Kamulaştırmasız El Atmada Uzlaşma Başvurusu Dilekçesi Örneği (2026) — Geçici m.6 ve Dava Şartı

Kamulaştırmasız el atma dosyalarında en sık kaybedilen şey dava değil, zamandır. Yanlış yargı kolunda açılan dava görevden reddedilir; uzlaşma şartı gözden kaçırılan dava usulden reddedilir; uzlaşmazlık tutanağı alınmayan dosyada üç aylık süre tartışmalı hâle gelir.

Bu yazı dava dilekçesinden önce gelen aşamayı ele alır: hangi yol, hangi şart, hangi süre. Sonunda idareye verilecek hazır bir uzlaşma başvurusu dilekçesi yer almaktadır.

Birinci Ayrım: Fiili mi, Hukuki mi?

Bu ayrım yargı kolunu belirler ve yanlış yapıldığında dosya aylar sonra görevsizlikle geri döner.

Fiili el atma. İdare taşınmaza fiilen girmiş; üzerine yol, kanal, enerji nakil hattı, park veya tesis yapmıştır. Bu durum, idarenin hukuka aykırı eylemi niteliğinde görülür ve özel kişilerin haksız fiilinden farklı sayılmaz. Bu nedenle uyuşmazlık adli yargıda çözümlenir.

Hukuki el atma. Taşınmaza fiilen girilmemiş; ancak imar planında yol, park, okul veya yeşil alan olarak ayrılarak malikin kullanımı fiilen engellenmiştir. Burada müdahale bir idari işlemden kaynaklandığından, uyuşmazlığın idari yargıda tam yargı davası olarak görüleceği yönündeki uygulama ağırlıklıdır.

Dürüst bir uyarı: hukuki el atmada görevli yargı yeri, geçmişte kanun değişiklikleri ve Anayasa Mahkemesi kararlarıyla birkaç kez şekil değiştirmiştir. Bu nedenle rakamsal bir kesinlik yerine, dava açılmadan önce somut dosya ve güncel içtihat üzerinden değerlendirme yapılması gerekir. Kavramsal çerçeve için fiili ve hukuki el atma ile hukuki el atma (imar kısıtlılığı) yazılarımıza bakılabilir.

Karma durumlar. Taşınmazda hem plan kısıtlılığı hem kısmi fiilî müdahale varsa, hangi kısım için hangi yolun izleneceği ayrı ayrı belirlenmelidir. Bu dosyalarda tek bir dava yerine iki ayrı süreç gerekebilir.

İkinci Ayrım: Uzlaşma Dava Şartı mı?

Burada yaygın bir yanlış bilgi dolaşımdadır: “kamulaştırmasız el atmada önce idareye başvurmak zorunludur.” Bu, her dosya için doğru değildir.

Uzlaşma zorunluluğunun kaynağı 2942 sayılı Kanun’un geçici 6. maddesidir ve bu madde kendi kapsamını tarihle sınırlar: esas olarak 9/10/1956 ile 4/11/1983 tarihleri arasında fiilen kamu hizmetine ayrılan veya üzerinde tesis yapılan taşınmazlar.

Maddenin öngördüğü kural nettir: bu maddeye göre yapılacak işlemlerde öncelikle uzlaşma usulünün uygulanması dava şartıdır.

Buradan iki yönlü sonuç çıkar:

• Kapsama giren dosyada uzlaşmaya başvurulmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan reddedilir.
• Kapsam dışındaki dosyada ise böyle bir zorunluluk aranmaz; doğrudan dava açılabilir. Bu tarihlerden sonraki fiili el atmalarda uzlaşma bekleyerek zaman kaybetmek gereksizdir.

Bu nedenle dosyanın ilk işi el atma tarihini tespit etmektir. Tarih, yalnızca kapsamı değil, taşınmazın hangi niteliğe göre değerleneceğini de belirler.

El Atma Tarihi Nasıl İspatlanır?

Onlarca yıl önce yapılmış bir yolun veya tesisin tarihini belgelemek kolay değildir. Uygulamada kullanılan araçlar şunlardır:

• Hava fotoğrafları. Farklı yıllara ait fotoğraflar, tesisin hangi tarih aralığında ortaya çıktığını gösterir. Bu, en güçlü delildir.
• Kurum kayıtları. Karayolları, DSİ, TEDAŞ, belediye ve il özel idaresi arşivlerindeki yapım, ihale ve kabul kayıtları.
• Kadastro ve imar kayıtları. Kadastro tespit tutanakları ve eski imar planları.
• Tanık beyanları. Yerel bilirkişi ve komşu maliklerin beyanları, belgeleri tamamlayıcı niteliktedir.

