Varant ve Yatırım Kuruluşu Sertifikası 2026: Turbo Sertifika, Nakavt ve Artık Değer, Piyasa Yapıcının Kotasyon Yükümlülüğü — VII-128.3 Tebliği m.4-17, Risk Bildirim Formu, Uygunluk Testi, İhraççı ve Garantörün Müteselsil Sorumluluğu, Yatırımcının Hakları

Varantlar ve turbo sertifikalar, küçük bir sermayeyle bir hissenin, endeksin, dövizin veya altının fiyat hareketinden kaldıraçlı biçimde yararlanmayı sağlayan menkul kıymetleştirilmiş türev araçlardır. Borsa İstanbul’da işlem görürler ve SPK’nın Varantlar ve Yatırım Kuruluşu Sertifikaları Tebliği (VII-128.3) ile düzenlenirler. Tebliğ, yalnızca yüksek derecelendirme notuna sahip bankaların ve aracı kurumların ya da bunların garantisiyle başka kuruluşların ihraç yapabilmesini (m.4), ihraççı ile garantörün müteselsilen sorumlu olmasını (m.4/5), her ihraç için sürekli alış ve satış kotasyonu vermekle yükümlü bir piyasa yapıcı atanmasını (m.13) ve piyasa yapıcının sorumluluğunun sözleşmeyle kaldırılamamasını (m.14) öngörür. Turbo sertifikalarda dayanak fiyat bariyere ulaşırsa ürün nakavt olur ve değersiz hâle gelir ya da sıfıra yakın bir artık değerle sona erer (m.15). Aracı kurumlar, işlemden önce TSPB’nin belirlediği risk bildirim formunu vermek zorundadır (m.9/3). Bu rehber, varant ve sertifikaların hukuki niteliğini, yatırımcıyı koruyan kuralları, en sık uyuşmazlıkları ve başvuru yollarını tebliğ maddeleri üzerinden anlatır.

Kısa Cevap

Varantların diğer sermaye piyasası araçları arasındaki yeri için sermaye piyasası araçları rehberimize bakabilirsiniz. Borsa dışında ve tezgâhüstü yapılan kaldıraçlı döviz işlemleri farklı bir rejime tabidir; o konu forex rehberimizde, borsadaki vadeli işlem ve opsiyonlar ise VİOP rehberimizde anlatılmıştır.

Varant ve Sertifika Türleri

Tebliğ, iki ana varant türü ve birden fazla sertifika türü tanımlar. Yatırım kuruluşu varantı, sahibine dayanak varlığı ya da göstergeyi önceden belirlenen bir fiyattan belirli bir tarihte veya o tarihe kadar alma veya satma hakkı veren ve bu hakkın kaydi teslimat ya da nakdi uzlaşıyla kullanıldığı araçtır (m.3/1-r). Ortaklık varantı ise payları borsada işlem gören veya görecek bir ortaklığın, bir sermaye piyasası aracının halka arzı sırasında ihraç ettiği ve sahibine ortaklık paylarıyla ilgili uzlaşı yöntemlerinden birini talep etme hakkı veren araçtır (m.3/1-l).

Yatırım kuruluşu sertifikaları arasında turbo sertifikalar ve iskontolu sertifikalar yer alır. Turbo sertifika, dayanağın fiyatına bağlı olan ve sahibine vade tarihine kadar veya vade tarihinde dayanağın nihai değeri ile önceden kamuya açıklanmış kullanım fiyatı arasındaki fark üzerinden hesaplanan tutarda geri ödeme hakkı sağlar (m.3/1-o). İskontolu sertifika, dayanağa piyasa değeri üzerinden belirli bir iskontoyla yatırım yapma imkânı sağlar; yatırımcı bu iskonto karşılığında dayanağın önceden tanımlanmış azami fiyatı aşan yukarı yönlü performansından feragat eder (m.3/1-ğ).

Dayanak varlık, BIST-30 endeksindeki paylar veya bu paylardan oluşan sepetler ile Borsa’nın pay endeksleridir; Kurulca uygun görülürse devlet iç borçlanma senetleri, konvertibl döviz, kıymetli maden, emtia ve uluslararası kabul görmüş endeksler de dayanak olabilir (m.3/1-ç, d; m.4/9). Dayanağı BIST-30 dışındaki varlık veya göstergeler olan ürünlerde nakdi uzlaşı zorunludur (m.6/7).

