Tereke evrakı arasında bir not bulunur: “Ahmet’ten 200.000 TL alacak, senet var.” Ama senet yoktur. Çekmecelerde, dosyalarda, kasada aranır — bulunamaz. Mirasçılar alacağın kaybedildiğini düşünür. Oysa kanun bu ihtimali öngörmüş ve senedin iptali yolunu açmıştır.
Bu rehberin dayandığı mevzuat
| Kanun | Madde | Düzenlediği konu |
|---|---|---|
| 6102 s. TTK | m.651 vd. | Kıymetli evrakın zayi olması ve iptali |
| 6102 s. TTK | m.757 vd. | Poliçede zayi ve iptal |
| 6102 s. TTK | m.778 | Bonoya uygulanacak hükümler |
| 6102 s. TTK | m.818 | Çeke uygulanacak hükümler |
| 4721 s. TMK | m.599 | Külli halefiyet |
| 4721 s. TMK | m.589-590 | Terekenin tespiti ve mühürlenmesi |
| 4721 s. TMK | m.640 | Miras ortaklığı |
| 4721 s. TMK | m.1020 | Tapu sicilinin aleniyeti |
| 6100 s. HMK | m.219, 221 | Belge ibrazı |
| 6100 s. HMK | m.199 | Belge kavramı |
| 6100 s. HMK | m.382 vd. | Çekişmesiz yargı |
| 1512 s. Noterlik K. | — | Noter kayıtları ve örnek verme |
Kaybolan belge alacağınızı bitirmez — yolu belirleyelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Önce Ayırın: Hangi Belge Kayboldu?
Kaybolan belgenin türü, izlenecek yolu tümüyle belirler.
Belge türüne göre çözüm
| Belge | Kayıp hâlinde | Çözüm |
|---|---|---|
| Kambiyo senedi (bono, çek) | Zayi davası | TTK hükümleri |
| Adi senet | Dava konusu değil | Diğer delillerle ispat |
| Mahkeme ilamı | Yeniden suret | Mahkeme arşivi |
| Tapu senedi | Yeni belge | Kütük kaydı esas |
| Noter belgesi | Örnek alınır | Noter arşivi |
| Resmî vasiyetname | Noter kaydından | Örnek |
| El yazılı vasiyetname | İspat sorunu | Somut duruma göre |
| Banka dekontu | Bankadan | Hesap kayıtları |
| Sözleşme | Karşı taraftan | Nüsha istenir |
Çoğu belge kayıt sisteminde durur
Mirasçıların en sık yanılgısı, kâğıdın kaybolmasıyla hakkın da kaybolduğunu sanmaktır. Oysa resmî işlemler kayıtlıdır: noterde düzenlenen her belgenin bir kaydı, tapuda yapılan her işlemin bir kütük satırı, mahkemede verilen her kararın bir dosyası vardır. Kaybolan yalnızca o kâğıdın kendisidir; kayıt yerinde durur ve yeniden örnek alınabilir. Gerçek sorun, yalnızca kayıtsız belgelerde — el yazılı vasiyetname, adi senet, elden yapılmış anlaşmalar — doğar.
Kambiyo Senedinde Zayi ve İptal
Bono, çek gibi kıymetli evrakta hak senede bağlıdır; senet olmadan hak ileri sürülemez. Kanun bu nedenle özel bir yol öngörmüştür.
Zayi davasının aşamaları
| Aşama | İşlem | Not |
|---|---|---|
| 1 | Kaybın tespiti | Ne zaman, nerede |
| 2 | Ödeme yasağı talebi | Tedbir niteliğinde |
| 3 | Zayi davası açılması | Görevli mahkeme |
| 4 | İlan | Hak sahibi çağrılır |
| 5 | İlan süresi | Senet ibraz edilmezse |
| 6 | İptal kararı | Senedin yerine geçer |
| 7 | Hakkın ileri sürülmesi | Senetsiz talep |
Önce ödeme yasağı isteyin
Senet kaybolduğunda ilk endişe, onu bulan veya elinde tutan birinin borçludan tahsil etmesidir. Bu riske karşı, iptal davasıyla birlikte borçluya ödeme yasağı konulması talep edilir. Böylece borçlu, senet ibraz eden kişiye ödeme yapamaz ve gerçek hak sahibinin durumu korunur. Bu talep dava dilekçesinde ilk sırada yer almalıdır; iptal kararı aylar sürebilirken ödeme yasağı hızla sonuç doğurur.