Bu araştırma, uzlaşma başvurusundan önce yapılmalıdır; çünkü hangi yolun izleneceği doğrudan bu tarihe bağlıdır.

Uzlaşma Başvurusu Nasıl Yapılır?

Başvuru, taşınmaza el atan ve el koyma durumuna göre sorumlu olan idareye yapılır. Dilekçede şunlar bulunmalıdır:

• Mülkiyet durumu ve tapu kaydı,
• El atmanın kapsamı: taşınmazın tamamına mı, bir kısmına mı, üzerinde ne bulunduğu,
• El atma tarihi ve dayanağı,
• Talebin türü: bedelin nakden ve peşin ödenmesi; alternatif olarak trampa, idareye ait taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak veya imar mevzuatı çerçevesinde başka bir yerden imar hakkı tanınması,
• Değere ilişkin beyanlar: nitelik, emsaller, üzerindeki ağaç ve tesisler,
• Kısmi el atmada kalan kısmın durumu.

Başvuru üzerine idare, kıymet takdir komisyonu marifetiyle taşınmazın tahmini değerini belirler; bu belirlemede taşınmazın el koyma tarihindeki nitelikleri esas alınır.

Başvurunun evrak kaydına elden verilmesi ve kayıt numaralı, tarihli alındı alınması şarttır. Dava şartının yerine getirildiği ancak bu kayıtla ispatlanır.

Uzlaşmazlık Tutanağı ve Üç Aylık Süre

Bu, dosyanın en kolay kaçırılan noktasıdır.

Uzlaşma usulüne tabi dosyalarda, uzlaşma sağlanamazsa uzlaşmazlık tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren üç ay içinde dava açılması gerekir.

Pratik sonuçları şunlardır:

• Tutanak alınmalıdır. Görüşme sonuçsuz kaldığında “anlaşamadık” demekle yetinilmemeli, tutanak düzenlenmesi ve bir örneğinin tebliği talep edilmelidir.
• Uzlaşmazlık sebebi yazdırılmalıdır. Bu, sonraki davada malikin tutumunu ve idarenin teklifinin düzeyini gösteren bir belgedir.
• Üç ay kısa bir süredir. Bilirkişi hazırlığı, emsal araştırması ve dilekçenin yazımı bu süreye sığmalıdır; hazırlığa uzlaşma aşamasında başlanmalıdır.

Ayrıca geçici 6. madde kapsamında açılan davalarda mahkeme ve icra harçları ile vekâlet ücretlerinin maktu olarak uygulanacağı düzenlenmiştir. Bu, yüksek bedelli dosyalarda malik lehine önemli bir avantajdır.

Bedel Hangi Tarihe Göre Belirlenir?

Bu sorunun cevabı, dosyanın parasal sonucunu doğrudan belirler ve iki tarih birlikte çalışır:

• Nitelik: taşınmazın el atma tarihindeki nitelikleri esas alınır. Yani o tarihte tarla ise tarla, arsa ise arsa olarak değerlendirilir.
• Değer: bu nitelik üzerinden dava tarihindeki değer tespit edilir.

Bu ikili kural, uygulamada sık tartışma doğurur: idare “el atma tarihinde burası tarlaydı” derken malik “bugün arsa değeri üzerinden hesaplanmalı” der. Doğru cevap ikisinin birleşimidir — o günkü nitelik, bugünkü değer.

Değerleme, 2942 sayılı Kanun’un değerlemeye ilişkin hükümleri esas alınarak bilirkişi kurulunca yapılır: arsa niteliğindeki taşınmazlarda emsal karşılaştırma, arazi niteliğindekilerde net gelir yöntemi. Rapora itiraz usulü için kamulaştırma bedeline itiraz dilekçesi yazımıza bakılabilir.

Ecrimisil: Ayrı ve Sınırlı Bir Talep

Bedel talebinin yanında, idarenin taşınmazı haksız kullandığı dönem için ecrimisil de istenebilir.

Ancak bu talebin sınırı vardır: ecrimisil beş yıllık zamanaşımına tabi olup, dava tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık dönem için istenebilir. Otuz yıldır el atılmış bir taşınmazda otuz yıllık ecrimisil talep edilemez.

Bu nedenle ecrimisil talebi, bedel talebiyle birlikte ve doğru dönem hesabıyla ileri sürülmelidir; ayrıntı için ecrimisil dava dilekçesi yazımıza bakılabilir.

Kamulaştırmasız El Atmada Uzlaşma Başvurusu Dilekçesi Örneği (2026)

Aşağıdaki metin genel bir şablondur. Köşeli parantez içindeki alanları doldurun; el atma tarihini ve değer beyanlarını belgeyle destekleyin. Metni kopyalayabilir, Word olarak indirebilir veya PDF’e yazdırabilirsiniz.

