Zorunlu Geçit Hakkı Dava Dilekçesi Örneği (2026) — TMK m.747 ve Tam Bedel

Yolu olmayan taşınmaz, hukuken sahip olduğunuz ama fiilen kullanamadığınız taşınmazdır. Ekilemez, üzerine inşaat yapılamaz, satılamaz. Türk Medeni Kanunu bu duruma bir çözüm getirir: komşudan bedel karşılığında geçit istemek.

Aşağıda geçit hakkının şartları, güzergâh seçiminde uygulanan ölçütler, bedel rejimi, imar tarafıyla ilişkisi ve hazır bir dava dilekçesi örneği yer almaktadır.

Şartlar: Neyin İspatı Gerekiyor?

TMK m.747, geçit hakkını üç unsura bağlar:

1. Genel yola yeterli geçidin bulunmaması. Bu iki şekilde gerçekleşir: hiç geçidin bulunmaması ya da mevcut geçidin ihtiyacı karşılamaması. İkinci hâl uygulamada daha sık görülür: bir patika vardır ama traktör giremez, ya da geçiş bir başkasının rızasına bağlıdır.

Buradaki “genel yol”, yetkili kamu idareleri tarafından umumun kullanmasına tahsis edilen ve herkesin yararlanmaya hakkı olduğu yolu ifade eder. Komşunun izniyle kullanılan bir yol, hukuken genel yol sayılmaz.

2. Geçit ihtiyacının gerçek ve fiilî olması. Talep keyfî bir tercihe değil, taşınmazın kullanılabilmesine yönelik somut bir ihtiyaca dayanmalıdır. Tarımsal üretim, konut kullanımı veya yapılaşma ihtiyacı bu kapsamdadır. Dilekçede ihtiyacın niteliği somut olarak açıklanmalıdır.

3. Tam bedelin ödenmesi. Geçit hakkı bedelsiz değildir; kanun açıkça “tam bir bedel karşılığında” der. Bu, davanın en kritik pratik unsurudur ve aşağıda ayrıca ele alınmıştır.

Hangi Komşudan? Kanunun Sıralaması

Geçit talebi rastgele bir komşuya yöneltilemez. TMK m.747/2 net bir sıra koyar: bu hak ilk önce, kendisinden bu geçidin istenmesi önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun düşen komşuya karşı; daha sonra bundan en az zarar görecek olana karşı kullanılır.

Uygulamada bu sıralama şu ölçütlerle somutlaşır:

• Mevcut yol izi. Taşınmazlar üzerinde genel yola bağlı fiilen kullanılan bir yol varsa, diğer koşullara uygun düştüğü ölçüde bu yola değer verilir ve geçit o güzergâhtan kurulur.
• Fedakârlığın denkleştirilmesi. Geçit, aleyhine kurulacağı taşınmaza en az zararı verecek biçimde belirlenir. Uygulamada öncelikle yüzölçümü daha büyük parseller üzerinden geçit kurulması tercih edilir; büyük parselde geçidin doğuracağı bölünme etkisi daha azdır.
• Güzergâhın kısalığı ve elverişliliği. Yapı, ağaç ve tesis bulunmayan, eğimi uygun güzergâh tercih edilir.
• Önceki mülkiyet durumu. Taşınmaz bir bölünme sonucu yolsuz kalmışsa, bölünmeden önceki bütünün diğer parçaları öncelikli muhataptır.

Pratik sonuç: dilekçede tek bir güzergâhta ısrar etmek yerine, alternatiflerin keşifle değerlendirilmesini talep etmek daha isabetlidir. Mahkeme zaten en uygun ve en az zararlı güzergâhı arayacaktır.

Davanın En Sık Kaybedilme Sebebi: Bedelin Depo Edilmemesi

Bu, geçit davalarının en acı gerçeğidir ve müvekkillere baştan söylenmesi gerekir.

Mahkeme keşif ve bilirkişi incelemesiyle geçit bedelini belirler ve davacıya bu bedeli yatırması için kesin süre verir. Bu süre içinde bedel depo edilmezse dava reddedilir. Yargılama boyunca harcanan emek, keşif ve bilirkişi masrafları boşa gider.