Senet kaybolduysa önce ödeme yasağı isteyelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Adi Senet: Farklı Bir Sorun
Zayi davası kıymetli evrak içindir. Adi bir borç senedi kaybolduğunda ise farklı bir yol izlenir.
İki senet türünün karşılaştırması
| Ölçüt | Kambiyo senedi | Adi senet |
|---|---|---|
| Hak senede bağlı mı | Evet | Hayır |
| Kayıp hâlinde | Zayi davası | Dava konusu değil |
| Alacak düşer mi | Hayır (iptalle) | Hayır |
| İspat | İptal kararı | Diğer delillerle |
| Kullanılacak deliller | — | Banka, tanık, ikrar |
| Aile içi işlemse | — | HMK m.203/1-a |
Adi senette hak senede bağlı olmadığından, senedin kaybolması alacağı ortadan kaldırmaz. Alacak, başka delillerle ispatlanmaya çalışılır.
Adi senet kaybolduysa ispat rotasını değiştirin
Adi senet kaybolduğunda yapılacak şey zayi davası açmak değil, alacağı başka yollarla ispatlamaktır: paranın gönderildiğini gösteren banka kaydı, borçlunun gönderdiği ve borcu muhtemel gösteren mesaj (HMK m.202 delil başlangıcı), kısmi ödemeler ve tanık beyanları. Ayrıca alacak aile bireyleri arasındaysa HMK m.203/1-a uyarınca senetle ispat zorunluluğu zaten aranmaz ve tanık dinlenebilir. Senedin kaybı, bu dosyalarda sanıldığı kadar belirleyici değildir.
📄 Zayi Nedeniyle İptal Davası ve Belge Temin Başvuruları
BÖLÜM 1 — KAMBİYO SENEDİNİN ZAYİ NEDENİYLE İPTALİ DAVASI
... ( ) ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ'NE
(ÖDEME YASAĞI TALEPLİDİR)
DAVACILAR : Müteveffa ... 'nın mirasçıları
1- ... (TC: ...)
2- ... (TC: ...)
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... (TC: ...) — Senet borçlusu
KONU : Zayi olan kambiyo senedinin İPTALİ ve borçluya ÖDEME YASAĞI
konulması istemlerimizdir.
AÇIKLAMALAR :
1. Müteveffa ... (TC: ...), .../.../2026 tarihinde vefat etmiş
olup müvekkiller ... Sulh Hukuk Mahkemesinin 2026/... sayılı
mirasçılık belgesi uyarınca mirasçılarıdır.
2. Müteveffa, davalıdan olan alacağı için düzenlenen aşağıdaki
senedin HAMİLİ idi:
Senedin türü : Bono / Çek
Düzenlenme tarihi : .../.../....
Vade tarihi : .../.../....
Bedeli : ... TL
Düzenleyen : ...
Lehtar : Müteveffa ...
Seri / no : ...
3. Anılan senet, müteveffanın vefatından sonra yapılan tereke
araştırmasında BULUNAMAMIŞTIR. Senedin kaybolduğu / zayi olduğu
anlaşılmaktadır.
4. Senedin varlığı ve içeriği şu delillerle sabittir:
a) Müteveffanın ... tarihli defter kaydı,
b) ... Bankasındaki ... numaralı hesaba ilişkin kayıtlar,
c) Davalı ile müteveffa arasındaki yazışmalar,
d) Senedin fotokopisi / fotoğrafı (varsa),
e) Tanık beyanları.
