Vasiyetimden Vazgeçmek/Değiştirmek İstiyorum – Nasıl Yaparım?

Üç yol: yeni vasiyetname, yok etme, sonraki tasarruf

Vasiyetname tek taraflı bir tasarruf olduğundan mirasbırakan ölene kadar ondan serbestçe dönebilir. Kanun üç ayrı yol öngörmüştür.

1. Yeni vasiyetname ile dönme — TMK m.542: “Mirasbırakan, vasiyetname için kanunda öngörülen şekillerden birine uymak suretiyle yeni bir vasiyetname yaparak önceki vasiyetnameden her zaman dönebilir. Vasiyetnamenin tamamından veya bir kısmından dönülebilir.”

Şekil bakımından önemli bir esneklik vardır: madde “kanunda öngörülen şekillerden birine” der. Yani noterde düzenlenmiş resmî bir vasiyetnameden, el yazılı bir vasiyetnameyle de dönülebilir. Dönmek için aynı şekle uymak zorunlu değildir; ancak yeni vasiyetnamenin kendi şekil şartlarını eksiksiz taşıması gerekir.

2. Yok etme ile dönme — TMK m.543/1: “Mirasbırakan, yok etmek suretiyle de vasiyetnameden dönebilir.” Uygulamada yok etme; vasiyetnamenin yırtılması, yakılması, okunmayacak şekilde karalanması, imzasının silinmesi ya da başka bir biçimde ortadan kaldırılmasıyla gerçekleşir.

3. Sonraki tasarruflarla dönme — TMK m.544. Bu, hem yeni vasiyetname yapmayı hem de sağlararası işlemleri kapsayan ve en çok uyuşmazlık doğuran yoldur; aşağıda ayrıca ele alınmıştır.

Miras sözleşmesiyle karıştırmayın. Vasiyetnameden dönme serbestken, miras sözleşmesi iki taraflı bir işlem olduğundan kural olarak tek taraflı sona erdirilemez. Elinizdeki belgenin hangisi olduğunu belirlemek ilk adımdır.

Sonraki vasiyetname öncekinin yerini alır — ama her zaman değil

TMK m.544/1: “Mirasbırakan, önceki vasiyetnamesini ortadan kaldırmaksızın yeni bir vasiyetname yaparsa, kuşkuya yer bırakmayacak surette önceki vasiyetnameyi tamamlamadıkça, sonraki vasiyetname onun yerini alır.“

Kural ikamedir, istisna tamamlamadır. Yeni vasiyetnamede “önceki vasiyetnamemden dönüyorum” ibaresi bulunmasa dahi, sonraki vasiyetname önceki vasiyetnamenin yerini alır. Ancak sonraki vasiyetnamenin önceki vasiyetnameyi kuşkuya yer bırakmayacak surette tamamladığı ispatlanırsa, her iki vasiyetname birlikte uygulanır.

Bu nedenle iradeyi açıkça yazmak gerekir. Amacınız öncekini tümüyle ortadan kaldırmaksa “… tarihli vasiyetnamemi tümüyle geri alıyorum”; tamamlamaksa “… tarihli vasiyetnamem geçerliliğini korumakla birlikte aşağıdaki hususlar eklenmiştir” ifadesi kullanılmalıdır. Aksi hâlde mirasçılar arasında yıllar süren bir yorum tartışması doğar.

Birden çok vasiyetname varsa hangisinin tamamlayıcı hangisinin ikame edici olduğu, vasiyetname tarihlerinin ve içeriklerinin karşılaştırılmasıyla tespit edilir. Bu nedenle tüm vasiyetnamelerin tarihli ve saklanmış olması önemlidir.

Kısmî dönme mümkündür. TMK m.542 uyarınca vasiyetnamenin tamamından veya yalnızca bir kısmından dönülebilir; tek bir kaydı değiştirmek için tüm vasiyetnameyi yeniden düzenlemek zorunlu değildir.

Örtülü dönme: malı satmak vasiyeti düşürür

Bu, hiç vasiyetname düzenlemeden gerçekleşen ve çoğu kişinin farkında olmadığı dönme biçimidir.

TMK m.544/2: “Belirli mal bırakma vasiyeti de, vasiyetnamede aksi belirtilmedikçe, mirasbırakanın sonradan o mal üzerinde bu vasiyetle bağdaşmayan başka bir tasarrufta bulunmasıyla ortadan kalkar.”

