Tereke araştırmasında bir dosya bulunur: miras bırakanın yıllar önce verdiği borçlar, tahsil edilmemiş faturalar, çekmecede kalmış senetler. Mirasçılar önce sevinir, sonra tarihlere bakar ve vazgeçer: “Bu kadar eskimiş, artık istenmez.” Bu vazgeçiş çoğu zaman erkendir — çünkü zamanaşımı alacağı yok etmez.
Bu rehberin dayandığı mevzuat
| Kanun | Madde | Düzenlediği konu |
|---|---|---|
| 6098 s. TBK | m.146 | Genel zamanaşımı: on yıl |
| 6098 s. TBK | m.147 | Beş yıllık zamanaşımı |
| 6098 s. TBK | m.149 | Sürenin başlangıcı: muacceliyet |
| 6098 s. TBK | m.152 | Asıl borç ve fer’ileri |
| 6098 s. TBK | m.153 | Zamanaşımının durması |
| 6098 s. TBK | m.154 | Zamanaşımının kesilmesi |
| 6098 s. TBK | m.156 | Kesilmenin sonuçları |
| 6098 s. TBK | m.161 | İleri sürülmedikçe dikkate alınmaz |
| 6098 s. TBK | m.78 | Zamanaşımına uğramış borcun ifası |
| 6098 s. TBK | m.72 | Haksız fiilde zamanaşımı |
| 6098 s. TBK | m.82 | Sebepsiz zenginleşmede zamanaşımı |
| 4721 s. TMK | m.599 | Külli halefiyet |
| 4721 s. TMK | m.640 | Miras ortaklığı ve özen |
| 2004 s. İİK | m.71 | İcranın geri bırakılması |
Terekedeki eski alacaklarınızı değerlendirelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Temel Kural: Def’i, İtiraz Değil
6098 s. TBK m.161
Zamanaşımı ileri sürülmedikçe, hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz.
Bu tek cümle, zamanaşımının tüm pratik değerini belirler ve mirasçılar için iki yönlü sonuç doğurur.
Zamanaşımı ile hak düşürücü sürenin farkı
| Ölçüt | Zamanaşımı (def’i) | Hak düşürücü süre |
|---|---|---|
| Hâkim resen dikkate alır mı | Hayır | Evet |
| İleri sürülmezse | Alacak hüküm altına alınır | Talep reddedilir |
| Borcun akıbeti | Sona ermez | Hak düşer |
| Ödenirse geri alınır mı | Hayır (TBK m.78) | — |
| Kesilme mümkün mü | Evet (m.154) | Hayır |
| Durma mümkün mü | Evet (m.153) | Kural olarak hayır |
| Miras örneği | Ödünç alacağı | Tenkis, vasiyet iptali |
Karşı taraf sessiz kalırsa alacak tahsil edilir
Zamanaşımına uğramış bir alacak hâlâ vardır; yalnızca borçluya ödememe imkânı tanınmıştır. Borçlu bu imkânı kullanmazsa mahkeme alacağı hüküm altına alır. Bu, mirasçılar için önemli bir sonuç doğurur: eski tarihli bir alacak «nasılsa zamanaşımına uğramış» diye bir kenara bırakılmamalıdır. Borçlu borcu kabul edebilir, kısmi ödeme yapabilir veya def’i ileri sürmeyi ihmal edebilir. Talep edilmezse sonuç kesin olarak alınamaz; talep edildiğinde ise ihtimal doğar.
Süreler: Hangi Alacakta Kaç Yıl?
6098 s. TBK m.146
Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir.