Başvuru Öncesi Kontrol Listesi

• Tapu kaydı, kadastral çap ve varsa veraset ilamı,
• El atmanın kapsamını gösteren aplikasyon krokisi,
• Farklı yıllara ait hava fotoğrafları (el atma tarihi için),
• İlgili kurum arşivlerinden yapım, ihale ve kabul kayıtları,
• El atma tarihindeki niteliği gösteren imar veya tarım kayıtları,
• Yakın tarihli, karşılaştırılabilir emsal satış kayıtları,
• Ağaç ve sabit tesis envanteri ile tarihli fotoğraflar,
• Kısmi el atmada kalan kısmın kullanılabilirliğine ilişkin teknik değerlendirme.

Sık Yapılan Hatalar

• Kapsama girdiği hâlde uzlaşmaya başvurmadan dava açmak. Uzlaşma dava şartı olduğundan dava usulden reddedilir.
• Kapsam dışı olduğu hâlde uzlaşma bekleyip zaman kaybetmek. Belirtilen tarih aralığı dışındaki el atmalarda zorunluluk aranmamaktadır.
• Uzlaşmazlık tutanağını almamak. Üç aylık dava süresi bu tutanağın tarihinden işler; tutanak olmadan süre tartışmalı hâle gelir.
• Yargı yolunu yanlış seçmek. Fiili el atma ile hukuki el atmada görevli yargı kolu farklıdır; yanlış seçim görev ret kararına yol açar.
• El atma tarihini belgelememek. Kapsamın ve niteliğin belirlenmesi el atma tarihine bağlıdır; hava fotoğrafları belirleyicidir.
• Ecrimisil talebini ihmal etmek. Beş yıllık dönem için ayrıca talep edilebilir; geriye dönük süre sınırlıdır.
• Başvuruyu evrak kaydı olmadan yapmak. Uzlaşma başvurusunun yapıldığı ancak kayıt numaralı alındıyla ispatlanır.

Adım Adım Süreç

1. El atma türünü belirleyin — Taşınmaza fiilen mi el atılmış, yoksa yalnızca planda mı kamu hizmetine ayrılmış?
2. El atma tarihini tespit ettirin — Hava fotoğrafları ve kurum kayıtlarıyla el atmanın hangi yılda gerçekleştiğini belgeleyin.
3. Uzlaşma zorunluluğunu kontrol edin — Dosyanız geçici 6. madde kapsamına giriyor mu? Kapsam, yolu belirler.
4. Başvuruyu evrak kaydıyla yapın — Kayıt numarası ve tarihli alındı alın; talebinizi ve değer beyanlarınızı yazılı sunun.
5. Değer dosyanızı hazırlayın — Emsaller, imar durumu ve envanteri görüşme öncesinde toplayın.
6. Uzlaşmazlık tutanağını isteyin — Anlaşma olmazsa tutanağın tebliğini talep edin; üç aylık süre buradan işler.
7. Doğru yargı yolunda dava açın — Fiili el atmada asliye hukuk, hukuki el atmada idari yargı değerlendirmesi yapın.

İlgili Konular ve Kaynaklar

Uzlaşmanın Dava Şartı Olması

Kamulaştırmasız el atma dosyalarının bir kısmında uzlaşma, tercih değil zorunluluktur.

Kanunun geçici hükmüne göre; kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış veya hiç yapılmamış olmasına rağmen 9/10/1956 ile 4/11/1983 tarihleri arasında fiilen kamu hizmetine ayrılan veya kamu yararına ilişkin bir ihtiyaca tahsis edilerek üzerinde tesis yapılan taşınmazlara ilişkin taleplerde:

“Bu maddeye göre yapılacak işlemlerde öncelikle uzlaşma usulünün uygulanması dava şartıdır.”

Bunun pratik sonucu şudur: bu kapsamdaki bir dosyada uzlaşma başvurusu yapılmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan reddedilebilir.

Bu nedenle dosyanın hangi tarih aralığına girdiği en başta tespit edilmelidir.

Değer ve Nitelik: İki Ayrı Tarih

Aynı hükümde değerlemeye ilişkin özel bir ölçüt de öngörülmüştür ve bu ölçüt bedeli doğrudan belirler.

Hükme göre; idarenin daveti veya malikin müracaatı üzerine, fiilen el konulan taşınmazın veya üzerinde tesis edilen irtifak hakkının idarenin daveti veya malikin müracaat ettiği tarihteki tahmini değeri; Kanun’un 8. maddesine göre teşkil edilen kıymet takdir komisyonu marifetiyle ve taşınmazın el koyma tarihindeki nitelikleri esas alınmak suretiyle tespit edilir.