Somut karşılığı: “evimi yeğenime bırakıyorum” diye vasiyet eden kişi sonradan o evi satarsa ya da bağışlarsa, vasiyetin o kısmından döndüğüne yorulur. Açık bir irade beyanı gerekmez; sağlararası tasarruf vasiyeti zımnen ortadan kaldırır. Kanun, vasiyet ile sağlararası tasarrufun çakışmasını sonraki tarihli iradenin lehine çözmüştür.

Ancak kritik bir şart vardır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin çizgisi nettir: “Vasiyetçi, her ne kadar vasiyetname ile bağdaşmayan sağlararası bir tasarruf ile vasiyetten dönebilirse de, o tasarrufun hukuki sonuç doğurabilmesi, diğer bir ifadeyle vasiyetnameyi ortadan kaldırabilmesi için sonradan yaptığı hukuki tasarrufun GEÇERLİ OLMASI gerekir.”

Bunun pratik değeri büyüktür: mirasbırakanın yaptığı satış muvazaalı ya da başka bir sebeple geçersizse, vasiyet ayakta kalır. Lehine vasiyet yapılan kişi, “mal satıldı, hakkım bitti” denildiğinde satışın geçerliliğini tartışmaya açabilir. Muris muvazaası iddiasıyla birlikte değerlendirilmesi gereken bir noktadır.

Vasiyetnamede aksi kararlaştırılabilir. Madde “vasiyetnamede aksi belirtilmedikçe” der; dolayısıyla vasiyetnameye, malın elden çıkması hâlinde bedelinin ya da yerine geçen değerin lehtara ait olacağına ilişkin kayıt konulabilir.

Kaza ile yok olma, ispat ve yapılacaklar

Kaza veya üçüncü kişi kusuruyla yok olan vasiyetname kendiliğinden hükümsüz olmaz. TMK m.543/2 uyarınca kazaen veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olan ve içeriğinin aynen ve tamamen belirlenmesine olanak bulunmayan vasiyetname hükümsüz olur; tazminat isteme hakkı saklıdır.

İki sonuç doğar:

• İçerik başka delillerle ispatlanabiliyorsa vasiyetname geçerliliğini korur. Noter kaydı, örnek, tanık beyanı ya da yazışmalarla içerik ortaya konabiliyorsa yok olma sonuç doğurmaz.
• Kusurlu kişiye karşı tazminat istenebilir. Örneğin vasiyetname noterde kaybolmuşsa ve bunda kusur varsa, zarar görenin kusurlu notere karşı tazminat talep etme hakkı bulunur.

Yok etmede ispat yükü kritiktir. Yok etme yoluyla dönmede, bu işlemin mirasbırakanın özgür iradesiyle gerçekleştirildiğinin ortaya konması gerekir. Vasiyetnamenin bir mirasçı tarafından yok edilmiş olması ihtimali her zaman tartışılabilir; bu nedenle yok etme yolunu tercih edenlerin, aynı zamanda dönme iradesini gösteren yeni bir belge düzenlemesi çok daha güvenlidir.

Sözlü vasiyetin özel durumu: sözlü vasiyetname yapıldıktan sonra diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağının doğması ve bunun üzerinden bir aylık sürenin geçmesi hâlinde, sözlü vasiyetnamenin uygulanma imkânı ortadan kalkar.

Yapılacaklar:

1. Elinizdeki belgenin türünü belirleyin — vasiyetname mi, miras sözleşmesi mi? Dönme serbestisi buna bağlıdır.
2. İradenizi açıkça yazın — “geri alıyorum” mu, “tamamlıyorum” mu? Tek cümle yıllarca sürecek tartışmayı önler.
3. Yeni vasiyetnameyi şekil şartlarına uygun düzenleyin — resmî vasiyetnamede noter ve tanıklar, el yazılı vasiyetnamede tümüyle el yazısı, tarih ve imza.
4. Noterde düzenlediyseniz geri alma işlemini de noterde yapın ve saklanan nüshaların akıbetini netleştirin.
5. Yok etmeye tek başına güvenmeyin — özellikle birden çok nüsha varsa; yeni bir vasiyetnameyle dönmek daha güvenlidir.
6. Belirli mal vasiyetinde malı elden çıkarıyorsanız sonucun ne olacağını vasiyetnamede açıkça düzenleyin.
7. Saklı payları unutmayın — dönme özgürlüğü tasarruf oranını genişletmez; yeni düzenleme de tenkis davasına konu olabilir.