Alacak türüne göre zamanaşımı
| Alacak türü | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel alacaklar (ödünç, satım bedeli) | 10 yıl | TBK m.146 |
| Kira bedelleri | 5 yıl | TBK m.147 |
| Faiz ve dönemsel edimler | 5 yıl | TBK m.147 |
| Maddede sayılan meslek alacakları | 5 yıl | TBK m.147 |
| Haksız fiil tazminatı | 2 yıl / 10 yıl | TBK m.72 |
| Sebepsiz zenginleşme | 2 yıl / 10 yıl | TBK m.82 |
| Bono (düzenleyene karşı) | 3 yıl | TTK hükümleri |
| Çek | 3 yıl | TTK hükümleri |
| İlama bağlı alacak | 10 yıl | TBK m.156 |
6098 s. TBK m.149/1
Zamanaşımı, alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar.
Ölüm süreyi başlatmaz, sürdürür
Mirasçıların en sık yanılgısı, sürenin ölüm tarihinden itibaren yeniden başladığını sanmaktır. Bu doğru değildir: zamanaşımı alacağın muaccel olduğu tarihte başlar ve kesintisiz işler. Miras bırakan sekiz yıl önce ödünç vermişse, mirasçıların elinde on yıllık sürenin kalan iki yılı vardır. Bu nedenle tereke araştırmasında bulunan her alacak için, tespit edildiği anda muacceliyet tarihi belirlenmeli ve kalan süre hesaplanmalıdır.
Kalan sürenizi hesaplayalım, geç kalmayın
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Mirasçının Elindeki İmkânlar
6098 s. TBK m.154
Aşağıdaki durumlarda zamanaşımı kesilir: 1. Borçlu borcu ikrar etmişse, özellikle faiz ödemiş veya kısmen ifada bulunmuşsa ya da rehin vermiş veya kefil göstermişse. 2. Alacaklı, dava veya def’i yoluyla mahkemeye veya hakeme başvurmuşsa, icra takibinde bulunmuşsa ya da iflas masasına başvurmuşsa.
Zamanaşımına karşı imkânlar
| İmkân | Nasıl işler | Maliyet / hız |
|---|---|---|
| Borç ikrarı sağlama | Süre kesilir | Ucuz ve hızlı |
| Kısmi ödeme aldırma | İkrar sayılır | Ucuz |
| Rehin veya kefil alma | İkrar sayılır | Değişken |
| İcra takibi | Süre kesilir | Orta |
| Dava açma | Süre kesilir | Yüksek, yavaş |
| Talep etme (def’i beklentisi) | Ödeme yapılabilir | Maliyetsiz |
En hızlı ve ucuz yol: borç ikrarı
Süre dolmak üzereyken dava açmak masraflı ve yavaştır. Oysa TBK m.154/1 uyarınca borçlunun borcu ikrar etmesi zamanaşımını keser ve TBK m.156 uyarınca yeni bir süre başlatır. Borçluyla temasa geçilip yazılı bir borç ikrarı alınması veya küçük bir kısmi ödeme yapılmasının sağlanması, sürenin yeniden başlaması için yeterlidir. Bu, dava masrafına girmeden alacağı yıllarca güvence altına alan pratik bir yöntemdir; ancak borçlunun iş birliğini gerektirir.
Kesilme ile Durma Arasındaki Fark
Kesilme ve durmanın karşılaştırması
| Ölçüt | Kesilme (m.154) | Durma (m.153) |
|---|---|---|
| İşlemiş süre | Silinir | Korunur |
| Sonrasında | Yeni süre baştan | Kaldığı yerden devam |
| Nasıl doğar | İkrar, dava, takip | Kanundaki engel hâlleri |
| Mirasçı için | Çok elverişli | Sınırlı yarar |
| Etki | Süre sıfırlanır | Süre askıya alınır |
Mirasçı bakımından kesilme çok daha değerlidir: işlemiş süre silinir ve alacak yeniden tam koruma altına girer. Bu nedenle stratejinin merkezinde kesme işlemi bulunmalıdır.
📄 Borç İkrarı Talepli İhtarname ve Zamanaşımı Def’i Dilekçesi
BÖLÜM 1 — ALACAKLI MİRASÇI İÇİN: BORÇ İKRARI TALEPLİ İHTARNAME
İHTARNAME
KEŞİDECİLER : Müteveffa ... 'nın mirasçıları
1- ... (TC: ...)