5. TMK m.599 uyarınca mirasçılar, mirasbırakanın ALACAKLARINI
DOĞRUDAN DOĞRUYA KAZANDIKLARINDAN, senetten doğan haklar
müvekkillere GEÇMİŞTİR.
6. Kıymetli evrakta hak senede bağlı olduğundan, senet ibraz
edilmeksizin hak ileri sürülemez. Bu nedenle Türk Ticaret
Kanununun kıymetli evrakın ZAYİ OLMASI VE İPTALİNE ilişkin
hükümleri uyarınca işbu davanın açılması zorunlu olmuştur.
7. ÖDEME YASAĞI YÖNÜNDEN : Senedi ele geçiren bir kişinin borçludan
tahsilde bulunması hâlinde TELAFİSİ GÜÇ ZARAR doğacaktır. Bu
nedenle borçluya ÖDEME YASAĞI konulması gerekmektedir.
TALEP SONUCU :
1- ÖNCELİKLE ve İVEDİLİKLE, senet borçlusu davalıya ÖDEME YASAĞI
KONULMASINA,
2- Hak sahiplerinin başvurması için usulüne uygun İLAN YAPILMASINA,
3- İlan süresi içinde senedin ibraz edilmemesi hâlinde anılan
senedin İPTALİNE,
4- Müvekkillerin, senedi ibraz etmeksizin senetten doğan hakları
ileri sürebileceğinin TESPİTİNE,
5- Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin takdirine
karar verilmesini vekâleten arz ve talep ederiz. .../.../2026
Davacılar Vekili
Av. ...
EKLERİ : Mirasçılık belgesi, vefat belgesi, senede ilişkin kayıt ve
belgeler, banka kayıtları, tereke tespit tutanağı
──────────────────────────────────────────────────────────────
BÖLÜM 2 — KAYIP BELGELER İÇİN KURUM BAŞVURULARI
(A) NOTERLİĞE BAŞVURU — Belge örneği talebi
... NOTERLİĞİNE
Konu : Müteveffaya ait noter belgelerinin ÖRNEKLERİNİN verilmesi
talebimizdir.
1. Müteveffa ... (TC: ...), .../.../2026 tarihinde vefat etmiştir.
Mirasçılık belgesi ve vefat belgesi ektedir.
2. Müteveffanın noterliğinizde düzenlenmiş belgelerinin asılları
tereke evrakı arasında BULUNAMAMIŞTIR.
TALEBİMİZ :
a) Müteveffa adına noterliğinizde düzenlenmiş VASİYETNAME bulunup
bulunmadığının bildirilmesi; varsa örneğinin verilmesi,
b) ... yevmiye numaralı ... belgesinin ÖRNEĞİNİN verilmesi,
c) Müteveffa tarafından düzenlenmiş VEKÂLETNAMELERİN dökümünün
verilmesi,
d) Müteveffanın taraf olduğu TAŞINMAZ SATIŞ VAADİ SÖZLEŞMESİ
bulunup bulunmadığının bildirilmesi
hususlarında gereğini arz ederiz. .../.../2026
Mirasçılar adına
...
(B) MAHKEMEYE BAŞVURU — İlam sureti talebi
... ( ) ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ'NE
DOSYA NO : ... / ... Esas, ... / ... Karar
TALEP EDEN : ... (Müteveffanın mirasçısı)
KONU : İlam suretinin verilmesi talebimizdir.
1. Sayın mahkemenizin yukarıda esas ve karar numarası yazılı
dosyasında, müteveffa ... lehine karar verilmiştir.
2. Müteveffa .../.../2026 tarihinde vefat etmiş olup müvekkil
mirasçısıdır. Mirasçılık belgesi ektedir.
3. Anılan İLAMIN ASLI tereke evrakı arasında BULUNAMAMIŞTIR.
TALEBİMİZ : Anılan kararın KESİNLEŞME ŞERHLİ SURETİNİN tarafımıza
verilmesini arz ederiz. .../.../2026
Talep Eden
...