Kim İhraç Edebilir? İhraççı ve Garantörün Sorumluluğu

Yatırım kuruluşu varantları ve sertifikaları, derecelendirme kuruluşlarından yatırım yapılabilir seviyenin en yüksek ilk üç kademesine denk gelen uzun vadeli derecelendirme notu almış, Türkiye’de veya yurt dışında yerleşik bankalar ya da aracı kurumlar tarafından ihraç edilebilir (m.4/2). Bu notu olmayan Türkiye’deki bankalar ve aracı kurumlar, notu olan bir kuruluşun ihraçtan doğan yükümlülükleri garanti etmesi şartıyla ihraç yapabilir (m.4/3). Aynı şirketler topluluğundaki banka veya aracı kurum sıfatı taşımayan bir kuruluş da, notu olan kuruluşun garantisiyle ihraççı olabilir (m.4/4).

Yatırımcı bakımından en önemli hüküm m.4/5’tir: Garantili ihraçlarda ihraçtan doğan yükümlülüklerin yerine getirilmesi hususunda ihraççı ve garantör kuruluş müteselsilen sorumludur ve bu amaçla Kurula yazılı taahhüt vermek zorundadır. Yani ihraççı ödeme yapamazsa yatırımcı alacağının tamamını doğrudan garantörden isteyebilir. Satış sırasında ihraççının veya garantörün notu bu seviyenin altına düşerse yeni ihraçlar durdurulur; ancak ihraç edilmiş ve işlem görmekte olan ürünler işlem görmeye devam eder (m.4/8).

Piyasa Yapıcı: Sürekli Kotasyon Yükümlülüğü

Varant ve sertifikalar borsada piyasa yapıcılık esasına dayalı olarak işlem görür (m.6/1). İhraççı, izahname veya ihraç belgesi başvurusu sırasında bir aracı kurumu piyasa yapıcı olarak belirleyip Kurula bildirir (m.13/1). Piyasa yapıcının portföy aracılığı faaliyet iznine sahip olması ve iç kontrol sistemlerine ilişkin yıllık özel amaçlı bağımsız denetim raporunu Kurula sunmuş olması gerekir; bu şartları taşıyan bir aracı kurum kendi ihraç ettiği ürünlerde de piyasa yapıcı olabilir (m.13/2).

Piyasa yapıcılığın özü m.13/3’tedir: Piyasa yapıcı, likidite sağlamak üzere ilgili piyasa düzenlemeleri çerçevesinde sürekli alım-satım kotasyonu vermek zorundadır. Bu zorunluluk yalnızca borsa mevzuatında yer alan olağanüstü durumlar veya mücbir nedenler ortaya çıktığında ortadan kalkar ve piyasa yapıcı bu durumu derhâl borsaya bildirir. Piyasa yapıcılığa ilişkin ayrıntılı esaslar Borsa tarafından belirlenir (m.13/4). Piyasa yapıcı değişirse ihraççı üç iş günü içinde şartları taşıyan yeni bir piyasa yapıcı belirler (m.13/5).

Sorumluluk bakımından m.14/1 açıktır: İhraççı, piyasa yapıcı aracı kurumun belirlenmesinde azami dikkat ve özeni gösterir. Piyasa yapıcı, varant ve sertifikaların alım satımı kapsamında yaptığı işlemlerden ve bu işlemlerle ilgili olarak müşteriyle kurulan ilişkilerden sorumludur. İhraççı, piyasa yapıcının basiretli davranmasını temin için izleme ve kontrol faaliyetinde bulunur. İhraççı ve piyasa yapıcı, kendi aralarında veya müşterilerle yapacakları sözleşmelerde bu sorumluluğu kaldıran ya da hafifleten kayıtlar koyamaz.