2- ... (TC: ...)
VEKİLİ : Av. ...
MUHATAP : ... (Borçlu)
KONU : Müteveffaya olan borcunuzun ödenmesi ve borç ikrarı talebimizdir.
AÇIKLAMALAR :
1. Müteveffa ... (TC: ...), .../.../2026 tarihinde vefat etmiş olup
müvekkiller ... Sulh Hukuk Mahkemesinin 2026/... sayılı mirasçılık
belgesi uyarınca mirasçılarıdır.
2. Müteveffanın tereke evrakı arasında bulunan .../.../.... tarihli
... belgesi uyarınca, tarafınıza ... TL ödünç verilmiş olup borç
BUGÜNE KADAR ÖDENMEMİŞTİR. Belge örneği ektedir.
3. TMK m.599 uyarınca mirasçılar, mirasbırakanın ALACAKLARINI
DOĞRUDAN DOĞRUYA KAZANIRLAR. Bu itibarla anılan alacak
müvekkillere geçmiştir.
4. TBK m.154/1 uyarınca "Borçlu borcu İKRAR ETMİŞSE, özellikle faiz
ödemiş veya KISMEN İFADA BULUNMUŞSA ya da rehin vermiş veya kefil
göstermişse" zamanaşımı KESİLİR ve TBK m.156 uyarınca YENİ BİR
SÜRE işlemeye başlar.
TALEPLERİMİZ :
a) ... TL tutarındaki borcun, işbu ihtarnamenin tebliğinden itibaren
ON BEŞ GÜN içinde ... IBAN numaralı hesaba ÖDENMESİNİ,
b) Ödeme imkânınız bulunmuyorsa, borcunuzu kabul ettiğinize dair
YAZILI BORÇ İKRARI vermenizi ve bir ödeme planı önermenizi,
c) Aksi hâlde yasal yollara başvurulacağını, doğacak faiz, yargılama
gideri ve vekâlet ücretinin tarafınıza ait olacağını
ihtaren bildiririz. .../.../2026
Keşideciler Vekili
Av. ...
NOT : Borçlunun vereceği YAZILI İKRAR veya yapacağı KISMİ ÖDEME,
TBK m.154 uyarınca zamanaşımını KESER ve yeni bir süre başlatır.
İhtarnamenin kendisi TEK BAŞINA zamanaşımını kesmez; kesme için
borçlunun ikrarı veya alacaklının dava/takip yoluna başvurması
gerekir.
──────────────────────────────────────────────────────────────
BÖLÜM 2 — BORÇLU MİRASÇI İÇİN: ZAMANAŞIMI DEF'İ DİLEKÇESİ
... ( ) ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ'NE
(veya ... İCRA HUKUK MAHKEMESİNE)
DOSYA NO : 2026/... Esas
DAVALI / BORÇLU : ... (TC: ...) — Mirasçı
VEKİLİ : Av. ...
DAVACI / ALACAKLI : ...
KONU : ZAMANAŞIMI DEF'İMİZ ve esasa ilişkin savunmalarımızdır.
AÇIKLAMALAR :
1. Dava/takip konusu alacağın, müteveffa ... 'nın .../.../....
tarihli ... ilişkisinden kaynaklandığı ileri sürülmektedir.
2. ZAMANAŞIMI DEF'İMİZ :
a) Anılan alacak, TBK m.149 uyarınca .../.../.... tarihinde
MUACCEL OLMUŞTUR.
b) Alacağın niteliği gereği TBK m.146 uyarınca ON YILLIK /
TBK m.147 uyarınca BEŞ YILLIK zamanaşımına tabidir.
c) Muacceliyet tarihinden dava/takip tarihine kadar ... YIL
geçmiş olup ZAMANAŞIMI SÜRESİ DOLMUŞTUR.
d) TBK m.154 anlamında zamanaşımını KESEN herhangi bir işlem
BULUNMAMAKTADIR. Müteveffa veya müvekkil tarafından borç
ikrarında bulunulmamış, kısmi ödeme yapılmamış, rehin
verilmemiş veya kefil gösterilmemiştir.
e) TBK m.161 uyarınca zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim
kendiliğinden göz önüne alamayacağından, işbu dilekçe ile
ZAMANAŞIMI DEF'İMİZİ AÇIKÇA İLERİ SÜRÜYORUZ.
