimde bulunmalıdır (m.38/1, 39/1-2).

Taraflar CISG’yi dışlamışsa veya CISG’nin düzenlemediği sözleşmesel konularda, Türk mahkemesi uygulanacak hukuku 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanuna göre belirler: taraflar açık veya zımni olarak hukuk seçebilir (m.24/1); seçim yoksa sözleşmeyle en sıkı ilişkili hukuk, ticari satımlarda kural olarak karakteristik edim borçlusu satıcının işyeri hukuku uygulanır (m.24/4). Yabancı tedarikçiye rücu ve tahkim kayıtları bakımından aynı soruların ithalatçı açısından nasıl çözüldüğünü yabancı tedarikçiye rücu rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık.

9 Aralık 2026: Yeni AB Ürün Sorumluluğu Direktifi

Bildirime konu ürün zarara yol açmışsa talepler ürün sorumluluğu kurallarına göre değerlendirilir. AB’de kusursuz ürün sorumluluğunu düzenleyen 85/374/AET sayılı Direktifin yerini (AB) 2024/2853 sayılı yeni Ürün Sorumluluğu Direktifi almaktadır. Yeni Direktif 23 Ekim 2024’te kabul edilmiş ve 18 Kasım 2024’te yayımlanmıştır; üye devletler iç hukuklarını 9 Aralık 2026’ya kadar uyumlaştırmak zorundadır (m.22). Direktif bu tarihten sonra piyasaya arz edilen veya hizmete sunulan ürünlere uygulanır (m.2/1); eski Direktif aynı tarihte yürürlükten kalkar, ancak bu tarihten önce piyasaya arz edilen ürünlere uygulanmaya devam eder (m.21). Direktif doğrudan uygulanmaz; üye devletlerin aktarım durumunu bu yazı kapsamında ayrıca incelemedik.

Türk imalatçı için önemli bir değişiklik, sorumlular listesinin genişlemesidir: ithalatçının yanında yetkili temsilci ve ifa hizmet sağlayıcısı da sayılmıştır. İmalatçının sorumluluğu saklı kalmak üzere, imalatçı AB dışında yerleşikse kusurlu ürünün ithalatçısı ve imalatçının yetkili temsilcisi; AB’de ithalatçı veya yetkili temsilci yoksa ifa hizmet sağlayıcısı da sorumludur (m.8/1-c). AB’de yerleşik sorumlu tespit edilemezse, zarar görenin talebinden itibaren bir ay içinde kendisine ürünü veren işletmeciyi bildirmeyen dağıtıcı da sorumlu olur (m.8/3); belirli şartlarla çevrimiçi platformlar da bu kurala tabidir (m.8/4). Bu yapı, AB’deki ithalatçıların Türk tedarikçiden sözleşmesel tazmin taahhüdü ve sigorta istemesine yol açabilir; ürün sorumluluk sigortası için ürün sorumluluk ve geri çağırma sigortası yazımıza bakılabilir.

Bu kurallar tedarik sözleşmelerinin yeniden gözden geçirilmesini gerektirir: AB’deki alıcıya verilen tazmin taahhüdünün sınırı, sigorta teminatı, geri çağırma masraflarının paylaşımı ve teknik dosyanın paylaşılma biçimi yazılı olarak belirlenmelidir. İç süreçlerin kurulması için ürün güvenliği uyum programı rehberimize bakılabilir.

Bildirimi Öğrendiğiniz İlk 72 Saat

Varsayımsal Örnek

Bursa’daki bir çocuk giyim üreticisi, kendi markasını taşıyan ürünlerini Almanya’daki bir ithalatçı aracılığıyla AB’ye ve bir pazaryeri üzerinden doğrudan Fransa’daki tüketicilere satmaktadır. Alman otoritesi, kapüşonlu bir çocuk üst giysisindeki kordonu boğulma riski nedeniyle tehlikeli bulur ve ithalatçıya yazar. İthalatçı yazıyı iki hafta sonra üreticiye iletir; bu sırada dinlenme süresi geçmiştir. Otorite ürünün geri çağrılmasına karar verir ve önlemi dört iş günü içinde Safety Gate’e bildirir. Birkaç gün içinde Fransız otoritesi aynı ürünü pazaryerinde tespit eder ve pazaryeri ilanları kaldırır.

Bu dosyada üreticinin ilk işi, Alman kararına karşı o ülkenin hukukuna göre itiraz imkânını yerel bir avukatla değerlendirmek ve GPSR’ye uygun bir geri çağırma duyurusu hazırlamaktır. AB’ye ihraç edilen ürün 7223 sayılı Kanun bakımından piyasaya arz edilmiş sayıldığından üreticinin Türk yetkili kuruluşundan gelebilecek yazıya da hazırlıklı olması gerekir; aynı model Türkiye’de de satılıyorsa ayrıca denetim ve GÜBİS ilanı gündeme gelebilir. İthalatçı geri çağırma masraflarını ve kâr kaybını istediğinde, sözleşmede hangi standartların taahhüt edildiği ve uygunsuzluk bildiriminin süresinde yapılıp yapılmadığı belirleyici olur. Örnek, gerçek bir dosyayı veya firmayı anlatmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Safety Gate (RAPEX) nedir?