Nakavt, Bariyer ve Artık Değer

Turbo sertifikalarda ve nakavt özellikli varantlarda ihraççı, dayanak varlık veya gösterge için bir bariyer seviyesi belirler (m.3/1-b). Dayanağın fiyatı vade içinde bu bariyere ulaşır veya bariyeri aşarsa ürün geçersiz hâle gelir; ihraççı ürünü herhangi bir değer ödemeden ya da sıfıra yakın bir artık değer ödemesi yaparak sona erdirir (m.15/1). Artık değer, nakavt hâlinde ve izahnamede belirtilmesi kaydıyla ihraççı tarafından hesaplanıp sertifika sahibine ödenecek tutardır (m.3/1-a) ve borsa düzenlemeleri çerçevesinde yatırımcıya aktarılır (m.15/2). Nakavt olan ürünün işlem sırasının kapatılmasına ilişkin esasları Borsa belirler (m.15/3).

Nakavt anının tespiti, yatırımcı açısından en tartışmalı konudur. Bariyer seviyesinin hangi fiyatla ölçüldüğü (işlem fiyatı, en iyi alış veya satış, gösterge değeri), ölçümün hangi seanslarda yapıldığı ve bariyerin sermaye artırımı veya temettü gibi nedenlerle değiştirilip değiştirilmediği izahnamede açıklanmak zorundadır (m.7/4). Dayanakta meydana gelen değişiklik nedeniyle ürünün temsil ettiği haklarda veya bariyer seviyesinde değişiklik olması ve nakavt durumunun gerçekleşmesi, özel durum olarak kamuya açıklanır (m.10/1).

Aracı Kurumun Yükümlülükleri: Risk Bildirimi ve Uygunluk Testi

Varant ve sertifikaların alım satımına aracılık, işlem aracılığı izni olan aracı kurumlarca yürütülür (m.9/3). Aracı kurumlar, müşterileriyle varantlara veya sertifikalara ilişkin herhangi bir işlem gerçekleştirmeden ve sözleşme yapmadan önce, bu ürünlerin işleyiş esaslarını, getirdiği hak ve yükümlülükleri ve risklerini açıklayan, içeriği Türkiye Sermaye Piyasaları Birliğince belirlenen risk bildirim formunu kullanmak ve bir örneğini müşteriye vermek zorundadır. Bu özel form, genel risk bildirimine ek olarak işleme konu aracın risklerinin açıklanmasını isteyen III-39.1 m.25/2 ile birlikte uygulanır; açıklamaların yapıldığını ispat yükü kurumdadır (m.25/6).

Genel müşterilere alım satım aracılığında uygunluk testi yapılması da zorunludur (III-39.1 m.33/1). Test, müşterinin ürünün risklerini anlayacak bilgi ve tecrübeye sahip olup olmadığını ölçer; yatırım fonları ve kamu borçlanma araçları için sağlanan istisna varant ve sertifikaları kapsamaz (m.33/2). Ürün müşteriye uygun değilse kurum müşteriyi yazılı olarak uyarır ve bu ürüne yönelik müşteriye bire bir genel yatırım tavsiyesinde bulunamaz (m.33/9). Uygunluk testinin işleyişi için bu rehberimize, uygunluk ve yerindelik testleri arasındaki fark için bu rehberimize bakın.

Kaldıraç ve Zaman Değeri: Neden Hızlı Değer Kaybeder?

Varantın fiyatı yalnızca dayanağın fiyatına değil, vadeye kalan süreye ve dayanağın oynaklığına da bağlıdır. Vade yaklaştıkça zaman değeri erir; dayanak hiç hareket etmese bile varantın fiyatı düşebilir. Kullanım fiyatından uzak kalan varantlar vade sonunda değersiz sona erebilir. Turbo sertifikalarda ise kaldıraç, dayanaktaki küçük hareketlerin sertifikada çok daha büyük yüzdesel değişimlere yol açmasına neden olur ve bariyere yakın ürünlerde tüm yatırım bir anda kaybedilebilir.

Örnek, işlem maliyetleri ve finansman bileşeni dikkate alınmadan sadeleştirilmiştir. Gösterdiği şey, yüzde sekizlik bir düşüşün yatırımın tamamını yok edebileceğidir. Bu risk, risk bildirim formunda ve izahnamede somut olarak açıklanmak zorundadır; açıklanmamışsa uyuşmazlığın merkezi bu eksiklik olur.

Vade Sonu ve Uzlaşı: Varantım Vadede Ne Olur?