3. FER'İ ALACAKLAR YÖNÜNDEN :
TBK m.152 uyarınca asıl alacak zamanaşımına uğradığında, ona bağlı
FAİZ ve diğer FER'İ alacaklar da zamanaşımına uğrar.
4. İİK m.53 YÖNÜNDEN (icra takibi varsa) :
Müteveffa .../.../2026 tarihinde vefat etmiş olup, İİK m.53
uyarınca terekenin borçlarından dolayı ölüm günü ile beraber üç
gün içinde takip geri bırakılır; mirasçı mirası kabul veya
reddetmemişse kanuni süreler geçinceye kadar takip geri kalır.
5. ESASA İLİŞKİN SAVUNMALARIMIZ :
Zamanaşımı def'imiz kabul edilmediği takdirde, alacağın varlığı ve
miktarı da KABUL EDİLMEMEKTEDİR. Alacaklının iddiasını İSPATLAMASI
gerekir.
TALEP SONUCU :
1- ZAMANAŞIMI DEF'İMİZİN KABULÜ ile davanın/takibin REDDİNE,
2- (Takip varsa) İİK m.53 uyarınca takibin GERİ BIRAKILMASINA,
3- Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin karşı tarafa
yükletilmesine
karar verilmesini vekâleten arz ve talep ederiz. .../.../2026
Vekil
Av. ...Terekeye Karşı İleri Sürülen Eski Alacaklar
Madalyonun diğer yüzü de vardır: mirasçılara, miras bırakanın çok eski bir borcu için talep yöneltilebilir.
Terekeye yöneltilen eski alacaklarda savunma
| Durum | Mirasçının yapması gereken | Sonuç |
|---|---|---|
| Eski tarihli alacak talebi | Zamanaşımı def’i ileri sürmek | Talep reddedilir |
| Def’i ileri sürülmezse | Alacak hüküm altına alınır | Ödeme gerekir |
| Muacceliyet tarihi belirsiz | Araştırılmalı | Süre hesabı buna bağlı |
| Miras bırakan ikrar etmişse | Süre kesilmiştir | Def’i etkisiz |
| Mirasçı kısmi ödeme yapmışsa | İkrar sayılabilir | Süre yeniden başlar |
| Fer’i alacaklar | Asılla birlikte düşer | TBK m.152 |
İyi niyetli kısmi ödeme savunmayı yok eder
Mirasçılar, miras bırakanın eski bir borcu için talep aldıklarında çoğu zaman iyi niyetle küçük bir ödeme yapar veya yazılı olarak «ödeyeceğiz» der. Oysa TBK m.154 uyarınca kısmi ifa ve borç ikrarı zamanaşımını keser ve zaten dolmuş olan süre yeniden başlar. Böylece kullanılabilecek en güçlü savunma kendi eliyle ortadan kaldırılmış olur. Eski tarihli bir talep alındığında yapılacak ilk iş ödeme değil, muacceliyet tarihini tespit etmek ve sürenin dolup dolmadığını hesaplamaktır.
Terekeyi Yöneten Mirasçının Sorumluluğu
Terekeyi fiilen yöneten mirasçı, alacakların zamanaşımına uğramaması bakımından da özen göstermekle yükümlüdür.