(C) TAPU MÜDÜRLÜĞÜNE BAŞVURU
... TAPU MÜDÜRLÜĞÜNE
Konu : Tapu senedi örneği ve işlem dosyası talebimizdir.
1. ... ada ... parsel sayılı taşınmaz, müteveffa ... adına
kayıtlıdır.
2. Tapu senedinin ASLI bulunamamıştır. Ancak mülkiyet, TAPU
KÜTÜĞÜNDEKİ TESCİLE dayandığından kaydın incelenmesi
gerekmektedir.
TALEBİMİZ :
a) Taşınmaza ait GÜNCEL TAPU KAYIT ÖRNEĞİNİN,
b) TAM İŞLEM DOSYASININ (akit tabloları ve dayanak belgeler dâhil),
c) Şerh, beyan ve takyidat bilgilerinin
tarafımıza verilmesini arz ederiz. .../.../2026
Mirasçılar adına
...El Yazılı Vasiyetname Kayboldu
Kayıp belge sorunlarının en zoru budur; çünkü ortada bir kurum kaydı yoktur.
Vasiyetname kaybında durum
| Durum | Değerlendirme | Not |
|---|---|---|
| Resmî vasiyetname | Noter kaydından örnek | Sorun yok |
| El yazılı, sulh hâkimine teslim edilmiş | Mahkeme dosyasında | Örnek alınır |
| El yazılı, hiç teslim edilmemiş | İspat sorunu | Somut duruma göre |
| Fotokopisi var | Değerlendirilir | Tek başına yeterli olmayabilir |
| Tanıklar biliyor | Delil olabilir | Şekil şartı tartışması |
| Bir mirasçının elinde | Gizleme iddiası | TMK m.578/4 |
Kayıp mı, gizlenmiş mi?
Vasiyetnamenin bulunamaması her zaman bir kayıp değildir. Miras bırakanın vasiyetname yaptığı biliniyor, noter kaydı da varsa ancak belge ortada yoksa, akla gelecek ilk ihtimal bir mirasçının elinde tutmasıdır. TMK m.578/4 uyarınca ölüme bağlı tasarrufu ortadan kaldırmak veya bozmak mirastan yoksunluk sebebidir ve uygulamada gizleme de bu kapsamda değerlendirilmektedir. Bu nedenle vasiyetname bulunamadığında, kayıp varsayımına geçmeden önce kimin erişimi olduğu araştırılmalıdır.
Kaybı Önlemek: İlk Hafta
Bu sorunların büyük kısmı, vefat sonrası ilk günlerde alınacak bir önlemle önlenebilir.
Kaybı önleyen adımlar
| Önlem | Ne sağlar | Zamanlaması |
|---|---|---|
| Tereke tespiti | Evrak tutanağa geçer | İlk günler |
| Mühürleme | Erişim kısıtlanır | İlk günler |
| Evrakın fotoğraflanması | Kayıt oluşur | İlk günler |
| Kasa ve dolapların tespiti | İçerik belirlenir | Tespitle birlikte |
| Noter sorgusu | Kayıtlı belgeler | İlk haftalar |
| Banka kasa sorgusu | Kasa içeriği | İlk haftalar |
| Belge listesi | Ne var ne yok | Tespit sonrası |
Fotoğraf, en ucuz sigortadır
Vefat sonrasında tereke evrakının fotoğraflanması hiçbir masraf gerektirmez ve sonradan doğacak birçok sorunu önler. Bir senedin fotoğrafı, zayi davasında senedin varlığını ve içeriğini gösteren en güçlü delildir. Bir vasiyetnamenin fotoğrafı, sonradan gizlendiği iddiasının dayanağı olur. Belgeler dağılmadan, kimse bir şey almadan çekilecek fotoğraflar, yıllar sonra ispatı imkânsız görünen hususları belgelenebilir kılar.
Adım Adım Yol Haritası
- Kaybolan belgenin türünü belirleyin. Yol buna göre değişir.