Safety Gate, AB ve AEA ülkelerinin ulusal otoritelerinin tehlikeli gıda dışı ürünlere karşı aldıkları önlemleri paylaştığı Avrupa Komisyonu hızlı uyarı sistemidir; eski adı RAPEX’tir. Bildirilen bilgilerden seçilmiş olanlar kamuya açık Safety Gate portalında yayımlanır ((AB) 2023/988 m.25, 26, 34).

Türkiye Safety Gate’in üyesi mi?

Komisyonun 2023–2025 raporlarındaki katılımcılar arasında Türkiye yer almaz. Sisteme AB üyesi devletler ile İzlanda, Lihtenştayn ve Norveç katılır; Birleşik Krallık da Kuzey İrlanda bakımından katılır. Türkiye’nin katılımını sağlayan bir anlaşma tespit edemedik; Ticaret Bakanlığı Türk menşeli bildirimleri haftalık olarak takip etmektedir.

Safety Gate’te kaç Türk ürünü bildiriliyor?

Komisyonun 2023, 2024 ve 2025 raporlarında Türkiye ayrı bir satır olarak gösterilmez. Bulabildiğimiz son resmî rakam 2014 yılına aittir: o yıl 2.435 bildirimin 66’sı (yaklaşık yüzde 3) Türk menşelidir. Ticaret Bakanlığının 2023 tarihli yazısında, yıllar itibarıyla Türk menşeli güvensiz ürün bildirimlerinde artış olduğu belirtilmiştir.

Safety Gate’e bildirimi kim yapar, ne kadar sürede?

Bildirimi firma değil, önlemi alan veya işletmecinin önlemini öğrenen üye devlet otoritesi yapar. Ciddi risk taşıyan ürünlere ilişkin düzeltici önlemler, önlemin alınmasından sonra en geç dört iş günü içinde bildirilir ((AB) 2023/988 m.26/1, 26/4).

Ürünüm Safety Gate’te yayımlandı; itirazı nereye yaparım?

İtiraz, bildirime dayanak olan ulusal önleme karşı ve önlemi alan üye devletin hukukuna göre o devletin mercilerine yapılır. Önlem işletmeciye bildirilirken başvuru yolları ve süreleri de gösterilmelidir ((AB) 2019/1020 m.18/2). Önlem kaldırılırsa bildirimin güncellenmesi istenmelidir. Bildirim işletmecinin kendi gönüllü önlemine dayanıyorsa itiraz edilecek bir otorite işlemi bulunmayabilir.

AB’de önlemden önce savunma hakkım var mı?

Evet. Önlemden önce işletmeciye on iş gününden az olmamak üzere uygun bir süre içinde dinlenme imkânı tanınır; aciliyet nedeniyle bu mümkün değilse işletmeci önlemden sonra en kısa sürede dinlenir ve önlem derhal gözden geçirilir ((AB) 2019/1020 m.18/3; GPSR m.23/1).

AB’de sorumlu kişi atamak zorunda mıyım?

AB dışındaki imalatçının ürünü, AB’de yerleşik ve 2019/1020 sayılı Tüzüğün 4 üncü maddesinin 3 üncü fıkrasındaki görevlerden sorumlu bir ekonomik işletmeci bulunmadıkça piyasaya arz edilemez (GPSR m.16/1; 2019/1020 m.4/5’te sayılan mevzuata tabi ürünlerde 2019/1020 m.4). AB’de ithalatçınız varsa bu görevi ithalatçı üstlenir; AB’deki tüketicilere doğrudan satıyorsanız yazılı yetkiyle bir yetkili temsilci atamanız veya bu görevi üstlenecek AB’de yerleşik bir ifa hizmet sağlayıcısıyla çalışmanız gerekir.

İnternetten AB’ye satışta ilanda hangi bilgiler olmalı?

İmalatçının adı ve posta ile elektronik adresi; imalatçı AB dışındaysa AB’deki sorumlu kişinin adı ve adresleri; ürünün fotoğrafı, tipi ve diğer tanımlayıcıları; uyarı ve güvenlik bilgileri, ürünün satıldığı ülkenin belirlediği dilde ((AB) 2023/988 m.19).

Pazaryeri ilanımı neden ve ne kadar sürede kaldırır?

Pazaryerleri, üye devlet otoritesinin tehlikeli ürün teklifine ilişkin kaldırma, erişim engelleme veya uyarı ekleme emrini en geç iki iş günü içinde uygulamak zorundadır; ürün güvenliği bildirimlerini ise en geç üç iş günü içinde işler ((AB) 2023/988 m.22/4, 22/8).