Yönetimden doğan sorumluluk
| Durum | Değerlendirme | Sonuç |
|---|---|---|
| Alacağı bilip takip etmemiş | Özen yükümlülüğü ihlali | Sorumluluk doğabilir |
| Alacaktan haberi yoktu | Somut olaya göre | İhmal değerlendirilir |
| Diğerlerini bilgilendirmiş | Karar ortak hâle gelir | Sorumluluk paylaşılır |
| Tereke temsilcisi atanmış | Temsilci sorumlu | Görevi gereği |
| Süre kısaydı, imkân yoktu | Değerlendirilir | Somut koşullar |
Bilgilendirme sorumluluğu paylaştırır
Terekeyi yöneten mirasçı için en güvenli davranış, tespit ettiği alacakları ve kalan süreleri diğer mirasçılara yazılı olarak bildirmektir. Bildirim yapıldığında karar ortak hâle gelir; bir alacağın takip edilmemesi yönünde birlikte karar alınmışsa, sonradan «sen ihmal ettin» denilemez. Bildirim yapılmadığında ise tüm sorumluluk yönetimi üstlenen kişide toplanır. Basit bir yazılı bildirim, yıllar sonra doğabilecek bir tazminat talebini önler.
Adım Adım Yol Haritası
- Tereke evrakını tarayın. Senet, sözleşme, fatura, defter.
- Her alacak için muacceliyet tarihini belirleyin. Süre buradan işler.
- Alacağın türünü tespit edin. On yıl mı, beş yıl mı, üç yıl mı?
- Kalan süreyi hesaplayın. Ölüm süreyi sıfırlamaz.
- Kesme işlemi olup olmadığını araştırın. Ödeme, ikrar, takip.
- Süre yakınsa borç ikrarı isteyin. En hızlı ve ucuz yol.
- İkrar alınamıyorsa dava veya takip başlatın. Süre kesilir.
- Dolmuş görünen alacağı da talep edin. Def’i ileri sürülmeyebilir.
- Terekeye yöneltilen eski taleplerde def’i ileri sürün. Resen dikkate alınmaz.
- Diğer mirasçıları yazılı bilgilendirin. Sorumluluk paylaşılır.
Sayısal Örnek: Kalan Süre Hesabı
Miras bırakan 2018 yılında bir arkadaşına ödünç para vermiş, 2025’te vefat etmiştir. Mirasçılar terekeyi 2026’da araştırmaktadır.
Örnek olayın süre tablosu
| Veri | Tarih / bilgi |
|---|---|
| Ödünç verilme ve muacceliyet | Mart 2018 |
| Alacak türü | Genel alacak — 10 yıl |
| Zamanaşımının dolacağı tarih | Mart 2028 |
| Miras bırakanın vefatı | Ekim 2025 |
| Terekenin araştırıldığı tarih | Haziran 2026 |
| Mirasçıların elindeki süre | Yaklaşık 21 ay |
Görüldüğü üzere ölüm, süreyi ne durdurmuş ne yeniden başlatmıştır. Mirasçıların elinde kalan süre vardır ve bu süre içinde ya borç ikrarı sağlamaları ya da dava/takip yoluna başvurmaları gerekir.
İşleme göre sonuç
| Senaryo | Yapılan işlem | Yeni durum |
|---|---|---|
| Hiçbir şey yapılmazsa | — | Mart 2028’de def’i doğar |
| 2026’da borç ikrarı alınırsa | TBK m.154/1 | 2036’ya kadar yeni süre |
| 2026’da kısmi ödeme alınırsa | İkrar sayılır | 2036’ya kadar yeni süre |
| 2027’de icra takibi yapılırsa | TBK m.154/2 | Takiple süre kesilir |
| 2029’da talep edilirse | Süre dolmuş | Def’i ileri sürülebilir |
Yirmi bir ay kısa görünmez ama hızla geçer
Miras dosyalarında mirasçılık belgesinin alınması, tereke araştırmasının tamamlanması, mirasçılar arasında karar birliğinin sağlanması ve borçluyla temasa geçilmesi toplamda bir yılı bulabilir. Yirmi bir aylık bir pencere bu nedenle sanıldığı kadar geniş değildir. Üstelik elbirliği mülkiyetinde birlikte hareket gerektiğinden, mirasçılardan birinin isteksizliği süreci daha da yavaşlatır. Bu nedenle alacak tespit edilir edilmez, kalan süre takvime işlenmeli ve sorumlu bir mirasçı belirlenmelidir.