Bu nedenle dava açılmadan önce şu hesap yapılmalıdır: geçit yaklaşık kaç metrekare alanı etkileyecek, bölgedeki metrekare rayiç bedeli nedir, aleyhine geçit kurulan taşınmazda doğacak değer kaybı ne kadar olabilir? Bu kaba hesap, ödeme gücünüzü aşıyorsa dava stratejisi baştan yeniden düşünülmelidir.

Bedele itiraz da mümkündür. Bilirkişi raporunda kullanılan emsallerin karşılaştırılabilir olmadığı, geçit güzergâhında daha önce hükmen kurulmuş bir geçit irtifakı bulunduğu veya alanın yanlış hesaplandığı gibi itirazlar kalem kalem ileri sürülmelidir.

Davalıları Doğru Belirlemek

Geçit hakkı taşınmazın lehine ve aleyhine kurulan bir irtifak hakkıdır. Bu nedenle aleyhine geçit istenen taşınmazların tüm malikleri davalı gösterilmelidir.

Paylı mülkiyette bir paydaşı dava etmek yeterli değildir; paydaşların tamamı davada bulunmalıdır. Miras yoluyla intikal etmiş ve tapuda hâlâ murisin adına kayıtlı taşınmazlarda mirasçıların tespiti ayrı bir hazırlık gerektirir.

Davacı tarafta ise durum daha esnektir: paylı mülkiyette paydaşlardan her birinin geçit istemiyle dava açabileceği kabul edilmektedir.

Bir sınır da vardır: Yargıtay uygulamasında, tapulama harici bırakılmış tapusuz taşınmaz aleyhine geçit hakkı tesis edilemeyeceği kabul edilmiştir. Güzergâh planlanırken hedef parsellerin tapu durumu önceden kontrol edilmelidir.

Geçidin Genişliği ve Niteliği

Kanun geçidin genişliğini belirlemez; bu, somut olayın koşullarına bırakılmıştır.

Uygulamada genişlik, lehine geçit kurulacak taşınmazın tapuda kayıtlı niteliğine ve fiilî ihtiyacına göre belirlenir. Tarla vasfındaki bir taşınmaz için tarım araçlarının geçebileceği genişlik gerekirken, bahçe veya konut kullanımında daha dar bir geçit yeterli olabilir.

Bu nedenle dilekçede yalnızca “geçit hakkı kurulmasını istiyorum” demek yeterli değildir; ne genişlikte ve ne tür bir geçide ihtiyaç duyulduğu, taşınmazın niteliği ve kullanım biçimiyle birlikte açıklanmalıdır. Aksi hâlde ihtiyacı karşılamayan dar bir geçitle sonuçlanan bir karar çıkabilir.

İmar Tarafı: Planda Yol Varsa Ne Olur?

Bu, kentsel alanlardaki dosyaların düğüm noktasıdır ve iki yolun paralel işletilmesini gerektirir.

İmar planında parselin cephe alacağı bir yol öngörülmüş olabilir. Ancak planda yol bulunması, fiilen yol açıldığı anlamına gelmez. Yol ancak parselasyon yapılıp terkler gerçekleştikten ve idarece açıldıktan sonra kullanılabilir hâle gelir.

Bu durumda malikin iki ayrı imkânı vardır:

• İdari yol. İdareye başvurarak parselasyon yapılmasını veya planda öngörülen yolun açılmasını talep etmek. İdare, belediye veya valiliğin parselasyon planlarını imar planlarının kesinleşme tarihinden itibaren beş yıl içinde yapması esası ile bağlıdır; ayrıntı için imar programı (m.10) ve parselasyon yazılarımıza bakılabilir.
• Adli yol. Fiilî ihtiyaç devam ettiği sürece TMK m.747 uyarınca geçit davası açmak.

İkisi birbirini dışlamaz. Hatta idareye yapılmış ve reddedilmiş bir başvuru, geçit davasında ihtiyacın gerçekliğini gösteren güçlü bir delildir ve dilekçeye eklenmelidir.