Safety Gate bildirimi Türkiye’de ceza almama yol açar mı?

Doğrudan değil, ancak sonuç doğurabilir. AB’ye ihraç edilen ürünler 7223 sayılı Kanun kapsamında piyasaya arz edilmiş sayılır (m.2/2). Ticaret Bakanlığı Türk menşeli bildirimleri takip edip yetkili kuruluşlara iletir; yaptırım için Türk yetkili kuruluşunun kendi denetiminde uygunsuzluk tespit etmesi gerekir ve bu denetimde AB uygulamalarına ilişkin güncel karar ve raporlar da değerlendirilir (PGD Yön. m.10/2). Bakanlık 2023 tarihli yazısında uyarı, idari para cezası, muafiyetlerden men ve ihracatın durdurulması gibi müeyyidelerin uygulanabileceğini belirtmiştir.

AB’deki alıcım toplatma masrafını benden isteyebilir mi?

Taraflar dışlamamışsa sözleşmeye çoğu zaman Viyana Satım Sözleşmesi uygulanır. Alıcı malın sözleşmeye aykırı olduğunu ileri sürüp tazminat isteyebilir (CISG m.35, 45, 74); ancak uygunsuzluğu makul sürede ve her hâlde teslimden itibaren iki yıl içinde bildirmesi gerekir (m.39). Sonuç, sözleşmede taahhüt edilen standartlara bağlıdır.

Yeni AB Ürün Sorumluluğu Direktifi ne zaman uygulanacak?

(AB) 2024/2853 sayılı Direktif, 9 Aralık 2026’dan sonra piyasaya arz edilen ürünlere uygulanır; üye devletler bu tarihe kadar iç hukuklarını uyumlaştırmak zorundadır. İmalatçı AB dışındaysa ithalatçı ve yetkili temsilci, bunlar yoksa ifa hizmet sağlayıcısı da sorumlu olur (m.2/1, 8/1-c, 22).

Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar

Hukukçular Evi Ankara; AB’de güvensiz bulunan Türk ürünleri için Türkiye’deki sonuçların değerlendirilmesi, Ticaret Bakanlığı süreçlerinde savunma ve dava, AB’deki alıcı veya ithalatçıyla doğan uyuşmazlıklarda Viyana Satım Sözleşmesi ve tahkim yönünden değerlendirme, tedarik sözleşmelerinin ürün güvenliği, geri çağırma ve sorumluluk maddeleri ile ihracatçıların iç uyum süreçleri konularında hukuki destek sağlar. AB üyesi bir devletteki önleme karşı yapılacak itiraz o devletin hukukuna tabidir; bu süreçlerde yerel avukatla birlikte çalışılması gerekir. GÜBİS içeriklerinin tamamı için GÜBİS Rehberi, ürün güvenliği rehberleri için Piyasa Gözetimi ve Denetimi Rehberi sayfalarına bakılabilir. Dosyanızı değerlendirmek için 0554 648 37 15 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.

Mevzuat ve kaynaklar: (AB) 2023/988 sayılı Genel Ürün Güvenliği Tüzüğü (ABRG L 135, 23/05/2023; 2024/2748 ile değişik konsolide metin) m.2, 3, 4, 5, 9, 13, 15, 16, 19, 20, 22, 23, 25, 26, 27, 33, 34, 35, 36, 37, 44, 50, 51, 52; (AB) 2022/2065 sayılı Dijital Hizmetler Tüzüğü m.16; (AB) 2019/1020 sayılı Piyasa Gözetimi ve Ürün Uygunluğu Tüzüğü (ABRG L 169, 25/06/2019) m.4, 16, 18, 20, 41, 44; (AB) 2024/2853 sayılı Ürün Sorumluluğu Direktifi (ABRG 18/11/2024) m.2, 8, 16, 17, 21, 22; Avrupa Komisyonu Safety Gate 2023, 2024 ve 2025 yıllık raporları ve 5 Mart 2026 tarihli basın açıklaması (IP/26/537); Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığı RAPEX açıklaması (2015); Ticaret Bakanlığı Ürün Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğünün “Dış Ticarette Ürün Güvenliği” konulu 2023 tarihli yazısı (sayı E-30188204-010.01-00088477893); 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu m.2, 3, 16, 20; Ticaret Bakanlığı Piyasa Gözetimi ve Denetimi Yönetmeliği (RG 09/02/2022-31745) m.10/2, 14/5; Milletlerarası Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Hakkında Birleşmiş Milletler Antlaşması (CISG) m.1, 5, 6, 25, 35, 38, 39, 45, 49, 74, 77 ve UNCITRAL özet çalışması; 5718 sayılı MÖHUK m.24. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez; AB üyesi devletlerin iç hukuku bu yazının kapsamı dışındadır.