Elbirliği Mülkiyeti ve Alacak Takibi
Terekeye dâhil alacağın takibinde de miras ortaklığının genel kuralı işler.
Alacak takibinde ortaklık kuralı
| İşlem | Birlikte hareket gerekir mi | Not |
|---|---|---|
| Alacağın tahsili için dava | Kural olarak evet | Miras ortaklığı |
| İcra takibi başlatma | Kural olarak evet | Aynı |
| Borç ikrarı alma | Fiilî işlem | Tek kişi de sağlayabilir |
| Zamanaşımını kesme | Sonuç ortaklığa | Kesme herkes lehine |
| Tereke temsilcisi varsa | Temsilci yürütür | TMK m.640/3 |
| Paylı mülkiyete geçilmişse | Pay üzerinden | Kolaylaşır |
Bu tablodaki üçüncü ve dördüncü satırlar mirasçılar için değerli bir imkân içerir: borç ikrarı almak bir dava veya takip işlemi değil, fiilî bir sonuçtur. Mirasçılardan biri borçluyla görüşüp yazılı ikrar alabilir ve bunun sonucu tüm ortaklık lehine doğar.
Tıkanmada temsilci çözümü
Mirasçılardan biri dava açılmasına karşı çıkıyor ve süre daralıyorsa, TMK m.640/3 uyarınca tereke temsilcisi atanması istenebilir. Temsilci, terekeye dâhil alacakları takip etme yetkisiyle donatıldığında tıkanma çözülür. Bu yol mahkeme kararı gerektirdiğinden zaman alır; bu nedenle süre dolmasına birkaç ay kala değil, en az bir yıl önce başvurulmalıdır. Aksi hâlde temsilci atanana kadar alacak zamanaşımına uğrar.
Senetlerde Özel Durum: Temel İlişkiye Dönüş
Terekede bulunan senet ve çeklerde zamanaşımı, genel alacaklara göre çok daha kısadır. Ancak süre dolduğunda alacak tümüyle kaybedilmiş olmaz.
Senet zamanaşımı sonrası imkânlar
| Aşama | Talep dayanağı | Süre |
|---|---|---|
| Senede dayalı takip | Kambiyo senedi | Kısa (TTK süreleri) |
| Senet zamanaşımına uğradı | Temel ilişki | İlişkinin kendi süresi |
| Temel ilişki ödünç ise | TBK m.146 | 10 yıl |
| Temel ilişki satım ise | TBK m.146 | 10 yıl |
| Temel ilişki kira ise | TBK m.147 | 5 yıl |
| Temel ilişki de dolmuşsa | Def’i doğar | Talep sonuçsuz kalabilir |
Bu, mirasçılar için önemli bir ikinci şanstır: senetten doğan talep zamanaşımına uğramış olsa dahi, senedin dayandığı ilişkiye göre talepte bulunulması gündeme gelebilir. Bu hâlde uygulanacak süre, senedin süresi değil temel ilişkinin süresidir.
Senedin arkasındaki ilişkiyi araştırın
Terekede zamanaşımına uğramış bir senet bulunduğunda vazgeçmeden önce şu soru sorulmalıdır: bu senet neden verilmişti? Ödünç para için mi, satılan bir mal bedeli için mi, kira karşılığı mı? Temel ilişki tespit edilebilirse ve onun süresi dolmamışsa, alacak bu ilişkiye dayanılarak talep edilebilir. Bunun için senet dışında delil gerekir: sözleşme, dekont, yazışma, fatura. Bu nedenle tereke evrakında senetle birlikte bulunan diğer belgeler de dikkatle incelenmeli, senedin hangi ilişkiden doğduğu ortaya konmalıdır.
Sık Yapılan Hatalar
- Sürenin ölümle yeniden başladığını sanmak. Muacceliyetten işler.