- Kurum kaydı var mı araştırın. Çoğu belge yeniden alınabilir.
- Kambiyo senediyse ödeme yasağı isteyin. İlk ve acil adım.
- Zayi davasını açın. İptal kararı senedin yerine geçer.
- Senedin varlığını belgeleyin. Kayıt, fotokopi, tanık.
- Adi senette rotayı değiştirin. Diğer delillerle ispat.
- Noter sorgusu yapın. Vasiyetname ve vekâletname.
- Vasiyetname kayıpsa gizleme ihtimalini araştırın.
- Zamanaşımını hesaplayın. Belge aranırken süre işler.
- Kalan evrakı derhal fotoğraflayın. Yeni kayıpları önler.
Senedin Varlığını Nasıl İspatlarsınız?
Zayi davasında mahkemeye gösterilmesi gereken ilk şey, kaybolan senedin gerçekten var olduğudur.
Senedin varlığını gösteren deliller
| Delil | Gücü | Not |
|---|---|---|
| Senedin fotokopisi/fotoğrafı | Çok güçlü | İçeriği de gösterir |
| Noterde protesto kaydı | Güçlü | Senet görülmüş |
| Bankaya teminat verilmişse | Güçlü | Banka kaydı |
| Müteveffanın defter kaydı | Orta | Tek taraflı |
| Borçlunun ikrarı | Çok güçlü | Yazılı olmalı |
| Kısmi ödeme kaydı | Güçlü | Senede atıfla |
| Tanık beyanı | Orta | Destekleyici |
| Yalnızca beyan | Zayıf | Yetersiz |
Fotokopi çok değerlidir
Zayi davasında senedin fotokopisi veya fotoğrafı bulunuyorsa, dosyanın en güçlü delili odur: senedin varlığını, düzenlenme tarihini, bedelini ve taraflarını bir arada gösterir. Bu nedenle senetleri saklarken fotokopi almak veya fotoğraflamak, kaybolma riskine karşı en basit sigortadır. Müteveffanın telefonunda veya bilgisayarında böyle bir görüntü bulunma ihtimali de mutlaka araştırılmalıdır.
Borçlu Ne Yapar?
Senedin kaybolması borçlu için de risk doğurur; onun da korunmaya ihtiyacı vardır.
Borçlunun konumu
| Borçlunun endişesi | Gerekçesi | Koruma |
|---|---|---|
| Kime ödeyeceğim | Hamil belirsiz | Ödeme yasağı |
| Çifte ödeme riski | Senedi bulan gelebilir | İptal kararı |
| Senet ciro edilmiş olabilir | Yeni hamil | İlan ile çağrı |
| Ödedim ama senet elimde değil | İbra sorunu | Makbuz alınmalı |
| Zamanaşımı işliyor mu | Süre kaygısı | Genel hükümler |
İkinci satır belirleyicidir: borçlu, mirasçılara ödeme yaptıktan sonra senedi ele geçiren bir üçüncü kişinin gelmesinden çekinir. İptal kararı bu riski ortadan kaldırdığı için borçlunun da yararınadır.
İptal kararı iki tarafı da korur
Zayi davası, alacaklı kadar borçlu için de koruyucudur. İptal kararı verildiğinde borçlu, mirasçılara güvenle ödeme yapabilir; sonradan senedi ele geçiren birine ikinci kez ödeme yapmak zorunda kalmaz. Bu nedenle borçluya durum açıklandığında çoğu zaman davaya karşı çıkmaz, hatta iş birliği yapar. Dava dilekçesinde bu husus vurgulandığında yargılama daha hızlı ilerler ve gereksiz bir çekişme doğmaz.
Belge Ararken Süre İşler
Kayıp belge dosyalarında gözden kaçan bir risk, arama sürecinde zamanaşımının işlemeye devam etmesidir.