Yola cephesi bulunmayan parselde ruhsat da alınamaz; bu, ruhsat reddi dosyalarının sık görülen gerekçelerindendir. İlişkili konu için ruhsat reddine karşı dava dilekçesi yazımıza bakılabilir.

Kurulduktan Sonra: Tescil ve Kaldırma

Tescil. Mahkeme kararıyla kurulan geçit hakkı tapu kütüğüne tescil edilir ve böylece aynî nitelik kazanır; taşınmazın el değiştirmesi hâlinde de devam eder. Buna karşılık doğrudan doğruya kanundan kaynaklanan geçit hakları tapu kütüğüne tescil edilmeksizin doğar; bunlardan sürekli nitelikte olanlar beyanlar sütununda gösterilir.

Kaldırma. Geçit hakkı sonsuza kadar sürmez. Yol ihtiyacının sona ermesi ile birlikte ya da geçidin yüküne oranla çok az yarar sağladığının kanıtlanması hâlinde, yükümlü taşınmazın maliki bedel karşılığında geçit hakkının kaldırılmasını isteyebilir.

Kaldırma davasında ispat yükü davacıdadır: geçit ihtiyacının sona erdiğini veya geçidin yüküne oranla çok az yarar sağladığını kanıtlaması gerekir. Örneğin lehine geçit kurulan taşınmaza sonradan imar yolu açılmışsa, bu dava gündeme gelebilir.

Zorunlu Geçit Hakkı Dava Dilekçesi Örneği (2026)

Aşağıdaki metin genel bir şablondur. Köşeli parantez içindeki alanları doldurun; aleyhine geçit istenen parsellerin tüm maliklerini davalı olarak eksiksiz gösterin. Metni kopyalayabilir, Word olarak indirebilir veya PDF’e yazdırabilirsiniz.

Dava Öncesi Kontrol Listesi

• Kendi taşınmazınızın tapu kaydı ve kadastral çapı,
• Komşu parsellerin tapu kayıtları ve malik listeleri (tüm paydaşlarıyla),
• Kadastro paftası ve parsellerin konumunu gösteren harita,
• Genel yola çıkışın bulunmadığını gösteren uydu görüntüsü ve fotoğraflar,
• Varsa mevcut yol izini gösteren belgeler,
• İmar planı ve imar durumu belgesi (kentsel alanlarda),
• İdareye yapılmış parselasyon veya yol açılması başvurusu ve cevabı,
• Bölgedeki metrekare rayiç bedeline ilişkin ön araştırma (bedel hazırlığı için).

Sık Yapılan Hatalar

• Paydaşların tamamını davalı göstermemek. Aleyhine geçit istenen parselin tüm malikleri davada bulunmalıdır; eksik husumet dosyayı uzatır.
• Bedeli depo etmemek. Kesin süre içinde bedel yatırılmazsa dava reddedilir.
• Tek güzergâh üzerinde ısrar etmek. Mahkeme en uygun ve en az zarar verecek güzergâhı arar; alternatiflerin değerlendirilmesi talep edilmelidir.
• Geçit ihtiyacını somutlaştırmamak. İhtiyacın gerçek ve fiilî olması aranır; soyut talep sonuç vermez.
• Tapusuz taşınmazı hedef almak. Tapulama harici taşınmaz aleyhine geçit tesis edilemez.
• Genişliği belirtmemek. Talep, taşınmazın niteliğine uygun genişlik ve kullanım biçimi üzerinden kurulmalıdır.
• İdari yolu hiç denememek. Planda yol açılması veya parselasyon talebi, hem dosyayı güçlendirir hem bazen daha hızlı sonuç verir.