- Dolmuş alacağı hiç talep etmemek. Def’i ileri sürülmeyebilir.
- Borç ikrarı imkânını kullanmamak. En pratik kesme yoludur.
- İhtarnamenin süreyi keseceğini sanmak. Kesme için ikrar veya dava/takip gerekir.
- Zamanaşımı def’ini ileri sürmemek. Hâkim resen dikkate alamaz.
- İyi niyetle kısmi ödeme yapmak. Dolmuş süreyi yeniden başlatır.
- Alacak türünü ayırmamak. Süreler birbirinden çok farklıdır.
- Diğer mirasçıları bilgilendirmemek. Sorumluluk tek kişide kalır.
📘 İlgili Rehberler
Zamanaşımı Sürelerinin Kanuni Dayanağı
Terekeden çıkan bir alacağın hâlâ dava edilebilir olup olmadığı, alacağın türüne göre değişen sürelere bağlıdır. Türk Borçlar Kanunu bu süreleri iki temel maddede toplamıştır.
| Konu | Kural | Madde |
|---|---|---|
| Genel süre | Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir | TBK m.146 |
| Beş yıllık süre | Kira bedelleri, faiz ve diğer dönemsel edimler ile bazı meslek gruplarının alacakları beş yıllık zamanaşımına tabidir | TBK m.147 |
| Kesilme | Borçlunun borcu ikrar etmesi, dava açılması veya icra takibi zamanaşımını keser | TBK m.154 |
| Kesilmenin sonucu | Zamanaşımı kesilince yeni bir süre işlemeye başlar | TBK m.156 |
| Feragat | Zamanaşımından önceden feragat edilemez | TBK m.161 |
| Takas | Zamanaşımına uğramış alacağın takası, takas edilebileceği anda henüz zamanaşımına uğramamış olması koşuluyla ileri sürülebilir | TBK m.139 |
Son satır, terekede zamanaşımına uğramış alacak bulunan dosyalarda kullanılabilecek en pratik araçtır. Zamanaşımına uğramış bir alacak dava yoluyla tahsil edilemese de, karşılıklı borç ilişkisi varsa takas yoluyla değerlendirilebilir; yeter ki takas imkânının doğduğu anda alacak henüz zamanaşımına uğramamış olsun.
Zamanaşımı borcu sona erdirmez, dava edilebilirliğini zayıflatır. Borç doğal borç hâline gelir; borçlu def’i ileri sürmezse hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate almaz ve alacak hükme bağlanabilir. Aynı şekilde, borçlu zamanaşımı dolduktan sonra ödeme yaparsa bu ödemeyi sebepsiz zenginleşme gerekçesiyle geri isteyemez. Terekeden çıkan eski bir senet, bu nedenle doğrudan değersiz sayılmamalıdır.
Terekeyi Yöneten Mirasçının Sorumluluğu
Alacağın zamanaşımına uğramasında ihmali bulunan mirasçının konumu, diğer mirasçılar bakımından ayrı bir tartışma doğurur.
| Konu | Değerlendirme |
|---|---|
| Elbirliği kuralı | Alacağın takibi kural olarak tüm mirasçıların birlikte hareketini gerektirir |
| Koruyucu işlem | Terekeye giren hakların korunmasına yönelik işlemler tek mirasçı tarafından da yapılabilir |
| İhtar ve takip | Zamanaşımını kesen işlemler bu kapsamda değerlendirilir |
| Temsilci | Miras ortaklığına temsilci atanması, tıkanıklığı önler (TMK m.640) |
| Sorumluluk | İhmal nedeniyle doğan zarar, genel hükümlere göre tartışılır |
| İspat | Diğer mirasçıların uyarı ve taleplerini yazılı olarak yapmış olması belirleyicidir |
İkinci satır, bir mirasçının tek başına harekete geçebileceği alanı gösterir: alacağın zamanaşımına uğramasını önleyecek işlemler, terekenin korunmasına yöneliktir. Diğer mirasçıların katılımı sağlanamıyorsa, bu nitelikteki işlemler geciktirilmemeli, aynı zamanda temsilci atanması talep edilmelidir.