Varant ve sertifikaların vadesi iki aydan az, beş yıldan fazla olamaz (m.6/2) ve ürün, satışa sunulduğu ilk günden itibaren vadesi işlemeye başlar (m.6/4). Vadede hakkın nasıl kullanılacağı uzlaşı biçimine bağlıdır. Nakdi uzlaşıda, vade sonunda kullanım fiyatı ile dayanağın uzlaşı değeri arasındaki fark, çarpan dikkate alınarak nakit olarak ödenir; yatırımcının ayrıca bir talimat vermesi genellikle gerekmez. Kaydi teslimatta ise dayanak paylar yatırımcının hesabına aktarılır veya yatırımcıdan alınır. Dayanağı BIST-30 dışındaki varlık veya göstergeler olan ürünlerde nakdi uzlaşı zorunludur (m.6/7); BIST-30 paylarına dayalı ve kaydi teslimatlı ihraçlarda, ihraç edilecek ürünlere karşılık gelen paylar ilgili ortaklığın fiili dolaşımdaki pay oranının yüzde yirmisini aşamaz (m.6/6).

Vade sonunda kârda olmayan, yani alım varantında dayanağı kullanım fiyatının altında, satım varantında üstünde kalan ürünler değersiz sona erer. Yatırımcıların sık yaptığı hata, vade sonu yaklaşırken piyasa yapıcının kotasyonlarından çıkış imkânını değerlendirmemek ve ürünün kendiliğinden bir değer taşıyacağını varsaymaktır. Vade sonu ödemesinin hesabına geçmemesi hâlinde önce aracı kurumdan, ardından ihraççıdan yazılı açıklama istenmelidir; ödeme yükümlülüğü ihraççıya, garantili ihraçlarda ayrıca garantöre aittir (m.4/5).

Dayanakta Değişiklik: Temettü, Bedelsiz, Birleşme

Dayanak payda sermaye artırımı, kâr payı dağıtımı, bölünme veya birleşme gibi olaylar meydana geldiğinde varant ve sertifikaların kullanım fiyatı, çarpanı veya bariyeri düzeltilebilir. Bu düzeltmelerin hangi esaslara göre yapılacağı izahnamede yer almak zorundadır (m.7/4). Düzeltme nedeniyle ürünün temsil ettiği haklarda veya bariyer seviyesinde bir değişiklik olursa, ihraççı bunu özel durum açıklamasıyla kamuya duyurur (m.10/1). Yurt dışında yerleşik ihraççılarda bu açıklamalar piyasa yapıcı aracılığıyla yapılır ve iki iş günü içinde ihraççının internet sitesinde de yayımlanır (m.10/2).

Yatırımcı açısından önemli olan, düzeltmenin izahnamedeki formüle uygun yapılıp yapılmadığıdır. Örneğin bedelsiz sermaye artırımında dayanak payın fiyatı teorik olarak düşerken kullanım fiyatının ve çarpanın da buna göre düzeltilmesi gerekir; düzeltme yapılmazsa ürün haksız biçimde nakavt olabilir veya değer kaybedebilir. Bedelsiz sermaye artırımının dayanak paya etkisi için bedelsiz sermaye artırımı rehberimize bakabilirsiniz.

Borsada İşlem Esasları

Nitelikli yatırımcılara satılanlar dâhil bütün varant ve sertifikaların alım satımı, Kurulun onayıyla Borsa mevzuatında belirlenen işlem esasları kapsamında, Borsa’nın uygun göreceği pazarda yapılır ve ihraççı bunun için Borsa’ya başvurur (m.9/1). Borsa İstanbul Pay Piyasası Yönergesi, ilgili tebliğlerde düzenlenen sertifikaların ve varantların Pay Piyasası’nda işlem görebileceğini düzenler ve bu ürünler için Yapılandırılmış Ürünler ve Fon Pazarını tanımlar. İşlem sırasının kapatılmasına ve nakavt olan ürünlerin işlem sırasına ilişkin esasları Borsa belirler (VII-128.3 m.9/4, m.15/3).