Arama sürecinde işleyen süreler
| Süre | İşler mi | Not |
|---|---|---|
| Alacağın zamanaşımı | İşler | Belge aranması durdurmaz |
| Kambiyo senedi süresi | İşler | Kısa süreler |
| Mirasın reddi (3 ay) | İşler | Bilanço eksik kalabilir |
| Vasiyetname iptali (1 yıl) | İşler | Tebliğden |
| İptal davası | Ayrı süreç | Alacağı korumaz |
| Kesme imkânı | Borç ikrarı, dava | TBK m.154 |
Belge aranırken süre kesilmelidir
Senet aranırken aylar geçer ve bu sürede zamanaşımı işlemeye devam eder. Zayi davası açılması alacağın zamanaşımını kendiliğinden korumayabilir. Bu nedenle senet bulunamadığında paralel bir adım atılmalıdır: borçludan yazılı borç ikrarı alınması (TBK m.154 uyarınca süreyi keser) veya doğrudan alacak davası açılması. Belgenin bulunmasını beklerken alacağın süresini kaçırmak, çözülebilir bir sorunu çözülemez hâle getirir.
Dijital Ortamdaki Belgeler
Günümüzde tereke evrakının önemli kısmı kâğıtta değil, cihazlarda ve hesaplarda bulunur.
Dijital ortamdaki belge kaynakları
| Kaynak | Ne bulunabilir | Erişim sorunu |
|---|---|---|
| Telefon | Mesaj, fotoğraf, belge | Şifre |
| Bilgisayar | Sözleşme, tablo, yazışma | Şifre |
| E-posta hesabı | Yazışma, ekli belge | Erişim yetkisi |
| Bulut depolama | Taranmış belgeler | Hesap erişimi |
| e-Devlet | Resmî kayıtlar | Mirasçılık belgesi |
| Bankacılık uygulaması | Dekont, ekstre | Bankadan istenir |
| Muhasebeci/mali müşavir | Kayıtlar, beyannameler | Başvuru |
Muhasebecisi çoğu zaman en iyi arşivdir
Miras bırakan ticaretle uğraşıyorsa, kaybolan belgelerin en sağlam kaynağı çoğu zaman muhasebecisi veya mali müşaviridir. Sözleşme örnekleri, faturalar, senet fotokopileri, beyannameler ve cari hesap dökümleri onun arşivinde bulunur. Tereke araştırmasında bankalara ve kurumlara yazılırken bu kaynak sıkça atlanır. Oysa tek bir telefon görüşmesi, aylarca aranan bir belgeyi ortaya çıkarabilir. Aynı şekilde müteveffanın çalıştığı avukat, sigorta acentesi veya emlakçı da elinde nüsha bulundurabilir.
Tapu Senedi: En Az Sorun Çıkaran Kayıp
Mirasçıları en çok telaşlandıran kayıp, aslında en kolay çözülenidir.
Tapu senedinin kaybı
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Mülkiyet senede mi bağlı | Hayır, tescile bağlı |
| Senet kaybolursa mülkiyet düşer mi | Hayır |
| Kayıt nerede | Tapu kütüğünde |
| Yeni belge alınabilir mi | Evet |
| İşlem yapılabilir mi | Kayıt üzerinden |
| Üçüncü kişi senetle işlem yapabilir mi | Hayır, kimlik ve kayıt esas |
Türk hukukunda taşınmaz mülkiyeti tapu kütüğündeki tescile dayanır; elinizdeki kâğıt yalnızca bunu gösteren bir belgedir. Bu nedenle tapu senedinin kaybolması hak kaybına yol açmaz.
Panik yapılacak kayıp değildir
Miras dosyalarında ailelerin en çok telaşlandığı durum tapu senedinin bulunamamasıdır: «Tapu kayboldu, ev elden gitti mi?» Cevap nettir: hayır. Mülkiyet kütükteki tescile dayanır ve kayıt yerinde durur. Tapu müdürlüğünden yeni kayıt örneği alınır, intikal ve diğer işlemler bu kayıt üzerinden yürütülür. Asıl telaş edilmesi gereken kayıplar, kayıt sisteminde karşılığı bulunmayan belgelerdir: adi senetler, el yazılı vasiyetnameler ve elden yapılmış anlaşmalar. Bu tür belgelerde kayıp, doğrudan bir ispat sorununa dönüşür ve telafisi çok daha güçtür.