Adım Adım Süreç

1. Tapu ve pafta çıkarın — Kendi parselinizin ve komşu parsellerin tapu kayıtları ile kadastral paftayı temin edin.
2. Yol durumunu belgeleyin — Uydu görüntüsü ve fotoğraflarla genel yola çıkışın bulunmadığını ortaya koyun.
3. Güzergâh alternatiflerini çıkarın — Hangi komşu parselin en kısa, en az zararlı ve mevcut yol izine uygun olduğunu analiz edin.
4. Davalıları eksiksiz belirleyin — Aleyhine geçit istenen her parselin tüm paydaşlarını tapudan tespit edin.
5. İdari yolu paralel işletin — Planda yol açılması veya parselasyon için idareye yazılı başvuru yapın.
6. Bedel için hazırlık yapın — Keşif sonrası belirlenecek bedeli kesin süre içinde yatırabilecek nakdi hazır bulundurun.
7. Keşif ve bilirkişi talebini ayrıntılı yazın — Heyette harita ve ziraat mühendisi bulunmasını ve tüm komşu parsellerin değerlendirilmesini isteyin.

İlgili Konular ve Kaynaklar

Yetki Kuralı ve Planda Yol Varsa İzlenecek İkinci Hat

Geçit davasında görev asliye hukuk mahkemesindedir; ancak yetki bakımından genel kural değil, taşınmazın aynına ilişkin davalar için öngörülen kesin yetki kuralı işler. Ayrıca parselin imar planında yolu bulunuyorsa, adli yolun yanında bir de idari hat gündeme gelir.

Yetki bakımından on ikinci madde belirleyicidir ve bu kural taraflarca değiştirilemez. Geçit hakkı bir irtifak hakkı olduğundan, dava taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin sayılır ve taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Aynı madde irtifak hakları bakımından ayrıca, davanın üzerinde irtifak hakkı kurulan taşınmazın bulunduğu yerde açılacağını belirtir. Kesin yetki kamu düzeniyle ilgili olduğundan mahkemece kendiliğinden gözetilir; yanlış yerde açılan dava yetkisizlikle sonuçlanır. Geçit birden fazla parselden geçecekse, maddenin son fıkrası uyarınca taşınmazlardan birinin bulunduğu yerde diğerleri hakkında da dava açılabilir. Komşuluk hukukundan doğan diğer talepler için komşuluk hukukuna dayalı müdahalenin önlenmesi incelenebilir.

Parselin imar planında yolu bulunduğu hâllerde ise ikinci bir hat açılır ve bu hat adli yargıda değil idari yargıda yürür. İmar Kanunu’nun onuncu maddesi belediyeleri, planların yürürlüğe girmesinden en geç üç ay içinde beş yıllık imar programı hazırlamakla yükümlü tutar ve program içinde kalan yerlerin bu süre içinde kamulaştırılmasını, gerekli ödeneğin yıllık bütçelere konulmasını öngörür. Dolayısıyla planda yolu bulunan ancak yol fiilen açılmamış bir parselde malikin ilk yapacağı iş, taşınmazın imar programına alınıp alınmadığını idareden yazılı olarak sormaktır. İmar programının işleyişi için imar programı (m.10) incelenmelidir.

Yıllardır işlem yapılmamışsa Kamulaştırma Kanunu’nun ek 1. maddesi devreye girer. Bu madde, umumi hizmetlere ayrılmak suretiyle tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlar bakımından idareye beş yıllık bir süre tanır ve bu süre içinde ya kamulaştırma yapılmasını ya da kısıtlılığı kaldıracak şekilde plan değişikliği yapılmasını öngörür. Yolun planda görünmesine rağmen açılmaması, parselin kullanımını fiilen kısıtladığından bu hüküm ayrıca değerlendirilmelidir. İdareyi harekete geçirmek için izlenecek usul ise onuncu maddedir: yolun açılması istemiyle yazılı başvuru yapılır, otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava açma süresi işlemeye başlar.

İki hattın ilişkisi ise dosyada ayrıca kurulmalıdır. Planda yol bulunması tek başına fiilî ulaşımı sağlamadığından, yol açılıncaya kadar geçit ihtiyacının devam edip etmediği somut olayda tartışılır. Mahkeme, planın durumunu ve yolun açılma ihtimalini değerlendirebileceğinden, geçit davası açılırken idareye yapılan başvurunun tarihi, idarenin cevabı ve taşınmazın imar programına alınıp alınmadığına ilişkin yazı dosyaya konulmalıdır. Bu belgeler, geçit ihtiyacının geçici bir durumdan kaynaklanmadığını göstermek bakımından değerlidir. Kısıtlılığın kendisine yönelik talep için hukuki el atma ve imar kısıtlılığı, parselin imar durumunun okunması için imar durum belgesi incelenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Geçit hakkı davası nedir?