Yani taşınmaz el koyma tarihinde tarla ise, bugün çevresi imarlı olsa dahi tarla niteliğiyle değerlendirilir; ancak bugünkü değeri esas alınır.

Bu ayrım, başvuru dilekçesinde ve sonraki bilirkişi incelemesinde mutlaka vurgulanmalıdır. El koyma tarihindeki niteliğin belgelenmesi için hava fotoğrafları, eski kadastro kayıtları ve tanık beyanları kullanılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kamulaştırmasız el atma nedir?

İdarenin, kamulaştırma usullerine uymadan ve bedel ödemeden özel mülkiyetteki bir taşınmaza el koymasıdır. Fiili el atma ve hukuki el atma olmak üzere iki türü uygulamada ayrılmaktadır.

Dava açmadan önce uzlaşmaya başvurmak zorunlu mu?

Duruma göre değişir. 2942 sayılı Kanun’un geçici 6. maddesi kapsamındaki uyuşmazlıklarda öncelikle uzlaşma usulünün uygulanması dava şartıdır. Bu kapsam dışındaki el atmalarda böyle bir zorunluluk aranmamaktadır.

Uzlaşma zorunluluğu hangi tarihleri kapsıyor?

Geçici 6. madde, esas olarak 9/10/1956 ile 4/11/1983 tarihleri arasında gerçekleşen fiili el atmalara ilişkindir. Bu tarihlerden sonraki el atmalar bakımından uzlaşma zorunluluğu aranmamaktadır.

Uzlaşma sağlanamazsa ne kadar sürede dava açmalıyım?

Uzlaşma usulüne tabi dosyalarda, uzlaşmazlık tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren üç ay içinde dava açılması gerekmektedir.

Fiili el atmada hangi mahkeme görevli?

Fiili el atma, idarenin hukuka aykırı eylemi niteliğinde görüldüğünden adli yargının görev alanındadır. 2942 sayılı Kanun’dan doğan ve adli yargıda çözümlenmesi gereken anlaşmazlıklar, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemelerinde basit yargılama usulüyle görülür.

Hukuki el atmada hangi mahkeme görevli?

Taşınmazın yalnızca imar planında kamu hizmetine ayrılması ve fiilî bir müdahale bulunmaması hâlinde uyuşmazlığın idari yargıda tam yargı davası olarak görüleceği yönündeki uygulama ağırlıklıdır. Bu alanda Anayasa Mahkemesi kararlarıyla şekillenen bir tartışma bulunduğundan somut dosya bazında değerlendirme yapılmalıdır.

Görevli mahkeme bedele göre değişir mi?

Hayır. Adli yargıda görülen kamulaştırma uyuşmazlıklarında görevli mahkeme, bedele bakılmaksızın asliye hukuk mahkemesidir.

Yetkili mahkeme neresi?

Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir ve bu kesin yetki kuralıdır. Başka yerde açılan dava yetkisizlik nedeniyle reddedilir.

Bedel hangi tarihe göre belirlenir?

Uygulamada, taşınmazın el atma tarihindeki nitelikleri esas alınarak dava tarihindeki değeri tespit edilmektedir. Yani nitelik geçmişe, değer bugüne göre belirlenir.

Bedel nasıl hesaplanır?

Bilirkişi kurulunca, 2942 sayılı Kanun’un değerlemeye ilişkin hükümleri esas alınarak; arsa niteliğindeki taşınmazlarda emsal karşılaştırma, arazi niteliğindekilerde net gelir yöntemiyle değer takdir edilir.

Ecrimisil de isteyebilir miyim?

Haksız kullanım süresi için ecrimisil talep edilebilir. Bu talep beş yıllık zamanaşımına tabi olup, dava tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık dönem için istenebilir.

Kim dava açabilir?

Taşınmaza haksız olarak el atılan tapu maliki dava açabilir. Malik vefat etmişse mirasçıları da bu davayı açabilir.

Davalı kim olmalı?

Taşınmaza el atan ve dava tarihi itibarıyla el koyma durumuna göre sorumlu olan idaredir. Hasım yanlış gösterildiğinde husumet itirazıyla karşılaşılır.

Geçici 6. madde kapsamındaki davalarda harç nasıl alınır?

Bu madde kapsamında açılan davalarda mahkeme ve icra harçları ile vekâlet ücretlerinin maktu olarak uygulanacağı düzenlenmiştir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş veya reklam niteliği taşımaz. Dilekçe metni genel bir şablondur; somut dosyanıza göre uyarlanması gerekir. İdari ve adli dava süreleri hak düşürücüdür; mutlaka güncel mevzuat ve kendi tebligat tarihiniz esas alınmalıdır.