Tereke alacaklarının takibi için terekede kaybolan senet rehberimize bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Zamanaşımı alacağı ortadan kaldırır mı?
Hayır. Zamanaşımı borcu sona erdirmez; borçluya ödemeden kaçınma imkânı veren bir def’i doğurur. TBK m.161 uyarınca zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz.
Zamanaşımına uğramış borç ödenirse geri alınabilir mi?
TBK m.78 uyarınca zamanaşımına uğramış bir borcun ifasından kaçınılabilir; ancak ifa edilmişse ödenen şey geri istenemez. Bu, doğal borç niteliğinden kaynaklanır.
Genel zamanaşımı süresi nedir?
TBK m.146 uyarınca kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir.
Beş yıllık zamanaşımı hangi alacaklarda uygulanır?
TBK m.147’de sayılan alacaklarda beş yıllık süre uygulanır. Kira bedelleri, faiz ve diğer dönemsel edimler ile maddede sayılan bazı meslek alacakları bu kapsamdadır.
Süre ne zaman işlemeye başlar?
TBK m.149 uyarınca zamanaşımı, alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar. Alacağın muacceliyeti bir bildirimde bulunulmasına bağlıysa, süre bu bildirimin yapılabileceği günden itibaren işler.
Ölüm zamanaşımını durdurur mu?
Zamanaşımının durmasına ilişkin hâller TBK m.153’te sayılmıştır. Terekeye dâhil alacaklar bakımından sürenin kural olarak işlemeye devam ettiği kabul edilir; somut olayda ilgili hükümler değerlendirilmelidir.
Zamanaşımı nasıl kesilir?
TBK m.154 uyarınca borçlunun borcu ikrar etmesi, özellikle faiz ödemesi veya kısmen ifada bulunması ya da rehin vermesi veya kefil göstermesi hâlinde; alacaklının dava açması, icra takibinde bulunması veya iflas masasına başvurması hâlinde zamanaşımı kesilir.
Kesilme hâlinde ne olur?
TBK m.156 uyarınca zamanaşımının kesilmesiyle yeni bir süre işlemeye başlar. Bu, mirasçı için en elverişli imkândır.
Borç ikrarı ne anlama gelir?
Borçlunun borcunu kabul ettiğini gösteren beyan veya davranıştır. Kısmi ödeme, faiz ödemesi, rehin verme veya kefil gösterme bu kapsamda değerlendirilir.
Senet ve çekte süre farklı mı?
Kambiyo senetleri için Türk Ticaret Kanununda özel zamanaşımı süreleri öngörülmüştür. Bonoda düzenleyene karşı vadeden itibaren üç yıllık süre uygulanır.
Fer’i alacaklar ne olur?
TBK m.152 uyarınca asıl alacak zamanaşımına uğradığında, faiz ve diğer fer’i alacaklar da zamanaşımına uğrar.
Terekeye karşı ileri sürülen eski alacaklarda ne yapılmalı?
Mirasçılar, terekeye yöneltilen eski tarihli taleplerde zamanaşımı def’ini ileri sürmelidir. Aksi hâlde hâkim resen dikkate alamayacağından alacak hüküm altına alınabilir.
Mirasçının kısmi ödemesi sonuç doğurur mu?
TBK m.154 uyarınca kısmen ifa borç ikrarı sayılabilir ve zamanaşımını keser. Bu nedenle eski tarihli taleplerde ödeme yapılmadan önce sürenin hesaplanması gerekir.
Terekeyi yöneten mirasçı sorumlu olur mu?
Terekeyi yöneten mirasçı, miras ortaklığına ilişkin hükümler çerçevesinde özenli davranmakla yükümlüdür. İhmal nedeniyle alacağın kaybedilmesi hâlinde sorumluluğu değerlendirilebilir.
Miras dosyanız için Ankara’dan hukuki destek
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