Sık Yapılan Hatalar
- Belge kayboldu diye alacaktan vazgeçmek. İptal ve ispat yolları vardır.
- Ödeme yasağı istememek. Senedi ele geçiren kişi borçludan tahsil edebilir.
- Adi senette zayi davası açmak. Kıymetli evrak için öngörülmüştür.
- Kurum kayıtlarını araştırmamak. Çoğu belge yeniden alınabilir.
- Noter sorgusunu atlamak. Vasiyetname ve vekâletname çıkabilir.
- Vasiyetname kaybını sorgulamamak. Gizleme ihtimali vardır.
- Belge ararken süreyi unutmak. Zamanaşımı, arama sürerken işlemeye devam eder.
- Kalan evrakı kayıt altına almamak. Kayıp zinciri sürer.
- Muhasebeciye sormamak. Ticari dosyalarda en zengin arşiv oradadır.
- Tapu senedi kaybında panik yapmak. Mülkiyet tescile dayanır, kayıt durur.
- Cihazlardaki belgeleri araştırmamak. Senet fotoğrafı telefonda olabilir.
📘 İlgili Rehberler
Belgenin Karşı Tarafta Olması: İbraz Yükümlülüğü
Terekeden çıkan bir alacağın belgesi kaybolmuş olabileceği gibi, belgenin karşı tarafın elinde bulunması da mümkündür. İkinci ihtimalde çözüm iptal davası değil, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki ibraz mekanizmasıdır.
| Konu | Kural |
|---|---|
| Genel yükümlülük | Taraflar, kendilerinin veya karşı tarafın delil olarak dayandıkları belgeleri mahkemeye ibraz etmek zorundadır |
| Karşı taraftaki belge | Belgenin karşı tarafta bulunduğu iddiası hâlinde mahkeme, o tarafa belgeyi ibraz etmesi için süre verir |
| İbrazdan kaçınma | Haklı bir sebep göstermeksizin ibrazdan kaçınılması hâlinde mahkeme, iddiayı ispat edilmiş sayabilir |
| Üçüncü kişideki belge | Belgenin üçüncü kişide bulunması hâlinde de mahkeme getirtilmesine karar verebilir |
| Resmî kurum kayıtları | Banka, noter, tapu ve vergi kayıtları mahkeme aracılığıyla celbedilebilir |
| Delil tespiti | Kaybolma tehlikesi varsa HMK m.400 çerçevesinde önceden tespit istenebilir |
Üçüncü satır, miras dosyalarında en güçlü araçlardan biridir. Terekedeki senedin bir mirasçının elinde olduğu biliniyorsa, ibraz talebi usulüne uygun kurulduğunda ve karşı taraf haklı sebep göstermeksizin belgeyi sunmadığında, mahkeme senedin varlığına ilişkin iddiayı ispat edilmiş sayabilir.
Kaybolan belgenin türü, izlenecek yolu belirler. Kambiyo senedinde iptal davası ve ödemeden men tedbiri devreye girer; adi senette senedin varlığı ve içeriği genel hükümlere göre ispatlanır; el yazılı vasiyetnamede tartışma vasiyetnamenin varlığı ve içeriği üzerine kurulur; tapu senedinde ise kayıt tapu sicilinde durduğu için kayıp fiilen sonuç doğurmaz. Yol seçimi yapılmadan açılan dava, çoğu zaman usulden reddedilir.