Varant ve sertifika emirlerinde de hatalı emir riski vardır; özellikle düşük fiyatlı ürünlerde fiyat adımının ve lot büyüklüğünün yanlış anlaşılması, beklenmedik tutarlarda işlemlere yol açabilir. Gerçekleşmiş işlemler kural olarak geri alınamaz ve iptal edilemez (SPKn m.79/1); Borsa’nın iptal yetkisi sistem hatası, üye veya Borsa personelinin hatalı emri gibi dar hâllerle sınırlıdır ve başvuru aracı kurum üzerinden yapılır. Ayrıntılar için hatalı işlem rehberimize bakın. Emir vermeden önce ürünün kodunu, çarpanını ve fiyat adımını onay ekranında kontrol etmek, bu riski büyük ölçüde azaltır.

İzahname, Kamuyu Aydınlatma ve Kaydi İzleme

Yatırım kuruluşu varantı veya sertifikası izahnamesi, ihraççının ve varsa garantörün mali durumunu, faaliyet kapsam ve sonuçlarını, ihraç nedeniyle ihraççının maruz kaldığı risklere ilişkin risk yönetim politikasını, garantörlük esaslarını, ürünlerin risk ve özelliklerini, dayanakta meydana gelen değişikliklerde uygulanacak işlemleri, dayanağın piyasa fiyatının vade boyunca kamuya açıklanma esaslarını, nakavt, bariyer ve artık değer hususlarını, iskontolu sertifikalarda azami fiyatı, piyasa yapıcılığı ve uzlaşı biçimini içermek zorundadır (m.7/4). İzahname birden fazla belgeden oluşacak şekilde hazırlanır ve her tertip için sermaye piyasası aracı notu onaylanır (m.4/10, m.8/4).

İzahnamede yer alan yanlış, yanıltıcı ve eksik bilgilerden kaynaklanan zararlardan ihraççılar sorumludur; zararın ihraççıdan tahsil edilememesi hâlinde halka arz edenler, lider aracı kurum, garantör ve ihraççının yönetim kurulu üyeleri kusurlarına ve durumun gereklerine göre sorumlu tutulabilir (SPKn m.10/1). Bu konu izahname sorumluluğu rehberimizde ayrıntılı anlatılmıştır. Yurt içinde ihraç edilen varant ve sertifikalar MKK nezdinde kayden ihraç edilir ve haklar hak sahipleri bazında izlenir (m.11/1); bu nedenle sahip olduğunuz ürünleri e-Devlet üzerinden görebilirsiniz. Özel durum açıklamalarının takibi için KAP bildirim rehberimize bakın. Kamuyu aydınlatma belgelerinden doğan tazminat talebinin, zararın meydana geldiği tarihten itibaren altı ay içinde zamanaşımına uğradığını da unutmayın (SPKn m.32/6).

Ortaklık Varantları: Halka Arzla Birlikte Verilen Haklar

Ortaklık varantı ihracı için ihraççının esas sözleşmesinde yetki veren hüküm bulunması ve genel kurul kararı alınması gerekir; kendi payları üzerine ihraç için kayıtlı sermaye sisteminde olmak zorunludur (m.5/1). Ortaklık varantları halka arz sırasında, ilgili aracı satın alan yatırımcılara bedelli veya bedelsiz verilir; bedelsiz verilirse alınan araçla orantılı dağıtılması zorunludur (m.5/2-3). İzahnamede belirtilmişse ihraççının talebiyle erken itfa edilebilir (m.5/5). Paylarını ilk defa halka arz edecek ihraççılar yalnızca kendi payları üzerine ortaklık varantı ihraç edebilir (m.5/6).

Ortaklık varantında kullanım hakkı kaydi teslimat, pay ile uzlaşı veya nakdi uzlaşı yöntemleriyle yerine getirilir ve izahnamede belirtilmişse bunlardan biri zorunlu tutulabilir (m.17/1). Kaydi teslimatta varant sahibi kullanım fiyatı ve oranı üzerinden payları satın alma hakkına, pay ile uzlaşıda kullanım fiyatı ile borsa fiyatı arasındaki farkı pay olarak talep etme hakkına sahiptir (m.17/3-4). Halka arzla birlikte verilen hakların genel çerçevesi için bedelli sermaye artırımı rehberimize bakabilirsiniz.