TMK m.747 uyarınca, taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan malikin, tam bir bedel karşılığında komşularından geçit hakkı tanınmasını istemesine ilişkin davadır.

Hangi mahkemede açılır?

Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir.

Kimler davalı gösterilir?

Aleyhine geçit istenen taşınmazların tüm malikleri davalı gösterilmelidir. Geçit hakkı taşınmazın leh ve aleyhine kurulduğundan, paydaşların tamamının davada bulunması gerekir.

Paydaşlardan biri tek başına dava açabilir mi?

Uygulamada, paylı mülkiyette paydaşlardan her birinin geçit istemiyle dava açabileceği kabul edilmektedir.

Geçit bedelini kim öder?

Geçit hakkını isteyen malik öder. Kanun, geçidin tam bir bedel karşılığında tanınmasını öngörür; bedel keşif ve bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

Bedeli yatırmazsam ne olur?

Mahkemece verilen kesin süre içinde geçit bedelinin depo edilmemesi hâlinde dava reddedilir. Bu, uygulamada davaların en sık kaybedilme sebeplerindendir.

Hangi komşudan geçit istenir?

Kanun sıralama yapar: ilk önce, kendisinden geçidin istenmesi önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun düşen komşuya, daha sonra bundan en az zarar görecek olana karşı kullanılır.

Fedakârlığın denkleştirilmesi ne demek?

Geçidin, aleyhine kurulacağı taşınmaza en az zarar verecek biçimde belirlenmesidir. Uygulamada öncelikle yüzölçümü daha büyük parseller üzerinden geçit kurulması tercih edilir.

Mevcut bir yol izi varsa ne olur?

Taşınmazlar üzerinde genel yola bağlı fiilen kullanılan bir yol varsa, diğer koşullara uygun düştüğü ölçüde bu yola değer verilerek geçit o güzergâh üzerinden kurulur.

Geçidin genişliği nasıl belirlenir?

Uygulamada geçidin genişliği, lehine geçit kurulacak taşınmazın tapuda kayıtlı niteliğine ve fiilî ihtiyacına göre belirlenir. Tarımsal kullanımda araç geçişi gerekebilirken başka hâllerde yaya geçidi yeterli olabilir.

Tapusuz taşınmaz aleyhine geçit kurulabilir mi?

Yargıtay uygulamasında, tapulama harici bırakılmış tapusuz taşınmaz aleyhine geçit hakkı tesis edilemeyeceği kabul edilmiştir.

Geçit hakkı tapuya tescil edilir mi?

Mahkeme kararıyla kurulan geçit hakkı tapu kütüğüne tescil edilir ve aynî nitelik kazanır. Doğrudan doğruya kanundan kaynaklanan geçit hakları ise tescil edilmeksizin doğar; sürekli nitelikte olanlar beyanlar sütununda gösterilir.

Geçit hakkı sonradan kaldırılabilir mi?

Geçit ihtiyacının sona ermesi veya geçidin yüküne oranla çok az yarar sağladığının kanıtlanması hâlinde, yükümlü taşınmaz maliki bedel karşılığında geçit hakkının kaldırılmasını isteyebilir.

İmar planında yol varsa geçit davası açılabilir mi?

Planda yol öngörülmüş olması tek başına fiilî geçit sağlamaz. Yol fiilen açılmamış veya parselasyon yapılmamışsa geçit ihtiyacı devam eder; ayrıca idareye başvuru yolu da paralel olarak işletilebilir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş veya reklam niteliği taşımaz. Dilekçe metni genel bir şablondur; somut dosyanıza göre uyarlanması gerekir. İdari ve adli dava süreleri hak düşürücüdür; mutlaka güncel mevzuat ve kendi tebligat tarihiniz esas alınmalıdır.