Zamanın İşlediği Kalemler
Belge aranırken süreler durmaz; bu, kayıp belgeye dayanan alacaklarda ikinci bir risk katmanı yaratır.
| Kalem | Neden kritik |
|---|---|
| Alacağın zamanaşımı | Belge bulunamasa da alacak için genel zamanaşımı işlemeye devam eder |
| Kambiyo senedi süreleri | Kambiyo hukukuna özgü kısa süreler ayrıca işler |
| Mirasın reddi süresi | Terekenin durumu netleşmeden ret süresi geçebilir |
| Tereke tespiti | Erken talep edilmezse kalemler kaybolur |
| Delil tespiti | Tanık ve fiilî durum bakımından geciken her ay aleyhe işler |
| İbraz talebi | Dava içinde ve süresinde ileri sürülmesi gerekir |
Üçüncü satır özellikle önemlidir: terekenin borca batık olup olmadığı belirlenemediği için mirasın reddi kararının verilememesi, sık karşılaşılan bir çıkmazdır. Bu durumda tereke tespiti ve resmî defter tutulması talepleri, belge arayışıyla eş zamanlı yürütülmelidir.
Tereke kalemleri için terekeye dâhil olmayan haklar rehberimize bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Senet kaybolduğunda alacak düşer mi?
Hayır. Türk Ticaret Kanununda kıymetli evrakın zayi olması hâlinde iptaline karar verilebileceği düzenlenmiştir. İptal kararıyla hak sahibi hakkını senetsiz olarak ileri sürebilir.
Zayi nedeniyle iptal davası nedir?
Kıymetli evrakın kaybolması, çalınması veya yok olması hâlinde açılan ve senedin iptaline karar verilmesini sağlayan davadır.
Hangi belgeler için açılır?
Kambiyo senetleri (bono, poliçe, çek) ile diğer kıymetli evrak bakımından öngörülmüştür. Adi senetler bu kapsamda değildir.
Adi senet kaybolursa ne olur?
Adi senet kıymetli evrak olmadığından zayi davasına konu olmaz. Alacağın varlığı diğer delillerle ispatlanmaya çalışılır.
Dava hangi mahkemede açılır?
Ticari nitelikteki uyuşmazlıklarda asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Somut olayın niteliğine göre görevli mahkeme belirlenir.
İlan yapılır mı?
Zayi davalarında hak sahiplerinin başvurması için ilan yapılması öngörülmüştür. İlan süresi içinde senet ibraz edilmezse iptale karar verilebilir.
İptal kararı ne sağlar?
Hak sahibi, senedi ibraz etmeksizin hakkını ileri sürebilir hâle gelir. Karar, kaybolan senedin yerine geçer.
Mirasçılar bu davayı açabilir mi?
TMK m.599 uyarınca alacak mirasçılara geçtiğinden, mirasçılar hak sahibi sıfatıyla dava açabilir. Mirasçılık belgesi ibraz edilir.
Mahkeme ilamı kaybolursa ne yapılır?
Kararı veren mahkemeden yeniden suret alınabilir. Mahkeme dosyaları arşivde saklandığından ilamın örneği temin edilir.
Tapu senedi kaybolursa ne olur?
Tapu senedi mülkiyeti gösteren bir belgedir ancak mülkiyet tapu kütüğündeki tescile dayanır. Senet kaybolsa dahi kayıt durduğundan yeni belge alınabilir.
Vekâletname kaybolursa ne yapılır?
Düzenleyen noterden örnek alınabilir. Ancak vekâletnamenin ölümle sona ereceği gözetilmelidir.
Vasiyetname kaybolursa ne olur?
Resmî vasiyetnamede noter kayıtlarından örnek temin edilebilir. El yazılı vasiyetnamede ise ispat sorunu doğar ve somut duruma göre değerlendirilir.
Banka dekontları nasıl temin edilir?
Bankalardan hesap hareketleri ve dekont örnekleri istenebilir. Mahkeme aracılığıyla müzekkere yazdırılması daha etkilidir.
Kayıp belge nasıl önlenir?
Vefat sonrası tereke evrakının derhal tespit edilip listelenmesi ve fotoğraflanması, sonradan doğacak kayıpları önler.
Miras dosyanız için Ankara’dan hukuki destek
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