İhraççılar İçin: İhraç Sürecinin Ana Hatları

Varant ve sertifika ihraç etmeyi planlayan banka ve aracı kurumlar için Tebliğ ayrıntılı bir süreç öngörür. İhraççılar, esas sözleşmeleri veya özel mevzuatları uyarınca yetkili organ kararını aldıktan sonra Tebliğin eklerindeki belgelerle Kurula başvurur (m.8/1); başvurunun karar tarihinden itibaren üç ay içinde yapılması zorunludur (m.7/2). İzahnamenin geçerlilik süresi boyunca yapılacak halka arzlarda, ihraç tavanı içinde kalmak kaydıyla her tertibin satışından en az beş iş günü önce sermaye piyasası aracı notunun onayı için başvurulur (m.8/4). Nitelikli yatırımcılara satışta ve yurt dışı ihraçlarda her tertip için tertip ihraç belgesi onaylatılır (m.8/5).

İhraççı, derecelendirme notunun güncel olduğunu tevsik eden belgeleri başvuruda sunar ve derecelendirme kuruluşu notun dayanağı olan bilgileri vade boyunca yılda en az bir kez gözden geçirir (m.4/7). Not gerekli seviyenin altına düşerse ihraççı yeni ihraçları durdurur; durdurmazsa Kurul durdurur (m.4/8). Kurul varant ve sertifikalar için genel ihraç limiti belirleyebilir ve bu limit garantör için de geçerlidir (m.6/9). İhraççı ile piyasa yapıcı arasında piyasa yapıcılığın kapsamını ve şartlarını belirleyen bir sözleşme yapılır (m.13/3). Kurul ücreti, ihraç tavanı kapsamındaki nominal değerin binde ikisi ile tedavüldeki ürünler üzerinden altı aylık dönemlerle hesaplanan tutarlardan oluşur ve hesaplama ile yatırma sorumluluğu ihraççıya aittir (m.16).

Sık Yapılan Hatalar

Başvuru Yolları

Uyuşmazlığın muhatabı sorunun kaynağına göre değişir. Risk bildirimi, uygunluk testi veya emir iletimi sorunlarında aracı kurum; kotasyon ve fiyat oluşumu sorunlarında piyasa yapıcı; ödeme ve itfa sorunlarında ihraççı ve garantör; izahnamedeki yanlış bilgilerde SPKn m.10’da sayılan kişiler muhataptır.

Hakem heyeti için TSPB hakem heyeti rehberimize, SPK’ya başvuru için SPK şikâyet rehberimize, yanlış emirde Borsa iptal süreci için hatalı işlem rehberimize bakın. Aracı kurumun genel sorumluluk rejimi aracı kurum sorumluluğu rehberimizde, işlem maliyetleri komisyon ve ücret rehberimizde anlatılmıştır. Tüketici sayılıp sayılmama ve arabuluculuk için bu rehberimize bakın.

Yatırım Öncesi Kontrol Listesi

İhraççıya ve Piyasa Yapıcıya İtiraz Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki metin, nakavt hesabına ve kotasyon verilmemesine itiraz eden bir yatırımcının ihraççıya ve piyasa yapıcıya göndereceği ihtarname için bir örnektir.

Hukukçular Evi Ankara Bu Dosyalarda Ne Yapar?

Varant ve sertifika uyuşmazlıkları, dakika düzeyinde fiyat verisine ve izahnamenin teknik ayrıntılarına dayanır. Hukukçular Evi Ankara olarak izahname ve sermaye piyasası aracı notunu, bariyer ve artık değer hükümlerini, Borsa işlem verilerini ve piyasa yapıcı kotasyonlarını karşılaştırıyor; nakavt anının ve kotasyon kesintilerinin mevzuata uygunluğunu denetliyoruz. Aracı kurum tarafında risk bildirim formu ve uygunluk testi eksikliklerini, ihraççı ve garantör tarafında ödeme ve müteselsil sorumluluk taleplerini yürütüyoruz. İhraççı ve aracı kurumlara da izahname, risk bildirimi ve piyasa yapıcılık sözleşmeleri konusunda danışmanlık veriyoruz. Bize 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Varant nedir?

Yatırım kuruluşu varantı, sahibine dayanak varlığı veya göstergeyi önceden belirlenen bir fiyattan belirli bir tarihte veya o tarihe kadar alma veya satma hakkı veren ve bu hakkın kaydi teslimat ya da nakdi uzlaşıyla kullanıldığı sermaye piyasası aracıdır (VII-128.3 m.3/1-r).

Turbo sertifika ile varant arasındaki fark nedir?

Turbo sertifika, dayanağın nihai değeri ile önceden açıklanmış kullanım fiyatı arasındaki fark üzerinden geri ödeme hakkı sağlar ve çoğunlukla bariyer içerir; bariyere ulaşılırsa sertifika nakavt olur ve değersiz hâle gelir veya sıfıra yakın bir artık değerle sona erer (m.3/1-o, m.15).

Varantları kim ihraç edebilir?

Yatırım yapılabilir seviyenin en yüksek ilk üç kademesine denk gelen uzun vadeli derecelendirme notuna sahip bankalar ve aracı kurumlar; bu notu olmayanlar ancak böyle bir kuruluşun garantisiyle ihraç edebilir ve ihraççı ile garantör müteselsilen sorumludur (m.4/2-5).

Piyasa yapıcı her zaman alış ve satış fiyatı vermek zorunda mı?

Evet. Piyasa yapıcı, likidite sağlamak üzere ilgili piyasa düzenlemeleri çerçevesinde sürekli alım-satım kotasyonu vermek zorundadır. Bu zorunluluk yalnızca borsa mevzuatındaki olağanüstü durumlarda veya mücbir nedenlerde ortadan kalkar ve piyasa yapıcı durumu derhâl borsaya bildirir (m.13/3).

Nakavt olan sertifikada hiçbir şey alamaz mıyım?

Nakavt durumunda sertifika ihraççı tarafından herhangi bir değer ödenmeden veya sıfıra yakın bir artık değer ödemesi yapılarak sona erdirilir; artık değer ödeneceği izahnamede belirtilmişse borsa düzenlemeleri çerçevesinde yatırımcıya aktarılır (m.3/1-a, m.15).

Aracı kurum varant işleminden önce ne yapmak zorunda?

Varantların işleyiş esaslarını, hak ve yükümlülükleri ve risklerini açıklayan, içeriği TSPB tarafından belirlenen risk bildirim formunu kullanmak ve bir örneğini müşteriye vermek zorundadır (m.9/3). Genel müşterilere uygunluk testi de yapılır (III-39.1 m.33).

Varantın vadesi ne kadar olabilir?

İhraç edilecek varantların ve yatırım kuruluşu sertifikalarının vadesi iki aydan az, beş yıldan fazla olamaz (m.6/2).

İhraççı kendi hissesi üzerine varant çıkarabilir mi?

Yatırım kuruluşu varantı ve sertifikası ihracında ihraççılar kendi sermayelerini temsil eden payları dayanak varlık olarak kullanamaz (m.6/8).

İhraççı batarsa varantım ne olur?

Varant ihraççının borcudur; ihraççı ödeme yapamazsa garantör varsa müteselsilen sorumludur (m.4/5). Yatırımcı Tazmin Merkezi, aracı kurumun saklama ve teslim yükümlülüklerini kapsar; ihraççının kredi riskini ve fiyat kayıplarını kapsamaz (SPKn m.84/2).

Piyasa yapıcı ile ihraççı sorumluluğu sözleşmeyle sınırlayabilir mi?

Hayır. Piyasa yapıcı, alım satım kapsamında yaptığı işlemlerden ve müşteriyle kurulan ilişkilerden sorumludur; ihraççı ve piyasa yapıcı bu sorumluluğu kaldıran veya hafifleten kayıtlar koyamaz (m.14/1).

İlgili Rehberler

• SPK Hukuk Rehberi
• Sermaye piyasası araçları nelerdir?
• VİOP’ta teminat tamamlama ve resen kapatma
• Forex (kaldıraçlı işlem) zararı
• Uygunluk testi ve müşteri sınıflandırması
• İzahname ve fiyat tespit raporu sorumluluğu
• KAP bildirim yükümlülüğü
• Borsada yanlış emir ve hatalı işlem iptali
• Aracı kurum sorumluluğu
• TSPB Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyeti
• Paylarda piyasa yapıcılık: Borsa İstanbul kuralları